03.02 - notitie Ontwikkelagenda VRR - geactualiseerd naar tijd

Inleiding Op maandag 14 september 2020 heeft de heer Littooij van de Veiligheidsregio RotterdamRijnmond (VRR) een presentatie gegeven over het Ontwikkeltraject VRR, welke wordt begeleid door bureau Berenschot. 3 maart 2021 vindt een conferentie over dit project plaats voor de leden van het Algemeen Bestuur van de VRR. Op maandag 1 februari 2021 is er een raadscommissie Bestuur, Veiligheid en Middelen (BVM) waar de deelnemende raadsleden input kunnen geven voor de inbreng van uw burgemeester op 3 maart 2021. Deze notitie is bedoeld ter kennisname, om een mogelijke denkrichting te geven/ondersteunen voor de input van de raadsleden. Ter inleiding wordt eerst ingegaan op de aanleiding van het ontwikkeltraject, de Capelse situatie en financiële aspecten. Afgesloten wordt met het behandelen van enkele voorbeelden die de heer Littooij aanhaalde. Strategische ontwikkelingen Zoals de heer Littooij heeft geschetst, het Ontwikkeltraject richt zich op de toekomst van de VRR. In zijn nieuwjaarspeech van begin 2020 heeft de heer Littooij duidelijk gemaakt dat er voor de VRR meerdere belangrijke ontwikkelingen spelen die om een strategisch antwoord vragen.

De belangrijkste van deze ontwikkelingen zijn:  Wettelijke ontwikkelingen als de WNRA, de Europese deeltijdrichtlijn arbeid en de invoering van de Omgevingswet;  In de afgelopen tien jaar is de VRR financieel significant minder gegroeid in vergelijking met de ontwikkeling van lonen en prijzen, inmiddels is duidelijk dat de VRR-begroting tegen haar grenzen oploopt;  Mondiale en klimatologische ontwikkelingen maken onze maatschappij kwetsbaar voor nieuwe typen crises (o.a. terrorisme, droogte, extreme neerslag, uitval ICT, epidemieën). De voorbereiding op dit soort crises is in Nederland nog niet uitontwikkeld. Capelse situatie Het project Ontwikkelagenda VRR beoogt eerst ambities te definiëren, daarna de financiële consequenties. Qua ontwikkelingen zijn deze grofweg te scheiden in externe ontwikkelingen en de opkomst van nieuwe crises. Qua fysieke veiligheid wordt de regio RotterdamRijnmond gekenmerkt door grote risicobronnen (havengebied), en diversiteit in de risico’s (van bosbrand tot vliegtuigongeval). Een aantal risicotypen veranderd hierbij dus op “de kaart” (zoals genoemd o.a. droogte, extreme neerslag, etc). Capelle aan den IJssel neemt op de risicokaart van Rijnmond een bijzondere positie in. Met name de grotere risicobronnen in het havengebied (Botlek) liggen op vrij grote afstand van onze gemeente.

Capelle aan den IJssel wordt als effectgemeente alleen genoemd in het rampbestrijdingsplan van Du Pont (Dordrecht). De risicokaart van Capelle aan den IJssel wordt gedomineerd door: 1. Uitbraak infectieziekte; 2. Hoog water. Daarna volgen meerdere risico’s met kleinere effecten, bijvoorbeeld een ongeval met gevaarlijke stoffen, instorting van een gebouw, of brand in een gebouw met verminderd zelfredzame personen. Capelle aan den IJssel is een gemeente die eigenlijk alleen basiszorg van de VRR afneemt, de inzet van een ambulance bij een spoedoproep, en de inzet van een tankautospuit van de

1

brandweer bij een woningbrand. Dit neemt niet weg dat wij - net als andere gemeenten in Nederland - ook voorbereid moeten zijn op een mogelijk crisis. De VRR is een gemeenschappelijke regeling welke voor de deelnemende gemeenten de zogenaamde basis brandweerzorg uitvoert. Dit omvat ruwweg 99% van de brandweerzorg. Per gemeente kan sprake zijn van enkele aanvullende taken. In onze gemeente gaat het om de financiering van de voormalige FLO en op dit moment de bekostiging van de wijkbrandweerfunctionaris. Alleen over het laatste hebben wij als gemeente individueel instemmingsrecht. Het Algemeen Bestuur van de VRR besluit over de basis brandweerzorg, ons aandeel in haar besluitvorming is ongeveer 5%. Financiële gegevens Onderstaand is de bijdrage voor basiszorg (regiotaken en brandweer) voor 2010 en 2020 weergegeven. Basiszorg

2010

2020

Capelle aan den IJssel

€ 3.787.005,--

€ 3.765.855,-- (-0,6%)

Gehele regio

€ 80.137.062,--

€ 82.280.233,-- (+2,6%)

