03.03 - ORR Jaarverslag 2025 2379163

JAARVERSLAG 2025 | MAART 2026

2025 in cijfers De signalen die ertoe doen en onze Ombudstop-10

dORRzetten brengt beweging

Pagina 2

Brief aan de gemeenteraad ORR over samen afscheid nemen van een bijzondere raadsperiode

Pagina 5

Kinderombudsman

Pagina XX 38 Pagina

Armoede, jeugdhulp en dakloosheid door de ogen van de jeugd én het afscheid van Stans Goudsmit

OMBUDSKRANT JAARVERSLAG 2025

2025 in vogelvlucht Pagina 3

Gemeente Rotterdam Pagina 12

Introductie ORR-gemeenten Pagina 22

Themarapporten & Adviezen Pagina 34

Communicatie Pagina 42

Praktische Zaken & Financiën Pagina 44

DORRZETTEN BRENGT BEWEGING Het jaar 2025 was voor Ombudsman RotterdamRijnmond (ORR) opnieuw een jaar waarin we van dichtbij zagen hoe groot de veerkracht in onze regio was. Maar we zagen ook hoe scherp de randen van regels, beleid en uitvoering konden zijn. Het jaar voelde als een krant vol verhalen: groot en klein, schrijnend en hoopvol. In dit jaarverslag nemen we je dan ook graag mee in alle ontwikkelingen. Aan gemeenteraadsleden, burgemeesters, wethouders, ambtenaren, gemeentelijke organisaties en andere lezers: met deze Ombudskrant leggen we niet alleen verantwoording af, maar nodigen we jou ook uit om met andere ogen naar de gemeentelijke beleids- en uitvoeringspraktijk te kijken. Om klachten, signalen

en verhalen te zien als brandstof om het beter te doen. En om, juist in een tijd van schaarste, de menselijke maat niet als luxe, maar als randvoorwaarde te hanteren. In 2025 hielp ORR individuele regiogenoten om hun probleem met de gemeente, dan wel overheid, op te lossen. Ook merkten we dat er bij ORRgemeenten een actief luisterend oor was voor de achterliggende oorzaken van signalen en klachten die bij ons binnenkwamen. Ze werden serieus genomen en leverden inzichten op die op grotere schaal tot doorbraken leidden. Tegelijkertijd kwam in 2025 een aantal lijnen samen die je ook kent uit onze eerdere jaarverslagen: de strijd tegen de lokettenjungle en systeemgeweld, de versterking

van rechtsbescherming, en het serieus nemen van klachten als leerinstrument. We lieten zien waarom ‘weinig klachten’ niet automatisch betekent dat alles goed gaat, en waarom het belangrijk is dat de gemeente investeert in ORR als luis in de pels, in dienst van de samenleving. In al onze brieven, rapporten, aanbevelingen en de vele inspreekmomenten maakten we kenbaar aan colleges van B&W en raadsleden waar signalen en klachten méér waren dan alleen maar incidenten. Alle verhalen van 2025 vertellen samen één groter verhaal: behoorlijk bestuur is geen papieren begrip, maar is elke dag voelbaar aan de keukentafel, bij een loket, op straat of in de klas. Onze taak als

NEEM EEN KIJKJE OP ONZE VERNIEUWDE WEBSITE WWW.ORR.NL

ombudsman en kinderombudsman is om precies daar te kijken waar beleid en systeem botsen met levensechte situaties. De titel van deze Ombudskrant, dORRzetten brengt beweging, symboliseert wat we in 2025 keer op keer zagen. We danken iedereen die z’n verhaal met ons deelde, en die bereid was om in de spiegel te kijken en mee te bewegen. Ook de komende jaren blijven we doen wat we het liefste doen: luisteren, doorvragen, schuren waar nodig, en samen zoeken naar oplossingen die recht doen aan mensen.

The only way is up, en die weg omhoog bewandelen we graag samen met jou.

2

JAARVERSLAG 2025

2025 IN CIJFERS

2025 IN CIJFERS

Signalen Totaal binnengekomen: 1927 Totaal behandeld: 1614

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10

* Waarvan 45 integriteitsmeldingen

Manier van binnenkomen E-mail

935

48,5%

Webformulier

451

23,4%

Telefoon

362

18,8%

Ombulance en spreekuur

158

8,2%

Overig

21

1,1%

Manier van behandelen

Warm overgedragen en gemonitord

Bemiddeling en interventie

Registratie algemeen signaal

684 42,4%

244 15,1%

468 29%

120 7,5%

COLUMN

Ondanks dat onze naamsbekendheid is gegroeid, komen wij nog steeds veel bewoners en ondernemers tegen die ORR niet kennen, maar ook niet weten hoe ze zelf kunnen klagen en waarover ze kunnen klagen. Dat maakt het misleidend om op

Toeslagenschandaal 155 Parkeren 152 Wonen, woningcorporaties, daklozen en bankslapers 123 Schulden, schuldhulpverleningen en armoede 123 Burgerzaken 115 Overlast 114 Uitkeringen, inkomen en weer aan het werk 95 Verkeer en buitenruimte 90

Ook in het proces gaan vaak dezelfde dingen niet goed: communicatie (onduidelijk of onbegrijpelijk), termijnen niet gehaald, onnodig juridiseren, van het kastje naar de muur worden gestuurd. Samenwerking hapert vaak, zowel binnen de gemeente als met externe organisaties. We zien regelmatig onvoldoende samenwerking, bijvoorbeeld tussen ingekochte en gesubsidieerde hulp van instanties die gemeentelijke taken uitvoeren.

ONS-JE

WEINIG KLACHTEN? DAN DOEN WE HET GOED!

De werkelijkheid is weerbarstiger. Veel inwoners en bedrijven haken al af vóórdat ze ooit een klacht indienen: omdat ze denken dat klagen tóch geen zin heeft, niet weten waar ze moeten zijn, of simpelweg niet de vaardigheden hebben om hun weg te vinden in procedures en formulieren. Juist kwetsbare groepen vinden de weg naar het klachtrecht het minst makkelijk. Klachten zijn daardoor eerder het topje van de ijsberg dan een volledig beeld van de praktijk.

Zorg, PGB & wijkteams 200

Schaarste beheerst het leven van veel inwoners die een woning of hulp zoeken. En ten slotte zien we met enige regelmaat dat de overheid uitgaat van wantrouwen in plaats van vertrouwen richting inwoners en ondernemers.

98 / 6,1%

Het klinkt logisch, maar het is een gevaarlijke conclusie. In gemeenten wordt het aantal klachten nog te vaak gezien als een soort rapportcijfer voor de kwaliteit van het bestuur. Gemeenten die weinig officiële klachten binnenkrijgen en slechts een handvol van deze klachten in tweede lijn bij ORR zien belanden, menen al snel dat het met de kwaliteit van de dienstverlening en menselijke maat wel goed zit.

Jeugd, jeugdbescherming, thuiszitters en leerlingvervoer 217

Naast deze top-10 wijzen we ook op de rode draden die we terug zien komen in veel van deze zaken: zimmen (of het gebrek daaraan), lokettenjungle, systeemgeweld en toegang tot rechtsbescherming zijn de grote thema’s.

Advies en informatie

Overig

OMBUDS TOP-10

basis van aantallen te concluderen dat het goed gaat. We kunnen niet vaak genoeg benadrukken dat het bij klachtcijfers niet om de kwantiteit gaat, maar om wat die klachten zeggen over de kwaliteit van dienstverlening en beleid. We kijken dan ook anders naar ‘kleine aantallen’. Elke gegronde klacht is voor ons een signaal van een tekortkoming in het handelen van de overheid. Achter ieder dossier schuilt een mens, een verhaal, een gemiste kans om het beter te doen. Voor zowel de desbetreffende persoon, als alle andere mensen die met dezelfde klacht rondlopen, maar die klacht om welke reden dan ook niet kenbaar maakten. Dat is ook de kern van de oproep die wij in onze recente jaarverslagen aan de ORR-gemeenten doen: zet vaker de OmbudsBril op, gebruik klachten als leerinstrument en ga zelf op pad om te horen waar mensen tegenaan lopen. Gemeenten die serieus werk willen maken van goed bestuur, zien klachten als onmisbare feedback om te leren, te veranderen en vertrouwen te herstellen. Niet het aantal klachten telt, maar wat de overheid ermee doet.

