07.01 - Concept Strategisch huisvestingsplan onderwijs 2022 - SHO (principebesluit) - 669407

Collegevoorstel Openbaar Behandelaar: J. van Zwoll Afdeling / Unit: SL - Samenleving Portefeuillehouder: M. Struijvenberg

Vergaderdatum: 11 januari 2022 Behandelwijze: Bespreekstuk Documentnummer: 669409

ONDERWERP Concept Strategisch huisvestingsplan onderwijs 2022 - SHO (principebesluit)

SAMENVATTING Het Strategisch huisvestingsplan onderwijs (SHO) is een lange termijnplan dat bijdraagt aan een prettige leer- en werkomgeving voor leerlingen en werknemers. De gemeentelijke visie op onderwijshuisvesting en de ambities zijn erin weergegeven. Daarnaast biedt het SHO inzicht in het aantal onderwijsgebouwen in de gemeente, in het aantal te verwachten leerlingen per school, maar het heeft ook een duidelijke samenhang met vastgestelde gebiedsontwikkelingen. Het college legt een nieuw concept SHO ter consultatie voor aan de gemeenteraad. Het college heeft besloten het Strategisch huisvestingsplan onderwijs 2022 in principe vast te stellen en ter consultatie voor te leggen aan de gemeenteraad. Na consultatie van de gemeenteraad neemt het college een definitief besluit over het Strategisch huisvestingsplan onderwijs 2022.

ADVIES OM TE BESLISSEN 1. In principe het Strategisch huisvestingsplan onderwijs 2022 vast te stellen; 2. Het concept Strategisch huisvestingsplan onderwijs 2022 ter consultatie voor te leggen aan gemeenteraad; 3. Een definitief besluit te nemen na consultatie van de gemeenteraad.

BESLUIT: 11 januari 2022

1. Het college besluit conform het voorstel; 2. Het college mandateert de portefeuillehouder de laatste aanpassing in het Strategisch huisvestingsplan onderwijs 2022 aan te brengen.

1

INHOUD/STREKKING Inleiding Een goed, veilig en gezond schoolgebouw is een belangrijke randvoorwaarde voor het geven van onderwijs en het stimuleren van leerprestaties. Het zorgdragen voor goede onderwijshuisvesting is een gedeelde verantwoordelijkheid van schoolbesturen en de gemeente. Vanuit deze gezamenlijke verantwoordelijkheid wordt het gemeentelijk beleid op het gebied van onderwijshuisvesting in samenwerking met het onderwijsveld vormgegeven. Momenteel is dit beleid vastgelegd in twee door de gemeenteraad vastgestelde documenten: 1. de op 19 april 2021 vastgestelde Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs Capelle aan den IJssel 2021 (raadsvoorstel 442872); 2. het op 18 december 2017 vastgestelde Strategisch huisvestingsplan onderwijs 2018 (raadsvoorstel 949689). Ad. 1. De Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs Capelle aan den IJssel 2021 (Huisvestingsverordening onderwijs) vertaalt de landelijke wet- en regelgeving omtrent onderwijshuisvesting naar de lokale situatie. Het is een wettelijke plicht om een dergelijke verordening vast te stellen. Deze verordening gaat niet in op individuele schoolgebouwen, trends, ontwikkelingen of bijvoorbeeld de relatie met de omgeving.

Naar aanleiding van deze verordening kunnen schoolbesturen aanvragen indienen voor bijvoorbeeld sloop, nieuwbouw of uitbreiding, waarop uw college binnen vastgestelde termijnen dient te besluiten. Ad. 2. Het Strategisch huisvestingsplan onderwijs (SHO) is een lange termijnplan dat bijdraagt aan een prettige leer- en werkomgeving voor leerlingen en werknemers. Daarnaast wordt in het SHO onder meer gestreefd naar een goede spreiding en beperkte leegstand van onderwijsvoorzieningen. Het SHO biedt inzicht in het aantal onderwijsgebouwen in de gemeente, in het aantal te verwachten leerlingen per school, maar heeft ook een duidelijke samenhang met vastgestelde gebiedsontwikkelingen. In lijn met wat in het in 2017 vastgestelde SHO is opgenomen, wordt, na de actualisatie van de Huisvestingsverordening in 2021, geadviseerd nu ook een nieuw SHO vast te stellen. Inhoud SHO 2022 Visie De in het SHO 2022 opgenomen visie op onderwijshuisvesting luidt: De gemeente levert op het gebied van onderwijshuisvesting een bijdrage aan kwalitatief goed onderwijs, door voldoende ruimte voor onderwijs te garanderen. Vierkante meters in onderwijsgebouwen die niet in gebruik zijn bij het onderwijs worden effectief en efficiënt ingezet, bij voorkeur voor kindgerelateerde maatschappelijke voorzieningen. Indien dit niet mogelijk is, wordt het aantal vierkante meters omlaag gebracht.

