04.02 - rekenkamer jaarverslag 2020 en onderzoeksplannen 2021
Tekst van het document
jaarverslag 2020 onderzoeksplannen 2021 Rekenkamers Rotterdam, Barendrecht, Lansingerland, Capelle aan den IJssel, Krimpen aan den IJssel en Albrandswaard
Rekenkamer
Rekenkamer
Rekenkamer
Rekenkamer
Rekenkamer
Rekenkamer
Rotterdam
Capelle aan den IJssel
Barendrecht
Krimpen aan den IJssel
Lansingerland
Albrandswaard
jaarverslag 2020 onderzoeksplannen 2021 Rekenkamers Rotterdam, Barendrecht, Lansingerland, Capelle aan den IJssel, Krimpen aan den IJssel en Albrandswaard
Rekenkamer
Rekenkamer
Rekenkamer
Rekenkamer
Rekenkamer
Rekenkamer
Rotterdam
Capelle aan den IJssel
Barendrecht
Krimpen aan den IJssel
Lansingerland
Albrandswaard
Rekenkamers Rotterdam, Barendrecht, Lansingerland, Capelle aan den IJssel, Krimpen aan den IJssel en Albrandswaard
voorwoord
Nu mijn tweede bestuurstermijn bijna is verstreken, is dit voorwoord ook het laatste voorwoord dat ik als directeur van de Rekenkamer Rotterdam c.a. mag schrijven. Uiteraard is dit niet het moment om uitgebreid terug te kijken op de afgelopen twaalf jaar. Dat zal op een ander moment plaatsvinden. Wel is dit laatste verslagjaar om een andere reden heel bijzonder. De coronamaatregelen die sinds maart 2020 gelden, hebben ook voor de (medewerkers van de) rekenkamer een meer dan behoorlijke impact gehad. Het thuiswerken heeft zoals is gebleken niet alleen maar voordelen. Toch heeft de crisis gelukkig weinig invloed gehad op de productie van de onderzoeken. Er zijn het afgelopen jaar maar liefst dertien onderzoeken gepubliceerd, waaronder zes betrekking hebben op Rotterdam. Daarnaast lopen er nog acht onderzoeken die alle gestart zijn in 2020. Al met al zeker onder de huidige omstandigheden een zeer behoorlijke prestatie. Maar vooral ook een prestatie die de veerkracht en het doorzettingsvermogen van de medewerkers van het bureau hebben laten zien. Als directeur ben ik daar nog wel het meest van onder de indruk. Het mooie ambt van directeur van de Rekenkamer Rotterdam kan ook alleen maar bestaan bij de gratie van de medewerkers die niet alleen hun belangrijke werk uitvoeren, maar daar ook heilig in geloven.
En in dat opzicht heb ik de afgelopen jaren meer mogen ontvangen dan ik ooit voor mogelijk heb gehouden. Het was mij een buitengewone eer om deze functie zo lang te mogen bekleden, maar het grootste voorrecht was toch om al die jaren de belangen van alle Rotterdammers te mogen dienen. Het gaat u allen goed. Paul Hofstra directeur
1
jaarverslag 2020 onderzoeksplannen 2021
Rekenkamers Rotterdam, Barendrecht, Lansingerland, Capelle aan den IJssel, Krimpen aan den IJssel en Albrandswaard
inhoud
1
voorwoord 1
7 7
onderzoeken Rekenkamer Rotterdam
1-1
inleiding
1-2
gepubliceerd onderzoek in 2020 1-2-1
een opdracht voor de stad
1-2-2
waarde van publiek
1-2-3
tussentijdse beoordeling collegetargets
1-2-4
aandeel zonder belang
1-2-5
burgers op de bres
1-2-6
gefundeerd bouwen
13
1-3
gepubliceerd onderzoek begin 2021
14
1-4
lopend onderzoek 2020
1-3-1
2 19 19
1-4-1
Feyenoord City
1-4-2
woonvisie
1-4-3
algoritmes
1-4-4
welzijn jongeren
1-4-5
aanpak ondermijnende criminaliteit
1-4-6
ouderenbeleid
Rekenkamer Barendrecht
2-1
inleiding
2-2
gepubliceerd onderzoek 2020 2-2-1
20
2-3
3
24
3-1
inleiding
3-2
gepubliceerd onderzoek 2020
3-3
4
29
3-2-1
kwetsbaar en uit beeld
3-2-2
belofte maakt schuld
lopende onderzoeken 2020 woonvisie
Rekenkamer Capelle aan den IJssel
4-1
inleiding
4-2
gepubliceerd onderzoek 2020
4-3
4-2-1
openbaar goed
4-2-2
grip op inkoop
lopende onderzoeken 2020 4-3-1
3
woonvisie
Rekenkamer Lansingerland
3-3-1
27 27
grond voor twijfel
lopend onderzoek 2020 2-3-1
23 23
geheimhouding G4
Nieuw Rivium
jaarverslag 2020 onderzoeksplannen 2021
Rekenkamers Rotterdam, Barendrecht, Lansingerland, Capelle aan den IJssel, Krimpen aan den IJssel en Albrandswaard
5 33 33
inleiding
5-2
gepubliceerd onderzoek 2020
6 37
6-1
7 41 43 44 44 45 45 45 46 48 48
5-2-1
ongefundeerd aan de slag
5-2-2
een dure scheiding
Rekenkamer Albrandswaard inleiding
organisatie
7-1
personeel en organisatie
7-2
producten
7-3
nevenfuncties en declaraties
7-4
thought leadership
7-5
klankbordgroep
7-6
privacy en informatiebeveiliging
7-7
Rekenkamer openbaar lichaam Sint Eustatius
7-8
interne projecten
7-9
corona
7-10
voortgang beleidsplan 2017-2021
8 51 52 55 55 56
Rekenkamer Krimpen aan den IJssel
5-1
jaarrekening Rekenkamer Rotterdam
8-1
resultatenrekening
8-2
toelichting op de resultatenrekening
8-3
balans
8-4
toelichting op de balans
8-5
verrekening 2020
9
8-5-1
Rekenkamer Barendrecht
8-5-2
Rekenkamer Lansingerland
8-5-3
Rekenkamer Capelle aan den IJssel
8-5-4
Rekenkamer Krimpen aan den IJssel
8-5-5
Rekenkamer Albrandswaard
onderzoeksplannen 2021
63 63 64 64 65 65 66
9-1
inleiding
9-2
Rekenkamer Rotterdam – nieuwe onderzoeken 2021
9-3
Rekenkamer Barendrecht – nieuwe onderzoeken 2021
9-4
Rekenkamer Lansingerland – nieuwe onderzoeken 2021
9-5
Rekenkamer Capelle aan den IJssel – nieuwe onderzoeken 2021
9-6
Rekenkamer Krimpen aan den IJssel – nieuwe onderzoeken 2021
9-7
Rekenkamer Albrandswaard – nieuwe onderzoeken 2021
69 70
bijlage 1
rapporten en brieven 2020
bijlage 2
financiële reserve Rotterdam
4
jaarverslag 2020 onderzoeksplannen 2021
bijlagen
Rotterdam
Rekenkamer
Rotterdam
1 1-1
onderzoeken Rekenkamer Rotterdam
inleiding De Rekenkamer Rotterdam heeft in 2020 vier rapporten en twee brieven gepubliceerd. Daarnaast is begin 2021 een brief gepubliceerd over een onderzoek waarvan de uitvoering grotendeels in 2020 plaatsvond. In 2020 waren zes onderzoeken in uitvoering die later in 2021 verschijnen. In de volgende paragrafen zijn de onderzoeken toegelicht.
1-2 1-2-1
gepubliceerd onderzoek in 2020 een opdracht voor de stad De gemeente verstrekt via aanbestedingen voor ongeveer €800 mln. per jaar aan opdrachten aan bedrijven. Met ‘social return’ verplicht de gemeente opdrachtnemers om stageplekken of werkplekken te creëren voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. De rekenkamer heeft onderzocht hoe de gemeente social return toepast in inkoopcontracten en wat hiervan de resultaten zijn. Het onderzoeksrapport ‘Een opdracht voor de stad’ is gepubliceerd op 12 februari 2020. Uit het onderzoek blijkt dat de gemeente Rotterdam kansen laat liggen om werkzoekenden uit Rotterdam (-Zuid) aan werk of een stage te helpen. De social returnverplichting van opdrachtnemers levert namelijk maar in de helft van de gevallen werk op voor inwoners van de gemeente Rotterdam. De andere helft van de vacatures wordt ingevuld door werkzoekenden die niet in Rotterdam wonen. Slechts één op de tien vacatures wordt vervuld door een kandidaat uit Rotterdam-Zuid, terwijl daar juist veel werkzoekenden wonen. Verder stelt de rekenkamer vast dat het de gemeente bij lange na niet lukt om haar ambitie waar te maken om in nagenoeg al haar aanbestedingen social return te eisen. Uit het onderzoek blijkt namelijk dat de gemeente in minder dan de helft van de inkoopcontracten een social returneis opneemt.
