07.01 - BBV Collegevoorstel Capels Actieplan Netcongestie

Collegevoorstel Openbaar Behandelaar: B. Bunnik Afdeling / Unit: SO – Duurzaamheid, Milieu en Wonen Portefeuillehouder: S. Geissler

Vergaderdatum: 16 juni 2025 Behandelwijze: Bespreekstuk Documentnummer: 1931697

ONDERWERP Concept Capels Actieplan Netcongestie SAMENVATTING Er is netcongestie in Capelle aan den IJssel. In het Capels Actieplan Netcongestie (CAN) staat wat wij daaraan kunnen doen. De acties zijn onderverdeeld in fysieke uitbreiding van het elektriciteitsnet, technologische oplossingen en gedragsverandering. Het CAN bevat omschrijvingen, planningen en de impact van 13 acties op het gebied van fysieke uitbreiding van het elektriciteitsnet, technologische oplossingen zoals energiehubs en batterijen, en gedragsverandering. De uitvoering van het CAN start dit jaar en loopt tot minimaal eind 2030. Het college heeft besloten om het CAN vast te stellen, om het concept CAN ter consultatie voor te leggen aan de gemeenteraad, om na de consultatie met de gemeenteraad een definitief besluit te nemen over het CAN en om kennis te nemen van de indicatieve kostenramingen voor de komende jaren.

ADVIES OM TE BESLISSEN 1. 2. 3. 4.

Het concept Capels Actieplan Netcongestie (CAN) vast te stellen; Het concept CAN ter consultatie voor te leggen aan de gemeenteraad; Na de consultatie met de gemeenteraad een definitief besluit te nemen over het CAN; Kennis te nemen van de indicatieve kostenramingen voor de komende jaren.

BESLUIT: 24 juni 2025 1. Het college besluit conform het voorstel; 2. Het college mandateert de portefeuillehouder de laatste wijzigingen in het voorstel aan te brengen.

1

INHOUD/STREKKING 1. Aanleiding Op 5 november 2024 heeft regionale netbeheerder Stedin netcongestie, oftewel overbelasting van het transportvermogen van het elektriciteitsnet, afgekondigd voor een groot deel van Capelle aan den IJssel. Landelijke netbeheerder TenneT heeft op 5 december 2024 netcongestie afgekondigd voor de gehele regio, waaronder heel Capelle aan den IJssel. Om te bepalen wat dit voor Capelle aan den IJssel betekent, maakten wij een impactanalyse. Deze stelde uw college op 1 april 2025 vast (BBV nummer 1805032). Tegelijkertijd gaf uw college de opdracht om uit te werken welke acties Capelle aan den IJssel kan nemen middels het Capels Actieplan Netcongestie (CAN). Het concept CAN ligt nu ter besluitvorming aan u voor. 2. Direct gevolg Het directe gevolg van netcongestie is dat aanvragen voor nieuwe of grotere grootverbruikersaansluitingen op een wachtlijst komen. Dit betekent dat ontwikkelingen zoals de bouw van scholen, supermarkten en bedrijven mogelijk vertraging oplopen of extra kosten met zich mee brengen. Ondernemers kunnen mogelijk niet, minder of later verduurzamen en/of hun activiteiten uitbreiden. Als de krapte verergert is het mogelijk dat ook kleinverbruikaansluitingen (zoals woningen) beperkt worden of dat er uiteindelijk (gecontroleerde) storingen plaatsvinden.