Uitgangspunten en afbakening Het SHO is een lange termijnplan, gebaseerd op het uitgangspunt dat goede onderwijshuisvesting in hoge mate bijdraagt aan een prettige leer- en werkomgeving voor docenten en leerlingen. Het voorliggende SHO voorziet onder meer in de volgende onderwerpen: − de hoofdlijnen van relevante trends en wettelijke kaders; − een eenduidig kader voor schoolbesturen en gemeente; − inzicht in de huidige feitelijke situatie door het weergeven van: • het aantal onderwijslocaties; • de leeftijd en de grootte van de onderwijsgebouwen; • de prognoses van de leerlingenontwikkeling; • de te verwachten bezetting en leegstand van de onderwijsgebouwen; − een inzet op toekomstbestendige onderwijsvoorzieningen, waarbij waar mogelijk aangesloten wordt op gebiedsontwikkelingen.

2

In het SHO wordt tevens een duidelijke afbakening gemaakt. Er wordt alleen ingegaan op scholen voor voortgezet onderwijs en primair onderwijs, uiteraard in relatie tot leerlingenstromen, trends en ontwikkelingen en waar relevant aan de ruimtelijke omgeving. De gemeentelijke verantwoordelijkheid en reeds vastgestelde gemeentelijke beleidsdocumenten zijn in de afwegingen meegenomen. Dit betekent bijvoorbeeld ook dat onderhoud en renovatie van schoolgebouwen een taak is en blijft van schoolbesturen. Een financiële vertaling van de onderhoudsplannen maakt dan ook geen onderdeel uit van dit plan. Het SHO heeft verder een 'doorkijk' tot en met 2036, waar het analyses en prognoses betreft; maar het uitvoeringsplan beslaat de periode 2022-2028. Uitgangspunten SHO Bij het vormgeven van onderwijs is de door de gemeenteraad vastgestelde Huisvestingsverordening onderwijs leidend, maar daarnaast worden in het SHO uiteraard ook andere door u (en de gemeenteraad) vastgestelde kaders als beleidsuitgangspunt meegenomen. Dit betreft met name kaders omtrent: − de duurzaamheidsprogramma; − gebiedsontwikkelingen; − Integrale Kindcentra. Duurzaamheid In lijn met het gemeentelijk beleid pakt de gemeente ook bij nieuwbouw van scholen een actieve rol op het gebied van duurzaamheidsbevordering.

Waar er dit in het voorliggende plan sprake is van nieuwbouw van scholen wordt een stimulans gegevens aan een gezond en prettig binnenklimaat, energiezuinigheid en 'groene schoolpleinen'. Nieuwe schoolgebouwen zullen minimaal gebouwd worden volgens niveau ‘Bijna Energie Neutrale Gebouwen’(BENG) en frisse scholen B. In Capelle is echter afgesproken dat de schoolbesturen bij nieuwbouw een aanvullende bijdrage leveren bij, waardoor het duurzaamheidsniveau nog hoger komt te liggen dan BENG. Dit is al gebeurd bij De Olijfboom waar het schoolbestuur VVOGG aanvullend heeft bijgedragen. Dit voorbeeld zal gevolgd worden bij de toekomstige nieuwbouwprojecten. Gebiedsontwikkelingen Een aantal scholen is gesitueerd in gebieden waarvoor door de gemeenteraad nieuwe ruimtelijke (gebieds)ontwikkelingen zijn vastgesteld (Meeuwensingel, Florabuurt, Rivium). De relatie tussen de gebiedsontwikkelingen en onderwijshuisvesting is in het SHO weergegeven. Integrale Kindcentra Sinds 2012 is in vastgestelde huisvestingsplannen onderwijs sprake van stimulering van Integrale Kindcentra. Deze lijn wordt waar mogelijk doorgezet, om zo meerwaarde te creëren door elkaar versterkende functies in één gebouw onder te brengen. Stabilisatie van het aantal leerlingen In december 2021 zijn de leerlingenprognoses, mede op basis van de meest recente 1 oktober telling, geactualiseerd.