Hoewel de gemeente haar eigen ambities niet waarmaakt, creëert zij via social return toch een aanzienlijke hoeveelheid arbeids- en stageplekken, te weten ruim 2.500 plekken in 2018. Dit zijn er aanzienlijk meer dan de gemeenten Amsterdam, Utrecht en Den Haag. Om te bevorderen dat meer social returnkandidaten uit Rotterdam worden geplaatst, beveelt de rekenkamer onder meer aan dat de gemeente zich meer inzet om bijstandscliënten klaar te stomen voor de banen die voortkomen uit social return. Het college van B en W heeft in zijn reactie op het rapport aangegeven niet alle conclusies van de rekenkamer te delen, maar wel alle aanbevelingen over te nemen. Op 4 maart 2020 is het rapport besproken in de raadscommissie Werk, Inkomen, Integratie, Schuldenaanpak en Armoedebestrijding. Op 12 maart 2020 is het rapport behandeld in de gemeenteraad. De raad heeft daarbij,
7
jaarverslag 2020 onderzoeksplannen 2021
Rekenkamer
Rotterdam met algemene stemmen, alle aanbevelingen van de rekenkamer overgenomen. Verder heeft de raad een motie aangenomen, waarin het college wordt verzocht om de spreiding van werkzoekenden die dankzij social return een steun in de rug krijgen te monitoren en hierover te rapporteren bij de evaluatie van het nieuwe social returnbeleid in 2021. 1-2-2
waarde van publiek Op 11 juni 2020 publiceerde de rekenkamer het rapport ‘Waarde van publiek’. De rekenkamer keek in dit onderzoek naar de mate waarin de gemeente er in slaagt het publieksbereik van cultuurinstellingen te verbreden en vergroten via het beleid uit het cultuurplan. De gemeente ondersteunt cultuurinstellingen in de stad via het zogenoemde cultuurplan. Deze instellingen ontvangen voor een periode van vier jaar een subsidie van in totaal €80 mln. per jaar. In het afgelopen cultuurplan was het bereiken van meer en een ander publiek één van de doelstellingen. De rekenkamer concludeert in het onderzoek dat het publiek dat gesubsidieerde cultuurinstellingen bezoekt, nog altijd geen goede afspiegeling is van de Rotterdamse bevolking, ondanks gemeentelijk beleid om dat te verbeteren. Bij de grootste en meest ondervertegenwoordigde publieksgroepen is nog geen vooruitgang te zien. Dit komt onder andere doordat de gemeente instellingen niet stimuleert in te zetten op de moeilijk bereikbare groepen. Ook constateert de rekenkamer dat relatief veel cultuurinstellingen nog weinig hebben ondernomen om een ander publiek te bereiken. Twee jaar na de start van het cultuurplan had 35% van de instellingen nog geen concrete ambitie geformuleerd voor het vergroten of verbreden van het publieksbereik.
Ook hadden relatief veel instellingen nog geen concrete acties ondernomen om meer of een ander publiek te bereiken. De benodigde aanpassing in programmering, marketing of het aangaan van samenwerkingen zijn bij deze instellingen nog niet opgepakt. Maar als dat wel gebeurt, wordt niet per se meer of een breder publiek bereikt. De inspanningen van veel instellingen zijn daarvoor nog te ad hoc en op een te kleine schaal. Er zijn wel instellingen die ondervertegenwoordigde doelgroepen weten te bereiken, waaronder instellingen die in de afgelopen periode voor het eerst subsidie via het cultuurplan ontvingen. Dit zijn echter veelal kleine instellingen. De rekenkamer heeft daarom aanbevolen meer middelen toe te kennen aan instellingen die er al goed in slagen ondervertegenwoordigde groepen te bereiken en ook nieuwe aanvragers te honoreren die deze potentie hebben. Specifiek heeft de rekenkamer aandacht gevraagd voor extra inspanningen voor een ondervertegenwoordigde publieksgroep (‘wijkgerichte vrijetijdsgenieters’). Het onderzoek is besproken in de commissie ZOCS op 4 november 2020. De raad heeft alle conclusies en aanbevelingen overgenomen.
1-2-3
tussentijdse beoordeling collegetargets Op 17 juni 2020 heeft de rekenkamer een onderzoeksbrief gepubliceerd over de mijlpalen voor 2019 van de collegetargets. Ook is van een aantal targets met nieuwe meet- of registratiesystemen de controleerbaarheid en juistheid beoordeeld.
8
jaarverslag 2020 onderzoeksplannen 2021
Rekenkamer
Rotterdam Van de vijftien targets was er voor twee targets geen mijlpaal voor 2019. Voor vier targets geldt dat de gegevens niet bruikbaar waren, onder meer omdat de betrouwbaarheid van de gegevens niet was vast te stellen of omdat de registratie van het targets niet gereed was. Van de overige bruikbare en controleerbare targets zijn van vijf targets de mijlpalen gehaald. Voor drie targets geldt dat de mijlpaal bijna gehaald is (>80%). De mijlpaal voor het target statushouders in de bijstand is niet gehaald. In de onderzoeksbrief doet de rekenkamer de aanbeveling aan het college om met de raad in debat te gaan over de mate waarin de resultaten te danken zijn aan de inspanningen van het college. Een andere aanbeveling is dat het college bij de komende jaarstukken bij alle targets een inhoudelijke toelichting geeft op de realisatie. In zijn reactie van 29 september 2020 geeft het college aan de aanbevelingen over te nemen. Volgens het college blijven de targets zoveel mogelijk gehandhaafd, ondanks de onzekerheden als gevolg van de coronacrisis. De rekenkamer beoordeelt aan het einde van de collegeperiode of de targets zijn behaald. 1-2-4
aandeel zonder belang In het najaar van 2019 is de rekenkamer een onderzoek gestart naar Feyenoord City. In het onderzoek wordt gekeken naar het publiek belang van de beoogde deelname in het eigen vermogen van het nieuwe stadion, de erfpachtconstructie op de door de gemeente aan te kopen gronden onder het nieuwe stadion, de risicobeheersing en de informatievoorziening aan de raad. Omdat Feyenoord City vertraging opliep, kon de rekenkamer haar onderzoeksvragen niet volgens de initiële planning beantwoorden. Om deze reden heeft de rekenkamer ervoor gekozen de onderzoeksrapportage in tweeën te splitsen. Het eerste deel van het onderzoek is gepubliceerd op 9 juli 2020 in de onderzoeksbrief ‘Aandeel zonder belang’. In deze onderzoeksbrief heeft de rekenkamer het publiek belang en de inrichting van de governance behandeld. Verder schetst de rekenkamer in de onderzoeksbrief een tussentijds beeld over de informatievoorziening aan de raad. In de brief concludeert de rekenkamer dat er onvoldoende onderbouwing is voor het beoogde aandeelhouderschap van de gemeente van €40 mln. in het nieuwe stadion. Voor aandeelhouderschap in een private partij als een stadion geldt dat dit alleen mogelijk is als er een publiek belang is voor de gemeente.
