03.03 - Actieplan corona - Samen sterker - versie 21-10-2021

Actieplan corona: Samen sterker Door met ontmoeten, ondernemen, leren, werken, ­spelen, bewegen, luisteren, herdenken en herinneren. 1 november 2021

Inleiding Elke Capellenaar heeft gevolgen ondervonden van de coronacrisis en heeft daar tot op de dag van vandaag mee te maken. Klein of groot; impact is er voor iedereen. We gaan nu door en in Capelle durven we dat ook. Nu de grootschalige vaccinatiecampagne achter ons ligt en de maatregelen steeds verder worden afgeschaald ontstaat er ruimte om terug te blikken, te leren en vooruit te kijken. Er zullen in 2022 nog steeds maatregelen nodig zijn om de gevolgen van de coronacrisis te bestrijden. We zijn op de eerste plaats ontzettend toe aan het elkaar weer ontmoeten en samen zijn. Dat zien we overal in Capelle terug, waar we ook kijken. We willen weer de gewone, gezellige dingen met elkaar doen: het zijn vaak de kleine dingen die we gemist hebben. We willen het sociale fundament tussen mensen in buurten en wijken verstevigen. Omzien naar elkaar, omgaan met elkaar en met elkaar het gesprek aangaan over leuke of moeilijke dingen. Soms zoeken we troost of willen we er graag voor een ander zijn: een boodschapje doen, samen wandelen. Er zijn ook Capellenaren die angst hebben om weer mee te kunnen doen aan activiteiten buiten de deur. Of om thuis weer mensen te ontvangen. Het is belangrijk voor elke Capellenaar om zijn of haar leven weer op te pakken. Dat willen we dan ook graag stimuleren.

Een sterke basis in het sociaal domein

Capellenaren moeten mee kunnen (blijven) doen. Ondersteuning en zorg moet makkelijk toegankelijk zijn en blijven. We houden als gemeente oog voor de fysieke en sociale omgeving die veilig is en veilig voelt voor onze inwoners. Capelle blijft investeren in het vaardig maken van Capellenaren om gezond(er) te worden en te blijven. We willen blijven investeren in fysiek en mentaal welzijn, gezondheid en financiële zekerheid voor Capellenaren. De basis waarop we met elkaar voortbouwen en het vangnet waar Capellenaren op kunnen rekenen komen voort uit deze visie op het sociaal domein. Als je je goed voelt en mee kan doen, dan kun je meer aan. Voor jongeren is het belangrijk om er weer tegenaan te kunnen gaan en te blijven investeren in hun toekomst. Ouderen moeten mee kunnen blijven doen. Het is belangrijk dat mensen kunnen blijven voorzien in hun bestaan en financiële zekerheid kennen. Het blijft belangrijk om met elkaar steeds weer (nieuwe) manieren te vinden om in contact te komen met kwetsbare Capellenaren die we nog niet in het vizier hebben. We hebben mooie initiatieven zien ontstaan, zoals balkongym en digitale ontmoetingen. Digitalisering heeft voordelen meegebracht, sneller en vaker contact houden met je personeel of cliënten (en dat zonder reistijd) bleek effectief, gaf flexibiliteit en was laagdrempelig.

Een virtuele tour door een ouderenwoning die verhuurd moest worden gaf een zoon of dochter in het buitenland de mogelijkheid om mee te kunnen kijken en de ouder van advies te kunnen voorzien. Nieuwe werkwijzen zijn ingevoerd en nieuwe vormen van contact bij ondersteuning bewijzen daarmee hun waarde. Veel partijen hebben creativiteit getoond in deze crisis en er zijn nieuwe allianties ontstaan, die we moeten koesteren en uitbouwen.

Economische steun waar nodig

De afgelopen maanden hebben vergezichten van economische malaise plaatsgemaakt voor ronduit positieve ramingen over economisch herstel en de ontwikkeling van de arbeidsmarkt. Grote ingrepen in de economie lijken voorlopig niet nodig. En als dat in de periode na afbouw van de steunmaatregelen wel nodig blijkt, is het vooral het Rijk dat zal moeten bijsturen. Als gemeente houden we ontwikkelingen nauwlettend in de gaten, houden we de vinger aan de pols bij onze bedrijven en ondernemers, en steunen we waar mogelijk.

2

Kom mee naar buiten!

Het is voor iedereen duidelijk geworden dat het gebruik van de buitenruimte tijdens de coronacrisis is toegenomen. Iedereen heeft gebruik moeten maken van de buitenruimte, en door corona zijn daar verrassende invullingen aan gegeven. Meer wandelen, buitenspelen, buiten sporten, zelfbeheer in het groen, ontmoeten en zelfs openluchtcinema zijn opnieuw leven in geblazen. Anderen hadden behoefte aan rust en stilte in de buitenruimte. Mensen zochten buiten een toevluchtsoord om te ontsnappen aan de snelheid en prikkels van deze tijd. Dat moeten we op het netvlies houden als we kijken naar de toekomst van de buitenruimte: Er moet ruimte zijn voor reuring én rust, in een schone en veilige omgeving. We willen met het college en de gemeenteraad (gezamenlijk) buiten ontmoeten stimuleren. Ook om de Capellenaren te spreken: hoe is het ze vergaan, hoe gaat het nu met ze en wat is er nog meer nodig om de “pijn” van de coronacrisis te verzachten?

Tot slot

De afgelopen periode zijn ideeën en plannen gerealiseerd, omdat het moest, omdat we alternatieven de kans gaven. Goede ontwikkelingen die we moeten behouden. Daarnaast kijken we naar mogelijke acties die ons sneller uit deze crisis laten komen. Dit actieplan is tot stand gekomen met dank aan de rijke input vanuit een brede groep maatschappelijke en economische partners uit Capelle, met dank aan de ideeën en bespiegelingen van de fractievoorzitters uit de gemeenteraad, de inbreng van de Wijkoverlegplatforms en dankzij de enorme inzet van veel medewerkers van onze organisatie. Het actieplan is voorzien van een financiële paragraaf. Naast het actieplan wordt (als bijlage) een Capelse coronamonitor opgeleverd. Tegelijkertijd zien wij dat Corona nog niet voorbij is, wij nog geen zicht op een compleet beeld hebben van de effecten en dat wij soms voor nieuwe (en onverwachte) ontwikkelingen komen te staan. Daarom is dit actieplan wendbaar en flexibel ingericht, zodat sturen op plotseling opkomende problemen mogelijk is. En het plan ondersteunt en stimuleert initiatieven, inzet en activiteiten die er aan bijdragen sterker met elkaar door te gaan. Het blijft dan ook een werk in uitvoering: met elkaar, met partners en Capellenaren. Wij zullen de gemeenteraad daarom in het voorjaar van 2022 informeren over de voortgang.

Mogelijk dat gaandeweg de uitvoering van het plan blijkt dat aanvullende middelen benodigd zijn. In dat geval zullen via de reguliere P en C cyclus wijzigingsvoorstellen aan uw raad worden voorgelegd. Met dit actieplan dragen we bij aan een veerkrachtig Capelle, dat klaar is voor de toekomst. We gaan door: met ontmoeten, ondernemen, leren, werken, spelen, bewegen, luisteren, herdenken en herinneren. Het college van burgemeester en wethouders