SIGNAAL OF KLACHT: WAT IS HET NOU?! “

Als ORR krijgen we regelmatig dezelfde vraag over dat ene woord in ons jaarverslag: signaal. Gemeenten tellen klachten. Wij ook. Vaak hebben inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties al de formele klachtenroute doorlopen bij de gemeente zelf (eerste lijn). Dan beoordelen wij, als tweede lijn, of de gemeente zich behoorlijk heeft gedragen. Maar wij doen ook meer. We gaan de stad in, luisteren op scholen, bij ondernemers en op straat. Soms horen we iets dat nog geen formele klacht is, maar dat potentieel wél kan worden. Dan geven we de gemeente een seintje: let op, hier speelt iets (van ongenoegen). Om te voorkomen dat mensen uiteindelijk een hele klachtenprocedure moeten starten, vragen wij de gemeenten om zelf contact te zoeken om tot een oplossing te komen. Als we voor de route “warm overdragen en monitoren” kiezen, dan bewandelen we drie wegen om de casus in te steken. Weg 1: de eerstelijnsklacht behandelaren. Weg 2: de (beleids- en uitvoerende) ambtenaren waarbij we, afhankelijk van de ernst en urgentie van de casus, het lager of hogerop insteken. Weg 3: de bestuurlijke tafel. Monitoring houdt in dat we bij zowel de gemeente als de klager (in wording) actief om informatie vragen of de kwestie naar behoren wordt en is opgepakt.

Mocht het nodig zijn om tot een oplossing te komen die recht doet aan de behoorlijkheidsvereisten, dan serveren we een kop ‘oplos’koffie of laten we de klager weten dat de gemeente ‘naar behoren’ is omgegaan met de (potentiële) klacht. Signalen die we vaker horen, bundelen we tot een specifieke algemene klacht of zorg, zodat het voor gemeenten makkelijker is om hiermee aan de slag te gaan. In dat opzicht zou je kunnen spreken van ORR als proactieve postbode tussen stad en straat. Daarom spreken wij van signalen.

”

JAARVERSLAG 2025

2025 IN VOGELVLUCHT

3

DE VERHALEN VAN 2025 VERTELLEN SAMEN ÉÉN GROTER VERHAAL Wie de Ombulance-acties of Oploskoffie-uitzendingen van ORR volgde, zag het met eigen ogen. We stonden met ons busje op markten en pleinen, gingen de wijken in, en doken in kwesties van mensen die verdwaald waren in de lokettenjungle en wanhopig op zoek gingen naar een eigenaar van hun probleem. Ontdek een greep uit de verhalen van 2025.

Ombudswerk door de ogen van de jeugd

Den Haag bezoekt rampgebied toeslagenschandaal

Rotterdam slaat terug tegen systeemgeweld en femicide

Rondom de hersteloperatie van het toeslagenschandaal lieten we op veel plekken een duidelijk ombudsgeluid horen: de herstelaanpak moet simpeler, sneller en beter. We zetten ons actief in voor betere brede ondersteuning vanuit gemeenten en hielden hen scherp. Tegelijkertijd traden we op als partner van de Rijnmondse Alliantie om opnieuw een warme vuist te maken richting Den Haag.

We liepen mee in de mars tegen femicide en waren aanwezig bij de opening van de openlucht tentoonstelling “Femicide” van Open Mind in Rotterdam. Waarom? Meisjes en vrouwen die slachtoffer worden van (huiselijk) geweld vechten niet alleen tegen de dader, maar ook tegen een falend systeem. Tijdens het Rotterdamse Jaar van de Vrouw organiseerden wij een symposium om de vicieuze cirkel van geweld verder te doorbreken en riepen politiek en bestuur op tot actie.

2025 markeerde dertig jaar Kinderrechtenverdrag in Nederland. In onze regio werd de aandacht voor kinderrechten steeds zichtbaarder. We stonden zij aan zij met gedupeerde jongeren van het toeslagenschandaal die nog altijd de gevolgen dragen van, door de overheid veroorzaakte, (DUO-)schulden. We hoorden ook verhalen van kinderen die niet naar zwemles konden, omdat hun ouders in armoede leven. Een jaar na ons onderzoek staken we de thermometer in de thuiszittersproblematiek van Rotterdam: wat is er veranderd?

Lees verder op pagina 38

Olaf liep 7000 euro achterstallig loon mis

Na 80 jaar kreeg opa van Jan Struijs eerherstel

Herzie het toeslagenstelsel, herstel vertrouwen

Voor de onderbetaalde Rotterdamse (ex-)medewerkers van de sociale werkplaats trokken ORR, gemeente Rotterdam, Brede Raad 010 en de Inspectie Belastingen, Toeslagen en Douane samen ten strijde tegen het Rijk voor veilig geld: herstelbetalingen waarover alleen belasting wordt betaald, zonder verdere gevolgen van de overheid. Het was een dubbeltje op zijn kant, maar het liep goed af.

Het oordeel van ORR dat eerherstel moest plaatsvinden voor iets wat in de Tweede Wereldoorlog was gebeurd en in de jaren 60 ‘goedgemaakt’ had kunnen worden, eindigde niet in een rapport, maar in een gezamenlijk georganiseerd symposium ‘De kleine mens tegen het grote onrecht’. Samen met burgemeester Carola Schouten brachten we tal van door overheidshandelen getroffenen, uit het verleden en het heden, samen om het belang van erkenning en herstel te bespreken.

Dat er simpelweg overgegaan moet worden tot automatische toekenning van toeslagen waar mensen recht op hebben, kwam een stap dichterbij. Samen met de lokale ombudsmannen pleitten we rond de kabinetsformatie voor herziening van het toeslagenstelsel, inmiddels opgenomen in het coalitieakkoord. Zo krijgen de mensen die het het hardst nodig hebben de ondersteuning waar zij recht op hebben, zonder angst voor terugbetaling of ingewikkelde procedures.

Lees verder op pagina 10

Lees verder op pagina 9

Lees verder op pagina 10

Integriteit binnen de gemeente Rotterdam

ORR luidt noodklok over rechtsstaat

In 2025 ontvingen we als extern meldpunt integriteit een recordaantal integriteitsmeldingen over de gemeente Rotterdam. Een stijging die ons zorgen baart. Tegelijk zien wij als lichtpunt dat onze samenwerking met de gemeente op dit urgente en gevoelige onderwerp steeds meer gestalte krijgt.

Het OmbudsAlert over goede en toegankelijke rechtsbescherming in onze regio, dat we in 2024 publiceerden, sloot naadloos aan bij wat er landelijk speelde en nodig was in onze regio. In Rotterdam leidde dit in 2025 tot een technische sessie in de gemeenteraad en het initiatiefvoorstel ‘Toegang tot het recht’.

Lees verder op pagina 18

Lees verder op pagina 15

2025 was ook het jaar waarin schaarste scherper voelbaar werd dan ooit: aan woningen, tijd, geld en menskracht. Steeds meer dakloze gezinnen, jongeren, vrouwen en andere buitenslapende mensen die door de slagbomen van zelfredzaamheid en urgentie tussen wal en schip vallen, meldden zich bij ons. Ook hulpverleners trokken bij ons aan de bel. Het was duidelijk. De gemeente moe(s)t dakloosheid anders gaan benaderen. Met meer lef, focus op wat wél kan, en vooral vanuit samenaarschap.

Steeds meer onschuldige mensen krijgen explosief aan hun deur

Meer oog voor ondernemers

Tijdens het rondetafelgesprek in de Tweede Kamer over de uitvoering van de Wet open overheid (Woo) overhandigden we een tegeltje aan de voorzitter met de boodschap: ‘Een Woo-relatie is geen relatie’. Hiermee benadrukten we dat een open overheid niet alleen draait om transparantie en informatieverstrekking, maar dat een echte relatie met inwoners ontstaat wanneer er betrokkenheid en dialoog is.

Geregeld kwamen bewoners van getroffen woningen op straat te staan, omdat burgemeesters besloten deze panden te sluiten. Burgemeesters van zes grote steden gingen wisselend om met hun nieuwe bevoegdheid om woningen tijdelijk te sluiten na een explosie voor de deur, bleek uit een inventarisatie van NRC. De cijfers lieten zien dat in veel gevallen zorgvuldiger handelen mogelijk is.

Achter de toonbank, op straat en tot diep in de nacht liepen ondernemers tegen knelpunten aan die hun werk en bestaanszekerheid raakten. In 2025 stonden we nadrukkelijker in contact met ondernemers en andersom, met extra aandacht voor onder meer de horeca en de dienstverlening op het Ondernemersplein. Van zorgen over de veiligheid van personeel na sluitingstijd tot bereikbaarheid, verkeersmaatregelen en de toekomst van het nachtleven.