Deze beperkingen zijn voorbij als op zowel het netwerk van Stedin (regionaal) als TenneT (landelijk) ruimte ontstaat. De verwachting is dat Stedin haar netwerk in onze regio in 2029 voldoende heeft uitgebreid en dat TenneT dat tussen 2032-2035 heeft gedaan. De beperkingen zoals hierboven omschreven gelden dus tot 2032-2035. Ook hierna is er een grote opgave om de groeiende vraag naar elektriciteit te faciliteren. Met het CAN brengen wij in kaart welke acties wij als gemeente kunnen nemen om de impact van netcongestie te verzachten, hoe wij dit doen, wanneer wij dit doen, wat de impact is op netcongestie en welke financiele consequenties dit heeft. 3. Bestuurlijk belang Het verzachten van netcongestie raakt aan verschillende bestuurlijke belangen:  Verduurzaming In de Capelse TransitieVisie Warmte (TVW) staat dat Capelle aan den IJssel in 2050 aardgasvrij moet zijn. Hoewel de TVW vooral uitgaat van warmtenetten, is dit alleen mogelijk als de gebouwde omgeving ook deels elektrisch verwarmd wordt. Daar is een toereikend elektriciteitsnet voor nodig. Ook is het van belang dat de Rijksoverheid actie onderneemt om warmtenetten, die een lagere belasting op het elektriciteitsnet hebben, te realiseren en betaalbaar te maken.  Economische groei Wij willen nieuwe ondernemingen faciliteren en de groei en elektrificatie van bestaande ondernemingen faciliteren.

 Woningbouw Als aansluiting van commerciële en andere voorzieningen in een appartementencomplex niet mogelijk is, zorgt dit ervoor dat de business case voor het gehele complex mogelijk onrendabel wordt. Ook komt de leefbaarheid van nieuwe woningen in het geding als er geen aansluiting van supermarkten, scholen en zorgvoorzieningen mogelijk is.  Publieke voorzieningen Het voorzien in scholen, zorglocaties, sportverenigingen, openbaar vervoer en andere publieke voorzieningen is belangrijk voor de leefbaarheid en veiligheid.  Overige voorzieningen Om te zorgen dat Capelle aan den IJssel een aantrekkelijke stad blijft zijn er naast publieke voorzieningen ook restaurants, hotels, café’s, winkels, locaties voor diensten zoals kappers en fietsenmakers, en culturele voorzieningen nodig.  Emissievrij vervoer Elektrisch rijden is goed voor de luchtkwaliteit en de CO2-uitstoot in Capelle. Om elektrische voertuigen te faciliteren zijn laadpunten nodig, bijvoorbeeld via laadpunten bij kantoren of via snelladers. 2

4. Maatschappelijk belang Beschikbaarheid van elektriciteit is heel lang vanzelfsprekend geweest. Dat is niet meer het geval. Voor alle aspecten van de moderne samenleving is elektriciteit nodig. Een betrouwbaar netwerk met voldoende capaciteit is cruciaal voor de veiligheid, voedselvoorziening, huisvesting, werkgelegenheid, economie, zorg en breder welzijn. Om ervoor te zorgen dat het elektriciteitsnet op structurele basis toereikend is, is het van belang om de impact van netcongestie te verzachten en de oplossingen voor netcongestie te faciliteren en te versnellen. Het uitbreiden van het elektriciteitsnet vraagt ruimte. Deze ruimte kunnen wij niet voor andere zaken gebruiken, zoals voor groen, parkeren of recreatie. Omdat de ruimte in Capelle aan den IJssel schaars is, is het belangrijk dat wij zo min mogelijk ruimte gebruiken. 5. Kader  Netcode; netbeheerders worden gereguleerd via de netcode, waarin beschreven staat binnen welke kaders zij moeten werken.  Bouwplannen; in het programma wonen staat de bouwplannen van Capelle beschreven.  Samenwerking met Stedin; er is een samenwerkingsovereenkomst tussen Capelle en Stedin waarin staat hoe de buurtaanpak wordt uitgevoerd.  Transitievisie Warmte (TVW); in de TVW staat op welke wijze Capelle van het aardgas af gaat.  Beleid ondernemersklimaat; in het programma economie staat hoe we ondernemers willen faciliteren.