3

Inhoudsopgave Inleiding2 1. Capelse kinderen en jongeren

6

1.1 Hoe staan we er voor in Capelle? 1.2 Een blik vooruit

6 9

2. Leven zonder geldzorgen 2.1 Hoe staan we er voor in Capelle? 2.2 Een blik vooruit

3. Mentaal en fysiek gezond 

12 12 15

17

3.1 Hoe staan we er voor in Capelle? 3.2 Een blik vooruit

17 19

4. Zorg en hulp voor kwetsbaren

22

4.1 Hoe staan we er voor in Capelle? 4.2 Een blik vooruit

22 25

5 . Ondernemen 5.1 Hoe staan we er voor in Capelle? 5.2 Een blik vooruit 

6. Bouwen en buitenruimte 6.1 Hoe staan we er voor in Capelle? 6.2 Een blik vooruit

7. Reizen door Capelle 7.1 Hoe staan we er voor in Capelle? 7.2 Een blik vooruit

8. Onze organisatie 8.1 Hoe staan we er voor en wat hebben we geleerd? 8.2 Een blik vooruit

Financiële paragraaf

27 27 28

29 29 30

33 33 34

36 36 37

38

5

1. Capelse kinderen en jongeren

1.1 Hoe staan we er voor in Capelle?

Jongeren zijn gemiddeld gezien veerkrachtig, maar maatschappelijke partners (zoals Centrum voor Jeugd en Gezin, Stichting Welzijn Capelle, JOZ (jongerenwerk), de Jonge Krijger en Sportief Capelle) hebben opgemerkt in hun contacten met jongeren dat zij veel problemen ervaren op het gebied van onderwijs, sociaal-emotioneel en mentaal welzijn, fysieke leefstijl en financiële zekerheid. Kwetsbare kinderen en jongeren zijn soms in een nog kwetsbaardere positie terechtgekomen. Onderwijs Alle scholen in Capelle zijn nu geopend en er wordt er fysiek onderwijs gegeven. De situatie met corona blijft een grote flexibiliteit vragen van ouders/verzorgers, leerkrachten en leerlingen. Mochten er toch leerlingen ongeoorloofd thuisblijven, dan wordt hier vanuit leerplicht actief op ingezet. Voor jongeren van 18 tot 23 jaar wordt vanuit het RMC (Regionaal Meld- en Coördinatiepunt) door de Jonge Krijger met extra projecten ingezet om voortijdig schoolverlaten te voorkomen, deze zijn gedekt tot en met het schooljaar 2023-2024. Achterstandsproblemen zijn naar verwachting verdiept. Ook zijn er kinderen bij gekomen die vóór corona nog geen achterstand hadden. Er zijn ook kinderen die zich prettig voelen bij afstandsonderwijs. In de jaarlijkse publicatie ‘de Staat van het Onderwijs’ staat dat er in het basisonderwijs minder progressie wordt geboekt op rekenen, spelling en begrijpend lezen.

De negatieve gevolgen zijn het sterkst voor leerlingen met een lagere sociaaleconomische status. In ‘de Staat van het Onderwijs’1 staat verder dat de coronacrisis op verschillende manieren lijkt te zorgen voor meer kansenongelijkheid in het. “Dat kan leiden tot een lager onderwijsniveau en daarmee kleinere kansen op de arbeidsmarkt”, aldus het Sociaal Cultureel Planbureau. “Langdurige sluiting van scholen en kinderopvang heeft 1 Inspectie van het Onderwijs. (14-4-2021). De Staat van het Onderwijs 2021. Den Haag: Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.

6

daarnaast ook gevolgen voor de sociaal-emotionele ontwikkeling van kinderen”, zo vervolgt het SCP (2021)2. Voor studenten van het MBO en HBO was het afstandsonderwijs ook een uitdaging en sloot digitaal onderwijs in grote mate niet aan op het praktische karakter van hun opleiding. Sociaal-emotioneel en mentaal welzijn Partners zoals het Centrum voor Jeugd en Gezin, Stichting Welzijn Capelle, JOZ (jongerenwerk), de Jonge Krijger en Sportief Capelle geven aan dat Capelse jongeren eenzamer en somberder zijn geworden. Ze ervaren vaker een gebrek aan perspectief. Een groot deel van de kinderen en jongeren is geremd in hun sociaalemotionele ontwikkeling. Uit onderzoek van het Emma Kinderziekenhuis in Amsterdam (2021) blijkt dat de mentale gezondheid van kinderen en jongeren tijdens de coronacrisis achteruit is gegaan. Zij ervoeren in 2020 meer slaapproblemen, somberheid en angstgevoelens dan twee jaar daarvoor. Het CBS (2021) gaf aan dat het percentage jongeren dat zichzelf gelukkig noemt in 2020 daalde van 87,5% naar 83,8%. De Commissie Actuele Nederlandse Suïcideregistratie (2021) geeft aan dat het aantal gesprekken over negatieve emoties onder jongvolwassen in 2020 met 31% is toegenomen. Softdrugsgebruik onder jongeren nam toe (Trimbosinstituut 2021). Verveling, niet uit kunnen gaan en nieuwsgierigheid naar een nieuwe ervaring en stress of eenzaamheid werden genoemd als oorzaak.

Tijdens de lockdowns was er ook meer vraag naar jeugdhulptrajecten. Voor de coronacrisis waren er al problemen bij de jongeren GGZ. Corona heeft deze problemen mogelijk uitvergroot. In 2020 zijn er ook meer jeugdhulptrajecten voortijdig beëindigd. Gezien de grote psychische problematiek onder jongeren en de grote wachtlijsten is in 2020 de pilot GGZ op het MBO gestart. Jongeren die uit dreigen te vallen op school krijgen zo alsnog de ondersteuning die zij nodig hebben. Tevens houden we de situatie rondom de overgang van 18- in jeugdinstellingen naar zelfstandigheid bij 18+ in de gaten; een probleem wat al voor corona bekend was. Fysieke leefstijl Uit onderzoek van het UMC van Maastricht blijkt dat de fysieke leefstijl van een groot deel van de kinderen er gedurende de coronacrisis in 2020 op achteruit is gegaan.. Een op de drie kinderen is meer ongezonde snacks gaan eten tijdens de crisis. 75% is minder gaan bewegen; gemiddeld 51 minuten minder dan het jaar ervoor. Slechts 20% van de kinderen haalde de beweegnorm in 2020 (in 2019 – 64%)3. Onze maatschappelijke welzijnspartners delen de zorgen rondom gewichtstoename bij Capelse jongeren en kinderen. Er zijn signalen dat de Capelse jeugd tijdens de crisis minder is gaan bewegen en voornamelijk onder jonge Capelse kinderen lijkt een trend rondom een toename in gewicht zichtbaar.

We stimuleren een gezonde leefstijl bij kinderen en jongeren. We zoeken de verbinding met recreatieve mogelijkheden voor jongeren en bewegen . Het is nodig dat jongeren zich buiten ook “thuis” voelen. Jongeren en geldzorgen Jongvolwassenen zijn vaak flexwerkers of hebben een 0-urencontract. Onder jongeren is een toename in betalingsachterstanden te zien4. Het is voor jongeren erg moeilijk om een woning te vinden door het grote woning/ kamertekort en het lage inkomen van jongeren. Als jongeren al een kamer hebben zitten ze vaak met hoge maandlasten en opbouw van schulden. Zij gaan dan veel werken en verzuimen hierdoor op school. Bovendien kwamen jongeren in mindere mate in aanmerking voor de coronasteunmaatregelen. Niet alle ouders kunnen of willen bijspringen en lang niet alle jongeren zijn in staat om hun uitgavenpatroon aan te passen op een terugval in inkomen. Geldzorgen en een hierdoor verminderd positief zelfbeeld drukken op zowel de fysieke als de mentale gezondheid. Meedoen in de maatschappij zonder geld is lastig. Hulp bij schulden is daarom een belangrijk thema. 2 Sociaal en Cultureel Planbureau. (Maart 2021). Een jaar met corona. Ontwikkelingen in de maatschappelijke gevolgen van corona.

3 https://jogg.nl/nieuws/onderzoek-maastricht-umc-bevestigt-coronamaatregelen-hebben-negatief-effect-op-leefstijl-kinderen 4 https://www.bkr.nl/nieuws/2021/3/kredietbarometer-daling-geregistreerde-betalingsproblemen/

7

Wat hebben we al gedaan en doen we momenteel? Onderwijs In april 2021 is het uitvoeringsprogramma onderwijskansen (BBV 409859) vastgesteld. Met het uitvoeringsprogramma investeren wij in 2021 en 2022 in totaal € 2.500.000,- extra in het onderwijs. Daarnaast ontvangen wij vanaf december 2021 van het rijk ook nog 1,1 miljoen aan ‘coronageld’ voor het onderwijs, dit geld is besteedbaar tot eind schooljaar 2023. Zo wordt er vanaf 2021 fors geïnvesteerd in ondersteuning van goed onderwijs en het reduceren van leeren sociaal-emotionele achterstanden bij kinderen in de basisschoolleeftijd, al dan niet ten gevolge van corona. Schoolbesturen, schooldirecties, Kinderlabs, Bibliotheek aan den IJssel, CJG en Welzijn Capelle werken in dit programma samen. Jeugd Het is van groot belang om de sociale basis te versterken, zodat de Capelse jeugd veilig, gezond en kansrijk kan blijven opgroeien. De gemeente draagt er daarom zorg voor dat de uitvoering van de doelstellingen van de jeugdnota ‘Basis voor groei 2021 – 2024’ ook bijdraagt aan het herstel van de coronacrisis. Samen met het CJG, Welzijn Capelle, JOZ, Sportief Capelle en de organisatie Beware stelde de gemeente het ‘Plan ter bestrijding van de effecten van de coronamaatregelen op jongeren’ op. Dit plan werd op 8 juni jl.

