03.01 - BBV Transitieprogramma openbaar vervoer en corona - 438084

Collegevoorstel Openbaar Behandelaar: P. van der Graaff Afdeling / Unit: SO - Stadsontwikkeling Portefeuillehouder: M. Struijvenberg

Vergaderdatum: 9 maart 2021 Behandelwijze: Bespreekstuk Documentnummer: 438112

ONDERWERP Transitieprogramma openbaar vervoer en corona SAMENVATTING Vanwege corona is de financiële druk op de OV-bedrijven fors, doordat er weinig reizigers in het OV zitten. Mogelijke financiële bijdrage van het Rijk is afhankelijk van regionale transitieplannen voor een toekomstvast OV welke voor 1 april 2021 ingediend moeten zijn. De besluiten die in de Bestuurscommissie Vervoersautoriteiten (BCVa) van 24 maart 2021 hierover worden genomen voor de periode 2021-2024 hebben ook gevolgen voor Capelle. Het besluit over het transitieprogramma OV in de BCVa wordt genomen door de 23 wethouders binnen de MRDH. Binnen de nu te nemen besluiten kan Capelle zich op hoofdlijnen vinden met uitzondering van het verdwijnen van lijn 37 naar het IJsselland Ziekenhuis. Gelet daarop heeft het college besloten de MRDH mee te delen: a. dat het nadenken en handelen over optimalisatiemaatregelen voor het openbaar vervoer in coronatijd logisch is; b. dat de nu te nemen besluiten van het korte termijn transitieprogramma 2021-2024 te onderschrijven, behalve het zondermeer schrappen van lijn 37 zonder onderzoek naar mogelijke alternatieve voorzetting; c. een onderzoek te starten naar alternatieve mogelijkheden (o.a. RET-bus vanaf Capelsebrug, uitbreiding buurtbus) in samenwerking met de MRDH, RET, IJsselland ziekenhuis en BuurtbusVereniging Capelle (BVC); d.

dit onderzoek tussen nu en de zomer 2021 uit te voeren; e. tot de invoering van een eventueel OV-alternatief een reguliere RET buslijn naar het IJsselland Ziekenhuis te laten rijden. ADVIES OM TE BESLISSEN 1. Kennis te nemen van het "Transitieprogramma OV en corona" van de MRDH; 2. De MRDH Vervoersautoriteit in de Bestuurscommissie Vervoersautoriteit (BCVa) van 17 maart 2021 mee te delen: a. dat het nadenken en handelen over optimalisatiemaatregelen voor het openbaar vervoer in coronatijd logisch is; b. de nu te nemen besluiten van het korte termijn transitieprogramma 2021-2024 te onderschrijven, behalve het zondermeer schrappen van lijn 37 zonder onderzoek naar mogelijke alternatieve voorzetting; c. een onderzoek te starten naar alternatieve mogelijkheden (o.a. RET-bus vanaf Capelsebrug, uitbreiding buurtbus) in samenwerking met de MRDH, RET, IJsselland ziekenhuis en BuurtbusVereniging Capelle (BVC); d. dit onderzoek tussen nu en de zomer 2021 uit te voeren; e. tot de invoering van een eventueel OV-alternatief een reguliere RET buslijn naar het IJsselland Ziekenhuis te laten rijden. 3. De reactie op het Transitieprogramma OV en Corona ter consultatie voor te leggen aan de gemeenteraad. 1

BESLUIT: 9 maart 2021 1. Kennis te nemen van het "Transitieprogramma OV en corona" van de MRDH; 2. De MRDH Vervoersautoriteit in de Bestuurscommissie Vervoersautoriteit (BCVa) van 17 maart 2021 mee te delen: a. dat het nadenken en handelen over optimalisatiemaatregelen voor het openbaar vervoer in coronatijd logisch is; b. de nu te nemen besluiten van het korte termijn transitieprogramma 2021-2024 te onderschrijven, behalve het zondermeer schrappen van lijn 37 zonder onderzoek naar mogelijke alternatieve voorzetting; c. een onderzoek te starten naar alternatieve mogelijkheden (o.a. RET-bus vanaf Capelsebrug, uitbreiding buurtbus) in samenwerking met de MRDH, RET, IJsselland ziekenhuis en BuurtbusVereniging Capelle (BVC); d. dit onderzoek tussen nu en de zomer 2021 uit te voeren; e. tot de invoering van een eventueel OV-alternatief een reguliere RET buslijn naar het IJsselland Ziekenhuis te laten rijden; f. de vergoeding voor het gratis OV-65plussers te betrekken in de discussie; 3. De reactie op het Transitieprogramma OV en Corona ter consultatie voor te leggen aan de gemeenteraad.