Uit deze prognoses blijkt dat de daling van het leerlingenaantal in het basisonderwijs in Capelle achter ons ligt. Het aantal leerlingen zal in de komende jaren naar verwachting zeer licht stijgen, om vervolgens te stabiliseren. Het te verwachten aantal leerlingen voor het basisonderwijs en speciaal basisonderwijs opgeteld ziet er als volgt uit: 2021 5.550

2026 5.642

2031 5.714

2036 5.683

Per wijk en per individuele school kan de trend afwijkend zijn van dit algemene beeld. Op het voortgezet onderwijs in Capelle waren op 1 oktober 2021 2.997 leerlingen ingeschreven. Volgens de prognoses is de verwachting dat dit aantal in 2036 op 2.957 leerlingen zal liggen. Daarmee vertoont ook de te verwachten leerlingenontwikkeling van het voortgezet onderwijs in Capelle een stabiel beeld.

3

Analyse en interventies per wijk In hoofdstuk 5 van het SHO wordt per wijk en per school een analyse gemaakt van het aantal leerlingen, de beschikbare ruimte en de hoeveelheid benodigde capaciteit. Daarnaast wordt een relatie gelegd met de ruimtelijke omgeving van de school en de onderwijskundige wensen. In enkele wijken leidt dit tot de conclusie dat op korte, dan wel middellange termijn interventies wenselijk zijn. Fascinatio Basisscholen De Wonderwind, De Vijfster en De Ontmoeting waren ten tijde van vaststelling van het SHO 2018 alle drie gehuisvest in het MFC Fascinatio. Het ruimtetekort op adequate wijze oplossen binnen de wijk Fascinatio werd als een breed gedragen prioriteit benoemd door het Capelse 'onderwijsveld'. Na vaststelling van het SHO is dit ruimtetekort opgelost doordat een tweede onderwijslocatie in de wijk is gerealiseerd, waarin De Ontmoeting gehuisvest is. Ook het Huis van de Wijk is in dit gebouw gehuisvest. Met deze oplossing zijn de noodlokalen in de wijk Fascinatio inmiddels verdwenen en is de huisvesting in de wijk Fascinatio passend. 's Gravenland / Capelle-West In 's Gravenland/Capelle-West is een overschot aan onderwijskundige ruimte en uit de meest recente prognoses blijkt dat deze leegstand structureel is. Deze formele leegstand wordt effectief gebruikt voor onder meer kinderopvang en een ‘Samen naar school klas’.

Er hebben zich geen nieuwe ontwikkelingen in deze omgeving voorgedaan op het gebied van onderwijshuisvesting. In het SHO 2018 werd benoemd dat (gedeeltelijke) sloop van de dependance van OBS West op termijn een optie zou kunnen zijn, waarna mogelijk versterking van de groen-blauwe structuur in de wijk zou kunnen plaatsvinden. Met name door de ontwikkeling van de wijk Rivium is het echter nog onzeker in hoeverre van onderwijshuisvesting gebruikt zal worden gemaakt in de omliggende wijken, zoals ’s Gravenland / Capelle-West. De gemeenteraad heeft de intentie uitgesproken tot nieuwbouw voor een school in Rivium en indien dit definitief wordt kan de afweging over eventuele sloop en mogelijke versterking van de groen-blauwe structuur in de wijk gemaakt wordt. Het is niet verstandig om vooruitlopend op dit besluit kosten te gaan maken en overlast te veroorzaken voor sloop van onderwijskundige ruimte, terwijl de mogelijkheid bestaat dat deze ruimte over een aantal jaren weer nodig is. In het SHO is daarom opgenomen het besluit over aanpassingen in ’s Gravenland / Capelle-West te nemen in 2024, bij de actualisatie van het SHO en na definitieve besluitvorming over een school in Rivium. Rivium In het Gebiedspaspoort Rivium is de intentie voor een school in Rivium opgenomen.