De rekenkamer concludeert dat de gemeente niet duidelijk heeft gemaakt wat het publiek belang is dat aandeelhouderschap in het stadion noodzakelijk maakt en of daarvoor alternatieven zijn. De rekenkamer constateert verder dat de gemeente met de betrokken private partijen (de Stichting Gebiedsontwikkeling aan de Maas en Stadion Feijenoord) een goede structuur met afspraken, taken en verantwoordelijkheden heeft vastgelegd. Ook de interne projectstructuur binnen de gemeente heeft een logische opzet met voldoende aandacht voor risicobeheersing. Wel constateert de rekenkamer dat de samenwerking dermate hecht is dat het risico ontstaat dat de gemeente meer
9
jaarverslag 2020 onderzoeksplannen 2021
Rekenkamer
Rotterdam verantwoordelijkheid op zich neemt dan strikt bij haar publiekrechtelijke en adviesrol past. Ten slotte is de rekenkamer kritisch over de wijze waarop de risico’s in de halfjaarlijkse voortgangsrapportages aan de raad werden gepresenteerd. De gebruikte methode maakte de daadwerkelijke hoogte van risico’s niet duidelijk en ook zijn de ontwikkelingen van risico’s niet goed te volgen. Op basis van het onderzoek beveelt de rekenkamer onder meer aan om alsnog helder te definiëren welk publiek belang de gemeente zou moeten dienen met deelname in het stadion en vast te houden aan de vooraf bepaalde wijze van gemeentelijke betrokkenheid bij het project. De onderzoeksbrief is op 24 september 2020 behandeld in de commissie MPOF. De raad heeft besloten alle aanbevelingen over te nemen. Verder zijn bij de behandeling van de onderzoeksbrief twee moties aangenomen. In de motie ‘Aandeel van belang?’ is het college is gevraagd om een publiek kader op te stellen voor het publiek belang van het aandeelhouderschap in het stadion. In de motie ‘Met open vizier’ is het college verzocht informatievoorziening rondom vertrouwelijke stukken transparanter te maken. 1-2-5
burgers op de bres Burgers hebben op allerlei manieren inspraak in het gemeentelijk beleid en de uitvoering. Zij kunnen echter ook zelf initiatieven nemen. Het gaat dan bijvoorbeeld om het beheer van openbaar groen over te nemen of plannen of ideeën van burgers voor de ontwikkeling van bepaalde locaties. Het onderzoek ‘Burgers op de bres’ heeft de rekenkamer op 15 oktober 2020 gepubliceerd. Met dit onderzoek wilde de rekenkamer inzicht geven in de mate en op welke wijze burgers in Rotterdam initiatieven ontplooien ter versterking van de Rotterdamse samenleving. De rekenkamer onderzocht ook hoe de gemeente omgaat met burgerinitiatieven en hoe dit van invloed is op de mate waarin burgerinitiatieven erin slagen de door hen beoogde publieke waarde(n) te realiseren. Uit het onderzoek blijkt onder meer dat in Rotterdam relatief veel burgers een initiatief opzetten om zelf de stad te verbeteren. De gemeente geeft hen daarbij vaak financiële en praktische ondersteuning. Deze steun is echter bijna altijd kleiner dan de initiatieven nodig hebben om hun plan helemaal uit te voeren. Ook lopen initiatieven tegen belemmeringen in de ondersteuning aan. De gemeente werkt vooral actief mee als de plannen precies overeenkomen met plannen of taken die de gemeente zelf (al) had. Ze kijkt bovendien nauwelijks naar wat de initiatieven voor de stad opleveren.
De rekenkamer heeft daarom onder meer de aanbeveling gedaan om voor alle ondersteunde initiatieven in kaart te brengen hoe de samenwerking verloopt en wat de opbrengsten van het initiatief voor de stad zijn. Verder adviseert zij dat de gemeente een centraal loket moet openen waar een vaste contactambtenaar initiatiefnemers persoonlijk begeleidt. Ook vindt de rekenkamer het nodig dat subsidiekaders worden aangepast zodat succesvolle initiatieven langdurige hulp kunnen krijgen en dat er een bewustwordingscampagne voor gebiedscommissieleden georganiseerd wordt om te benadrukken dat het hun taak is bewonersinitiatieven te faciliteren.
10
jaarverslag 2020 onderzoeksplannen 2021
Rekenkamer
Rotterdam Het rapport is op 5 november 2020 behandeld in de commissie Veiligheid en Bestuur. In de raadsvergadering op 26 november 2020 heeft de raad vervolgens alle hoofdconclusies onderschreven. Verder werd besloten zeven van de tien aanbevelingen van de rekenkamer over te nemen, waaronder de aanbeveling over een centraal loket. In de raadsvergadering werden tevens twee moties aangenomen. De eerste motie verzoekt het college om een bescheiden publiekscampagne te starten om de eerste versie van het digitale loket voor burgerinitiatieven breed onder de aandacht te brengen bij Rotterdammers en goede voorbeelden van succesvolle initiatieven te verzamelen en te publiceren binnen dit digitale loket. De tweede motie is gericht op het realiseren van meer tevredenheid van Rotterdamse initiatiefnemers over de terugkoppeling van de gemeente tijdens het samenwerkingsproces. 1-2-6
gefundeerd bouwen Op 12 november 2020 is het rapport ‘Gefundeerd bouwen’ gepubliceerd. De doelstelling van het onderzoek was om te beoordelen in welke mate de gemeente erin slaagt om adequaat zorg te dragen voor de nieuwbouw/renovatie van scholen. Dat het bouwen van een school een groot project kan zijn met vele risico’s met grote financiële gevolgen wordt geïllustreerd door het nieuwbouwproject het ‘Open Venster’. In dit nieuwbouwproject heeft de gemeente besloten om de bouwwerkzaamheden te staken door gebreken in het ontwerp. Het evaluatierapport hiervan is in mei 2018 verschenen en benoemde tekortkomingen in de werkwijze van de gemeente. De rekenkamer is aan de hand van een zestal casussen nagegaan of de gemeente (inmiddels) na de ervaringen met het ‘Open Venster’ in staat is om de huisvestingsprojecten tot een goed einde te brengen. De rekenkamer concludeert onder meer dat de werkwijze en organisatie van onderwijshuisvesting ingrijpend veranderd en verbeterd zijn. Sinds de genomen maatregelen is de projectbeheersing grotendeels op orde, op het onderdeel risicomanagement na. Verder liep de realisatie van bouwprojecten uit het Integraal Huisvestingsplan (IHP) 2015-2019 fors achter. Er was tot en met 2018 slechts ongeveer €111 mln. van het totale krediet van meer dan €500 mln. besteed aan nieuwbouw/renovatie van schoolpanden.
Dit bleek ook uit de onderzochte casussen, waarin er geen tot weinig voortgang in de projecten zat. Verder was de informatievoorziening aan de raad niet transparant ten aanzien van het krediet voor onderwijshuisvesting en de voortgang van de bouw- en renovatieprojecten. Zo heeft het college het oorspronkelijk krediet van €200 mln. meer dan verdubbeld naar €516 mln. zonder de financiële gevolgen inzichtelijk te maken. Ook heeft het college een vertekend beeld geschetst van de voortgang in april 2020: het rapporteerde namelijk dat er zes panden uit de top 50 gereed zijn, terwijl dit er maar drie zijn. Een van de onderzochte casussen betreft het Avicenna college. In deze casus concludeert de rekenkamer dat de gemeente bij dit renovatieproject tekort is geschoten in haar toezichthoudende rol en dat het onduidelijk is waaraan het toegekende bedrag van €12,7 mln. precies is besteed. Daarnaast had het schoolbestuur het risicodragend projectmanagement onrechtmatig aanbesteed. Naar aanleiding van de publicatie is in de media onduidelijkheid ontstaan over de besteding van het toegekend bedrag en is ten onrechte het beeld ontstaan dat er geld
11
jaarverslag 2020 onderzoeksplannen 2021
12
jaarverslag 2020 onderzoeksplannen 2021
Rekenkamer
Rotterdam ‘verdwenen’ was. In overleg met een betrokken externe partij heeft de rekenkamer een persverklaring uitgegeven om te verduidelijken dat deze partij met de aanbesteding op geen enkele wijze onrechtmatig heeft gehandeld dan wel zichzelf op ongeoorloofde wijze heeft bevoordeeld. De persverklaring is op 26 februari 2021 uitgestuurd en tegelijkertijd heeft de rekenkamer een brief met toelichting over het risicodragend projectmanagement naar de raad gestuurd. Op 10 februari 2021 heeft de commissie ZOCS het rapport behandeld zonder het onderdeel met betrekking tot Avicenna. De wethouder onderwijs heeft tijdens de commissiebehandeling toegezegd om het schouwrapport uit 2013 alsnog aan de rekenkamer te verstrekken. Naar aanleiding van dit schouwrapport heeft de rekenkamer op 16 februari 2021 per brief aan de raad laten weten hoofdconclusie 4 met bijbehorende aanbeveling 3 in te trekken. Het onderdeel Avicenna is op 10 maart 2021 aan de orde gekomen in de commissievergadering ZOCS. Besloten is alle conclusies en aanbevelingen over te nemen en het hamerstuk door te geleiden naar de raadsvergadering op 18 maart 2021.
