06.04 - Advies Beleidskader Maatschappelijke Ondersteuning en Gezondheid 2021 - 2024 - Adviesraad Sociaal Domein

Aan het College van Burgemeester en Wethouders Postbus70 (Rivierweg 111) 2900 AB Capelle aan den IJssel

Capelle aan den IJssel, 7 juli 2021

Betreft: Advies Beleidskader Maatschappelijke Ondersteuning & Gezondheid 2021 -2024

Geacht college, Op 7 juni 2021 ontvingen wij uw adviesaanvraag voor ‘Beleidskader Maatschappelijke Ondersteuning & Gezondheid 2021- 2024’. Ons advies is opgesteld op basis van het document ‘Concept Beleidskader Maatschappelijke Ondersteuning & Gezondheid juni 2021’ en een vooroverleg dat plaatsvond op 20 januari 2021. Bij dat gesprek waren naast leden van het Capels platform en beleidsmedewerkers David Keers en Irene Smith ook leden van onze adviesraad aanwezig. Tevens hebben we bij een eerste concept al in een eerder stadium meegelezen. In de inleiding geeft u aan dat dit beleidskader in een bijzondere tijd is opgesteld. De Coronacrisis heeft veel gevolgen (gehad) voor het dagelijks leven van veel Capellenaren. En heeft ook vergaande gevolgen voor het terrein dat dit beleidskader bestrijkt. U constateert dat het van belang is om extra oog te hebben voor en aandacht te besteden aan de fysieke, financiële en mentale gezondheid van Capellenaren. Maatschappelijke organisaties bieden al veel activiteiten en diensten aan die hieraan bijdragen. Het is belangrijk dit onder de aandacht te brengen van de Capellenaar. Hiervoor is dan ook een goede informatievoorziening nodig. Dit beleidskader bevat de visie en de geplande beleidslijnen om hieraan invulling te geven. In Capelle is er bewust voor gekozen om het Wmo- en gezondheidsbeleid met elkaar in één beleidsstuk vorm te geven.

Maatschappelijke ondersteuning en gezondheid hangen nauw met elkaar samen. Fysieke, mentale gezondheid en het hebben van financiële zekerheid vormen een belangrijke basis voor het welzijn van Capellenaren. Als dit niet goed zit kan ondersteuning vanuit de gemeente nodig zijn. U hecht daarbij aan meer samenhang en samenwerking tussen de verschillende beleidsterreinen. Vanuit landelijke ontwikkelingen en trends ziet u zich gesteld voor de vele uitdagingen. Hiervoor hebt u beleidslijnen opgesteld.

Algemeen oordeel Door het gesprek met het Capels platform en leden van de adviesraad en het van tevoren meelezen van het eerste concept zijn al veel adviezen en suggesties meegenomen in het kader dat nu voorligt.

1

A. Wij zijn positief over de heldere structuur van het beleidskader en de opbouw bij de beleidslijnen. De beleidslijnen zijn duidelijk en worden besproken aan de hand van drie vragen: Waar staan we nu? Wat willen we bereiken en hoe maken we dat inzichtelijk? Maar vooral, wat gaan we doen? Deze opbouw bevordert de leesbaarheid. B. We hebben vragen en zorgen bij de uitvoering van de plannen, op veel punten ontbreken ons inziens concrete ideeën en handvatten. We kijken dus met belangstelling uit naar het op handen zijnde uitvoeringsplan en zien de adviesaanvraag daarvoor gaarne tegemoet. Ook pleiten wij voor meer aandacht voor de langdurige gevolgen van de coronacrisis. C. Tevens vragen wij meer aandacht voor en nadruk op de samenhang tussen de verschillende gemeentelijke beleidskaders. Juist omdat maatschappelijke ondersteuning en gezondheid nauw met elkaar samenhangen en er meerdere raaklijnen zijn met de financiële en economische situatie van inwoners.

D. Wij zijn tevreden over de ontwikkeling van de regionale samenwerking zoals bij beschermd wonen en bij Buurtwerk, zo ook het initiatief Regionaal Preventieakkoord van de 14 gemeenten en de GGD. Bij de doordecentralisatie van beschermd wonen willen wij waarschuwen voor het risico van onderliggende bezuinigingen. Wij adviseren u om volop gebruik te maken van de mogelijkheden die regionale samenwerking biedt. Ook bij bijzondere woonvormen en verslavingszorg heeft regionale samenwerking onze voorkeur. Adviezen en kanttekeningen In het algemeen adviseren wij u positief over de voorgelegde adviesaanvraag. Wij hebben de volgende aanvullende adviezen voor u: 1. De gevolgen van de coronacrisis Wij adviseren u om bij de plannen voor de gevolgen van de coronacrisis extra aandacht te geven aan onderstaande punten. •

We vragen u bij het overleg met de GGD en de veertien regiopartners aandacht te hebben voor het functioneren van de GGD. Wij denken dat een benodigde kwaliteitsverbetering niet haalbaar is zonder extra geld.