Lees verder op pagina 11

Lees verder op pagina 11

Pact tegen dakloosheid

Woo-relatie is geen relatie

Lees verder op pagina 11

Lees verder op pagina 8

Lees verder op pagina 14 en 41

Lees verder op pagina 15

4

JAARVERSLAG 2025

ORR ALS HULPTROEP VAN DE RAAD

VAN WIE IS DE OMBUDSMAN EIGENLIJK? ORR als hulptroep van de raad Die vraag krijgen we vaker dan je denkt. Gemeenten zien ons soms als ‘hun’ (kinder)ombudsman: zij hebben ORR ingesteld, betalen de rekening en ontvangen onze brieven, aanbevelingen en jaarverslagen. Maar wie goed kijkt naar onze wettelijke en maatschappelijke opdracht, ziet dat het verhaal ingewikkelder én interessanter is. Formeel is onze positie helder. In de Algemene wet bestuursrecht, de Gemeentewet en lokale verordeningen is vastgelegd dat inwoners en ondernemers het recht hebben om met hun klachten en ongenoegen naar een onafhankelijke ombudsman te gaan. Gemeenteraden benoemen ons en geven ons de bevoegdheden om overheidsoptreden te onderzoeken, te beoordelen en aanbevelingen te doen. Daarbovenop komt de bredere rechtsstatelijke laag. Internationale normen, zoals de zogeheten Venice Principles en een recente VN-resolutie, benadrukken de rol van ombudsmannen als bewaker van mensenrechten, goed bestuur en de rechtsstaat. Net als de rekenkamer zijn wij ingesteld als

‘hulptroep van de raad’ om de controlerende en kaderstellende rol van de raad te versterken. ‘Hulptroep zijn’ betekent niet ‘in dienst van het college’ of ‘verlengstuk van de raad’. In de wet (hoofdstuk 9 Awb) is vastgelegd dat de ombudsman onpartijdig en onafhankelijk is. Voor ons betekent dat: wij zijn hulptroep van de raad, maar geen politiek instrument. We onderzoeken onafhankelijk, spreken ons uit in de taal van behoorlijk bestuur en doen aanbevelingen (die soms schuren). Als het gaat over goed bestuur en rechtsbescherming, wordt steeds vaker benadrukt hoe essentieel het is dat het burgerperspectief structureel wordt meegenomen in beleid en uitvoering. Dat dit niet vanzelf gebeurt, merken we dagelijks: instituties, regels en systemen hebben de neiging om zichzelf in plaats van de inwoner centraal te stellen, tenzij er bewust ‘tegenkracht’ wordt georganiseerd. ORR is zo’n vorm van georganiseerde tegenkracht, net als de rekenkamer, maar met een andere invalshoek. Wij kijken vanuit individuele

DE ROL VAN ORR IN BEWEGING ORR bestaat in 2026 vijftig jaar. In de loop van de jaren is de context waarin (lokale) ombudsinstituten hun werk doen behoorlijk veranderd. Zo hebben gemeenten er flink wat taken bijgekregen. In 2015 nog de uitvoering van de Jeugdwet, Wmo en Participatiewet. Tegelijkertijd is de wijze waarop tegen de bevoegdheden van de ombudsinstituten wordt aangekeken, over de decennia veranderd. Die veranderende rolopvatting is niet nieuw. Die is al lang geleden ingezet.

Zo trad in 2005 de Wet extern klachtrecht in werking. Daarin werd de zogenaamde ‘interventiemethode’ gecodificeerd die de ombudsmannen zeker al sinds eind vorige eeuw hanteren. En al in 1993 werd in VN-verband de belangrijke rol van ombudsmannen benadrukt waar het gaat om het bewaken van de naleving van mensenrechten. Deze veranderde rolopvatting van de ombudsman is de afgelopen jaren sterker aan het licht gekomen. Dat riep bij diverse gemeenten vragen op.

Scan de QR-code voor meer achtergrond en duiding over onze bevoegdheden

klachten naar patronen: waar loopt het stelsel vast, waar is de menselijke maat zoek, waar is het normenkader van ‘behoorlijkheid’ zoekgeraakt? De rekenkamer kijkt met een onderzoeksbril naar de doelmatigheid en doeltreffendheid van beleid. Samen bieden we de raad een rijker beeld dan cijfers en managementinformatie ooit kunnen geven.

In die zin zijn we niet van iemand in het bijzonder, en juist daarom van iedereen die belang heeft bij behoorlijk bestuur, die gebaat is bij een goede balans tussen macht en tegenmacht of opereert in

het speelveld tussen macht en tegenmacht. Dat is de kern van onze rol en positie én de reden waarom we gemeenten blijven uitnodigen om hún hulptroep ORR optimaal te benutten.

Dus: van wie zijn we? Als we al een antwoord moeten geven, dan is het dit: ORR is hulptroep van de gemeenteraad, in dienst van de samenleving. De inhoud van ons werk wordt gevoed door de ervaringen van bewoners en ondernemers, en genormeerd door het recht en de beginselen van behoorlijk bestuur. We staan niet boven de raad, niet naast het college en zeker niet tegenover de organisatie. We opereren onafhankelijk en onpartijdig in het hart van de lokale democratie: een extra stel ogen en oren voor de raad, een uitgestoken hand voor inwoners en ondernemers die vastlopen, en een spiegel voor bestuur en organisatie.

wORRdzoeker

JAARVERSLAG 2025

ORR ALS HULPTROEP VAN DE RAAD

Brief

Afscheid van een raadsperiode samen Maart 2026 staat in het teken van de gemeenteraadsverkiezingen. Dat moment markeert het afscheid van een raadsperiode (2022–2026) waarin wij samen optrokken. In 2022 ben jij gekozen in de gemeenteraden van onze ORRregio. Samen gaat het om 192 raadszetels: 45 in Rotterdam, 33 in Capelle aan den IJssel, 21 in Albrandswaard, 37 in Nissewaard, 21 in Krimpen aan den IJssel en 35 in Voorne aan Zee, die vrijkomen en opnieuw bezet worden. Op elk van die zetels zit een mens: jij. Een politicus die de wereld beter wil maken langs zijn/haar/hun eigen politieke (partij)richtsnoer, met een agenda vol vergaderingen, stapels stukken en een groot verantwoordelijkheidsgevoel. In Nederland werken we met lekenbestuur: je doet het raadswerk naast jouw baan, onderneming, studie of zorgtaken. Of anders geformuleerd: je bent naast alles wat je al doet óók nog raadslid. Tegelijk ben je in de lokale democratie het hoogste orgaan, met een zware kaderstellende en

controlerende taak. Ga er maar aan staan. Voor dat werk hebben we de grootste bewondering. In de vorige raadsperiode (2018-2022) benoemde je Marianne van den Anker op 1 maart 2022 tot ombudsman en Stans Goudsmit al op 1 maart 2018 tot (plaatsvervangend) kinderombudsman. Vanaf het moment dat jij bent gekozen, zijn we dus een volledige raadsperiode met elkaar op stap geweest. In onze jaarverslagen 2022 (Een lerende praktijk), 2023 (De vrijblijvendheid voorbij) en 2024 (Weten, durven, doen) vroegen we telkens aandacht voor dezelfde kernpunten: een overheid die betrokken, oplossingsgericht, open en transparant, eerlijk en respectvol is; die kinderrechten verwezenlijkt, die de lokettenjungle bestrijdt en systeemgeweld voorkomt, die signalen en klachten serieus neemt, rechtsbescherming versterkt en vertrouwen herstelt. Daar kwamen nieuwe accenten bij: de oproep tot goed zimmen (zeggenschap, inspraak, meepraten en meebeslissen) en tot erkennen

dat rechtsstatelijke principes onder druk zijn komen te staan als gevolg van schaarste. Dat iedereen die werkzaam is voor de publieke zaak structureel door de OmbudsBril leert kijken, en niet alleen door de rechtmatigheidsbril, is een andere diepgekoesterde wens. Met onze OmbudsWijzer en verkiezingstegels, gedrukt op viltjes met een vleugje humor, riepen wij op om partijprogramma’s ‘ombudsproof’ te maken: minder loketten, duidelijke taal, oog voor kinderrechten en radicale transparantie. In het landelijke actieprogramma ‘Actieagenda Goed Bestuur’ krijgt de positie van gemeenteraden én van instituties die tegenkracht organiseren, zoals de lokale ombudsman, extra aandacht. Daar is ORR blij mee. Jij bent tenslotte het hoogste orgaan in de lokale democratie. Aan iedereen die niet meer verkiesbaar is: dankjewel voor de periode waarin ORR jouw hulptroep mocht zijn. Aan wie opnieuw verkiesbaar is: we hopen dat de kiezer jou nog een raadsperiode gunt in deze prachtige, maar

veeleisende regio vol uitdagingen én kansen. Tot slot een groot woord van dank aan de colleges van burgemeester en wethouders, ambtenaren en professionals. Zonder jullie inzet waren er niet zoveel stappen vooruitgezet. We hopen dat we in de komende raadsperiode weer heel veel meters samen kunnen maken.