 Laadpalenbeleid; in februari 2025 stelde de gemeenteraad het laadpalenbeleid 2025-2026 vast. 6. Inhoud CAN Het CAN bestaat uit twee sporen: fysieke uitbreiding van het elektriciteitsnet (spoor 1) en het beter benutten van het bestaande elektriciteitsnet (spoor 2). Spoor 2 is onderverdeeld in technologische ontwikkelingen (spoor 2a) en gedragsverandering (spoor 2b). Elk van de sporen heeft een aantal acties die wij kunnen uitvoeren, weergegeven in tabel 1. Het CAN telt in totaal 12 acties. Actie

Project

Omschrijving

Tijdlijn

Effect op netcongestie

Spoor 1: Fysieke uitbreiding van het elektriciteitsnet 1 Nieuw 50kv- station Het verzwaren van het Q2 2025 – Groot bouwen middenspanningsnet 2029 2 Buurtaanpak uitvoeren Het verzwaren van het Q4 2026 – Groot laagspanningsnet Q4 2030 Spoor 2a: Beter benutten van het bestaande elektriciteitsnet (technologische ontwikkelingen) 3 Energiehubs faciliteren Bedrijven delen opwek, gebruik Q3 2025 – Medium en opslag elektriciteit Q4 2027 4 Netbewuste opslag Informeren over opslag en deze Q4 2025 – Onzeker elektriciteit realiseren onder bepaalde voorwaarden Q4 2026 inzetten en stimuleren om netcongestie te verzachten 5 Energiebesparing Energieverbruik terugdringen via Q3 2025 – Medium realiseren informatiecampagne en extra Q4 2030 investeringen in gemeentelijk vastgoed 6 Netbewust laden Laadpalen en elektrische Q1 2026 – Groot faciliteren voertuigen inzetten om Q4 2030 netcongestie te verzachten

3

Actie

Project

7

Netbewuste nieuwbouw stimuleren

Omschrijving

Tijdlijn

Nieuwbouw (laten) ontwerpen en Q3 2025 – bouwen op zo’n manier dat het Q4 2030 minimale belasting van het elektriciteitsnet geeft 8 Netbewuste installaties Installaties als warmtepompen en Q3 2025 – stimuleren elektrische boilers slim gebruiken Q4 2026 zodat belasting op het elektriciteitsnet minimaal is 9 Warmtevoorziening Netbewust verwarmen; zoveel Q3 2025 – netbewust krijgen mogelijk via warmtenetten, Q1 2026 anders collectieve warmtepompen, als dat beide niet mogelijk is pas individuele warmtepompen 10 Opwek stimuleren Meer lokale elektriciteit Q2 2025 – opwekken via zonnepanelen Q4 2027 Spoor 2b: beter benutten van het bestaande elektriciteitsnet (gedragsverandering) 11 BewustwordingsBewust elektriciteitsgebruik Q3 2025 – campagne bewoners + stimuleren om de piek te Q4 2030 ondernemers opzetten verlagen 12 Gemeentelijk vastgoed Onderzoeken nieuwe Q4 2025 – netbewust krijgen contractvormen, interne Q1 2026 campagne netbewust gedrag Tabel 1: overzicht acties

Effect op netcongestie Groot

Groot

Groot

Medium

Medium Klein

Financiële consequenties onderwijshuisvesting Netcongestie heeft mogelijk financieel impact op de bouw van nieuwe onderwijshuisvesting. Wij hebben u hierover geïnformeerd in de collegebrief 'Voortgang onderwijshuisvestingsprojecten in relatie tot netcongestie' d.d. 3 juni 2025. Specifiek zijn wij ingegaan op de financiële gevolgen voor de lopende projecten KC Meeuwensingel en KC Florabuurt. Wij stellen voor de financiële consequenties af te wegen binnen de financiële kaders van het betreffende project en niet bij het vaststellen van dit actieplan. Dit zodat dan ook in beeld kan worden gebracht wat de consequenties zijn van het niet of later realiseren van de onderwijshuisvesting bij het niet nemen van deze maatregelen. Deze maatregelen betreffen het gebruik van een Energiemanagementsysteem (EMS) waarmee het piekvermogen op een slimme manier laag gehouden kan worden, Powershare waarmee meerdere kleine aansluitingen samengevoegd kunnen worden, het kunnen inzetten van batterijen, een extra investering in energiebesparing en de extra investering in de warmtevoorziening doordat er voor een bodemwarmtepomp in plaats van een luchtwarmtepomp gekozen wordt. Deze maatregelen verlagen de energierekening.