•

Wij vragen meer sturing en facilitering door de gemeente bij arbeidsvoorzieningen en personele tekorten in de zorg, bijvoorbeeld bij automatisering (domotica). Denk hierbij ook aan voorrangshuizen voor zorgpersoneel, in navolging van het recente initiatief van de gemeente Rotterdam die voorrangshuizen voor leerkrachten aanbiedt. Wij vragen u om uw invloed uit te oefenen of op zijn minst uw zorgen kenbaar te maken over het schrijnende tekort aan zorgpersoneel, bijvoorbeeld aan de maatschappelijke tafel.

•

Hoewel dit valt onder het beleidskader jeugd zou er verbinding gezocht moeten worden tussen welzijn, jeugdzorg en onderwijs. De rijksoverheid heeft gelden beschikbaar gesteld voor ontstane vertragingen en achterstanden in het onderwijs. Wij vragen extra aandacht voor kwetsbare jongvolwassenen boven 18 jaar. Op zijn minst zou onderzocht moeten worden hoe het ervoor staat met de gesteldheid van deze jongeren. Samenwerking met de Jongerenraad is hierbij onontbeerlijk.

2

2. Concretisering van plannen Wij adviseren u om een aantal plannen uit het kader te concretiseren. Zoals gezegd kijken we uit naar het uitvoeringsplan. Wij vragen in ieder geval concrete uitwerking van de volgende punten en waar mogelijk een tijdpad. •

Algemene voorzieningen die ervoor zorgen dat Capellenaren actief zijn en meedoen.

•

Er wordt al veel gedaan, denk aan Sportief Capelle, het nieuwe zwembad Aquapelle, wandelen fietsclubs en valpreventie voor ouderen. Ook de gezonde leefstijl zou hier genoemd moeten worden, naast aanpak van gezondheidsachterstanden door middel van gezonde leefstijlinterventie (GLI).

•

Samenhangende maatregelen en integratie van aanpak van gezondheidsachterstanden, jongvolwassenen en ouderen.

•

Samenwerking met Zilveren Kruis (beleidslijn 1) en eventuele andere zorgverzekeraars, zoals VGZ.

•

Klantherkenning vanuit de Wmo en een bredere klantherkenning om potentiële problemen vroegtijdig te signaleren (beleidslijn 2).

•

Professionals krijgen de ruimte en worden niet gehinderd door bureaucratie in de vorm van extra controle, nodeloze herhaling van het indienen van dezelfde rapporten etc. (beleidslijn 3).

•

De pilot bij gezinnen met multiproblematiek, waarbij een stapeling van problemen als armoede, schulden, werkloosheid en laaggeletterdheid kan optreden (beleidslijn 4).

3. Communicatie met inwoners en vrijwilligers Wij zijn verheugd om te constateren dat het aantal vrijwilligers in Capelle (met name ook taalcoaches) is toegenomen. Wij adviseren u om bij de communicatie met vrijwilligers meer

aandacht te hebben voor de tweezijdigheid van communicatie. Bij communicatie gaat het niet alleen om zenden van een boodschap, maar ook het ontvangen van informatie en luisteren naar de ander. Een suggestie is bijvoorbeeld om bij het aanbieden van trainingen aan vrijwilligers te vragen waar zij behoefte aan hebben in plaats van zelf wat aan te bieden. Wij adviseren u om duidelijker te communiceren met huidige en potentiele gebruikers over de Huizen van de Wijk. Wij pleiten voor meer bekendheid van de Huizen van de Wijk. En te kijken in welke wijken deze Huizen van de Wijk een echte meerwaarde hebben. Kijk wat nodig is en voeg eventueel Huizen van de Wijk samen. Ons inziens gaat het vooral om het aanbod van voorzieningen waar behoefte aan is en is de plaats waar het aangeboden wordt minder relevant. Ook vragen we meer aandacht voor de samenwerking tussen professionals (SWC) en (oud-) professionals die als vrijwilliger werkzaam zijn, bijvoorbeeld in het hospice IJsseloever. Neem deze vrijwilligers serieus. Zij volgen trainingen en cursussen om bij te blijven, ze zijn goed opgeleid en gekwalificeerd. Zij doen werk dat kwalitatief vergelijkbaar is met dat van betaalde krachten.