1-3 1-3-1
gepubliceerd onderzoek begin 2021 geheimhouding G4 In 2020 is in G4-verband een analyse gemaakt van de wijze waarop de gemeenteraden van de vier grote steden (Rotterdam, Amsterdam, Den Haag en Utrecht) omgaan met geheimhouding. Dat is niet helemaal als zou moeten. Zo wordt vaak geheimhouding bekrachtigd zonder een inhoudelijk toereikende onderbouwing, wordt de duur van geheimhouding vaak niet vastgesteld, wordt geheimhouding niet tijdig opgeheven en wordt onnodig op te veel informatie geheimhouding opgelegd. Dit doet afbreuk aan de openbaarheid van bestuur en aan transparante politiek-bestuurlijke besluitvorming. Deze resultaten zijn opgenomen in een gezamenlijke brief aan de vier gemeenteraden en is op 25 januari 2021 verzonden. Daarnaast is op hetzelfde moment een G4-brief naar de Tweede Kamer gestuurd, met daarin verbetersuggesties. In deze brief is aangegeven dat het bij de Tweede Kamer voorliggende wetsvoorstel ’Bevorderen integriteit en functioneren decentraal bestuur’ de in de praktijk geconstateerde tekortkomingen van geheimhouding niet oplossen. In de brief aan de Tweede Kamer doen de rekenkamers verschillende voorstellen, zoals een verplichting om opgelegde geheimhouding te heroverwegen, het verplichten van een openbaar register, het creëren van een passende toezichtsvorm en meer ondersteuning aan gemeenteraden in hoe zij met geheimhouding zouden moeten omgaan.
Voor de gemeente Rotterdam geldt dat de gemeenteraad in december 2020 een nieuw beleidskader omtrent geheimhouding heeft vastgesteld. Hiermee worden de geschetste tekortkomingen grotendeels geadresseerd. In een separate aanbiedingsbrief van 25 januari 2021 geeft de Rekenkamer Rotterdam de gemeenteraad mee er voor te waken dat zij geheimhouding bekrachtigt op basis van een eigenstandig en inhoudelijk goed onderbouwd besluit. De gemeenteraad heeft de desbetreffende brieven voor kennisgeving aangenomen. Het ministerie van Binnenlandse Zaken is momenteel aan het onderzoeken hoe het de verbetersuggesties in de brief aan de Tweede Kamer kan oppakken.
13
jaarverslag 2020 onderzoeksplannen 2021
Rekenkamer
Rotterdam 1-4 1-4-1
lopend onderzoek 2020 Feyenoord City Op 9 juli 2020 heeft de rekenkamer de onderzoeksbrief ‘Aandeel zonder belang’ gepubliceerd over het eerste deel van het onderzoek dat de rekenkamer uitvoert naar Feyenoord City. In december 2020 is de rekenkamer gestart met het tweede deel van dit onderzoek. De focus van het vervolg van het onderzoek ligt op de beoordeling van de invulling van de taxatie en erfpachtvoorwaarden, de invulling van het aandeelhouderschap en de integrale toetsing door Deloitte. De rekenkamer publiceert de uitkomsten van het onderzoek in het voorjaar van 2021. De publicatie verschijnt voorafgaand aan het moment waarop de gemeenteraad beoordeelt of aan alle voorwaarden van de position paper is voldaan.
1-4-2
woonvisie Op 3 december 2020 publiceerde de rekenkamer de opzet voor het onderzoek naar de Woonvisie Rotterdam. Deze woonvisie, uit 2016, heeft als ambitie een stijging van het aantal Rotterdamse woningen in het midden- en hoge segment en een afname van het aantal goedkope woningen, met name op Zuid. De huidige coalitie stelde in 2019 de koers bij met een addendum op de woonvisie. De sloopopgave werd iets minder groot en de totale woningvoorraad moest in de periode tot 2030 juist nog sterker groeien dan in de woonvisie al was beoogd. Met het onderzoek wil de rekenkamer inzicht geven in hoeverre en op welke manier de Woonvisie, en het addendum daarop, tot nu toe heeft geleid tot een woningvoorraad die aansluit bij de behoefte van de Rotterdammers. De rekenkamer wil met andere woorden weten hoe tegenwoordig – vijf jaar na de vaststelling van de woonvisie – de relatie tussen woonvraag en woonaanbod in de stad er getalsmatig uitziet. In het onderzoek wordt de woonvraag verdeeld naar huishoudensinkomensgroepen. Het woonaanbod wordt bekeken aan de hand van de WOZ-waarden van de Rotterdamse woningvoorraad. Voor het in kaart brengen van deze gegevens analyseert de rekenkamer zogeheten microdatabestanden van het CBS.
Ook wil de rekenkamer helder krijgen in hoeverre de inzet van gemeentelijke instrumenten en de uitvoering van samenwerkingsafspraken (tussen gemeente en andere actoren) heeft bijgedragen aan een betere aansluiting tussen vraag en aanbod. De rekenkamer verwacht het onderzoek rond de zomer van 2021 naar de raad te kunnen sturen.
1-4-3
algoritmes Taken van beleidsmakers, managers, verzekeraars, dokters, politieagenten en andere beroepen veranderen drastisch door geavanceerde algoritmes die voorspellende modellen kunnen schrijven waar de mens niet toe in staat is. Het is de verwachting van de rekenkamer dat algoritmes ook in toenemende mate binnen de gemeente worden gebruikt om (beleids)keuzes te maken of daarin te worden ondersteund. Dit vereist kennis om een oordeel te kunnen vormen over (verantwoord) gebruik van algoritmes. Om die reden is de rekenkamer in samenwerking met de Erasmus Universiteit Rotterdam in september 2020 een verkenning gestart naar (de ethiek van) algoritmes binnen de gemeente Rotterdam. De rekenkamer focust in dit onderzoek op algoritmes die een directe impact hebben op de burger. In de verkenning zal de rekenkamer een beeld schetsen over het gebruik van voorspellende en voorschrijvende algoritmes binnen de gemeente, de betrokken
14
jaarverslag 2020 onderzoeksplannen 2021
Rekenkamer
Rotterdam stakeholders bij de ontwikkeling en gebruik ervan en de beheersing van de ethische risico’s. Om de onderzoeksvragen te beantwoorden verricht de rekenkamer een casestudy naar het algoritme ‘risico op onrechtmatigheid van uitkeringen’ bij het cluster Werk en Inkomen. De rekenkamer verwacht in het voorjaar van 2021 met een rapportage te komen van deze verkenning. 1-4-4
welzijn jongeren Op 22 september 2020 heeft de rekenkamer de opzet voor het onderzoek welzijnswerk jongeren gepubliceerd. Met dit onderzoek beoogt de rekenkamer inzicht te krijgen in de doelen die de gemeente met het beleidsplan Nieuw Rotterdams Welzijn wilde bereiken voor jongeren in de leeftijd van 12 tot en met 23 jaar. De rekenkamer beoordeelt de mate waarin die doelen zijn behaald en de bijdrage die de welzijnsorganisaties hebben geleverd aan het bereiken van die doelen. In het onderzoek blikt de rekenkamer ook vooruit naar het nieuwe beleidsplan voor welzijn, maatschappelijke ondersteuning en jeugdhulp voor de periode 2021-2026 ‘Heel de stad’. Daarvoor wordt beoordeeld of tekortkomingen of succesfactoren in het nieuwe beleidsplan worden weggenomen of gecontinueerd. Momenteel bevindt dit onderzoek zich in de fase van dataverzameling. Naar verwachting wordt de rapportage in het najaar van 2021 gepubliceerd.
1-4-5
aanpak ondermijnende criminaliteit De bestrijding van ondermijnende criminaliteit (ook wel ‘de vermenging van onder- en bovenwereld’ genoemd) staat sinds het Rotterdamse Veiligheidsprogramma 2014-2018 hoog op de agenda. Naast een speciaal team binnen de Directie Veiligheid dat zich volledig met dit onderwerp bezighoudt, zijn er inspanningen binnen verschillende clusters en samenwerkingsverbanden met externe partijen. De gemeenteraad stelde jaarlijks €4,42 mln. extra budget beschikbaar om de aanpak te intensiveren. De gedachte is dat de gemeente met haar bestuurlijke instrumentarium (zo kan de burgemeester na een drugsvondst een woning sluiten) een waardevolle bijdrage kan leveren, naast bijvoorbeeld de strafrechtelijke inzet van politie en OM. Het onderzoek naar de aanpak van ondermijnende criminaliteit ging in de zomer van 2020 van start. Centraal staat de vraag in hoeverre de gemeente daarbij een adequate aanpak hanteert en of zij haar rol in de bestrijding van dit fenomeen op passende wijze uitvoert. Bijzondere aandacht gaat uit naar de rol en toegevoegde waarde van de gemeente binnen verschillende samenwerkingsverbanden, de samenhang binnen het beleid, en de wijze waarop de gemeente haar bestuurlijke instrumentarium inzet. Begin 2021 vindt het onderzoek zich in de rapportagefase. Naar verwachting volgt de publicatie in mei.
1-4-6
ouderenbeleid Op 19 december 2018 ondertekende het college samen met enkele partners in de stad de samenwerkingsagenda ‘Rotterdam Ouder en Wijzer’. Hiermee wil de gemeente de stad Rotterdam voorbereiden op ‘het groeiende aantal ouderen en aansluiten bij de wensen en behoeften van deze groep.’ Het college heeft de samenwerkingsagenda in 2019 verder uitgewerkt in het Uitvoeringsprogramma ‘Rotterdam Ouder en Wijzer’. Het uitvoeringsprogramma heeft een brede insteek. Het gaat onder meer over de bestrijding van eenzaamheid en omvat daarnaast ambities en maatregelen op het gebied van gezondheid, wonen en woonomgeving en zorg en ondersteuning.