Scan de QR-code voor meer duiding over het ‘Slagboom Paper’

Voor de nieuwe raadsperiode vraagt ORR in het bijzonder aandacht voor de: • Omgang met schaarste: in ons paper ‘De slagbomen van urgentie en zelfredzaamheid’ laten we zien hoe essentieel dat is voor Rotterdammers en inwoners in de hele regio die vastlopen in de woningnood en andere tekorten; • toepassing van de kinderrechten: overal en altijd, dwars door alles heen; • vormgeving van goed zimmen, niet alleen op papier maar ook in de praktijk; • versterking van de eerstelijnsklachtafhandeling; • toepassing van het holy-ground-principe in de dienstverlening; • kracht van samenaarschap; • verbetering van de rechtsbescherming.

5

6

JAARVERSLAG 2025

ORR ALS HULPTROEP VAN DE RAAD

OMBUDSFUNCTIE:

de sleutel voor sterkere gemeenteraad De gemeentelijke ombudsfunctie wordt in veel Nederlandse gemeenten nog altijd te weinig benut. Dat stelde Geerten Boogaard, hoogleraar decentrale overheden, in zijn bijdrage aan het boek Sterke Raad (maart 2025). Volgens Boogaard kan de ombudsfunctie een belangrijk instrument zijn om de volksvertegenwoordigende en controlerende rol van gemeenteraden te versterken. Die boodschap herkennen wij als ORR maar al te goed. Tegelijk weten we: sterk ombudsmanwerk ontstaat niet in je eentje. Doorbraken realiseren doe je samen. Daarom zochten we in 2025 bewust de samenwerking op met collega(kinder)ombudsmannen om de hoek én ver daarbuiten. We wisselden ervaringen uit, lieten ons inspireren door andere aanpakken en deelden onze eigen werkwijze. Zo bouwden we samen aan een zichtbare, sterke en effectieve ombudsfunctie.

Versterking positie en samenwerking van de (lokale) ombudsmannen Al in het regeerprogramma van 2024 stond dat er geïnvesteerd moet worden in onder andere de lokale ombudsfunctie om de kwaliteit en het functioneren van decentrale volksvertegenwoordigingen te verbeteren. Het Ministerie van Binnenlandse Zaken maakte dat nog eens duidelijk in een brief van 27 juni 2025 aan de Tweede Kamer over het Actieprogramma goed bestuur. Daarin staat dat lokale ombudsmannen, naast hun rol als klachtbehandelaar, ook een bijdrage hebben aan het

herstel van vertrouwen en goed bestuur. Het ministerie erkent dat dit, gezien maatschappelijke ontwikkelingen, vraagt om een sterker gepositioneerde ombudsfunctie. De gesprekken over een aanpak ter versterking van de decentrale ombudsfuncties met het ministerie, andere lokale ombudsfuncties en de Nationale ombudsman zijn in 2025 gestart en lopen door in 2026. Met het oog op een stevigere positie binnen het lokaal bestuur verkenden we in 2025 ook hoe

gemeentelijke ombudsmannen beter kunnen samenwerken. We startten samen met de voorbereidingen voor een beroepsvereniging, die in 2026 verder wordt opgericht, mede gesteund door het ministerie van Binnenlandse Zaken. Een belangrijk onderdeel daarvan is herkenbaar samenwerken onder één naam, elkaar inhoudelijk versterken en het benutten van de Raadbaak: een laagdrempelig platform waar we kennis delen, vragen stellen en samen optrekken rond uiteenlopende thema’s.

Bijeenkomst

Behoorlijke afhandeling van klachten en publieksreacties Hoe zorg je voor een zorgvuldige en eerlijke afhandeling van klachten? Op 8 december brachten de Regiegroep Publieksreacties & Klachten van de gemeente Rotterdam samen met de Nationale ombudsman en ORR zo’n 50 klachtbehandelaars en coördinatoren bij elkaar. Rond de vernieuwde landelijke Behoorlijkheidswijzer gingen zij met elkaar in gesprek en deelden ze ervaringen uit de praktijk. Ombudsvrouw Marianne van den Anker en kinderombudsvrouw Stans Goudsmit gaven daarna hun visie op de Behoorlijkheidswijzer in de praktijk in de regio. We deelden onze paarse Ombudsbrillen uit met de wens dat iedereen daar vaker doorheen zou kijken.

WERKBEZOEK IN STRAATSBURG In maart bezochten we samen met de Nationale ombudsman en een aantal lokale (kinder) ombudsmannen een aantal instituties van de Raad van Europa in Straatsburg om zo ook meer de internationale context van het ombudswerk te doorgronden. De Nederlandse permanente vertegenwoordiging van Nederland bij de Raad van Europa organiseerde een inspirerend bezoek voor ons.

Zo spraken we de Europese ombudsman, de Nederlandse rechter bij het Europees Hof voor de Rechten van de Mens en leden van het Europees Comité voor Sociale Rechten. De werkwijze van het Comité om in geval van meerdere klachten over één onderwerp een zogenaamde ‘leading case’ te behandelen die leidraad is voor de afdoening van de overige klachten, gaf ons inspiratie voor ons eigen werk.

Het is niet jouw

(studie)schuld!

Duizenden jongeren die slachtoffer zijn van het toeslagenschandaal leven nog altijd in een overlevingsstand, omdat hun situatie nooit echt door de overheid is opgelost.

Bekijk hier de geactualiseerde Behoorlijkheidswijzer van ORR

Tot voor kort was er onvoldoende inzicht in de mate waarin hun toekomstperspectief door het schandaal is aangetast. Juist daarom trokken lokale jeugdombudsmannen samen op

en openden zij eind september 2025 het landelijke meldpunt ‘Het is niet jouw (studie)schuld!’. Door signalen uit het hele land te bundelen, konden zij een breed en samenhangend beeld verzamelen. Meer dan 1.800 jongeren deelden hun verhaal. Zo werd voor het eerst zichtbaar welke impact het schandaal heeft op hun leven en studie.

Lees verder op pagina 38

JAARVERSLAG 2025

ORR ALS HULPTROEP VAN DE RAAD

7

OMBUDSFAMILIE OVERZEE: BEZOEK UIT ARUBA

Uitwisseling over de kracht van de kinderombudsman Meer dan 400 deelnemers uit 60 landen namen deel aan een internationaal webinar over het belang van een kinderombudsman, georganiseerd door het African Ombudsman Research Centre (AORC) en het International Ombudsman Institute (IOI). Kinderombudsvrouw Stans Goudsmit ging in gesprek met Aneeta Ghoorah (Kinderombudsman Mauritius) en Christina Nomdo (Regionale Kinderombudsman West-Kaap, Zuid-Afrika). Aneeta liet zien hoe een stevig mandaat helpt om kinderrechten te beschermen,

maar ook welke uitdagingen daarbij komen kijken. Christina deelde hoe kinderen in haar regio actief meedenken, adviseren en meebeslissen binnen haar kantoor. Stans bracht de Rotterdam-Rijnmondse praktijk in: kinderrechten versterken door kennis te vergroten bij kinderen, ouders én professionals. De webinar maakte duidelijk dat, ondanks verschillen in context, kinderombudsmannen wereldwijd met dezelfde uitdagingen werken en dat we elkaar daarin weten te vinden en te versterken.

Rotterdam-Rijnmond in internationale best practices Hoe bereiken ombudsmannen wereldwijd de mensen voor wie zij er zijn? Die vraag staat centraal in het Best Practice Paper dat het International Ombudsman Institute (IOI) over outreach in maart publiceerde. De paper bundelt

inspirerende voorbeelden uit verschillende landen. Ombudsman Rotterdam-Rijnmond leverde hieraan een bijdrage en deelt daarmee haar ervaring met laagdrempelig en zichtbaar werken.