goedgekeurd door het college, waarbij vooruitlopend op de vaststelling van de Voorjaarsnota 2021 uit de middelen uit de Maartcirculaire 2021 een bedrag van € 154.000,beschikbaar is gesteld. Gedurende 2021 en een deel van 2022 wordt het plan uitgevoerd. Daarnaast willen we kunnen anticiperen op uitkomsten van de evaluatie van het plan, uitkomsten van landelijk onderzoek naar de langetermijneffecten op de jeugd en (nieuwe) signalen uit het veld. Jongerenwerk Onze maatschappelijke partners, zoals Welzijn Capelle en JOZ, pasten zich tijdens coronatijd aan de veranderde situatie aan. Het jongerenwerk van behield tijdens de coronacrisis de verbinding met de doelgroep door 2 keer per week online activiteiten te organiseren. Tijdens de tweede lockdown werd een beperkte openstelling van de jongerenaccommodaties Knop-op en ‘t Pleintje voor (extra) kwetsbare jongeren gecreëerd. Jongeren adresseerden meer ondersteuningsvragen aan de jongerenwerkers. Daarnaast bereikten de jongerenwerkers in toenemende mate signalen van basisscholen over veiligheidsissues. Samen met partners en de gemeente acteert het jongerenwerk van Welzijn Capelle hierop. Zomerperiode Om kinderen en jongeren tussen de 2 en 16 jaar ook in de zomerperiode iets extra’s te bieden, organiseerde Sportief Capelle een zomerprogramma, bedoeld voor kinderen die (hetzij vanwege Corona, hetzij anderszins) niet op vakantie konden.

Informeren, waarderen en het bieden van perspectief Om jongeren in Coronatijd perspectief te bieden, sloeg de gemeente begin 2021 de handen ineen met maatschappelijke diensttijdorganisatie Walhallab en startte op 29 april jl. met het begeleiden van Capelse jongeren in de leeftijd van 13 tot en met 27. Op 15 juli had Walhallab Capelle haar laatste bijeenkomst. Met de campagne ‘Laat de toekomst maar komen’, stak de gemeente samen met de CJR kinderen en jongeren een hart onder de riem. Zes Capelse aanspreekpunten voor jeugd, waaronder Ismail Aghzanay (leraar van het jaar 2018) en Jarred Sewsingh (stadsperformer), namen filmpjes op waarin zij jongeren vertelden waarom zij juist in coronatijd zo trots op hen zijn. Tevens zijn er posters door de stad verspreid en is de campagne op graffitimuren geplaatst.

8

Bibliotheek De bibliotheek heeft een groot deel van haar activiteiten, waar mogelijk, digitaal aangeboden, Voor de schoolgaande jeugd heeft zij samen met de basisscholen een creatieve, nieuwsgierig makende digitale bibliotheek op school (dBos) aangeboden. In samenwerking met auteurs en illustratoren van jeugdboeken is online lesmateriaal ontwikkeld. Het doel was om aan het thuisonderwijs leesbevordering toe te voegen. De inzet was leesplezier en taalontwikkeling. De eerste lessen werden al in de tweede week van de eerste lockdown aangeboden. Vervolgens is na goed overleg met de scholen afgestemd welke activiteiten fysiek geboden konden worden en welke online alternatief er uitgevoerd werd. De pilot Mediawijsheid/digitale geletterdheid is ondanks corona-aanpassingen succesvol afgerond. Inmiddels heeft de bibliotheek haar deuren weer geopend, is er een passend zomerprogramma voor de jeugd gegeven en is de dBos vanaf het nieuwe schooljaar in september 2021 in haar ‘normale ’vorm een onderdeel van het curriculum op het merendeel van de Capelse basisscholen.

1.2 Een blik vooruit Wat zijn onze verwachtingen voor de komende periode? Onderwijs Er wordt de komende jaren landelijk extra ingezet op de brede ontwikkeling van kinderen. In dit kader heeft het kabinet het Nationaal Programma Onderwijs (NPO) aangekondigd. Hiermee wordt landelijk tot en met 2023 voor 8,5 miljard euro extra geïnvesteerd in het totale onderwijs. Vanuit het NPO ontvangen leerkrachten op scholen waar de achterstanden het grootst zijn en waar het lerarentekort ook groot is, een extra toelage. De intentie van het programma is daarnaast om leerlingen heel gericht te helpen op onderwijskundig gebied, maar ook op sociaal-emotioneel gebied. Uitvoering zal overwegend plaatsvinden op de scholen. De gemeente denkt mee waar het mogelijk en wenselijk is. Bijvoorbeeld om te signaleren dat er in een bepaalde wijk achterstanden zijn opgelopen, maar ook om ‘witte vlekken’ in het aanbod op te vullen. Dit door partijen te verbinden en indien nodig aanvullend aanbod te financieren. Mogelijke voorbeelden zijn verlengde schooldagen, gratis huiswerkbegeleiding en bijlessen, talentontwikkeling, aanbod in samenwerking met bibliotheken en coaching en tutoring van leerlingen. De gelden worden met name ingezet na de zomervakantie van 2021 op basis van een meerjarenplan per school, zodat er lokaal maatwerk kan worden aangeboden.

De Capelse scholen en schoolbesturen geven met ingang van het huidige schooljaar (2021-2022) uitvoering aan hun plannen. Ventilatie in scholen blijft een aandachtspunt. In overleg met de scholen wordt bekeken hoe wij daar als gemeente een bijdrage aan kunnen leveren. Vanuit de kinderopvang bereiken ons signalen dat er een tekort zal ontstaan aan opvangplekken door effecten van corona, bijvoorbeeld de ontstane geboortegolf en tekort aan personeel. Als gemeente zoeken wij samen met kinderopvanglocaties naar mogelijke oplossingen voor het verkorten van de wachtlijsten in de kinderopvang. Jeugd De verwachting van het Sociaal en Cultureel Planbureau (2021) is dat de coronacrisis een dusdanig negatieve invloed heeft (gehad) op de sociaalemotionele ontwikkeling en identiteitsvorming van kinderen en jongeren, dat deze effecten ook in de toekomst nog worden gevoeld. Ook de tijdens de crisis verminderde mentale en fysieke gezondheid van kinderen en jongeren hebben mogelijk gevolgen voor de langere termijn. De daadwerkelijke effecten van de coronacrisis op de langere termijn, zoals eerdergenoemd, zullen nog blijken. De gemeente houdt de uitkomsten van lopende onderzoeken naar de effecten van Corona daarom nadrukkelijk in de gaten en speelt hier - waar mogelijk - op in.

9

Wat willen we bereiken en welke acties horen daarbij? Onderwijs Met extra inzet vanuit het vastgestelde onderwijskansenbeleid (OAB) door het uitvoeringsprogramma en door middel van het Nationaal Programma Onderwijs, wil de gemeente kinderen die voor corona al leerachterstanden hadden en kinderen die door de schoolsluiting niet meer kunnen meekomen met het verwachtte of het potentiële leerniveau, een handje helpen. Zodat ook deze kinderen de mogelijkheid krijgen om hun achterstanden in te halen, kansen te pakken en om door te stromen naar een passend onderwijsniveau en vervolgopleiding. Tevens kan worden ingezet op het vasthouden van innovaties die tijdens de coronacrisis zijn ingezet.

Acties5 • • • • • •

Leesoffensief: zet daarop in bij kinderen om zelfredzaamheid te bevorderen voor later en om laaggeletterdheid te voorkomen. Laagdrempelige een-op-een begeleiding: kinderen met een risico op een onderwijsachterstand vanwege sociale, culturele of financiële omstandigheden maken hierna in verlengde onderwijstijd gebruik van om onderwijsachterstanden preventief de kop in te drukken. (Bovenschoolse) maatregelen: Dit zijn maatregelen die nodig zijn om vertraging in te halen bij kinderen. Hiervoor wordt in gezamenlijk overleg met schoolbesturen geconstateerd dat de gemeente hier een toegevoegde waarde heeft. Dit geldt voor maatregelen als voorleeshulp thuis, activiteiten op het terrein van sport, cultuur, techniek en ouderbetrokkenheid. Voor- en vroegschoolse maatregelen gericht op het inhalen van vertragingen opgelopen in de voor- en vroegschoolse periode. Zoals het inhalen van uren voorschoolse educatie. Er wordt gedacht aan het financieren van extra begeleiding in VE de groep van de peuteropvang en extra inspanningen gericht op de toeleiding van kinderen naar een Capelse VE-locatie. Zorg en welzijn in de school of in de verlengde leertijd om vertragingen op sociaal en emotioneel vlak in te halen, zoals extra jeugdhulp of schoolmaatschappelijk werk in de school.