15
jaarverslag 2020 onderzoeksplannen 2021
Rekenkamer
Rotterdam In maart 2020 is de rekenkamer een onderzoek gestart naar het ouderenbeleid van de gemeente. Omdat de uitvoering van het programma net is gestart, heeft het onderzoek een sterk ex ante karakter. In het onderzoek wordt gekeken of te verwachten is dat met het ouderenbeleid de beoogde resultaten op de lange termijn daadwerkelijk zullen worden bereikt, of de (voorgenomen) maatregelen in het programma verschillende groepen ouderen zullen bereiken en in hoeverre deze aansluiten bij de woon- en ondersteuningsbehoeften van ouderen. Het rapport wordt naar verwachting in het voorjaar van 2021 gepubliceerd.
16
jaarverslag 2020 onderzoeksplannen 2021
Barendrecht
Rekenkamer
Barendrecht
2
Rekenkamer Barendrecht
2-1
inleiding De Rekenkamer Barendrecht heeft in 2020 één onderzoek gepubliceerd. Daarnaast is in 2020 een onderzoek gestart dat in 2021 gepubliceerd gaat worden. In de volgende paragrafen zijn beide onderzoeken toegelicht.
2-2 2-2-1
gepubliceerd onderzoek 2020 grond voor twijfel Op 25 juni 2020 publiceerde de rekenkamer Barendrecht het rapport ‘Grond voor twijfel’. In dit rapport beoordeelt de rekenkamer of Barendrecht, ten opzichte van Ridderkerk en Rotterdam, evenredig in de kosten en opbrengsten deelt van het bedrijventerrein Nieuw Reijerwaard en welke factoren ten grondslag liggen aan de verdeling. De ontwikkeling van dit bedrijventerrein wordt vormgegeven door een gemeenschappelijke regeling (GR) tussen de genoemde gemeenten. Dit openbaar lichaam is opgericht op 1 januari 2012 en heeft de opdracht om een 96 hectare groot bedrijventerrein, de daarbij horende ontsluiting en de aanleg van een groene corridor te realiseren, door onder meer het verwerven en beheren van gronden en het voeren van een grondexploitatie (GREX). De rekenkamer concludeert dat er aanvankelijk geen goede afspraken zijn gemaakt over de verdeling van baten en lasten in de GR Nieuw Reijerwaard. De rekenkamer stelt dat ook in bredere zin onvoldoende onderbouwd is waarom Barendrecht participeert in de GR. Het maatschappelijke voordeel voor Barendrecht van deelname aan de GR is vooralsnog beperkt, de gemeente loopt echter wel het risico dat zij moet bijdragen in een negatief resultaat van de GR.
Inmiddels heeft GR wel besloten om de opbrengsten van de GR anders te besteden waardoor de verdeling van de financiële kosten en baten meer evenwichtig verdeeld is. Vanuit het perspectief van Barendrecht is dit het hoogst haalbare. Op 22 september 2020 is het rapport in de gemeenteraad behandeld. De aanbevelingen zijn volledig en unaniem overgenomen. Een amendement van de coalitiepartijen om de aanbevelingen aan te passen haalde het niet. Er is motie ingediend en aangenomen om te onderhandelen over het beëindigen van de deelname in de GR. In de afhandeling van de motie heeft de gemeenteraad besloten de onderhandelingen eerst ambtelijk voor te bereiden en een inschatting te maken van de mogelijke resultaten. Tijdens de commissievergadering op 23 november 2020 is besloten dat de verwachte opbrengsten te klein zijn om de onderhandelingen aan te gaan. Er is besloten de onderhandelingen niet door te zetten.
19
jaarverslag 2020 onderzoeksplannen 2021
Rekenkamer
Barendrecht 2-3 2-3-1
lopend onderzoek 2020 woonvisie Nadat er 25 jaar lang fors gebouwd is, neemt het bouwtempo in de gemeente Barendrecht de laatste jaren af. Toch zijn er nog altijd bouwplannen, zoals in het gebied Stationstuinen. In de woonvisie signaleerde de gemeente in 2016 enkele vraagstukken op de woningmarkt. Zo zou er behoefte zijn aan woningen in het middeldure segment. Ook zijn er inspanningen om ouderen te stimuleren te verhuizen naar een kleinere woning en jongeren te helpen een woning te vinden. Vanuit de regio klinkt daarnaast de vraag naar meer goedkope woningen, om zo gezamenlijk zorg te dragen voor een toegankelijke woningmarkt. De rekenkamer richt zich in dit onderzoek op de vraag of het beleid van de gemeente leidt tot een betere aansluiting tussen vraag en aanbod op de Barendrechtse woningmarkt. Nadat de onderzoeksopzet op 10 december 2020 is gepubliceerd, ging het onderzoek begin 2021 van start. Naar verwachting wordt het rapport in de zomer van 2021 aan de gemeenteraad aangeboden.
20
jaarverslag 2020 onderzoeksplannen 2021
Lansingerland
Rekenkamer
Lansingerland
3
Rekenkamer Lansingerland
3-1
inleiding De Rekenkamer Lansingerland heeft in 2020 twee onderzoeken gepubliceerd. Daarnaast is er één onderzoek in uitvoering dat in 2021 verschijnt. In de volgende paragrafen worden de onderzoeken toegelicht.
3-2 3-2-1
gepubliceerd onderzoek 2020 kwetsbaar en uit beeld Op 20 mei 2020 publiceerde de Rekenkamer Lansingerland het onderzoek ’Kwetsbaar en uit beeld’, naar ondersteuning van ouderen bij langer thuis wonen. In dit rapport beoordeelde de rekenkamer in hoeverre de gemeente ouderen in Lansingerland een toereikend aanbod aan voorzieningen biedt om zo lang mogelijk zelfstandig te blijven wonen. De rekenkamer onderzocht dit aan de hand van de woon- en ondersteuningsbehoeften van ouderen, de inspanningen van de gemeente ten aanzien van deze groep ouderen en het aanbod aan voorzieningen. Op basis van haar bevindingen concludeert de rekenkamer dat de gemeente nog onvoldoende zicht heeft op de precieze woonbehoeften van verschillende groepen ouderen. Dit inzicht is echter nodig om een passend woningaanbod te kunnen bieden aan ouderen. Wel heeft de gemeente in het algemeen zicht op wat ouderen nodig hebben op het gebied van ondersteuning en welzijn. Het aanbod aan voorzieningen op dit vlak sluit aan bij de behoeften van ouderen. Desalniettemin constateert de rekenkamer dat dit aanbod mogelijk tekortschiet voor bepaalde, kwetsbare groepen ouderen in Lansingerland, zoals eenzame ouderen en ouderen met lage inkomens. De rekenkamer heeft dan ook aanbevolen meer aandacht te schenken aan kwetsbare groepen ouderen in Lansingerland en het gemeentelijk aanbod aan voorzieningen hier op aan te passen.
Ook vindt de rekenkamer het belangrijk dat de gemeente de woonbehoeften van verschillende groepen ouderen beter in beeld krijgt, zodat woningen waar behoefte aan blijkt, kunnen worden gerealiseerd. Ten slotte heeft de rekenkamer aanbevolen om extra aandacht te geven aan ondersteuning en contact met ouderen op afstand. De gevolgen van het coronavirus bemoeilijkt de mogelijkheden voor ouderen om anderen te ontmoeten en deel te nemen aan activiteiten. Het rapport is op 2 juli 2020 in de commissie Samenleving besproken. In de raadsvergadering van 16 juli 2020 heeft de raad ingestemd met het voorstel om alle aanbevelingen van de rekenkamer over te nemen.