In de periode van 2010 tot en met 2020 is de bijdrage aan de VRR cumulatief geïndexeerd met 12,9%. Het verschil tussen cumulatieve index en werkelijkheid (+2,6%) wordt grosso modo verklaard uit de 10% bezuiniging op de bedrijfsvoering. Bezuinigingen op de bedrijfsvoering 2010 - 2019 In het afgelopen decennium heeft de VRR bezuinigd op haar bedrijfsvoering en gezocht naar efficiency. Dit heeft onder meer geleid tot het regionaal afstoten van drie duikteams en diverse tankautospuiten. Zo beschikt district Oost, waar Capelle deel van uitmaakt, nog over 5 tankautospuiten in plaats van 7 voorheen. Ook is het aantal piketfuncties teruggeschroefd. Al enkele keren heeft de VRR-directie laten weten dat de bodem wat hen betreft is bereikt. Bijvoorbeeld bij de jaarwisseling 2019-2020 zijn er in Capelle rond 01:00 uur vrijwel gelijktijdig drie meldingen van een gebouwbrand geweest (ziekenhuis, Beethovenlaan, Valeriusrondeel). Uiteindelijk bleek alleen het Valeriusrondeel daadwerkelijk een binnenbrand, die gelukkig ook nog eens flink mee viel. De post Krimpen is uiteindelijk naar het Valeriusrondeel gegaan. Voor Capelle een uniek voorval, post Krimpen die naar ons grondgebied aanreed als eerste voertuig. Het onderstreept de uitspraken van de heer Littooij over de grenzen van de VRR.

We zien deze grens ook terug nu de stijging van de lonen (CAO 2019) niet meer structureel kan worden gedekt uit het toegekende accres, en een extra verhoging van de inwonerbijdrage noodzakelijk is.

2

Op 14 september 2020 heeft de heer Littooij een aantal onderwerpen aangehaald die vragen om een strategisch besluit, welke in willekeurige volgorde worden behandeld. Omgevingsrecht Het omgevingsrecht bestaat uit tientallen wetten en honderden regelingen voor ruimte, wonen, infrastructuur, milieu, natuur en water met allemaal hun eigen uitgangspunten, werkwijzen en eisen. De nieuwe omgevingswet bundelt al deze bestaande wetten en gaat naar verwachting per 1 januari 2021 van kracht. De veiligheidsregio heeft onder andere tot taak om risico’s in haar verzorgingsgebied te beheersen. Verwacht wordt dat er door het Omgevingsrecht een afname in vergunningverlening/ beschikkingen zal komen. Daarentegen zal de afhandeling van de aanvragen in complexiteit toenemen, doordat integraal geadviseerd moet worden. De DCMR heeft een budgetverhoging van enkele miljoenen ontvangen van de provincie Zuid-Holland om de druk op de vergunningverlening te verlagen en daarmee binnen de gewenste termijn vergunningen te kunnen verlenen. Dit betekent voor de VRR dat de frequentie van adviesaanvragen vanuit de DCMR zal toenemen. Een uitbreiding van formatie (2 fte) zal noodzakelijk zijn om op het gewenste niveau aangehaakt te blijven in de samenwerking met de DCMR. De verwachting is dus dat er een stijging in de kosten zal komen door de invoering van de omgevingswet.

In de begroting VRR 2020 en de meerjarenraming is vooralsnog geen rekening gehouden met eventuele meerkosten als gevolg van de inwerkingtreding van de nieuwe wetgeving. Personele capaciteit Brandweer De VRR bouwt in grote delen van de regio op brandweervrijwilligers om haar burgers te voorzien van brandweerzorg. Zij vervullen een kritieke taak in een zeer omvangrijk deel van de veiligheidsregio en doen dat 24 uur per dag, 365 dagen in het jaar. In het meerjarenbeleidsplan is aangegeven dat het voor de brandweer steeds moeilijker wordt om de onmisbare inzet van vrijwilligers te blijven garanderen en dat naar mogelijkheden wordt gezocht om de personeelsschaarste te verminderen. Vooral het werven van voldoende vrijwilligers die overdag beschikbaar zijn, wordt steeds moeilijker. Zeker in kleinere dorpskernen zoals op Goeree-Overflakkee is het steeds lastiger om de paraatheid 24 uur per dag, 7 dagen in de week te garanderen. Als gevolg van de afname van brandweervrijwilligers, staan in toenemende mate brandweereenheden buiten dienst. De burger moet als gevolg hiervan langer wachten op brandweerzorg. Landelijk is de trend dat het aantal brandweervrijwilligers jaarlijks afneemt. Op de post Slotlaan zijn nog steeds voldoende vrijwilligers, ook door nieuwe instroom na recente werving en selectie. Voor de lange termijn blijft de capaciteit aangemerkt als risico.