Met de schoolbesturen bespreken we hoe we als co-financier kunnen bijdragen aan een betere ventilatie op een deel van de scholen. We hanteren hierbij het uitgangspunt dat schoolbesturen zorgdragen voor 50 % van de investering. We streven ernaar om gebruik te maken van een rijkssubsidie (30 % van de investering) en als gemeente 20 % bij te dragen, waardoor de kosten schoolbesturen / overheidsmiddelen ‘fifty-fifty’ verdeeld worden. Voor 2022 stellen wij via het Actieplan corona € 150.000 beschikbaar voor de verbetering van de ventilatie op scholen. Onder meer de bouwkundige staat en de leeftijd van de gebouwen zullen betrokken worden bij de afwegingen.

Het onderwijskansenbeleid richt zich op kinderen tot 12 jaar. Wij kiezen er daarom met de gemeentelijke NPO-middelen voor om meer aandacht te schenken aan de leeftijdscategorie van 12 jaar en ouder op het gebied van sociaalemotionele ontwikkeling, zodat we in het actieplan de juiste aandacht geven aan de verschillende leeftijdscategorieën. In eerste overleg met de schoolbesturen hebben zij aangeven deze lijn te volgen en dat hun focus ligt op het aanbieden de primaire onderwijstaken en het verstevigen van de basisvaardigheden bij kinderen. In het laatste kwartaal van 2021 komen wij tot een besluit over het uitgeven van de gemeentelijke NPO middelen. Jeugd De gemeente wil dat kinderen en jongeren veilig, kansrijk en gezond opgroeien (‘De basis voor groei, 2021 – 2024). Ook in tijden van en tijdens het maatschappelijk herstel van Corona. Daarom is er extra aandacht voor het ondersteunen van jongeren bij problemen die tijdens de coronacrisis zijn ontstaan, zijn verergerd of zichtbaar zijn geworden. Met speciale aandacht voor de mentale en fysieke gezondheid en de sociaalemotionele ontwikkeling van Capelse kinderen en jongeren.

5 Aanvullend op de inzet vanuit het onderwijsachterstandenbeleid en de inzet die is vastgelegd in het beleidskader jeugd, die bekostigd kan worden met de gemeentelijke NPO-middelen (brief ministerie Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, 15 juli 2021).

10

Acties •

• •

• • •

De komende tijd blijft de samenwerking tussen de gemeente en haar maatschappelijke partners, zoals Welzijn Capelle, het CJG, JOZ, de Jonge Krijger en Sportief Capelle erg belangrijk. Het is van belang dat de partijen die signalen en ondersteuningsvragen van jongeren ontvangen, de jeugd goed in beeld houden. Jongeren met een ondersteuningsvraag of een behoefte aan coaching en jongeren met een risico tot afglijden, vragen om een passende reactie. Hiervoor investeren we de komende tijd in een goede verbinding tussen preventie, coaching en hulpverlening. Er wordt onderzocht hoe mentoraat vanuit de kerken een rol kan spelen in de begeleiding van jongeren in aansluiting met oa het jongerenwerk. Er wordt gewerkt aan meer samenhang tussen beleidsterreinen. Jeugd en de beleidsterreinen Onderwijs, Gezondheid en Eenzaamheid en het programma Buitenruimte. Zo zijn er dwarsverbanden tussen het Jeugdbeleid en de mogelijke inzet van een deel van de gemeentelijke Nationaal Programma Onderwijs (NPO)-gelden op de sociaalemotionele ontwikkeling van Capelse kinderen en jongeren. Vanuit het thema Gezondheid wordt onderzocht hoe kinderen en jongeren gemotiveerd kunnen worden om zich, zowel tijdens als ná coronatijd, een gezonde leefstijl aan te meten.

Hierbij is speciale aandacht voor gezinnen met een lage sociaaleconomische score (SES), de invloed van de school op een gezonde leefstijl en promotie in de thuissituatie. Bij de mogelijke maatregelen onder hoofdstuk 3 staan concrete acties om een gezonde levensstijl te stimuleren voor alle leeftijdsgroepen, waaronder dus ook kinderen en jongeren. De uitvoering van het ‘Plan ter bestrijding van de effecten van de coronamaatregelen op jongeren’ is in de tweede helft van 2021 gestart. Onderdelen van dit plan, zoals het programma Join Us en het Project Storm, worden na uitvoering geëvalueerd. Mogelijk is ook de komende jaren nog extra inzet nodig op de thema’s eenzaamheid en depressie. Nu het project maatschappelijke diensttijd Walhallab Capelle vanuit de subsidie van ZonMW is afgerond, bekijken we de komende tijd of, hoe en waar in Capelle de maatschappelijke diensttijd middels een pilot kan worden voortgezet. Jongeren worden zo blijvend geactiveerd en er wordt perspectief geboden voor de toekomst. We blijven in gesprek met de jongerenraad over de gevolgen van corona en wat er nodig is voor de Capelse jongeren in de verdere uitwerking van maatregelen vanuit dit actieplan gebouwen zullen betrokken worden bij de afwegingen.

Jongeren en geldzorgen Het doel is om meer werkervaring te krijgen waardoor jongeren meer kans maken op een baan en meer financiële zekerheid krijgen. Voor mentale en fysieke gezondheid is het doel dat jongeren de kans krijgen om hun sociale vaardigheden te ontwikkelen en zich minder eenzaam voelen.

Acties • •

Er wordt bekeken hoe in de stad de aansluiting stage-ervaring-baan beter kan worden ingericht. Daarvoor denken we over manieren om jongeren met weinig ervaring te ondersteunen met werkervaringstrajecten of uitgevallen jongeren oriëntatiestages te laten doen. Het “lockdown-onderwijs” dat jongeren hebben ontvangen en het gebrek aan het volgen van praktijkvakken en praktijkvorming kan een goede start van hun carrière in de weg staan. Vooruitlopend daarop kijken we of we met het onderwijs en het bedrijfsleven manieren kunnen vinden om deze groep te ondersteunen om door te leren of te helpen naar werk en een goede loopbaan. Dit geldt ook voor jongeren met schulden. Voor deze laatstgenoemde groep wordt ook gedacht aan het bieden van meer voorlichting over hulp bij schulden en inkomensondersteunende regelingen (regulier beleid). Momenteel is budgettraining voor jongeren al mogelijk, mede in samenwerking met scholen. Deze financiële educatie is blijvend nodig om kinderen en jongeren uit de schulden te houden.

11

2. Leven zonder geldzorgen

2.1 Hoe staan we er voor in Capelle?

Door de coronacrisis zijn er extra zorgen over de financiële bestaanszekerheid van Capellenaren. Problemen met financiële bestaanszekerheid kunnen tot veel andere problemen leiden, bijvoorbeeld verslechterde mentale en fysieke gezondheid. Bij sommige huishoudens is die financiële situatie verslechterd, bij anderen misschien juist verbeterd. In dit onderdeel richten we ons op Capellenaren van wie de financiële situatie is verslechterd of bij wie dat op korte termijn door bijvoorbeeld het wegvallen van overheidssteun gaat ontstaan. We zien dat de economie aantrekt, dat het aantal banen weer toeneemt. De voortekenen voor economisch herstel zijn gunstig. Het is belangrijk verbindingen tot stand te brengen tussen werkgevers en werkzoekenden. Het is daarnaast van belang Capellenaren in zicht te krijgen die geen gebruik hebben gemaakt van steun, maar wel in inkomen achteruit zijn gegaan en waar de financiële reserves de bodem wel hebben bereikt. Uit de enquête onder zzp’ers komt bijvoorbeeld naar voren dat ondernemers het soms ook niet aandurfden steun aan te vragen omdat ze bang zijn terug te moeten betalen. Capelle kent een relatief grote groep huishoudens met een laag inkomen. Bovendien is het aandeel langdurige minima sinds 2015 toegenomen. Ook zijn in Capelle relatief veel huishoudens met problematische schulden.