23
jaarverslag 2020 onderzoeksplannen 2021
Rekenkamer
Lansingerland 3-2-2
belofte maakt schuld Op 28 oktober 2020 bracht de rekenkamer Lansingerland het rapport ‘Belofte maakt schuld’ uit. In Lansingerland wonen naar schatting zo’n 1.200 huishoudens met problematische schulden. Belangrijkste conclusie van het onderzoek is dat het zeer onwaarschijnlijk is dat de gemeente Lansingerland genoeg doet om het aantal huishoudens met schulden naar beneden te krijgen. Dat komt vooral doordat maar weinig Lansingerlandse schuldenaren worden bereikt met hulp. Bovendien heeft de gemeente nauwelijks informatie over het aantal inwoners met schulden, over de resultaten en de uitval van de hulptrajecten en over de cliënttevredenheid. Daarom kan ze vervolgens ook niet goed bijsturen als er iets mis gaat. Ook is er te weinig hulp voor schuldenaren met ‘zware’ problematiek: mensen met ernstige andere problemen of met heel acute schuldproblemen zoals dreigende huisuitzetting. Verder heeft de gemeente verschillende in haar beleidsplannen voorgenomen maatregelen niet of nauwelijks uitgevoerd, zoals het verbeteren van de afstemming tussen de uitvoerders, het bekender maken van schuldhulp onder de inwoners en het uitbreiden van het vroeg-signaleringssysteem voor schulden. Bovendien weet de gemeente weinig over hoe inwoners de hulp van al deze organisaties ervaren. Ten slotte werken de gemeentelijke beleidsadviseurs schuldhulpverlening met een zeer incompleet dossier.
De rekenkamer stelt samenvattend vast dat het onderwerp schuldhulp de laatste jaren te weinig bestuurlijke prioriteit heeft gekregen in de gemeente. De rekenkamer deed negen aanbevelingen. Zo beval zij het college onder meer aan het bereik van de schulddienstverlening sterk te vergroten. Ook raadde zij aan het toegangsproces één centrale ingang te geven, waar een professionele welzijnsaanbieder een brede screening doet om alle problemen van de cliënt goed in beeld te brengen en vervolgens ook procesregie opzet. Een aanbeveling is verder om een professionele welzijnspartij de betaalde opdracht te geven om hulp bij schulden te verlenen aan mensen met complexe schulden of bredere problematiek. Het college nam alle negen aanbevelingen over, waarvan één slechts gedeeltelijk (het college houdt vast aan meerdere keteningangen, via verschillende dienstverleners). Het college gaf daarbij ook steeds aan de aanbeveling expliciet over te nemen in haar te ontwikkelen Plan Schuldhulpverlening 2021-2025.
3-3 3-3-1
lopende onderzoeken 2020 woonvisie In het najaar van 2020 is de rekenkamer een onderzoek gestart naar het woonbeleid van de gemeente. De gemeente laat in haar woonvisie zien dat zij streeft naar een goede aansluiting tussen vraag en aanbod op de Lansingerlandse woningmarkt. Met dit onderzoek wil de rekenkamer in eerste instantie nagaan in hoeverre de aansluiting tussen vraag en aanbod is verbeterd. De rekenkamer zoomt daarbij in op een aantal groepen, zoals lage- en middeninkomens en (semi-)starters. De rekenkamer kijkt ook in hoeverre de inzet van gemeentelijke instrumenten en de uitvoering van samenwerkingsafspraken (tussen de gemeente en andere actoren) hebben bijgedragen aan een eventuele betere aansluiting tussen vraag en aanbod. Ten slotte heeft de rekenkamer specifieke aandacht voor het gemeentelijk huisvestingsbeleid voor arbeidsmigranten, omdat zij een relatief grote groep vormen binnen de bijzondere doelgroepen die de gemeente in haar woonvisie onderscheidt. Het onderzoek bevindt zich in de uitvoeringsfase. Naar verwachting wordt het rapport rond de zomer van 2021 gepubliceerd.
24
jaarverslag 2020 onderzoeksplannen 2021
Capelle aan den IJssel
Rekenkamer
Capelle aan den IJssel
4
Rekenkamer Capelle aan den IJssel
4-1
inleiding De Rekenkamer Capelle aan den IJssel heeft in 2020 twee onderzoeken gepubliceerd. Er is één onderzoek in uitvoering dat in 2021 verschijnt. De onderzoeken zijn in volgende paragrafen nader toegelicht.
4-2 4-2-1
gepubliceerd onderzoek 2020 openbaar goed Op 16 juli 2020 is het rapport ‘Openbaar goed’ gepubliceerd. Onderzocht is in welke mate de beschikbare financiële middelen toereikend zijn om de gemeentelijke kwaliteitsambities met betrekking tot verharding, groen en openbare verlichting te realiseren en of de raad hierover adequaat wordt geïnformeerd. De gemeente heeft voor de zogeheten disciplines groen, wegen en openbare verlichting kwaliteitsambities opgesteld, waar objecten, zoals gras, heesters, wegen en lichtmasten, aan dienen te voldoen. Over het algemeen gelden de kwaliteitsambities basis (B) en sober (C). Met behulp van inspecties en schouwen controleert de gemeente in hoeverre deze kwaliteit wordt behaald. De rekenkamer concludeert onder meer dat de kwaliteit van de groenvoorzieningen, verharding en openbare verlichting grotendeels voldoet aan de door de gemeente gestelde kwaliteitsambities ‘sober’ en ‘basis’. Een aanzienlijk deel heeft zelfs een hogere kwaliteit dan beoogd. Op bepaalde onderdelen wordt echter niet voldaan aan de kwaliteit, zoals het verwijderen van onkruid en het vervangen van heesters. Ook bij wegen is er een vervangingsachterstand geconstateerd door de rekenkamer. Verder oordeelt de rekenkamer dat de financiële middelen voor het onderhoud van groen, verharding en openbare verlichting toereikend zijn gebleken om de beoogde kwaliteitsniveaus te behalen.
De raad is niet op structurele wijze geïnformeerd over het groen, de wegen en openbare verlichting. Zowel de informatievoorziening over het onderhoud en de vervangingsprojecten als over de financiën is tekortgeschoten. Eén van de aanbevelingen van de rekenkamer is dan ook om de gemeenteraad jaarlijks een voortgangsrapportage te sturen. De rekenkamer heeft op 14 september 2020 een toelichting op het onderzoek gegeven tijdens de vergadering van de commissie Stadsontwikkeling en Beheer. Daarbij heeft de rekenkamer vele vragen van de raadsleden beantwoord. Daarna is het rapport tijdens de raadsvergadering van 29 september 2020 als hamerstuk afgedaan. Op één aanbeveling
27
jaarverslag 2020 onderzoeksplannen 2021
Rekenkamer
Capelle aan den IJssel na zijn alle aanbevelingen overgenomen. De raad nam de aanbeveling om de beheerplannen te laten vaststellen door de raad niet over. 4-2-2
grip op inkoop Op 17 december publiceerde de rekenkamer Capelle het rapport ‘Grip op inkoop’. Het onderzoek richt zich op de vraag in hoeverre het college waarborgt dat ingekochte diensten en werken de beoogde kwaliteit hebben en dat deze bijdragen aan het realiseren van de beleidsdoelstellingen. De gemeente Capelle aan den IJssel koopt jaarlijks voor €50 tot €60 miljoen aan diensten, leveringen en werken door middel van aanbestedingen. Voor het onderzoek heeft de rekenkamer vier aanbestedingen nader onderzocht. Dit waren drie diensten, te weten de weerbaarheidstraining rots en water, het bezorgen en onderhouden van WMO-hulpmiddelen en de quasi-inbesteding van het afvalbeheer. De vierde aanbesteding was een werk, namelijk de bouw van het sportcomplex Aquapelle. Bij deze aanbesteding is ook een andere aanbesteding, de verbouwing van het gemeentehuis, betrokken. De rekenkamer concludeert dat in een aantal aanbestedingen de opdrachtnemers op onjuiste wijze geselecteerd zijn. Wel heeft het college bij aanbestedingen aandacht voor de kwaliteit van de uitvoering van de opdrachten. In algemene zin heeft het college veel informeel contact met opdrachtnemers. Er zijn korte lijnen waardoor veel zaken snel geregeld worden. Dit draagt bij aan het realiseren van de beleidsdoelen.
Nadeel van deze werkwijze is dat de zakelijke houding soms ontbreekt en het college kwetsbaar is, omdat het geen formele sanctiemiddelen heeft die het kan inzetten als de kwaliteit van de dienstverlening onvoldoende is. De rekenkamer trekt ook een aantal casusspecifieke conclusies. Bij de aanbesteding van de verbouwing van het gemeentehuis heeft het college onvoldoende lerend vermogen getoond. De aanbesteding is nooit geëvalueerd terwijl er duidelijke problemen waren bij de uitvoering van de opdracht. Ook is geconcludeerd dat het college informatie heeft achtergehouden toen het aanvullend krediet aan de raad vroeg voor de bouw van Aquapelle en dat de kosten van dit project niet goed zijn beheerst. In het rapport wordt aanbevolen dat het college aandacht besteed aan de kwaliteit van de opdrachtnemers, dat het aanbestedingen voorziet van passende verantwoordingsafspraken en sancties en dat het college deze ook zo nodig toepast. Ook wordt aanbevolen dat de gemeente een procesbeschrijving ontwikkeld voor bouwprojecten. Dit maakt duidelijk op welke wijze dit soort bouwprojecten beheerst dienen te worden en wanneer de raad hierover geïnformeerd wordt. Het rapport is uitgebreid behandeld in de raadcommissievergaderingen op 25 januari 2021 en 1 februari 2021. Op 8 februari 2021 is het rapport behandeld in de gemeenteraad.