Benieuwd naar de inzichten? Scan de QR-code om de volledige paper te lezen

In oktober verwelkomden we Jurima Bryson, ombudsman van Aruba, op ons kantoor. Aruba start op korte termijn ook met een kinderombudsman en wilde bij ons inspiratie opdoen. We spraken open over onze opgaven, bevoegdheden en manieren van werken. Met bewondering hoorden we over de ruime bevoegdheid van de Arubaanse ombudsman om ook klachten over private partijen te onderzoeken. Zo ver gaan onze bevoegdheden en financiële ruimte niet. Het bezoek vond plaats vlak voor de officiële start van het Bureau Ombudsman Aruba op 1 december.

Samen verduurzamen is mensenwerk In augustus 2025 gaven wij samen met Ombudsman Metropool Amsterdam, Gemeentelijke Ombudsman Den Haag en de Utrechtse Ombudsman onze reactie op het advies ‘Verduurzaming is mensenwerk’ van de Raad voor de leefomgeving en infrastructuur (Rli). De kern van dit Rli-advies, dat verduurzaming alleen slaagt als mensen centraal staan, herkennen en onderschrijven wij volledig. Dat het anders en eerlijker moet, wordt tijdens de online Rlitalkshow ‘Eerlijk verduurzamen’, meerder keren benadrukt door ombudsvrouw Marianne van den Anker. Tegelijkertijd zagen wij ruimte voor aanscherping. Want als verduurzaming écht

mensenwerk is, vraagt dat om een stevige en structurele verankering van zeggenschap en inspraak voor álle inwoners. Zimmen dus! Niet alleen bij de uitvoering, maar juist al vanaf het ontwerp. En óók voor mensen die weinig regie ervaren

of niet vanzelfsprekend kunnen meedoen aan verduurzaming. We zijn dan ook blij dat we het advies hebben kunnen verrijken met inzichten uit onze dagelijkse praktijk.

8

JAARVERSLAG 2025

VERHALEN VAN 2025 | FEMICIDE

DUBBELINTERVIEW

ROTTERDAM SLAAT TERUG TEGEN

SYSTEEMGEWELD EN FEMICIDE In 2025 zette Rotterdam het thema femicide nadrukkelijk op de kaart, als onderdeel van het Rotterdamse Vrouwenjaar. De urgentie werd nog meer voelbaar toen Nederland in korte tijd werd opgeschrikt door de moord op drie vrouwen, en duidelijk werd dat verschillende instanties over cruciale informatie beschikten die mogelijk levens had kunnen redden. De gebeurtenissen versterkten de stadsbrede beweging waarin zorg, veiligheid, rechtspraak en bestuur nog dichter naar elkaar toe groeiden. Ombudsvrouw Marianne van den Anker vertelt dat haar betrokkenheid bij het thema al ontstond toen zij bij de politie werkte. Ze zag hoe geweld achter de voordeur werd beschouwd als privé: “Als politie gingen we ons niet bemoeien met zaken achter de voordeur, ook niet als er kinderen bij betrokken waren.” Toen ze later wethouder veiligheid, volksgezondheid en emancipatie werd, haalde ze het uit de privésituatie, maakte het tot een maatschappelijke zaak en richtte een structurele aanpak in.

systemen die Marianne en Tanya inspireerde om op 15 oktober de bijeenkomst ‘Opboksen tegen het systeemgeweld, why not?’ te organiseren in bioscoop Kino. Rotterdam slaat terug, was de boodschap van de dag. Waarom niet nu? Waarom niet hier? Waarom niet wij? Tanya: “De bijeenkomst bracht voor het eerst verschillende domeinen samen die van nature niet samenkomen. Er zitten namelijk hele onlogische schotten tussen straf, zorg, seksueel geweld en kindermishandeling.”

Tanya Hoogwerf, manager van Filomena (centrum voor huiselijk geweld en kindermishandeling), kreeg vanuit haar persoonlijke netwerk met het onderwerp te maken: “Bij mij kwam echt een kantelpunt toen ik een goede vriendin had die te maken had met een stalker. Hij stuurde tot 3000 berichtjes per maand. Ze werd gek, letterlijk gek.” Toen die vriendin door haar ex het ziekenhuis in werd geslagen en hij vervolgens aangifte tegen haar deed, dacht Tanya: “Dit kan toch niet mogelijk zijn.” Het werd het begin van haar missie om het vangnet voor vrouwen te dichten.

Burgemeester Carola Schouten en Dolle Mina Joice Alves Dos Santos trapten de bijeenkomst af met een boksclinic. Op het grote doek verscheen een boksring, terwijl in de zaal de woorden klonken: “Vrouwen staan vaak ongewenst in een ring zonder regels en zonder scheidsrechter. Angst is een wapen, woorden kunnen net zo hard slaan als vuisten.”

Opboksen tegen het systeemgeweld Het was juist deze gedeelde ervaring met het falen van

Femicidewijzer Naast waardevolle bijdragen van de verschillende hotshots, stond de lancering van de politieke ‘femicidewijzer’ centraal. Filomena en ORR stelden deze wijzer op aan de hand van de verkiezingsprogramma’s: hoeveel aandacht besteden de partijen aan femicide, huiselijk geweld en kindermishandeling? Tanya: “Zo

kun je in een oogopslag zien welke partijen prioriteit geven aan de bestrijding van vrouwengeweld en waar nog gaten vallen. Het is een hulpmiddel voor zowel kiezers, die hiermee inzicht krijgen in de standpunten van partijen, als voor de partijen zelf, die hopelijk worden gestimuleerd hun inzet tegen femicide verder te versterken.” Hernieuwd manifest voor de aanpak van femicide De bijeenkomst was niet alleen bedoeld om verschillen in partijprogramma’s te laten zien. Tanya en Marianne haalden iedereen van links tot rechts op het podium voor een groepsfoto én de ondertekening van het ‘Manifest voor de aanpak van femicide’. Dit manifest is oorspronkelijk in 2023 in Rotterdam-Rijnmond opgesteld door professionals uit zorg en veiligheid en bevat negen concrete speerpunten om femicide terug te dringen en slachtoffers beter te beschermen.

alliantie van coalities die het verschil willen maken met een Via225-aanpak, een speciale officier van justitie, actieve politiepartners en een burgemeester die actief optrekt tegen geweld. Hierdoor staat de stad stevig vooraan in de beweging. Dit is de eerste keer dat we als stad zo eensgezind laten horen dat het genoeg is.” Een van de meest urgente punten is volgens Tanya glashelder: “Stop met het verdelen over drie ministeries en vijf of zes bewindspersonen. Sinds 2023 pleiten we in ons manifest voor één bewindspersoon die verantwoordelijk is voor de aanpak van huiselijk geweld, seksueel geweld én kindermishandeling. Het is dan ook een enorme opsteker dat het demissionaire kabinet heeft besloten een nationaal coördinator aan te stellen, waardoor dit eerste punt van ons manifest nu snel werkelijkheid wordt!”

De ultieme toets: vrouwen moeten het verschil voelen Beleid heeft alleen waarde wanneer vrouwen die bescherming zoeken het daadwerkelijk merken. Tanya is daar duidelijk over: “Onze eerste toets is: merken de mensen die bij ons over de drempel komen het verschil? En eerlijk gezegd, dat gebeurt nog onvoldoende.” De ombudsvrouw schetst het einddoel: “We willen dat iemand zegt: wow, er was wrap around care. Ik werd gedragen door een cirkel om mij heen, door mensen die mij niet loslieten. Dat is de lat waaraan Rotterdam haar ambities moet meten. The harm of one, is the harm of all. Het vat de kern samen van deze Rotterdamse beweging.”

Marianne: “Dat een geactualiseerde versie van dit manifest vlak voor de Tweede Kamerverkiezingen opnieuw werd bekrachtigd, gaf extra gewicht. Rotterdam is koploper in een

Geef Nederland een eigen Clare’s law Het ‘Manifest voor de aanpak van femicide’ gaat onder meer over betere samenwerking en een wet op femicide. Punt 8: geef Nederland een eigen Clare’s Law. We brachten samen met partners van Politie Eenheid Rotterdam, Filomena, Jeugdbescherming Rotterdam Rijnmond, het Family Justice center Antwerp en Rotterdams raadslid Erik Verweij, een werkbezoek aan de politie van Kent in Engeland. Tijdens dit bezoek verzamelden we informatie over Clare’s Law: een wet die mensen de mogelijkheid biedt om bij de politie informatie op te

vragen over de gewelddadige of misbruikende achtergrond van hun (ex-)partner. Deze wet is al enkele jaren van kracht in Engeland. Het redt aantoonbaar mensenlevens en biedt niet alleen partners, maar ook kinderen meer veiligheid. Want pas als je weet dat je gevaar loopt, kun je een geïnformeerde keuze maken voor jezelf én je gezin.