Er is nog geen grote stijging zichtbaar in het aantal Capellenaren met schulden, zoals eerder verwacht werd door de NVKK en het SCP. In de coronaperiode is het aantal geregistreerde problematische schulden volgens cijfers van het CBS (gemeten tot en met oktober 2020, dashboard schulden CBS) zelfs licht gedaald. Enkel onder jongeren is er volgens het CBS een toename van problematische betalingsachterstanden (zie ook hoofdstuk kinderen en jongeren). Het kan zijn dat huishoudens die door de coronacrisis in de financiële problemen kwamen in oktober 2020 (nog) niet zichtbaar waren in de

12

geregistreerde problematische schulden omdat mensen soms lenen bij kennissen of familie. De uitvoering (unit Frontlijn, Welzijn Capelle) geeft aan dat de schuldenproblematiek in de afgelopen periode wel complexer is geworden. Door de tijdelijke stopzetting van het innen van schulden zijn veel schulden verder opgelopen. Tegelijkertijd hebben mensen langer op zelfde voet door geleefd. Hulpverleners geven aan dat schulden oplopen op tot een jaar huurachterstand. Dit bemoeilijkt de stabilisatiefase en het komen tot betalingsregelingen. Schuldeisers zijn minder welwillend om de inning van schulden tijdelijk stop te zetten en gaan minder snel akkoord met een minnelijk traject1. Door dit alles nemen onderhandelingen met schuldeisers meer tijd in beslag. Er zal dus sneller sprake zijn van opschaling naar zwaardere instrumenten in de schuldenaanpak. Bovendien is meer inzet nodig om de dossiers van mensen met schulden op orde te krijgen. Als we kijken naar de ontwikkeling van de groep financieel kwetsbare huishoudens in relatie tot de coronacrisis, dan is het beeld als volgt: • Sinds het begin van de coronaperiode is er slechts een toename van 0.5% van bijstandsontvangers. In Capelle speelt deze stijging vooralsnog niet onder jongeren. • In juni 2021 had Capelle 1.013 lopende WW-uitkeringen. 4% minder dan in mei en ruim 17% minder dan in juni 2020.

• Inkomen uit loon: bijvoorbeeld flexwerkers/ mensen met 0 urencontract hebben tijdens de coronacrisis minder uren kunnen werken. Hierdoor zijn inkomsten teruggelopen en hebben mensen mogelijk meer schulden gemaakt. • Naast inkomensverlies zijn veel zzp’ers en bedrijven niet in aanmerking gekomen voor steunmaatregelen, aangezien ze te weinig verlies hebben geleden. Per 1 oktober stopt de steun. Als overbruggingshulp kunnen zelfstandig ondernemers die niet genoeg verdienen voor hun levensonderhoud een Bbz-uitkering aanvragen bij het Regionaal Bureau Zelfstandigen. De regeling is tijdelijk aangepast en geldt van 1 oktober tot en met 31 december 2021. Een deel van deze doelgroep is niet in beeld.

Wat hebben we al gedaan en doen we momenteel? De volgende acties zijn ondernomen naast het reguliere beleid: 1. Aanpassing dienstverlening GR IJsselgemeenten Sociale Zaken Vanaf het begin van de coronacrisis heeft GR IJsselgemeenten Sociale Zaken de dienstverlening zodanig aangepast, dat de behandeling van bijstandsaanvragen gewoon doorliep. Zo werden aanvragen digitaal mogelijk gemaakt en werd waar nodig telefonisch of per mail contact met de klant opgenomen. Voor huisbezoeken werd gebruik gemaakt van een zelfscan-app. Hiermee konden benodigde controles toch uitgevoerd worden, zonder fysieke huisbezoeken. Vanaf het tweede kwartaal 2020 worden ook weer fysieke afspraken gepland als dat noodzakelijk of door de klant gewenst is. Ook trainingen, opleidingstrajecten en intakegesprekken vinden weer steeds meer plaats, zoals budgettrainingen of taalcursussen. Met het uitvoeringsplan laaggeletterdheid heeft de gemeente aandacht voor het versterken van de basisvaardigheden door in te zetten op taalonderwijs, reken- en digitale vaardigheden. De coronacrisis leidde ook tot creatieve oplossingen. Zo is bij Activering en Zorg gestart met een pilot “wandelen met de klant”. Inmiddels is de pilot afgerond en zijn de reacties van zowel de klanten als de casemanagers dusdanig positief, dat besloten is om dit instrument toe te voegen aan het bestaande instrumentarium.

1 Een regeling om te komen tot afbetaling voor een periode van drie tot vijf jaar, via schuldbemiddeling tussen schuldenaar en schuldeiser, door de gemeente.

13

2. Uitvoering rijksregelingen ondersteuning van Capellenaren: Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (TOZO) GR IJsselgemeenten Sociale Zaken heeft via het Regionaal Bureau Zelfstandigen namens Capelle aan de IJssel de TOZO uitgevoerd. Deze extra rijksregeling geeft zelfstandige ondernemers een aanvullende uitkering voor hun levensonderhoud als hun inkomen door de coronacrisis tot onder het sociaal minimum is gedaald. Hiervan maakten tot half juni 2021 in totaal 2.146 unieke Capelse aanvragers gebruik. De regeling loopt door tot 1 oktober 2021 (tranche vijf startte per 1 juli 2021).

Tijdelijke Ondersteuning Noodzakelijke Kosten (TONK) Het aantal aanvragen tot 1 juli 2021 was 140. In eerste instantie was het aantal aanvragen minder dan verwacht, daarom zijn de voorwaarden en de hoogte van het te ontvangen bedrag aangepast. Zo konden meer Capellenaren gebruikmaken van een hogere TONK. Alle aanvragen onder de eerdere voorwaarden zijn opnieuw beoordeeld. Van alle goedgekeurde aanvragen is het uitbetaalde bedrag verhoogd. 3. Instellen regionaal Mobiliteitsteam In 2020 heeft Capelle de intentieverklaring Mobiliteitscentrum Rijnmond ondertekend. In samenwerking tussen de regionale gemeenten, UWV, werkgeversorganisaties vakbonden worden in alle arbeidsmarktregio’s mobiliteitsteams ingesteld. Dit team ondersteunt werkgevers en werknemers bij het vinden van nieuw werk wanneer er sprake is van een overschot van werknemers en dreigend baanverlies. Zo wordt eerder ondersteuning geboden, voordat mensen in een uitkering bij het UWV of de gemeente belanden. Naar aanleiding van corona is besloten de uitvoering naar voren te halen. 4. Verbetering informatievoorziening ondernemers Samen met Economische Zaken is de informatievoorziening over het hulpaanbod voor ondernemers verbeterd. Op de gemeentelijke webpagina ‘Steun voor ondernemers’ is alle informatie over lokale en landelijke regelingen gebundeld.

En wordt verwezen naar organisaties waar ondersteuning te krijgen is, zoals financiële hulp, hulp bij administratie en schuldhulpverlening. 5. Preventie financiële problematiek Ter voorkoming van financiële problematiek en voor hulp bij schulden is het reguliere aanbod voortgezet, deels aangepast aan de coronasituatie. Een aantal voorbeelden: • De fysieke budgettrainingen van Welzijn Capelle konden lange tijd niet plaatsvinden. In plaats daarvan was een (beperkt) digitaal aanbod. Inmiddels weer volledig fysiek. • De dienstverlening vanuit de wijkwinkels en Budgetmaatjes was telefonisch en digitaal. Inmiddels op afspraak/ bij de mensen thuis. • Via specials in de IJssel- en Lekstreek ondersteund met andere communicatiemiddelen is voorlichting gegeven over het aanbod aan inkomensondersteunende regelingen en voorzieningen, met extra aandacht voor de coronasteunmaatregelen, hulp bij betalingsproblemen en met specifieke informatie gericht op jongeren en ondernemers. 6. Schuldenaanpak De werkwijze vroegsignalering van betalingsachterstanden is voortgezet, met uitzondering van de huisbezoeken. De overige schulddienstverlening door Welzijn Capelle en GR IJsselgemeenten Sociale Zaken heeft doorgang gevonden met aangepaste dienstverlening. Bij de voorjaarsnota 2021 is extra budget geraamd voor de schuldenaanpak: € 48.000,- in 2021 en 2022, en € 69.000,- in 2023.