Er is een raadsvoorstel opgesteld om het rapport ter kennisgeving aan te nemen en de aanbevelingen over te nemen. Hier heeft de raad voltallig mee ingestemd. Er is ook een toezegging in het raadsvoorstel opgenomen dat er een plan van aanpak wordt opgesteld en dat deze uiterlijk vier maanden na behandeling van het rapport gereed is. De gemeenteraad heeft erop aangestuurd dat het college lerend vermogen in het plan laat
28
jaarverslag 2020 onderzoeksplannen 2021
Rekenkamer
Capelle aan den IJssel zien. Daarnaast zijn ook toezeggingen gedaan door het college, bijvoorbeeld om, als een project niet meer binnen de projectkaders past, dit voortaan meteen aan de raad voor te leggen. Ook wordt de verbouwing van het gemeentehuis geëvalueerd. Dit gebeurt wel achter gesloten deuren, omdat er nog een rechtszaak loopt over deze verbouwing met de desbetreffende aannemer.
4-3 4-3-1
lopende onderzoeken 2020 Nieuw Rivium Het Rivium is een bedrijventerrein aan de A16 dat al enige jaren te maken heeft met forse leegstand. Capelle aan den IJssel heeft plannen opgesteld voor grootschalige transformatie van het gebied. Het streven is dat er ongeveer 5.000 woningen in het gebied worden ontwikkeld. Hiervoor zal de gemeente afspraken maken met verschillende marktpartijen die delen van de ontwikkeling willen uitvoeren. Deze afspraken worden in overeenkomsten vastgelegd. Het project is verreweg het grootste woningbouwproject in Capelle aan den IJssel. De rekenkamer heeft op 17 september 2020 de onderzoeksopzet ‘governance en beheersing risico’s het Nieuwe Rivium’ openbaar gemaakt. Met dit onderzoek beoogt de rekenkamer te beoordelen of het project- en risicomanagement in opzet toereikend zijn om de gebiedsontwikkeling het Nieuwe Rivium binnen de gestelde kaders uit te kunnen voeren. Daarnaast wordt gekeken of de raad voldoende in staat wordt gesteld om zijn kaderstellende en controlerende rol te vervullen. Het onderzoek bevindt zich in de rapportagefase. Naar verwachting wordt het onderzoek in april 2021 gepubliceerd.
29
jaarverslag 2020 onderzoeksplannen 2021
Krimpen aan den IJssel
Rekenkamer
Krimpen aan den IJssel
5
Rekenkamer Krimpen aan den IJssel
5-1
inleiding In 2020 heeft de rekenkamer twee onderzoeken gepubliceerd. Beide onderzoeken zijn in de volgende paragrafen toegelicht.
5-2 5-2-1
gepubliceerd onderzoek 2020 ongefundeerd aan de slag Op 4 februari 2020 publiceerde de Rekenkamer Krimpen aan den IJssel het rapport ‘Ongefundeerd aan de slag’. De rekenkamer heeft onderzoek gedaan naar het project- en risicomanagement bij het infrastructurele project de Grote Kruising, een complex en kostbaar project. Ook is onderzocht of de raad voldoende zijn kaderstellende rol kon vervullen bij de besluitvorming rond dit project. De belangrijkste conclusie is dat de gemeente is begonnen met de uitvoering van het project terwijl het plan inhoudelijk nog niet helemaal uitgewerkt was en de financiering nog niet rond was. Hierdoor is er een risico dat onnodige werkzaamheden worden uitgevoerd of dat de kosten voor de gemeente hoger uitvallen. Ook voldoet het project- en risicomanagement niet aan de eisen die horen bij een dergelijk project. De gemeente heeft daardoor niet genoeg grip op de uitvoering van het project en op bijvoorbeeld het voorkomen van uitloop of meerkosten. Het college onderschrijft de conclusies grotendeels en neemt de meeste aanbevelingen over. Het is echter van mening dat niet alle in het onderzoek gehanteerde vereisten passend zijn bij de aard en omvang van de gemeentelijke organisatie van Krimpen aan den IJssel. De rekenkamer wijst in haar nawoord nogmaals op het belang van een goede beheersing van een complex en duur project als de Grote Kruising.
In maart 2020 is het rapport behandeld in de gemeenteraad.
5-2-2
een dure scheiding Op 9 december 2020 publiceerde de Rekenkamer Krimpen aan den IJssel het rapport ‘Een dure scheiding’. In het rapport beoordeelt de rekenkamer de effectiviteit en doelmatigheid van het afvalbeleid 2016-2020 en de manier waarop de raad over het afvalbeleid werd geïnformeerd. In het rapport concludeert de rekenkamer dat het afvalscheidingspercentage is gestegen naar 69%, waarmee de eerste van de twee doelstellingen bijna werd gehaald. De doelstelling was een stijging naar 70%. De tweede doelstelling, het gelijk houden van de lasten voor inwoners, werd niet gehaald. In 2020 is de afvalstoffenheffing gestegen
33
jaarverslag 2020 onderzoeksplannen 2021
Rekenkamer
Krimpen aan den IJssel met 19%. Ook concludeerde de rekenkamer dat de kosten van het afvalbeheer in Krimpen aan den IJssel relatief hoog zijn ten opzichte van gemeenten met een vergelijkbaar aandeel hoogbouwwoningen. Tenslotte concludeerde de rekenkamer dat het college de raad onvoldoende op de hoogte heeft gehouden van de voortgang van het afvalbeleid, waardoor de raad haar controlerende taak niet goed uit kon voeren. Het college heeft de gemeenteraad bovendien op verschillende momenten onvolledig, niet tijdig of onjuist geïnformeerd over het afvalbeleid. Voor het nieuwe afvalbeleid heeft de rekenkamer verschillende aanbevelingen gedaan. Allereerst zou de gemeente moeten bedenken welke percentage afvalscheiding realistisch is. Daarvoor zouden ook de bewoners moeten worden geraadpleegd. Om de kosten te verlagen en de landelijke doelstellingen voor afvalscheiding te halen kan de gemeente het beste een tarief per lediging of vuilniszak (DIFTAR) invoeren. Ook zou de gemeente de inzamelaar Cyclus NV moeten vragen om de tarieven voor inzameling te verlagen. Verder deed de rekenkamer de aanbeveling om elk jaar een rapportage over het afvalbeleid op te stellen. De rekenkamer heeft het rapport op 7 januari 2021 toegelicht in de vergadering van de informatieve commissie, waarbij de rekenkamer enkele tientallen vragen heeft beantwoord.
Nadat het rapport op 11 februari 2021 werd behandeld in de besluitvoorbereidende commissie werden de aanbevelingen van het rapport op 18 februari 2021 vastgesteld in de gemeenteraad. Daarbij werden twee amendementen aangenomen, waardoor de tweede aanbeveling van de rekenkamer ‘overweeg DIFTAR in te voeren om de afvalbeheerkosten te verlagen en omdat dit de enige manier is om de landelijke doelstellingen voor afvalscheiding te halen’ werd vervangen door de aanbeveling: ‘overweeg DIFTAR in te voeren en te onderzoeken welke mogelijkheden er nog meer zijn om de afvalbeheerkosten omlaag te krijgen en om de landelijke doelstellingen voor afvalscheiding te halen’.
34
jaarverslag 2020 onderzoeksplannen 2021
Albrandswaard
Rekenkamer
Albrandswaard
6 6-1
Rekenkamer Albrandswaard
inleiding De Rekenkamer Albrandswaard is ingesteld op 5 oktober 2020. De directeur en het bureauhoofd van de Rekenkamer Rotterdam zijn benoemd als respectievelijk directeur en plaatsvervangend directeur. Per jaar voert de rekenkamer één onderzoek uit. In 2020 is verkend welk onderwerp in 2021 wordt onderzocht. Zoals ook blijkt uit de onderzoeksprogrammering in hoofdstuk 9 wordt onderzoek verricht naar de woonvisie. De voorbereidingen voor dit onderzoek zijn inmiddels gestart. Het rapport wordt na de zomer van 2021 verwacht.