Scan de QR-code om het statement te lezen

We zijn ervan overtuigd dat een ombudsproof variant van deze wet ook in Nederland zou moeten én kunnen worden ingevoerd. Daarom schreven we samen met alle partners, namens iedereen die het recht verdient om zichzelf veilig te houden, een gezamenlijk statement aan de politiek.

HOTSHOTS! Het programma werd opgevolgd met waardevolle bijdragen van Nathalie van Waterschoot (bestuursrechter en ervaringsdeskundige), Advocaat Richard Korver en Iva Bicanic (Hoogleraar ‘Seksueel misbruik van kinderen en oprichter van het Landelijk Centrum Seksueel Geweld), Julia Mendlik (president van de Rotterdamse Rechtbank), Mariëtte Hamer (regeringscommissaris Seksueel Grensoverschrijdend Gedrag en Seksueel Geweld), Rachael Cumberland (hoofdinspecteur bij de Politie Kent), Rotterdams raadslid Eric Verweij en Ronald Buijt (Rotterdamse wethouder Zorg).

Scan de QR-code om meer te lezen over hun bijdrage

JAARVERSLAG 2025

VERHALEN VAN 2025 | TOESLAGENSCHANDAAL

9

Van toeslagen- naar herstelschandaal Dit nooit meer! In maart vulde Debatpodium Arminius in Rotterdam zich met ruim vijfhonderd mensen: ouders en jongeren die zijn geraakt door het toeslagenschandaal, Kamerleden, wethouders, raadsleden, de staatssecretaris Toeslagen en Herstel, professionals en betrokken inwoners. Samen kwamen zij bijeen in de regio die het hardst is getroffen door dit ongekende onrecht. De boodschap die deze avond door de zaal klonk, was helder en eensgezind: dit nooit meer. Het leed is nog niet voorbij De bijeenkomst werd georganiseerd door de Rijnmondse Alliantie. Sinds 2023 vormt deze alliantie, bestaande uit gedupeerde ouders, jongeren, ex-partners, de (Kinder)ombudsman RotterdamRijnmond en vertegenwoordigers van ORR-gemeenten Rotterdam, Nissewaard, Capelle aan den IJssel, Krimpen aan den IJssel en Albrandswaard, een ‘warme vuist’. De alliantie vraagt aandacht voor het schandaal, draagt oplossingsrichtingen aan en roept op tot actie, empathie en gerechtigheid.

Visualisatie door De PlaatPraters

Hoewel het publieke debat de afgelopen jaren is verschoven van shock en begrip naar de vraag waarom dit onderwerp nog steeds aandacht verdient, is het toeslagenschandaal voor velen nog lang geen afgesloten hoofdstuk. Sterker nog, we constateerden dat de hersteloperatie zelf een nieuw schandaal aan het worden is. Uit het stadsgesprek in Arminius werd duidelijk: het leed is nog niet voorbij en zo’n schandaal kan iedereen overkomen. Juist daarom verdient het blijvende aandacht, zowel in de samenleving als in de politiek. Minder beloven, meer doen Tussen de persoonlijke verhalen klonk steeds dezelfde vraag: hoe kan het herstel beter en vooral wanneer? Het adviesrapport ‘Minder beloven, meer doen’ van de commissie-Van Dam bood richting met een versimpelde herstelaanpak. De Rijnmondse Alliantie liet daarover geen misverstand bestaan: volg álle aanbevelingen uit dit rapport op, was de oproep aan Den Haag. Er staat meer op het spel dan individuele dossiers. Er groeit een jongere generatie op die meekrijgt

dat de overheid er niet voor hen is. Dat vertrouwen, eenmaal verloren, is moeilijk te herstellen. Dit mag nooit meer gebeuren. Dat de staatssecretaris het tijdens haar speech niet drooghield, was een van de vele veelzeggende momenten van de avond. Als de pijn van onze regio zó voelbaar wordt dat zelfs de hoogste verantwoordelijken breken, dan weet je: dit mag nooit meer gebeuren.

Verlenging van brede ondersteuning In 2025 bleef de Rijnmondse Alliantie, naast vele andere partijen, aandacht vragen voor het belang van het voortzetten van de brede ondersteuning voor gedupeerden. Op 9 december volgde goed nieuws: de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en het ministerie van Financiën maakten bestuurlijke afspraken over verlenging en uitbreiding

van deze ondersteuning. De deadline is uitgesteld naar 1 september 2027. Vóór die datum moeten slachtoffers zich bij hun gemeente aanmelden voor brede ondersteuning. Dan kunnen ze tot twee jaar na aanmelding in hun eigen tempo hulp krijgen bij herstel op belangrijke leefgebieden zoals wonen, werk, zorg, financiën en gezin. Lees meer over onze inspanningen rond het toeslagenschandaal op pagina 17 en 38.

10

JAARVERSLAG 2025

VERHALEN VAN 2025 | ERKENNING EN HERSTEL

DE KLEINE MENS TEGEN HET GROTE ONRECHT

“Ik laat het geld liever liggen” – ombudsvrouw Marianne van den Anker

Medewerkers van de Rotterdamse sociale werkplaats over herstelgeld (Ex-)Medewerkers van de Rotterdamse sociale werkplaats zijn een lange tijd structureel onderbetaald. Toen de gemeente Rotterdam deze medewerkers wilde compenseren voor het achterstallige loon, gemiddeld € 7.000 bruto per persoon, lag de Belastingdienst op de loer. Omdat de herstelbetaling niet onder de eindheffing mocht vallen, liepen deze financieel kwetsbare mensen het risico hun toeslagen te verliezen of eerder ontvangen toeslagen te moeten terugbetalen. Daarmee dreigde de compensatie juist nieuwe financiële schade te veroorzaken.

“Laat het verleden nooit met rust als het over onrecht gaat” Veel mensen dragen onzichtbaar mentaal leed met zich mee. Dat leed komt voort uit persoonlijke ervaringen, historisch onrecht of falende overheidssystemen. Een voorbeeld daarvan is het verhaal van de ‘Vier van Brastagi’: vier Rotterdamse zeelieden die tijdens de Tweede Wereldoorlog slachtoffer werden van ernstig onrecht, dat decennialang door de overheid in de doofpot werd gestopt. Onder hen bevond zich ook de grootvader van Kamerlid en oud-rechercheur Jan Struijs. Struijs reconstrueerde het verhaal van de Vier van Brastagi en de verstrekkende gevolgen ervan in zijn boek ‘De vermiste vader’. Ombudsvrouw Marianne van den Anker kreeg het boek onder ogen en werd geraakt door Struijs’ krachtige oproep: “Laat het verleden nooit met rust als het om onrecht gaat.” Daarom bracht ORR het onomstotelijke bewijs uit het boek onder de aandacht. In een formele brief aan de burgemeester en het college van Rotterdam stelden we dat er recht moest worden gedaan aan de vier mannen en hun nazaten. In de zomer van 2025 werd deze oproep door de gemeente Rotterdam gehonoreerd. Dit leidde in november tot een bijzondere samenkomst tijdens het symposium ‘De kleine mens tegen het grote onrecht’, dat de gemeente Rotterdam en ORR in nauwe samenwerking organiseerden.

Tijdens het symposium bood de gemeente alsnog eerherstel aan de Vier van Brastagi. Het persoonlijke familieverhaal van Struijs vormde daarnaast het startpunt voor een bredere dialoog over hoe overheid en samenleving omgaan met onrecht: in het verleden, het heden en met het oog op de toekomst. In de zaal bevonden zich mensen die zelf onrecht hebben ervaren,

erkenning en herstel hebben meegemaakt, strijden voor anderen die dit is overkomen, of hier professioneel bij betrokken zijn. Tijdens de bijeenkomst werd duidelijk dat onrecht niet alleen iets van vroeger is. Ook vandaag voelen mensen zich niet gehoord. Burgemeester Carola Schouten benadrukte in haar toespraak dat erkenning van leed direct samenhangt met vertrouwen in de overheid: “Het begint met durven erkennen dat je fouten maakt. Te vaak ziet de overheid

geschiedenis uit de Tweede Wereldoorlog beter zichtbaar en toegankelijk te maken. “Want onze geschiedenis, zal op basis van opgedoken bewijs, herschreven en gerectificeerd moeten worden. Voor het herschrijven van de geschiedenis, van deze nieuwe zwarte bladzijde in de Nederlandse, Rotterdamse, Indonesische en Jappenkampen geschiedenis, zijn veel mensen, partijen en instanties nodig, ook overzees”, aldus de ombudsvrouw.