Uw voornemen is in de komende tijd de Capelse Wegwijzer door te ontwikkelen tot één platform (wij vragen u om dezelfde naam handhaven) waarin de toegang en informatie over de agenda/sociale kaart van Capelle zijn verenigd. En er wordt een platform voor professionals ontwikkeld om snel contacten met elkaar te kunnen leggen. Ons advies is om het platform voor professionals benaderbaar te maken voor professionals én vrijwilligers. Wij raden u aan om bij communicatie met inwoners meerdere communicatiemogelijkheden te gebruiken, bijv. het versterken van het VIP (Vrijwilligers Informatie Punt) als doorverwijsmogelijkheid, telefoon en beeldbellen inzetten voor de doelgroep die beperkt leesvaardig 3

is. Gebruik om deze doelgroep te benaderen ‘Ben van Waarde’ als middel. ‘Ben van waarde’ zou wat ons betreft meer ingezet kunnen worden. Er wordt genoemd dat de gemeente tijdens gaande processen sturend is, maar in onze visie zou de gemeente vooral vooraf initiatief moeten nemen. Wij stellen het op prijs dat u aandacht heeft voor de cliëntgerichte benadering, de omgekeerde toets is hiervoor een mooi instrument. 4. Voorzieningen en financiering Wij zijn positief over de horizontale financiering: het financieren van een opeenvolgende reeks van

activiteiten die passen binnen een keten en waarin verschillende organisaties samenwerken en verantwoordelijk zijn. De invoering van het abonnementstarief heeft aantoonbaar geleid tot een aanzuigende werking op Wmo-ondersteuning, vooral huishoudelijke hulp. Dit vinden wij onwenselijk. Wij zijn het niet eens met het nieuwe abonnementstarief, een bijdrage naar eigen inkomen heeft onze uitdrukkelijke voorkeur. Wij zouden graag horen of u deze voorkeur onderschrijft. Het Wmo-loket heeft een hoge klanttevredenheid gerealiseerd m.b.t. de Wmomaatwerkvoorzieningen, zoals huishoudelijk ondersteuning of traplift. We missen hier informatie over de waardering voor de algemene voorzieningen, wat ons inziens het leeuwendeel van het geheel uitmaakt. Bij het inzoomen op de Capelse situatie staat een opsomming over gebruik van voorzieningen. Het is niet duidelijk om welke voorzieningen het hier gaat, om ondersteuning of het gebruik van hulpmiddelen of vervoer? Wij geven u in overweging hier duidelijk aan te geven welke voorzieningen bedoeld worden. Dat geeft meer informatie over het gewicht en het belang van deze percentages. Bij het financieel kader in hoofdstuk 4 valt op dat de subsidie maatschappelijke ondersteuning voor 2021 en 2022 begroot is op €653.533 en in 2023 en 2024 op €553.533. Dit is een opmerkelijk verschil van €100.000 ofwel 15,3%. Wij missen hier een nadere verklaring. 5.

Ouderen

Het valt ons op dat in dit beleidskader veel over ouderen wordt gesproken in termen van problemen. Echter, veel ouderen zijn vitaal en actief en maken volop deel uit van de maatschappij. Wij vragen uw aandacht voor het feit dat ouderen een belangrijke positieve bijdrage leveren aan de samenleving. Denk aan oppas(groot)ouders, vrijwilligerswerk, inzetten van levenservaring, zingeving en eenzaamheidsbestrijding. En vergeet daarbij niet dat veel ouderen over een behoorlijk inkomen en vermogen beschikken, hun koopkracht draagt bij aan een gezonde financiële en economische samenleving. In het stuk ontbreekt aandacht voor ouderenmishandeling. Dit komt veel voor, niet zozeer in de vorm van lichamelijke mishandeling, maar regelmatig worden ouderen financieel uitgebuit. Ouderenmishandeling ontbreekt ook in de opsomming bij punt 1 van de drie hoofddoelen van de Wmo. Wij adviseren u om de voordelen van ouderen meer uit te dragen en te waarderen. 6. Samenhang met meerdere beleidskaders Benoem de raakvlakken van meerdere beleidskaders en maak duidelijk hoe er op samenwerking en samenhang op het gebied van zorg en ondersteuning binnen het sociaal domein wordt gestuurd.