Naast het regionaal tekort op vrijwilligers komen er ook wijzigingen in wet- en regelgeving aan, zoals de WNRA, FLO-systematiek en het 20-jarigen beleid. In samenhang met alle andere ontwikkelingen binnen het Plan Brandweerzorg zal gekeken worden naar mogelijkheden om de paraatheid te verbeteren. Een hulpmiddel hierbij is het opstellen van diverse scenario’s voor arbeidsarrangementen. Arbeidsarrangementen zijn combinaties van

3

aanstellingen/ contracten waarmee diensten kunnen worden ingevuld in gebieden binnen de VRR. Alarmering bevolking. Het besluit om het luchtalarm per 1 januari 2022 uit te faseren, is uitgesteld naar eind 2020, zo heeft de minister van Veiligheid & Justitie aan de Tweede Kamer laten weten. Oorspronkelijk was het de bedoeling dat het luchtalarm per 1 januari 2020 zou verdwijnen en vervangen zou worden door andere communicatiemiddelen zoals NL-Alert, calamiteitenzenders en sociale media. Voorlopig blijft het waarschuwings- en alarmeringssysteem (WAS) in gebruik. Een aantal veiligheidsregio’s waaronder de VRR is in overleg met de minister om sirenes in de buurt van chemisch-industriële complexen over te nemen, zodat de werking van deze sirenes ook na de uitfasering kan worden gegarandeerd. Drones en Blusrobot De brandweer wil drones inzetten bij repressieve (kern)taken waarbij behoefte is om informatie te vergaren in situaties waar de brandweer niet altijd veilig haar taken kan uitvoeren. Brandweer Nederland heeft na jaren van onderhandelen met diverse ministeries en inspectiediensten een landelijke beschikking voor het vliegen met drones gekregen. Hierdoor hebben veiligheidsregio’s (brandweer) de vrijstelling om bij incidenten dichter op mensenmenigten, aaneengesloten bebouwing, industrieobjecten en infrastructuur te mogen vliegen met drones.

De ambitie is om een landelijk dekkend netwerk van droneteams te hebben zodat bij incidenten binnen een uur een drone kan worden ingezet om informatie te verzamelen. Men verwacht 7 specialistische teams nodig te hebben voor de landelijke dekking. Inmiddels werkt de VRR samen met het drone team van de Gezamenlijke Brandweer. Bij sommige incidenten worden drones ingezet om meer inzicht te krijgen in de situatie. Het gaat dan bijvoorbeeld om brand met instortingsgevaar, zoals recent de brand in de kerktoren van Hoogmade. Met de drone kan dan toch een beeld worden verkregen van de ontwikkeling van de brand, inclusief de noodzakelijke inzet. In 2019 is de VRR samen met de veiligheidsregio’s Amsterdam-Amstelland en Haaglanden een pilot gestart waarbij de mogelijkheden van de blusrobot zouden worden getest. De blusrobot is door het IFV beschikbaar gesteld. Het betreft een op afstand bedienbaar mobiel waterkanon, welke inzetbaar is bij industriebranden, grote complexe gebouwen en tunnelbranden. De focus ligt op het vergroten van de veiligheid van het brandweerpersoneel door het reduceren van eventuele risico’s en schade aan de omgeving. Op basis van de uitkomsten van de pilot kan worden gekeken op welke wijze de blusrobot kan worden ingezet binnen de VRR. Het gaat hier om middelen die incidenteel worden ingezet, doch ook voor Capelle relevant kunnen zijn.

Grote industriebranden komen in Capelle zeer weinig voor, gemiddelde eens per vijf tot tien jaar. Zo had een blusrobot een rol kunnen spelen bij de nachtelijke brand Wasserij Bombeke aan de Lylantsebaan (2010), waarbij een explosie plaatsvond.

4

Afsluiting / advies De hierboven besproken ontwikkelingen betreffen allen basiszorg behalve de nieuwe middelen (blusrobot en drone). Onze gemeente heeft er belang bij dat de basiszorg van de VRR op orde blijft, wij nemen eigenlijk alleen basiszorg af. Waarbij ook geldt hetgeen de heer Littooij al verwoorde, de basiszorg hulpverlening moet van hoog niveau zijn. Een ambulance of brandweervoertuig moet na een 112-melding op tijd ter plaatse zijn, bemenst door kundige vakmensen. In relatie hiermee is het ook van belang dat de VRR haar financiën op orde heeft, omwille van de continuïteit. In de laatste 2 jaar heeft onze gemeente financiële besluiten moeten nemen (extra budget vrijmaken) vanwege het overschrijden van financiële grenzen binnen de VRR. Naast basiszorg dient ook onze gemeente voorbereid te zijn op een crisis, waarbij voorkomen van natuurlijk de voorkeur heeft. Een laatste aspect over de VRR wat genoemd kan worden is de regelmatig terugkerende politieke vraag om duidelijkheid en transparantie wat de VRR precies levert, en wat het betekent voor de veiligheid.

Voor wat betreft input zou deze zich op de volgende ambities kunnen richten: - De basiszorg van de VRR dient op orde te zijn (van hoog niveau dus); - De begroting van de VRR dient meerjarig dekkend te zijn; - Voorbereiding op nieuwe crisis: insteek om risico’s zoveel mogelijk proactief en preventief te voorkomen; - Bij nieuwe middelen / functies: wat is de toegevoegde waarde op het veiligheidsniveau?

5