“Het begint met durven erkennen dat je fouten maakt. Te vaak ziet de overheid een dossier, geen mens.” een dossier, geen mens.” Voormalig Kamervoorzitter Gerdi Verbeet stond stil bij de langdurige impact van onrecht en trauma, die van generatie op generatie kunnen doorwerken. Julia Mendlik, president van de Rechtbank Rotterdam, onderstreepte het belang van openbaarheid, waarheidsvinding en een eerlijk proces. Daarnaast kondigde stadsarchivaris Erika Hokke een fellowship aan om de Rotterdamse maritieme

Voor het eerst, sinds de introductie van de lokale ombudsfunctie in Rotterdam, namen we het op voor de rechten van mensen die al lang zijn overleden. Van dichtbij werd zichtbaar hoe erkenning en herstel ruimte bieden voor afsluiting en mentale rust. Tijdens het symposium spraken ambtenaren bovendien hun bereidheid uit om samen met slachtoffers te (blijven) werken aan herstel en genoegdoening.

Veel stress Ombudsman Marianne van den Anker heeft zich samen met de Brede Raad en de WSWAdviesraad vanaf het begin onverminderd ingezet voor deze groep werknemers. Marianne vond het onbegrijpelijk dat iets wat zo simpel leek, niet binnen het systeem opgelost kon worden: “Deze mensen zijn eerder al benadeeld doordat zij loon zijn misgelopen. Nu dreigen zij ook gekort te worden op hun toeslagen. Doordat zij eerst jarenlang hebben moeten strijden om erkenning van de gemeente te krijgen, wordt het onrecht nu hersteld met een nabetaling. Dit heeft echter gevolgen voor hun huur- zorg en andere toeslagen. Schandalig, het gaat hier om mensen die al stress kunnen ervaren van een blauwe envelop.” Veilig geld moet norm worden ORR stuurde daarom samen met wethouder Werk & Inkomen Tim Versnel een brandbrief naar de Belastingdienst en Dienst Toeslagen. Zij pleitten voor ‘veilig geld’: herstelbetalingen waarover alleen belasting wordt betaald, zonder verdere gevolgen van de overheid. Ook Bart Snels (inspecteur-generaal Inspectie belastingen, toeslagen en douane) ondersteunde deze oproep: “De Belastingdienst werkt onvoldoende

(mee) aan een oplossing die recht doet aan de medewerkers van Rotterdam. Ook ik vind dat dit opgelost moet worden.” Gerechtigheid voor de medewerkers Het was een dubbeltje op zijn kant, maar in april 2025, na meer dan een jaar intensief overleg tussen de gemeente en de Belastingdienst, werd uiteindelijk tóch een passende oplossing gevonden. De Belastingdienst maakte een uitzondering voor de onderbetaalde Rotterdamse (ex-)medewerkers. Zij ontvingen hun nabetaling zonder dat dit gevolgen had voor hun toeslagen. Een belangrijke stap richting gerechtigheid. Generieke compensatieregeling In december 2025 volgde nog meer goed nieuws. Het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) bevestigde dat er een generieke compensatieregeling voor UWV-gedupeerden komt die geen gevolgen heeft voor toeslagen en belastingen. Zo is er vanuit Rotterdam geschiedenis geschreven voor alle vergelijkbare situaties.

Scan de QR-code voor het officiële nieuwsbericht van de Rijksoverheid

JAARVERSLAG 2025

VERHALEN VAN 2025 | OVERIG

11

Herzie het toeslagenstelsel, herstel vertrouwen! “Ook op landelijk niveau zetten wij in op automatische toekenning van toeslagen, naar Vlaams voorbeeld.” Dit jaar zette ORR zich, samen met andere lokale ombudsmannen, in voor een herziening van het toeslagenstelsel. Met als doel dat inwoners automatisch ontvangen waar zij recht op hebben, zonder ingewikkelde procedures, onzekerheid of het risico op terugvorderingen. Op gemeentelijk niveau vroegen we aandacht voor de drempels die ontstaan, doordat inwoners voor elke regeling afzonderlijk een aanvraag moeten indienen. De gemeente Rotterdam heeft inmiddels alle inkomensafhankelijke vergoedingen gebundeld in één overzichtelijke flyer met de titel”kijk waar u recht op heeft”. In Capelle aan den IJssel is de gemeente bezig met eenzelfde werkwijze om het (automatisch toekennen) te realiseren. Ook vroegen wij gemeenten zich uit te spreken over automatische

toekenning en brachten dit onder de aandacht van gemeenteraden. Daarnaast werkten wij met de gemeente Rotterdam samen binnen de doorbraakthema’s, waarbij inkomenszekerheid één van de vijf thema’s was. Ook op landelijk niveau zetten wij in op automatische toekenning van toeslagen, naar Vlaams voorbeeld. Samen met verschillende lokale ombudsmannen stuurden wij een gezamenlijke brief aan de formateur met een oproep tot herziening van het toeslagenstelsel. Daarbij benadrukten we het belang van een eenvoudig en mensgericht systeem, dat voorkomt dat inwoners vastlopen in complexiteit en onnodig in financiële problemen belanden. Automatische toekenning op zowel lokaal als nationaal niveau is essentieel voor een samenhangend systeem.

Scan de QR/code om de volledige brief te lezen

Actieplan Open Overheid In 2025 waren we regelmatig aanwezig bij bijeenkomsten van de Maatschappelijke Coalitie Over Informatie Gesproken (MCOIG), waarvan ORR onderdeel is. De coalitie maakt deel uit van het ‘Actieplan Open Overheid’ en bestaat uit overheden, wetenschappers, journalisten en private organisaties die zich gezamenlijk hebben verbonden aan een manifest. Dit manifest is een normerend document dat concrete handvatten biedt voor de manier waarop informatievoorziening en transparantie zouden moeten worden georganiseerd. Tijdens deze bijeenkomsten verzorgden wij lezingen en workshops, onder meer op nationale evenementen zoals het ECP-jaarfestival. Daarbij benadrukten wij herhaaldelijk dat het manifest over de gelijkwaardige informatierelatie essentieel is voor het herstel van het vertrouwen van inwoners in de overheid en daarmee bijdraagt aan een ombudsproof overheid. Daarbij ondersteepten we ook het belang van samenaarschap tussen overheid en samenleving, waarbij Open Overheid een

sleutelrol vervult. Dit betekent ook dat de overheid een actieve verantwoordelijkheid heeft om te voorkomen dat individuen verdwalen in de lokettenjungle of in een bestuurlijk niemandsland terechtkomen.

de Wet open overheid (Woo). De e-learning maakt onderdeel uit van een breder pakket aan maatregelen dat erop is gericht om overheidsinformatie toegankelijker en begrijpelijker te maken voor een breed publiek.

De komende periode wordt spannend. De technologische vooruitgang gaat heel snel, overheden maken zichzelf ook meer zorgen over de afhankelijkheid van Big Techbedrijven. Vanuit de burger bezien worden digital rights steeds belangrijker. Hiervoor sluit de ORR aan bij de ombudsman van Metropool Amsterdam, die het initiatief heeft genomen om lokaal, landelijk, Europees en internationaal ombudsmannen samen te brengen in een Digital Rights Pact.

Landelijke discussie over de Woo Op landelijk niveau ontstond in 2025 een discussie over het mogelijk inperken van de Woo, mede vanwege de hoge uitvoeringslasten. Volgens het ministerie zouden binnen de huidige wettelijke kaders geen grote verbeteringen mogelijk zijn. Tegelijkertijd toonde het rapport ‘De baten van transparantie’ van het Instituut Maatschappelijke Innovatie en de Open State Foundation dat een open overheid, inclusief de Woo, de samenleving naar schatting 4,4 miljard euro kan opleveren. Transparantie kan bijdragen aan het blootleggen van misstanden, kostenbesparing en een beter openbaar bestuur, zoals eerder bleek bij het toeslagenschandaal. De Woo was in 2025 nog geen vier jaar van kracht, en de officiële evaluatie van de wet liep nog. Ons uitgangspunt bleef daarbij onverminderd helder: een Woo-relatie is geen relatie.