Deze gelden zijn door het Rijk beschikbaar gesteld via de decembercirculaire 2020. Het budget van 2021 is reeds aan Welzijn Capelle beschikbaar gesteld voor extra inzet op de schulddienstverlening.

14

2.2 Een blik vooruit Wat zijn onze verwachtingen voor de komende periode? De economische ontwikkeling voor de komende periode lijkt gunstig. De vraag is of het aantal Capellenaren in de bijstand gaat stijgen. We houden met een dergelijk scenario wel degelijk rekening. We houden er ook rekening mee dat het aantal Capellenaren met problematische schulden zal toenemen. Mogelijke stijging werkloosheid in 2022 In 2022 zal de werkloosheid waarschijnlijk toenemen, hoewel dit minder hard zal gaan dan eerdere verwachtingen. Het CPB verwacht in de septemberraming 2021 dat de economie in 2021 met 4% groeit en in 2022 met 3,5%. In het derde kwartaal 2021 zal het steunbeleid afgebouwd worden. Het CPB verwacht dat hierdoor de normale dynamiek van bedrijfsopheffingen en bedrijfsoprichtingen weer plaatsvindt. De werkloosheid stijgt volgens het CPB licht tot 3,5% in 20222. De Rijnmondse arbeidsmarkt is qua vacatures terug op het niveau van voor de coronacrisis. De spanning op de arbeidsmarkt stijgt en begint weer krap te worden. Dat geeft ruimte voor Capellenaren om een andere baan te vinden, mogelijk in een andere sector dan waar ze vandaan komen. Mogelijk hogere instroom bijstand pas na oktober 2021 Op korte termijn zijn de rijkssteunmaatregelen verlengd tot 1 oktober 2021.

Daarmee verwachten we dat de mogelijk hogere instroom van mensen in de bijstandsuitkering die geen recht hebben op een WW-uitkering, zich pas zal voordoen na oktober 2021. Deze instroom zal vervolgens aanhouden gedurende 3 tot 24 maanden (kortste en langste ­ WW-uitkeringsduur). Of dit zo zal zijn is de vraag, omdat het aantal WW-uitkeringen stagneert en de krapte op de arbeidsmarkt toeneemt. Risicogroepen qua instroom bijstand waar we komende tijd op letten zijn specifiek: jongeren, instroom vanuit bepaalde sectoren en zzp’ers en ondernemers die alsnog failliet gaan. Onderzocht wordt of er voldoende budget (over) is om de Tijdelijke Ondersteuning Noodzakelijke Kosten (TONK) te continueren tot 1 januari 2022. Om Capellenaren die na afloop van de rijkssteunmaatregelen per 1 oktober 2021 nog niet in staat zijn in hun primaire levensonderhoud te voorzien en mogelijk alsnog in persoonlijke financiële problemen komen, te kunnen ondersteunen in hun noodzakelijke lasten. Meer huishoudens met laag inkomen en schuldenproblematiek We verwachten een toename aan Capellenaren met problematische schulden en meer bankslapers door huisuitzettingen. Mensen hebben mogelijk een lager inkomen gehad door minder werk, of hebben hun spaarpot “opgegeten” om in hun dagelijkse bestaan te voorzien.

Een toename van Capellenaren met problematische schulden kan mogelijk nog even op zich laten wachten: het kan soms jaren duren voordat mensen aankloppen voor hulp bij financiële schuldenproblematiek. Risicogroepen zijn zzp’ers, flexwerkers, jongeren en mensen met een arbeidsbeperking. Wegvallen overheidssteun kan leiden tot meer faillissementen Zzp’ers en bedrijven in krimpsectoren hebben een toenemend risico voor financiële bestaanszekerheid. Door de overheidssteun aan bedrijven zijn er tijdens de coronacrisis minder faillissementen gevallen. Waarschijnlijk zullen er na het wegvallen van de steun nog wel behoorlijk wat faillissementen vallen. De vraag is wel welke exacte gevolgen dit heeft. Er zijn ook Capellenaren die bewust gekozen hebben hun werkzaamheden te staken en andere keuzes te maken. Wel kunnen er gevolgen zijn voor mensen die afhankelijk zijn van een bedrijf dat failliet gaat voor hun inkomen en de vraag is of zij elders werk kunnen vinden.

2 https://www.cpb.nl/macro-economische-verkenning-mev-2022

15

Wat willen we bereiken en welke acties horen daarbij? Doel is om iedereen die dat nodig heeft, de ondersteuning te bieden die zij nodig hebben wanneer zij door verlies van werk of terugval in inkomen een te laag besteedbaar inkomen ontvangen, in de schulden komen of grote kans hebben om in zo’n situatie te vervallen. Zowel door verlies van werk als door het niet optimaal kunnen benutten van talenten waardoor op de lange termijn baan- en carrièrekansen lager uitpakken dan zou moeten. Daarnaast willen we vooral stimuleren dat Capellenaren een baan vinden in de regio als zij zonder werk zijn komen te zitten. Voor financiële bestaanszekerheid zijn de volgende groepen als prioriteit benoemd binnen de vastgestelde kaders: • Mensen met problematische schulden • Jongeren en schulden (onderdeel hoofdstuk Capelse kinderen en jongeren) • Ondernemers en in het bijzonder ZZP’ers • Kinderen uit gezinnen met inkomensterugval We richten ons op het verleggen van de focus binnen de huidige dienstverlening. Dat gaat over bijstandsgerechtigden, opleiding en voorlichting.

Acties Bijstandsgerechtigden: Intensiever/meer aandacht voor de klant • Intensivering van aandacht voor de financiële en de persoonlijke leefsituatie van bijstandsgerechtigden. Het belang hiervan is door de coronacrisis nog eens extra duidelijk geworden. Daarom worden deze onderwerpen een veel prominenter onderdeel van het intakeproces. • Telefonische bereikbaarheid blijft vergroot. • GR IJsselgemeenten Sociale Zaken onderzoekt (qua capaciteit) of het mogelijk is om vaker telefonisch contact op te nemen met klanten van wie zij weten of vermoeden dat deze persoon (vanwege) corona in een sociaal isolement zitten. • De coronacrisis heeft onbedoeld een impuls gegeven aan de digitale dienstverlening. De mogelijkheden hiervan blijven we in de toekomst benutten en we kijken hoe deze verder uitgebreid kan worden. • Niet-gebruik bijstand tegengaan door voorlichting via de gebruikelijke kanalen (diverse media, maatschappelijke partners). Opleiding • Door de coronacrisis is er veel aandacht voor omscholing naar kansrijke beroepen/ kansrijke sectoren. De groep mensen die dreigend baanverlies ervaren. Deze groep is de doelgroep van de mobiliteitsteams die we in regionaal verband hebben opgericht. • De doelgroep in de bijstand.

Zowel voor ‘nieuwe instroom’ met een korte, als mensen die al langer in de bijstand verblijven zien we kansen voor de stap naar werk middels (om-) scholing naar kansrijke beroepen. Het gebruik van de inspiratiekaart UWV waarop kansrijke sectoren en kansrijke (overstap-)beroepen staan kan daarbij een rol spelen. • Voor volwassenen die de Nederlandse taal nog niet machtig zijn hebben we als gemeente aandacht voor het versterken van basisvaardigheden in de aanpak en het uitvoeringsplan laaggeletterdheid. Voorlichting • Deze voorlichting intensiveren we. Over inkomensondersteunende regelingen, preventiegerichte voorzieningen als de budgettraingen en wijkwinkels, en hulp bij schulden. De voorlichtingen zijn niet alleen op financiën gericht, ook gezondheid en taalvaardigheid komt aan bod. Vanuit de samenwerking in het (Digi)Taalhuis coördineren we de aanpak van laaggeletterdheid in Capelle en stimuleren we doorverwijzingen naar lokaal aanbod. Banen in de regio • We zetten samen met de regio in op het matchen van Capellenaren met banen in sectoren die groeien en weer aantrekken.