Om de nieuwbouw van onderwijshuisvesting KC Florabuurt en KC Meeuwensingel ondanks netcongestie toch mogelijk te maken, verwachten wij dat in totaal tussen de N600 en N1.000 extra krediet nodig is. Dit zorgt voor een extra afschrijvings- en rentelast tussen de N51 en N85. Jaar

Projectnaam

Powershare + EMS

Inzet batterijen

2026

KC Meeuwensingel KC Florabuurt

N50

N100 - N300

Energiebesparing (incl. Bodemwarmtepomp) N150

N50

N100 - N300

N150

N100

N200 – N600

N300

2027 Totaal

Totaal

N300 N500 N300 N500 N600 – N1000

Tabel 2: financiële impact onderwijshuisvesting 4

Met het Comenius College werken wij aan een business case voor de tweede fase nieuwbouw, waarbij de impact van de netcongestie wordt meegenomen. 7. Argumentatie Verantwoordelijkheid gemeente Hoewel Stedin en TenneT als netbeheerders eindverantwoordelijk zijn voor het probleem en de oplossing, hebben lokale overheden een belangrijke rol in het bestrijden van netcongestie. Stedin is van ons afhankelijk voor de fysieke uitbreiding van het net; zonder onze inzet kunnen zij het middenspannings- en laagspanningsnet niet verzwaren. Dit betekent dat er een grote verantwoordelijkheid bij ons ligt om de werkzaamheden van Stedin zo goed mogelijk te faciliteren. Daarnaast hebben wij een zorgplicht richting onze bewoners en ondernemers. Door bovenstaande acties uit te voeren beperken wij de overlast en directe en indirecte kosten van netcongestie. Ook vergroten we de kans dat onderwijshuisvesting en andere belangrijke faciliteiten gebouwd kunnen worden. Hierdoor vergroten wij de leefbaarheid van Capelle aan den IJssel. Maatschappelijke impact De impact van netcongestie beschreven in de door uw college op 1 april 2025 vastgestelde Impactanalyse netcongestie (BBV nummer 1805032). Netcongestie is een urgent, groot probleem dat vele aspecten van de maatschappij raakt: van economie tot mobiliteit tot onderwijs en betaalbaarheid van wonen.

Het belang om dit probleem te bestrijden is dan ook groot. Regie ruimtelijke invulling Als gemeente hebben wij regie over de ruimtelijke invulling binnen onze gemeentegrenzen. Voor de bestrijding van netcongestie is ruimte nodig, en wij willen bepalen welke ruimte op welke wijze wordt gebruikt. Complexiteit probleem Netcongestie is een complex probleem, waar geen kant- en klare oplossing voor is. Er is een combinatie van oplossingen nodig, waar alleen wij als gemeente het overzicht over hebben. Bovendien kunnen alleen wij de bredere maatschappelijke belangen, kosten en baten afwegen. Argument tegen: afhankelijkheid van hoogspanningsnet Ook als we alle bovenstaande acties op tijd uitvoeren, is netcongestie nog niet opgelost. We zijn namelijk afhankelijk van het verzwaren van het hoogspanningsnet, uitgevoerd door TenneT. Hier hebben wij zeer beperkte invloed op. Echter is dit geen reden om de acties niet of vertraagd uit te voeren. Als we niet zorgen voor meer ruimte op het laag- en middenspanningsnet kunnen er lokaal grote problemen ontstaan, zoals stroomuitval of het doorbranden van kabels of transformatoren. Argument tegen: beperkte tijd en financiële ruimte Het bestrijden van netcongestie kost tijd en geld. Echter kost niets doen nog veel meer; de maatschappelijke kosten van stroom die niet leverbaar is, is tot 10 keer hoger dan de prijs die consumenten voor stroom betalen.