Rotterdam Transparant Award en e-learning We waren ook aanwezig bij de Rotterdam Transparant Award & Launch. Tijdens deze bijeenkomst lanceerde de gemeente Rotterdam de Transparant Award en de e-learning Schrijven voor openbaarheid. Met deze initiatieven zette de gemeente in op actieve transparantie onder

Explosies, sluitingen en de vraag: wie beschermt het slachtoffer? Bijna elke dag gaat het ergens in Nederland mis. Een knal bij een woning, een kapotte gevel, geschrokken buren. Explosies bij woningen zijn inmiddels geen uitzondering meer. Uit cijfers van het Offensief tegen Explosies (Politie, januari 2026) blijkt dat er in 2025 maar liefst 1.525 (pogingen tot) aanslagen met explosieven plaatsvonden. Sinds 2024 beschikken burgemeesters over extra bevoegdheden om snel in te grijpen. Na een explosie mogen zij een pand ook sluiten zonder dat er een direct verband is met wat er in de woning aan bewijs ligt voor de explosies. Het simpele feit dat er rondom jouw pand een explosie is, mag een burgemeester aangrijpen om jouw huis (tijdelijk) te sluiten. Maar hoe zorgvuldig wordt die bevoegdheid eigenlijk ingezet? Uit een inventarisatie van NRC bleek

dat burgemeesters in zes grote steden hier heel verschillend mee omgaan (NRC, 6 april 2025, ‘Een explosief voor je deur: dat komt al lang niet meer alleen voor in het criminele circuit’). Van slachtoffer naar verdachte Wie denkt dat alleen criminelen worden geraakt, heeft het mis. Regelmatig belanden juist onschuldige bewoners op straat, nadat hun woning wordt gesloten. ORR sprak met mensen die hierdoor in grote problemen kwamen. Ombudsvrouw Marianne van den Anker: “We zien als team steeds meer mensen die slachtoffer zijn, maar wel zonder twijfel gezien worden als verdachte. De buurt kijkt je direct met de nek aan. Burgemeesters mogen sneller ingrijpen en een woning sluiten. De woningcorporaties mogen de huur opzeggen.

Soms zijn er kinderen bij betrokken. Zij kunnen niet meer naar dezelfde school.’’ Veiligheid versus zorgvuldigheid Niemand twijfelt eraan dat straten veilig moeten zijn. Maar volgens de ombudsvrouw moet de afweging bij een woningsluiting zorgvuldiger worden gemaakt: “Het is goed dat burgemeesters laten zien dat straten veilig moeten zijn, maar je ziet meer mensen die slachtoffer zijn. Dat kan iedereen gebeuren. Wie beschermt jou? Dan wil je dat de burgemeester, woningcorporatie en politie eerst zorgvuldig kijken. Nu kunnen slachtoffers geen gesprek voeren. Of ze horen niet dat je bezwaar kunt maken tegen de (tijdelijke) woningsluiting.’’ Duidelijke informatie voor bewoners én omwonenden Juist daarom zijn we blij

met een belangrijke stap vooruit in Rotterdam. In nauwe samenwerking met de gemeente Rotterdam is er duidelijke informatie geplaatst over woningsluitingen door de burgemeester. Toen wij signalen van inwoners hierover behandelden, was er online namelijk… niets. We zijn trots op dit resultaat en op de

samenwerking met de directie Veiligheid. Het is misschien een klein doorbraakje, maar wel één die in de praktijk een groot verschil kan maken voor inwoners die van de ene op de andere dag alles kwijt dreigen te raken. We adviseren de andere ORR-gemeenten om deze informatie ook op hun website te plaatsen.

12

JAARVERSLAG 2025

GEMEENTE ROTTERDAM

CIJFERS UIT GEMEENTE ROTTERDAM Totaal aantal signalen: 1557* Manier van binnenkomen E-mail

751

Webformulier

354

Telefoon

299

Ombulance en spreekuur

140

Overig (Klacht ingetrokken/behandeling geen meerwaarde)

13

Totaal behandelde signalen: 1322 Manier van behandelen Advies en informatie

Warm overgedragen en gemonitord

Bemiddeling en interventie

Registratie algemeen signaal

555

398

217

98

Overig

54

‘ALLEEN GA JE SNELLER,

SAMEN

KOM JE VERDER’ ORR is en blijft een lieve luis in de pels. Maar 2025 liet óók iets anders zien: we werkten steeds vaker samen met de gemeente om verbeteringen te realiseren. Door elkaar eerder te vinden, kennis te delen, samen te bouwen aan oplossingen en problemen voor inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties te voorkomen. Dus ja, we stonden op scherp én we staken samen de handen uit de mouwen. En die combinatie werkte verrassend goed. In de voorbeelden hieronder lees je hoe deze samenwerkingen er in de praktijk uitzagen.

*Waarvan 45 integriteitsmeldingen

Op pad in Rotterdam 8 januari

15 januari

Bijeenkomst Verward Gedrag

Het Rotterdam Gesprek (stadsverwarmers)

17 maart

20 maart

21 januari

Kapstokoverleg voor jongeren (thema thuiszitters)

22 april

22 januari

Startbijeenkomst programma Jonge Kind Rotterdam-Zuid

22 mei

30 januari

Presentatie stafadviseurs over het werk van ORR

12 juni

30 januari

Presentatie juryleden European Capital of Democracy

18 juni

7 maart

Viering internationale Vrouwendag

3 juli

Bijdrage bijeenkomst Toekomstverkenning sociaal domein 2050 Bijeenkomst klachtencoördinatoren

Bijdrage viering Werkstation 1 jaar

Werkbezoek Ondernemersplein Rotterdam

Bijeenkomst klachten-collega’s Rotterdam

Rotterdam Promotie Prijs

Ombulance actie OmbudsWijzer

JAARVERSLAG 2025

GEMEENTE ROTTERDAM

13

DOORBRAAKAGENDA: UNIEKE MANIER VAN SAMENWERKEN De overtuiging van ORR dat klachten voorkomen kunnen worden door het gestructureerd inrichten van een lerende praktijk (jaarverslag ORR 2022) vond omarming en weerklank bij het college en vormde de basis voor het doorbraakoverleg. Het bijeenbrengen en analyseren van de klachten die uiteindelijk bij ORR terecht (zijn ge-)komen én de signalen en klachten die de gemeente zelf ontvangt, vormden het “werkmateriaal” van het overleg. Zowel de gemeente als ORR hebben hiermee gezamenlijk een unieke informatiepositie als het gaat om wat er speelt in de stad en waar de kansen liggen of soms zelfs noodzaak ligt om de dienstverlening te verbeteren. Het gemeenschappelijke doel en het gevoel om juist die zaken beet te pakken rondom het verbeteren van de menselijke maat en de dienstverlening en het herstellen van het vertrouwen in de overheid, ontstond snel. De eerste periode is vooral geïnvesteerd in betere en effectievere onderlinge samenwerking. Bij de start van het overleg heeft ORR meer dan veertig mogelijke doorbraken geformuleerd. Uiteindelijk zijn er vijf doorbraakthema’s benoemd. De gezamenlijke klantsignalen vanuit de gemeente én ORR gaven aan dat zich binnen deze thema’s de meest dringende problemen voordoen vanuit het perspectief van de Rotterdammers (inwoners, ondernemers en bezoekers).

De vijf thema’s zijn: Inkomenszekerheid, Statusinformatie, Dejuridiseren, Overlast en Toegang tot zorg. Vervolgens zijn per doorbraakthema trekkers uit het samenwerkingsoverleg benoemd, werkgroepen per thema ingesteld

15 september

24 september

25 september

1 oktober

16 oktober

en plannen van aanpak gemaakt om het aantal negatieve signalen op het thema terug te dringen. Ook is er ruimte om urgente ontwikkelingen en signalen die zich buiten deze thema’s bevinden te bespreken zodat een actueel integraal beeld en daarmee informatiepositie behouden blijft van wat er in de stad speelt. Hierbij is de gemeente verantwoordelijk voor het behalen van de resultaten. ORR denkt mee, stimuleert en inspireert om de gezamenlijke ambitie op deze top vijf aan betekenisvolle doorbraken concrete verbeteringen te realiseren met als doel het toenemen van de tevredenheid en daarmee het vertrouwen in de overheid. Hieronder in een notendop de gezamenlijk geïdentificeerde problemen waar een doorbraak op wordt ontwikkeld.

“Bij de start van het overleg heeft ORR meer dan veertig mogelijke doorbraken geformuleerd.” 1. Inkomenszekerheid Rotterdammers met weinig geld moeten voor elke regeling opnieuw een ander formulier invullen. Vaak weten ze niet dat ze recht hebben op hulp. Hierdoor missen mensen geld waar ze recht op hebben. 2. Statusinformatie Rotterdammers weten niet hoe het staat met hun aanvraag of melding. Ze bellen daarom vaak de gemeente, worden doorverwezen en moeten meerdere keren hun