Hieraan wordt invulling gegeven door een geschikte ruimte (4.000 m 2 inclusief speelplaats en sportruimte) te reserveren aan de parkrand van Rivium. Een definitief besluit hierover zal naar verwachting vallen bij vaststelling van de Begroting 2023. Middelwatering In Middelwatering heeft een stevige verbeterslag plaatsgevonden op het gebied van onderwijshuisvesting. Het Comenius College heeft een prachtige nieuwe ‘eerste fase’. Het IJsselcollege heeft nieuwe huisvesting. De Capelse Schoolvereniging is verhuisd naar het voormalige gebouw van de Eben Haëzerschool, dat gerenoveerd en aangepast is aan de onderwijskundige wensen van de CSV. De Eben Haëzerschool heeft, inclusief de Rehobothschool, inmiddels nieuwbouw op de locatie van de ‘oude CSV’. De nieuwe school heet nu De Olijfboom. De verbeteringen gaan ook de komende periode door. De Bouwsteen verplaatst in 2022 naar De Wiekslag. En in 2025/2026 wordt een kindgerelateerde maatschappelijke voorziening opgeleverd op de locatie Meeuwensingel. Voor deze ontwikkelingen is dekking binnen de huidige begroting. Voor de tweede fase Comenius zal nieuwbouw plaatsvinden. Financiële besluitvorming hierover vindt in 2022 plaats.

4

Oostgaarde Vanwege een leerlingenstijging is er in de wijk Oostgaarde tijdelijke huisvesting gerealiseerd bij basisscholen Pieter Bas en De Horizon Koggerwaard. Tegelijkertijd is er ruimteoverschot bij De Tweemaster en Ontdekrijk. Dit heeft in combinatie met de leeftijd van de gebouwen in de wijk Oostgaarde geleid tot de constatering in het SHO dat, na de besluiten die al genomen zijn, de huisvesting in Oostgaarde prioriteit heeft. Dit wordt gedeeld door alle schoolbesturen. Er is in dit SHO de keuze gemaakt voor een integraal onderzoek naar de toekomst van de vier scholen in Oostgaarde, in relatie tot een onderzoek naar de mogelijkheden van kleinschalige ontwikkelingen (groen en woningbouw) in de wijk Oostgaarde, met als doel zowel de onderwijshuisvesting als ook de wijk een impuls te geven. Dit onderzoek wordt in 2023 opgeleverd. Schollevaar De voormalige Rehobothschool gaat samen met de Eben Haëzerschool vanaf 2022 verder in een nieuw gebouw, onder de naam ‘De Olijfboom’. De nieuwbouw van 'De Olijfboom' bevindt zich in de wijk Middelwatering. Het voormalige gebouw van de Rehobothschool verkeert in goede staat. Ook het schoolplein is prima. Op verzoek van het schoolbestuur LEV-WN en de schooldirectie van De Cirkel wordt beoogd om basisschool De Cirkel te huisvesten in het voormalige gebouw van de Rehobothschool.

In dit gebouw zal naast de school voor speciaal basisonderwijs plaats zijn diverse maatschappelijke functies die het speciaal basisonderwijs kunnen versterken. Hierdoor kan De Cirkel een kwaliteitsslag maken en zal een een Kindcentrum ontstaan in lijn met de gemeentelijke visie en tot volle tevredenheid van de school en het schoolbestuur. Verwacht wordt dat dit definitief geformaliseerd zal worden in het tweede kwartaal van 2022. De De Cirkel zal dan vanaf het schooljaar 2022 / 2023 gehuisvest zijn in het voor haar nieuwe pand. De oude locatie van De Cirkel blijft gehandhaafd en komt formeel in juridisch eigendom van de gemeenten. Iin 2022 zal besloten worden over een maatschappelijke invulling van dit pand. Deze verbeteringen voor het onderwijs passen binnen de huidige begroting. Verder zijn er in Schollevaar geen wijzigingen ten opzichte van het SHO 2018. Er hebben zich geen andere grootschalige ontwikkelingen voorgedaan op het gebied van onderwijshuisvesting in deze wijk. Schenkel In het SHO 2018 was rekening gehouden met nieuwbouw van De Klim-Op en De Bouwsteen in de Florabuurt in de wijk Schenkel. Op verzoek van het schoolbestuur BLICK krijgt De Bouwsteen geen nieuwbouw in de Florabuurt, maar wordt in het voorliggende SHO besloten De Bouwsteen naar De Wiekslag te verhuizen, zoals eerder in dit voorstel weergegeven.