Ook zijn er hoge maatschappelijke kosten als we niets doen. Als door het uitblijven van maatregelen geen aansluiting voor nieuwe scholen mogelijk is, kunnen wij niet voldoen aan onze wettelijke plichten. Zo komen er mogelijk leerplichtige kinderen thuis te zitten omdat er geen plek voor hen is op een Capelse school. Argument tegen: nu nog geen fysieke congestie Op dit moment kunnen wij nog gewoon stroom verbruiken zonder dat het regelmatig uitvalt en is het risico op fysieke overbelasting van kabels of transformatoren klein. We moeten alle zeilen bijzetten om dit te voorkomen. Door de acties uit het CAN uit te voeren, verkleinen we de kans dat die situaties in de toekomst optreden, of dat kleinverbruikers ook beperkt worden.

5

8. Maatschappelijk draagvlak Het verzachten van netcongestie heeft veel maatschappelijk draagvlak. Het kunnen bouwen en aansluiten van nieuwe scholen heeft veel maatschappelijk draagvlak. Voor het bouwen van infrastructuur is minder draagvlak, omdat het invloed heeft op het aangezicht van de buurten in Capelle. Het plaatsen van transfo`rmatorhuisjes levert soms weerstand op bij omwonenden. We proberen die weerstand te beperken door een communicatie- en participatietraject waarbij we de nut en noodzaak goed overbrengen en bewoners zoveel als mogelijk mee laten denken. 9. Realisatie In Q3 2025 starten de eerste acties uit het CAN. Deze acties lopen door tot minimaal 2030, met de verwachting dat netcongestie aandacht vraagt tot minimaal 2032-2035. FINANCIËN Het bestrijden van netcongestie brengt kosten met zich mee. TenneT schat in dat de verzwaring van het hoogspanningsnet de komende 10 jaar landelijk zo’n € 160 miljard kost. Daarnaast moeten het middenspannings- en laagspanningsnet verzwaard worden. Ook moet het net beter benut worden. De financiële consequenties van dit actieplan voor de gemeente zijn als volgt: Verkoop grond aan Stedin Voor het uitvoeren van actie 1 en 2 realiseert de gemeente opbrengsten. Stedin koopt namelijk gemeentegrond om transformatorhuisjes te plaatsen. Wij rekenen met een benodigd oppervlakte per transformatorhuisje van 25m² grond.

De prijs per m² die Stedin betaalt wordt jaarlijks vastgelegd in de grondprijzenbrief. Voor 2025 is het prijspeil €250 per m². Wij houden voor de toekomstige jaren het prijspeil van 2025 aan, wetende dat dit jaarlijks bijgesteld kan worden. Op basis van deze aannames levert elk transformatorhuisje de gemeente gemiddeld €6.250 op. Tot 2050 is dit in totaal V937,5. In overleg met Stedin is de verdeling over tijd van de verkoop van deze grond aangescherpt van een globale inschatting (70 huisjes t/m 2030) naar een preciezere inschatting op basis van prognoses. De verdeling voor de periode 2025-2029, die onzeker is en in de praktijk nog kan wijzigen, is weergegeven in tabel 3. Daarnaast levert de bouw van het 50kv-station V750 op als dit op gemeentegrond wordt gebouwd. Hierbij gaan wij uit van de grondprijs peil 2025, oftewel €250 per m², en een benodigde ruimte van 3.000m². Aangezien nog niet duidelijk is of en wanneer de grondverkoop voor de bouw van het 50kvstation plaatsvindt, bieden wij u bij daadwerkelijke verkoop een nieuw collegevoorstel aan. De financiële consequentie van de grondverkoop wordt dus niet verwerkt naar aanleiding het collegevoorstel dat nu voor u ligt. Uitvoeringskosten buurtaanpak Om de transformatorhuisjes te verfraaien, investeren wij in de ruimtelijke inpassing.