4

Ook zou er meer samenhang getoond moeten worden met punten uit de Stadsvisie en Omgevingsvisie en het programma buitenruimte. Hier wordt de verantwoordelijkheid van de gemeente genoemd ten opzichte van gezondheid, schone lucht, bewegen en toegankelijkheid. Onlangs is door onze adviesraad een ongevraagd advies uitgebracht inzake het schone lucht akkoord, mede omdat het duidelijk is dat onze gemeente hierin geen voortrekkersrol heeft. Als het gaat om kwetsbare mensen vragen wij aandacht voor een stapeling van problemen waardoor gezondheidsklachten kunnen ontstaan of toenemen. 7. Integrale aanpak Wij adviseren u bij integrale toegang de schotten tussen de diverse afdelingen binnen de gemeente zoveel als mogelijk te slechten. Daarbij is voor inwoners van Capelle grote winst en voorkoming van ergernissen te realiseren, nu moet te vaak bij multiproblematiek aan diverse loketten hetzelfde verhaal worden verteld. Hierbij aandacht voor een betere afstemming tussen hulpverleners, waarbij

iemand het overzicht bewaakt als er meerdere hulpverleners tegelijk betrokken zijn. De gemeente is niet alleen de opdrachtgever voor de betrokken samenwerkingspartners, maar houdt ook toezicht op de uitvoering. 8. Maatschappelijke effecten

We zijn enthousiast over het benutten van het strategisch netwerk Capelle Verbonden en het inzetten van focusgroepen voor de Wmo. Meten en gericht kwaliteitsonderzoek juichen we uiteraard toe. Bij het overzicht van de maatschappelijke effecten van het beleid valt op dat de gemeente Capelle op vrijwel alle onderdelen lager scoort dan het landelijk gemiddelde. Wij adviseren u om hierbij een uitleg te geven over mogelijke oorzaken. Zo heeft de gemeente Capelle bijvoorbeeld relatief veel inwoners met psychiatrische problemen. En op het oog ook veel voorzieningen op dit specifieke zorggebied, kwantificeer dat hier in uw beleidsstuk. Een vergelijking met gemeenten van eenzelfde omvang en opbouw is ons inziens interessanter. En dan vooral om te kijken wat we kunnen leren uit zo’n vergelijking. De cijfers zijn uit 2012 en 2016, maar 2020 ontbreekt. Ook valt op dat er geen streefindicatoren zijn vastgelegd. Onze adviezen op een rij: 1. Wij adviseren u om op een aantal punten de plannen voor de gevolgen van de coronacrisis extra aandacht te geven, zodat kwetsbare (jong)volwassenen niet verder in de problemen komen. 2. Wij adviseren u om een aantal plannen uit het kader te concretiseren. Om het advies volledig te maken is het uitvoeringsplan onontbeerlijk, wij geven hier graag advies op.

3. Wij adviseren u om communicatie met inwoners en vrijwilligers op een aantal punten te verbeteren. Dan krijgen de inwoners sneller adequate informatie en voelen vrijwilligers zich gehoord en gezien. 4. Wij adviseren u om de voordelen van ouderen meer uit te dragen en te waarderen. Dan voelen ouderen zich geapprecieerd om hun talenten en kwaliteiten. 5. Benoem de raakvlakken van meerdere beleidskaders en maak duidelijk hoe er op samenwerking en samenhang op het gebied van zorg en ondersteuning binnen het sociaal domein initiatief wordt genomen. 6. Wij adviseren u om bij integrale toegang ontschotting tot prioriteit te maken. Cliënten zullen profiteren van betere samenwerking tussen verschillende hulpverleners.

5

7. Wij adviseren u om een uitleg te geven over mogelijke oorzaken van het feit dat de gemeente Capelle op vrijwel alle maatschappelijke effecten lager scoort dan het landelijk gemiddelde. Een vergelijking met andere gemeenten van gelijke omvang zou daarbij verhelderend kunnen zijn en punten voor verbetering opleveren. Graag bieden wij namens de Adviesraad Sociaal Domein u dit advies aan. Wij vertrouwen erop dat onze vragen en voorstellen van waarde zijn voor de huidige verantwoording en het toekomstig beleid. Natuurlijk zijn wij graag bereid tot een verdere toelichting op dit advies. Wij zien uw schriftelijke reactie op dit advies graag tegemoet.

Met vriendelijke groet, Adviesraad Sociaal Domein Capelle aan den IJssel Namens deze:

Ewout Bückmann,

Nicolette van de Kreeke – Alfrink,

Voorzitter

Secretaris

6