37
jaarverslag 2020 onderzoeksplannen 2021
Rekenkamers Rotterdam, Barendrecht, Lansingerland, Capelle aan den IJssel, Krimpen aan den IJssel en Albrandswaard
Rekenkamers Rotterdam, Barendrecht, Lansingerland, Capelle aan den IJssel, Krimpen aan den IJssel en Albrandswaard
7 7-1
organisatie
personeel en organisatie bureau Het bureau van de rekenkamer bestond per 31 december 2020 formeel uit de directeur en zestien medewerkers. Daarnaast is voor enkele onderzoeken gebruikgemaakt van detacheringen van externe expertise en capaciteit. werving en selectie Vanwege vertrek van medewerkers zijn in 2020 twee medior onderzoekers aangetrokken. stages De rekenkamer probeert doorlopend stagiair(e)s te interesseren voor het onderzoek bij de rekenkamer. In 2020 was een stagiair bij de rekenkamer werkzaam, afkomstig van de opleiding EMS/International Management van de Rotterdam School of Management (Erasmus Universiteit). opleidingen Met een beleidskader ontwikkeling, opleiding en mobiliteit is invulling gegeven aan een vorm van permanente educatie voor de medewerkers. Door het coronavirus hebben weinig medewerkers een cursus of training kunnen volgen. Wel heeft de PVT een PVT-training kunnen volgen. ziekteverzuim Elk jaar streeft de Rekenkamer Rotterdam naar een ziekteverzuim van maximaal 3,8%. Waar het ziekteverzuim tot en met 2018 over het algemeen ruimschoots beneden deze norm lag, is het ziekteverzuim in 2020 licht boven de norm. Dit wordt volledig veroorzaakt door een forse toename van het langdurig verzuim; het kort en middellang verzuim is ten opzichte van 2019 juist gehalveerd.
In de loop van het jaar is een medewerker vanwege niet-werkgerelateerde redenen langdurig uitgevallen. In het geval van een kleine organisatie als de rekenkamer heeft dit een relatief grote impact op het totale verzuimpercentage. De cijfers geven geen aanleiding om het arbeidsomstandigheden- en verzuimbeleid aan te passen.
tabel 7-1: kengetallen ziekteverzuim kengetallen
2015
2016
2017
2018
2019
2020
kort verzuim (1 t/m 7 dagen)
0,9%
1,2%
0,8%
2,1%
1,2%
0,7%
0,5%
1,2%
0,0%
0,0%
ziekteverzuimpercentage
middellang verzuim (8 t/m 42 dagen) lang verzuim (vanaf 43 dagen)
41
3,0%
0,6%
1,5%
2,0%
0,3%
jaarverslag 2020 onderzoeksplannen 2021
2,2%
0,2%
2,1%
0,0%
2,0%
0,8%
4,0%
0,3% 2,9%
Rekenkamers Rotterdam, Barendrecht, Lansingerland, Capelle aan den IJssel, Krimpen aan den IJssel en Albrandswaard
arbeidskosten In 2020 waren de gerealiseerde loonkosten ongeveer €45.000 lager dan begroot, wat verklaard kan worden door vacatureruimte en onbezoldigd verlof van een medewerker. Dat de realisatie in 2020 hoger is dan in 2019 kan verklaard worden door opwaartse druk in het loongebouw (jaarlijks periodiek) en een cao-loonsverhoging. tabel 7-2: formatie, bezetting en loonkosten
formatie per 31/12
medewerkers per 31/12 bezetting in gem. fte loonkosten
gemiddelde loonsom
verslag 2016
verslag 2017
verslag 2018
verslag 2019
plan 2020
14
15
15
17
17
12,9 13
€ 1.055.994 € 81.230
12,8
13,4
€ 1.133.038 € 84.580
13,4
13,3
€ 1.238.670 € 93.133
15,2 14,4
€ 1.295.417 € 89.959
verslag 2020
15,2
15,2
15,2
14,9
€ 1.375.336 € 90.483
17
€ 1.329.297 € 89.214
In de begroting van de rekenkamer wordt standaard een bedrag opgenomen voor inhuur van expertise waarover de rekenkamer zelf niet beschikt of om tijdelijk weggevallen capaciteit op te vullen. Begroot was voor 2020 €140.610. In 2020 is iets meer besteed, namelijk ongeveer €156.000. tabel 7-3: personeel derden verslag 2016
inhuur
€ 188.014
42
verslag 2017
€ 208.506
jaarverslag 2020 onderzoeksplannen 2021
verslag 2018 € 115.321
verslag 2019 € 201.613
plan 2020 € 140.610
verslag 2020 € 156.950
Rekenkamers Rotterdam, Barendrecht, Lansingerland, Capelle aan den IJssel, Krimpen aan den IJssel en Albrandswaard
7-2
producten Onderzoeksrapporten zijn het belangrijkste product van de rekenkamer. Het aantal rapporten dat de rekenkamer publiceert, is afhankelijk van de beschikbare onderzoekscapaciteit, de complexiteit van de onderzoeken en de doorlooptijd. Ook verkiezingen kunnen invloed hebben, omdat de rekenkamer nooit vlak voor verkiezingen rapporten uitbrengt. Het aantal publicaties fluctueert daardoor van jaar tot jaar. Onderstaande tabel geeft een overzicht van het aantal publicaties in de jaren 2018 tot en met 2020. tabel 7-4: publicaties 2018-2020 rekenkamer
realisatie 2018
realisatie 2019
planning 2020
realisatie 2020
Lansingerland
1
1
2
2
Barendrecht
Capelle aan den IJssel
Krimpen aan den IJssel Albrandswaard
Rotterdam - rapporten Rotterdam - brieven
2 1 0 -
3 3
1 1 1
1 3 2
1 2 2
-
0
0
2
2
2
5
5
4
De Rekenkamer Barendrecht heeft conform planning in 2020 één onderzoek gepubliceerd. Het gaat om het onderzoek ‘Grond voor twijfel’. De Rekenkamer Lansingerland zou in 2020 twee onderzoeken publiceren. Dit is ook gebeurd. Het gaat om de rapporten ‘Belofte maakt schuld’ en ‘Kwetsbaar en uit beeld’. De Rekenkamer Capelle aan IJssel heeft twee onderzoeken gepubliceerd. Het gaat om de rapporten ‘Grip op inkoop en ‘Openbaar goed’. De andere beoogde publicatie (naar het Nieuwe Rivium) zal in het voorjaar van 2021 verschijnen. De Rekenkamer Krimpen aan den IJssel bracht in 2020 volgens planning twee onderzoeken uit: ‘Ongefundeerd aan de slag’ en ‘Een dure scheiding’. De Rekenkamer Rotterdam zou volgens planning in 2020 vijf rapporten en twee brieven publiceren. Deze planning is niet helemaal gehaald. De volgende rapporten zijn dit jaar gepubliceerd: ‘Een opdracht voor de stad’, ‘Waarde van publiek’, ‘Burgers op de bres’ en ‘Gefundeerd bouwen’. Ook is er een tussentijdse brief over Feyenoord City en over de collegetargets uitgebracht. De brief over het onderzoek naar geheimhouding is uiteindelijk niet in december 2020, maar in januari 2021 gepubliceerd.
43
jaarverslag 2020 onderzoeksplannen 2021
Rekenkamers Rotterdam, Barendrecht, Lansingerland, Capelle aan den IJssel, Krimpen aan den IJssel en Albrandswaard
7-3
nevenfuncties en declaraties In artikel 81f van de Gemeentewet is een lijst met functies opgenomen die de directeur rekenkamer niet mag vervullen naast zijn functie als bestuurder van de rekenkamer. Ook in de verordening Rekenkamer Rotterdam is een bepaling opgenomen die de mogelijkheid van nevenfuncties van de directeur rekenkamer beperkt (artikel 6). In lijn hiermee heeft de Rekenkamer Rotterdam een reglement voor nevenfuncties van medewerkers. Zij dienen elke nevenfunctie bij de directeur te melden. Uitgangspunt is dat nevenfuncties buiten het gebied van de voormalige Stadsregio Rotterdam toelaatbaar zijn. Voor nevenfuncties binnen het gebied van de voormalige stadsregio geldt dat de uitoefening ervan niet op gespannen voet mag komen te staan met de werkzaamheden voor de rekenkamer. Tabel 7-5 geeft een overzicht van de nevenfuncties van de directeur rekenkamer en de medewerkers in 2020. tabel 7-5: nevenfuncties functie
directeur
nevenfunctie
bezoldigd
extern lid auditcommittee IND
ja (t.g.v. de rekenkamer)
voorzitter rekenkamers G4+1
lid commissie BADO
gastdocent diverse universiteiten
lid VU-expertgroep ‘Rechtmatigheid in een nieuwe tijd’
nee nee
ja (t.g.v. de rekenkamer) nee
lid bestuur (penningmeester) Groene Beheer (Groene Amsterdammer) nee lid bestuur (penningmeester) Fonds 1877
nee
voorzitter Rekenkamer Sint Eustatius