Wij kunnen bijvoorbeeld in samenspraak met bewoners een deel van de huisjes laten bewerken door graffiti-kunstenaars. De geschatte kosten per huisje zijn N2, en wij schatten dat wij 50% van de huisjes op deze manier behandelen. Energiehubs Voor het uitvoeren van actie 3 stellen wij voor maximaal vijf vouchers van N5 beschikbaar te stellen aan bedrijventerreinen om de realisatie van een energiehub te onderzoeken (subtotaal N25). Omdat wij het belangrijk vinden dat energiehubs niet alleen onderzocht, maar ook gerealiseerd worden stellen wij daarnaast voor om een voucherregeling voor de realisatie van energiehubs vast te stellen met maximaal vijf vouchers van N20 (subtotaal N100). In totaal N125. Bewustwordingscampagne De kosten voor gedragsverandering (acties 11 en 12) liggen vooral in communicatie, ondersteuning en begeleiding. Deze kosten dekken we vanuit bestaande budgetten.

6

Actie

2025

2026

2027

2028

2029

Buurtaanpak V19* V19* V119* (verkoop grond) Buurtaanpak N3* N3* N19* (ruimtelijke inpassing) Energiehubs N15 N30 N80 Totaal N15 N14 N80 V16 V100 *verdeling over de tijd nog onzeker en mits gebouwd op gemeentegrond Tabel 3: financiële impact CAN

2030 e.v. V780,5*

Totaal

N125*

N150*

V655,5

N125 V662,5

V937,5*

Financiële impact bestaan netcongestie Het bestaan van netcongestie heeft financiële impact. Het toenmalige ministerie van EZK heeft in 2024 onderzoek laten doen naar de maatschappelijke kostprijs van netcongestie1. Voor de maatschappij zijn er vier soorten kosten die gepaard gaan met het bestaan (dus niet het oplossen) van netcongestie; gederfde toegevoegde waarde, gederfde verduurzamingsbaten, reductie van toegevoegde waarde en gederfde hernieuwbare elektriciteitsopwekking. De kosten van netcongestie kunnen oplopen tot € 2.500 per MWh die niet geleverd kan worden. Jaarlijks is dat € 21,9 miljoen per MW vermogen. Dit laat zien dat het oplossen van netcongestie in hoge mate een economische prioriteit is. Verwerking financiële gevolgen Hierboven zijn de indicatieve gevolgen geschetst. De financiële gevolgen van de verkoop van grond aan Stedin worden verwerkt in de begroting als onderdeel van de ombuigingsvoorstellen. Afhankelijk van de locaties van de te verkopen gemeentegrond zal worden bekeken of nog sprake is van boekwaarde van de te verkopen gronden waardoor de boekwinst lager zou kunnen zijn dan hierboven aangegeven. De financiële gevolgen van de ruimtelijke inpassing van de buurtaanpak en de energiehubs zijn beperkt van omvang. Er wordt in eerste instantie gekeken of dit binnen de huidige budgetten kan worden opgevangen.

Wanneer een hoger budget nodig blijkt te zijn, wordt dit via een P&C-product aan de gemeenteraad voorgelegd. JURIDISCH ADVIES De gemeente is in beginsel niet aansprakelijk voor het ontstaan van netcongestie, gezien het ontstaan van netcongestie onder de verantwoordelijkheid van de netbeheerders valt. Echter dient de gemeente rekening te houden met vertraging in aansluitingen die leiden tot niet-uitvoering of vertraging van projecten. Dit kan in uitzonderlijke gevallen leiden tot schadeclaims. Voorts dienen juridische ontwikkelingen in de gaten te worden gehouden en afgestemd te worden met afdeling Juridische Zaken. ONDERNEMINGSRAAD Niet van toepassing. COMMMUNICATIE In het CAN staan meerdere communicatiecampagnes. Daarnaast communiceren we over de start van de aanpak via lokale mediakanalen, lokale kranten en de social mediakanalen van de gemeente Capelle aan den IJssel waaronder de socials en website Duurzaam Capelle.

1

Ecorys, 29-04-2024: “Maatschappelijke kostprijs van netcongestie”. 7

BIJLAGEN 

Concept Capels Actieplan Netcongestie

8