Door de gemeenteraad is op 14 december 2021 besloten om onderwijshuisvesting in de Florabuurt definitief te integreren in de gebiedsontwikkelingen en nieuwbouw te realiseren voor basisscholen De Triangel en de Klim-Op, locatie Bongerd. Dit gezamenlijk onder één dak met onder meer een gymzaal en overige maatschappelijke voorzieningen, zoals een Kinderlab. Voor realisatie van de twee scholen, het Kinderlab en de gymzaal zijn gelden beschikbaar gesteld door de gemeenteraad. In de meest recente planning is het de verwachting dat oplevering van de maatschappelijke voorziening waarin de scholen gehuisvest worden in 2025 of 2026 zal plaatsvinden. Besluitvormingstraject en afstemming met schoolbesturen Met dit collegevoorstel wordt aan uw college voorgesteld het voorliggende concept SHO in principe vast te stellen en ter consultatie voor te leggen aan de gemeenteraad in de commissie Samenleving en Economie op 25 januari 2022. Het definitieve SHO kan vervolgens ter besluitvorming door u, desgewenst nogmaals via de SLE, aan de gemeenteraad voorgelegd worden. Besluitvorming door de gemeenteraad zou op 7 maart 2022 kunnen plaatsvinden. De schoolbesturen zijn nauw bij het proces van de actualisatie van het huisvestingsplan betrokken. Er hebben veelvuldig overleggen met tijdelijk ‘in het leven geroepen’ 'projectgroep SHO en stuurgroep SHO plaatsgevonden.

Over het definitieve SHO zal na consultatie van de commissie en voorafgaand aan het raadsbesluit nog eenmaal 'Op Overeenstemming Gericht Overleg' plaatsvinden met de schoolbesturen, zodat ook de in de definitieve versie van het SHO weergegeven uitgangspunten en voorgestelde maatregelen kunnen dan rekenen op de steun van alle schoolbesturen.

5

Uit het voorliggende SHO vloeien enkele besluiten en onderzoeken voort die uiterlijk eind 2023 afgerond zijn. Geadviseerd wordt om hierna, in 2024, het voorliggende SHO te actualiseren. FINANCIEN Het voorliggende SHO heeft geen directe financiële consequenties voor de gemeentelijke begroting. De te verwachten investeringskosten voor de nieuwbouw aan de Meeuwensingel en in de Florabuurt zijn opgenomen in de gemeentelijke begroting. De verbetering van de onderwijshuisvestingspositie van De Cirkel en De Bouwsteen zijn inhoudelijk nieuwe ontwikkelingen en dragen vanaf het schooljaar 2022/2023 zorg voor een betere onderwijshuisvesting voor het speciaal basisonderwijs. Doordat gebruikt wordt gemaakt van bestaande gebouwen die in goede staat zijn en de verhuislasten passend zijn binnen de reeds gevoteerde bedragen, vindt dekking van deze verbeterde onderwijshuisvesting plaats binnen de bestaande begroting. De financiële afwegingen omtrent de tweede fase Comenius College zijn eerder benoemd in de P&C cyclus en zullen aanvullende kosten met zich meebrengen die in de Voorjaarsnota 2022, dan wel Begroting 2023 wordt opgenomen. Hetzelfde geldt voor de kosten van een eventuele school in Rivium.

JURIDISCH ADVIES N.v.t.

ONDERNEMINGSRAAD N.v.t.

COMMMUNICATIE N.v.t.

BIJLAGE −

Concept Strategisch Huisvestingsplan Onderwijs 2022

6