16

3. Mentaal en fysiek gezond

3.1 Hoe staan we er voor in Capelle? Gezondheid en bewegen Als de coronacrisis iets heeft duidelijk gemaakt is dat een goede mentale en fysieke gezondheid belangrijk is. Om jezelf fysiek te wapenen tegen gezondheidsrisico’s bij een coronabesmetting en mentale gezondheid om mentale druk en uitdagingen van de crisis goed door te komen. Capellenaren die een verslechterde mentale of fysieke gezondheid hebben hadden het gemiddeld genomen zwaarder. Zij hebben mogelijk de komende tijd ook nog last van de coronacrisis door uitstel/afstel van zorg. Gezonde mensen konden echter ook in de problemen raken. Corona legde feilloos kwetsbaarheden bloot. Sommige problemen die ook voor de coronacrisis al speelden kwamen nadrukkelijker (zowel de omvang als de ernst) naar voren. Denk hierbij aan eenzaamheid, psychische klachten en mantelzorgers die onder druk staan. Mantelzorgers hadden en houden een signalerende functie voor ondersteuning en kunnen een brug zijn naar bijvoorbeeld de ouderencoach en financiële hulp, maar ook naar een voorziening door het Wmo-loket. Wat bijzonder opvalt is dat veel Capellenaren (zeker ouderen en mensen met een kwetsbare gezondheid) angst hebben om weer mee te kunnen doen aan activiteiten buiten de deur. Maar ook om thuis weer mensen te ontvangen. Voor de fysieke en mentale gezondheid is het belangrijk dat Capellenaren weer meedoen en deelnemen aan de samenleving.

Het is belangrijk dat stap voor stap te doen. Ontmoeten en het gesprek met elkaar voeren is daarbij belangrijk. De buitenruimte is belangrijk om dit te kunnen faciliteren. Verlies en zingeving Tijdens de coronacrisis zijn veel Capellenaren geraakt door verlies van dierbaren. Vaak door corona. Het was niet altijd mogelijk op een goede manier afscheid te nemen. Ongeacht de doodsoorzaak speelde dat uitvaarten in beperkte kring en onder strenge voorwaarden plaats kon vinden. Afscheid nemen werd hierdoor sober of onmogelijk. Tenslotte ontstonden vooral in het begin van de pandemie er schrijnende situaties in zorginstellingen en ziekenhuizen, waardoor

17

een kwalitatief goed afscheid nemen vaak niet mogelijk was. Deze elementen kunnen een goed rouwproces in de weg staan. Dit vraagt om specifieke aandacht voor begeleiding bij rouw en verlies. Juist tijdens een periode van rouw spelen vaak zingevingsvraagstukken en levensvragen. Geestelijk verzorgers zijn toegerust om hierover in gesprek te gaan met Capellenaren. Inmiddels is geestelijke verzorging niet alleen beschikbaar vanuit kerken, maar breed toegankelijk, onder meer door inzet van geestelijk verzorgers vanuit de verzorgings- en verpleeghuizen in Capelle. Weerbaarheid Om Capellenaren bij een volgende crisis weerbaarder en veerkrachtiger te laten zijn is investeren in een gezonde levensstijl in de brede zin van het woord essentieel. Het maakt dan ook niet uit of de volgende crisis een collectieve crisis is zoals een pandemie, of een individuele crisis als werkloosheid, verlies, of andere nare gebeurtenis. Het weerbaarder maken geldt voor alle leeftijdsgroepen en in het bijzonder voor laagtaligen, kwetsbare ouderen en jongeren. Sociaal fundament In het begin van de crisis ontstond er een mate van saamhorigheid. Er werd geklapt voor de zorg. Het SCP heeft gewaarschuwd voor toenemende afstand tussen mensen; jong en oud bijvoorbeeld. Wel of niet gevaccineerd. Naarmate de maatregelen langer duren is het steeds lastiger geworden om mensen te motiveren zich eraan te houden.

Het is ook lastig wanneer maatregelen lijken te conflicteren en dan draagvlak te behouden. In gesprek blijven met elkaar is daarom belangrijk. Zo voorkom je escalatie en onrust. Het sociaal fundament tussen mensen in de buurt en in de wijk gaan we stimuleren. Cultuur en evenementen De cultuur en evenementensector was tijdens de coronacrisis afhankelijk van wat mogelijk was met de geldende maatregelen op evenementen. Veel ging niet door. Het theater was dicht. Nu de maatregelen zijn versoepeld is het theater weer open, kunnen de jongeren- en amateurtoneelverenigingen weer repeteren en kan er weer muziekles worden gegeven. Het is belangrijk dat de sector overeind blijft en alle bedrijven zoals bijvoorbeeld horeca en toelevering die ook betrokken zijn bij de verschillende evenementen dit ook in de toekomst kunnen blijven doen en dat Capellenaren die werkzaam zijn in deze branche hun kennis en kunde kunnen blijven inzetten of weer terug kunnen keren in hun oude vak.

Wat hebben we al gedaan en doen we momenteel? De sport en beweegprogrammering van Sportief Capelle heeft gewoonlijk al een groot bereik en met nieuwe activiteiten in de coronaperiode, zoals balkongym en wandelen voor ouderen, zijn nieuwe doelgroepen bereikt. Daarnaast is in 2020 gestart met de uitvoering van het Capelse lokaal sportakkoord. Het lokaal sportakkoord bestaat uit drie deelakkoorden; onderwijs, welzijn en sport(verenigingen) en wordt de komende jaren doorontwikkeld met steeds meer nieuwe partners. Door veel Capellenaren is meer gebruik gemaakt van de buitenruimte om te ontspannen, te sporten en te bewegen. Dit is een speerpunt in onze visie op sport en bewegen en wordt de komende periode verder vormgegeven door Sportief Capelle en andere partners met het afsluiten van een nieuw deelakkoord in het lokaal sportakkoord. In samenwerking met de huisartsen heeft Sportief Capelle de Gecombineerde Leefstijl Interventie (GLI) opgezet. Dit is een interventie vanuit de basisverzekering waarmee mensen met bijvoorbeeld overgewicht twee jaar begeleiding krijgen. Veel (culturele) evenementen konden niet doorgaan, maar soms was het met een aanpassing toch mogelijk iets te organiseren. Zo is de Kunst- en Atelierroute van de Kunstkring aangepast tot de Kunst achter de raamroute.

Het Isala Theater was een groot deel van het jaar gesloten, daarom wees zij het publiek op online voorstellingen en podcasts, om toch een vorm van cultuurbeleving te kunnen bieden. Het is belangrijk steeds met elkaar te bekijken wat wel kan en mag!

18

3.2 Een blik vooruit Wat zijn onze verwachtingen voor de komende periode? Gezondheid en bewegen De komende tijd kan er weer meer invulling worden gegeven aan sporten en bewegen bij verenigingen. Door de versoepelingen van coronamaatregelen is er meer ruimte gekomen om sportactiviteiten te organiseren. Met de sporten beweegprogrammering van Sportief Capelle en het Capels lokaal sportakkoord wordt aandacht gegeven aan het wegnemen van drempels, zodat zoveel mogelijk Capellenaren in beweging kunnen komen. Het is nodig om Capellenaren actief te stimuleren weer te gaan sporten om in te zetten op een gezonde levensstijl. Er gebeurt al veel op dit vlak. Wij zorgen er als gemeente voor dat alle initiatieven op één centrale locatie te vinden zijn en zorgen dat deze locatie bij Capellenaren bekend is. Een aandachtspunt is het vergroten van de bekendheid van de mogelijkheden om te sporten en te bewegen. We hebben verder gemerkt dat maatwerk belangrijk is: het lukt beter om doelgroepen te bereiken door het over bewegen te hebben i.p.v. sporten. Laagdrempelig zijn en blijven is belangrijk. Zoals eerder aangegeven speelt de buitenruimte een belangrijke rol. Het werd en is de manier om in beweging te komen, te blijven en af en toe ook iemand te zien. Dat willen we graag behouden.

Dus houdt ook voor het sociaal domein de buitenruimte in beweging! Vrijwilligers Vrijwilligerswerk is de afgelopen periode veranderd. Activiteiten konden niet (altijd) worden aangeboden. Sommige vrijwilligers zijn iets anders gaan doen met hun kostbare vrije tijd en hulpbieders zijn soms veranderd in hulpvragers. Tegelijkertijd zien we energie ontstaan onder een groep mensen die juist in deze tijd iets doet voor een ander; mensen die door het thuiswerken meer vrije tijd gekregen hebben, meer zingeving wensen in hun leven. Het aantrekken en behouden van vrijwilligers, andere vormen van vrijwillige inzet vragen we de komende periode uit. Hoe motiveer je (jeugdige) Capellenaren iets te doen voor een ander, waar heeft deze groep behoefte aan? Hoe houd je de in deze tijd vrijgekomen energie voor een langere periode na de coronacrisis vast? Hebben de Capelse vrijwilligersorganisaties kunnen profiteren van deze energie en kunnen zij inspelen op de vraag? En wie hebben we nog niet bereikt en hoe vinden we hen? Deze vragen stellen wij de Capellenaren, waarbij we de verkregen output gebruiken voor de nieuw op te stellen nota vrijwilligerswerk en de afspraken met Welzijn Capelle. Bij sportverenigingen merken we dat het deel vrijwilligers met angst om terug te keren steeds minder wordt naarmate er steeds meer versoepelingen zijn.

Sportief Capelle ondersteunt de sportverenigingen met trainingen en workshops. Dit is ook opgenomen in het deelakkoord sportverenigingen in het Capels lokaal sportakkoord. Ontmoeten op maat/voorkomen van eenzaamheid De Alliantie tegen eenzaamheid werkt aan de aanpak in Capelle via verschillende themagroepen: Thema

Doel

1

Kwetsbare Capellenaren en life-events

Het voorkomen van eenzaamheid bij toenemende kwetsbaarheid, grote veranderingen, ingrijpende gebeurtenissen en verliezen. Het signaleren en acteren op basis van het herkennen van risico’s.

2

Eenzaamheid onder jongeren

Het voorkomen en verminderen van eenzaamheid onder jongeren in de leeftijd van 12-24 jaar.

3

VerbuurSamen

Toegenomen bewustwording van het nut van contacten op straatniveau, het verbinden van mensen, het versterken van buurten en het creëren van betekenisvolle relaties op buurtniveau.

19

Een van de plannen is een Kenniscentrum over eenzaamheid. De middelen kunnen we inzetten om onder meer dit initiatief te realiseren. Ook kunnen we specifieke acties inzetten gericht op eenzaamheid onder jeugd. Sommige dingen lopen al, zoals het maatjesproject en de samenwerking op het gebied van armoede en eenzaamheid. Het uitwerken van acties op het gebied van armoede & eenzaamheid en het opstarten van samenwerking op het gebied van veilig thuis & eenzaamheid komen op middellange termijn aan bod. Door de coronacrisis is het duidelijk geworden dat investeren in en het bereiken van doelgroepen met een kwetsbare gezondheid noodzakelijk is, ook als voorbereiding op toekomstige epidemieën. Nu de pandemie op zijn retour lijkt, is het zaak om acties in te zetten op gezondheid en leefstijl en dit vooral ook in de buitenruimte dit te blijven stimuleren. Mensen verloren bijvoorbeeld hun werk of werden in sterkere mate met eenzaamheid geconfronteerd. Eenzaamheid zal weer afnemen doordat er weer mogelijk is. Verlies en zingeving De coronacrisis heeft geleid tot rouw en verlies. Hierdoor is er naar verwachting meer behoefte aan ondersteuning en gesprekken. Dit vraagt om een passend aanbod. Bijvoorbeeld door groepsgesprekken over rouw en verlies en een breed toegankelijk aanbod voor geestelijke verzorging.

Het herinneringslaantje dat zal worden aangelegd is een mooi tastbaar punt voor Capellenaren om te herdenken, te herinneren en troost te kunnen vinden (zie hoofdstuk 6). Sociaal fundament In Capelle is een breed voorzieningenaanbod beschikbaar. Dit aanbod is breed en toegankelijk voor alle Capellenaren. Denk hierbij aan ontmoetingsactiviteiten, sportactiviteiten, een bibliotheek, theater en het zwembad. We blijven Capellenaren stimuleren dit aanbod te benutten en willen hen voorlichten hoe zij (ondanks het coronavirus) hiervan veilig gebruik kunnen maken. Dit is erg belangrijk omdat brede welzijnsvoorzieningen bijdragen aan het uitstellen en voorkomen van zorgvragen (zoals een indicatie voor dagbesteding of persoonlijke begeleiding). Cultuur en evenementen Op het gebied van culturele activiteiten en evenementen lijkt er weer meer mogelijk te zijn. Het is wel de vraag in hoeverre Capellenaren weer durven deel te nemen aan de activiteiten. De kaartverkoop voortheaterseizoen 2021-2022 start in september, het is afwachten of Capellenaren het theater weer durven te bezoeken. De ervaring tot nu toe is dat mensen angstig zijn om weer deel te nemen aan culturele activiteiten.

Wat willen we bereiken en welke acties horen daarbij? We willen bereiken dat meer mensen (weer) deelnemen aan activiteiten die hun mentale en fysieke gezondheid verbeteren. Op die manier kunnen mensen een betere weerstand opbouwen tegen ziektes/infecties. Gezonde mensen zitten lekkerder in hun vel en hebben meer veerkracht. Door de maatregelen zijn Capellenaren beter toegerust op tegenslagen en veranderende omstandigheden die bijvoorbeeld de kans op eenzaamheid vergroten. Dit kan door een pandemie, verhuizing of verlies van dierbaren. Het doel is ook om de sociale infrastructuur te versterken door het vergroten van de capaciteit voor ondersteunende functies. Voor mentale en fysieke gezondheid zijn daarbij de volgende prioriteiten benoemd: • Capellenaren die last hebben van eenzaamheid: Het is belangrijk voor het mentale welbevinden om zingeving te hebben, ertoe te doen en van waarde te zijn. • Prioriteit om samen met maatschappelijke en private partners te investeren in een gezonde levensstijl van Capellenaren om hen weerbaarder te maken voor een volgende (gezondheids)crisis.

20

Acties •

•

•

•

•

• • • • • • • • • •

Op korte termijn zorgen voor plek waar alle activiteiten vindbaar zijn en aangeven wat elke Capellenaar kan doen om hun sociale netwerk te versterken en/of een gezondere levensstijl te krijgen. Mogelijk inzetten op promotie van www.watisertedoenincapelle.nl. Iedere organisatie die subsidie heeft gekregen uit de Subsidieregeling Ontmoeten is verplicht alle activiteiten waarvoor subsidie is verleend te plaatsen op deze website. De website ook onder de aandacht brengen bij professionals, zodat zij mensen hiernaar kunnen verwijzen. Andere ideeën zijn vouchers voor activiteiten, posters bij vuilcontainers of supermarkten, aanschrijven Capellenaren met laag inkomen. Het aanbod kan ook gecommuniceerd worden via Nextdoor-app en PR WOP. In de communicatie zorgen dat mensen zich veilig voelen om naar activiteiten te gaan. Via het actieplan kan de inzet op gezondheid nog meer verbreed worden naar buitenruimte en economische zaken. Inzet zou kunnen zijn om ook ondernemers/de private sector en werkgevers te stimuleren mee te doen met gezondheid. Zoals gratis gezonde producten en/of korting (bonnen voor een groente/fruit pakket). Gratis proeflessen, zwemkaartje etc. Of fittesten aanbieden als werkgever. Dit als een soort ‘preventie akkoord’ voor Capelle. Waarde van cultuur, kunst en evenementen voor gezondheid niet onderschatten, nu bij versoepeling maatregelen meer promoten.

Het publiek is angstig om deel te nemen aan culturele activiteiten of evenementen en bijvoorbeeld om het theater te bezoeken. Deze angst kan wellicht worden weggenomen door bijvoorbeeld in een korte video te laten zien hoe een veilig theaterbezoek eruitziet, of hoe een koorrepetitie veilig kan plaatsvinden. Met het Capels lokaal sportakkoord kunnen meer activiteiten worden georganiseerd om kwetsbare wijken/ Capellenaren weer aan het sporten te krijgen en worden interventies met sport- en beweegactiviteiten gedaan. De sportverenigingen worden door Sportief Capelle ondersteund met tips en handvatten om meer leden aan te trekken en de huidige leden te behouden. Vanuit de visie op sport en bewegen en het Capels lokaal sportakkoord is het uitgangspunt om verbinding te zoeken tussen buitenruimte en sporten/bewegen. Het is belangrijk om in te zetten op goede toegankelijkheid tot sporten en bewegen in de buitenruimte en bekendheid te geven aan de mogelijkheden om te sporten en te bewegen in de buitenruimte. De sportverenigingen kunnen hier een verbindende rol in spelen door onder andere het multifunctioneel inzetten van de sportaccommodaties. Ook vanuit andere beleidsterreinen en middelen, zoals de (gemeentelijke) NPO gelden kan worden ingezet op extra sport- en beweegactiviteiten.