2

INHOUD/STREKKING Aanleiding transitieplannen MRDH Vanwege corona is de financiële druk op de OV-bedrijven fors, doordat er weinig reizigers in het OV zitten. In de MRDH maken de reizigersopbrengsten een fors deel van de inkomsten van de OV bedrijven uit, waardoor zij hard geraakt worden. Ook na het gereed zijn van het vaccinatieprogramma is de verwachting dat het nog jaren duurt voordat de reizigersaantallen in het OV weer op het niveau van voor corona zullen zitten. De MRDH verwacht voor deze regio een financiële opgave van € 379 – 1.169 miljoen tot 2030, waarvan € 189 miljoen in de periode 2021 – 2024. Bij minder reizigersopbrengsten als gevolg van corona zullen er optimalisaties binnen het OV moeten worden uitgevoerd. Tot en met het 3e kwartaal 2021 is het Rijk bereid de verliezen vrijwel te compenseren. Mogelijke bijdrage daarna van het Rijk is afhankelijk van regionale transitieplannen voor een toekomstvast OV welke voor 1 april 2021 ingediend moeten zijn. Handelen nu is nodig om te voorkomen dat het financiële vraagstuk in de toekomst alleen maar groter wordt voor het OV en verdere verslechtering aan de orde is. Afwegingskader MRDH Daarvoor is maatregelpakket opgesteld die is opgenomen aan de hand van het afwegingskader dat in de BCVa van 20 oktober 2020 is vastgesteld:  De voorstellen dienen zoveel mogelijk in lijn zijn met de beleidsdoelstellingen van de MRDH (o.a.

Strategische Agenda, Uitvoeringsagenda Bereikbaarheid);  De voorstellen dienen robuust, wendbaar en weerbaar te zijn (tussentijdse aanpassingen/bijsturing moet mogelijk zijn);  De voorstellen worden objectief beoordeeld op de mate van impact voor de reizigers; om hoeveel reizigers gaat het en bij verminderen van voorzieningenniveau heeft verlagen van frequenties de voorkeur boven schrappen van lijnen;  Het totaalpakket moet in balans zijn, zowel geografisch als doelgroepen. En het bereikbaar houden van maatschappelijke relevante bestemmingen (ziekenhuizen). Of de mogelijke maatregelen die worden benoemd en geprioriteerd, daadwerkelijk uitgevoegd worden, hangt af van de ontwikkelingen wat betreft reizigersaantallen en eventuele aanvullende rijkssteun. De afweging in welke volgorde de maatregelen worden genomen gebeurd volgens de “viertrap” die is vastgesteld in de BCVa van 28 oktober 2020:  Pakket A: aanpassingen van de interne bedrijfsvoering van de vervoerbedrijven;  Pakket B: andere wijze van organisatie/samenwerking tussen vervoerbedrijven en MRDH; Pas als de maatregelen uit pakket A en B zijn uitgeput:  Pakket C: maatregelen met klantimpact; Pas als de maatregelen uit pakket C zijn uitgeput:  Pakket D: maatregelen met grote klantimpact.

Uitwerking maatregelen (regio breed) De MRDH en vervoerders hebben breed naar mogelijke thema’s en maatregelen gekeken, waarbij een overkoepelende visie is geformuleerd die een bijdrage moet leveren aan:  Tevreden reizigers behouden (op dit moment is er sprake van een hoge klantwaardering van het OV);  Toekomstbestendige OV-bedrijven en gezonde OV-concessies (maatschappelijk relevante functie behouden van het OV en versterken).

3

Voorliggende besluiten korte termijn 2021-2024 MRDH Omdat op dit moment nog niet te zeggen is in welke mate de reizigersaantallen weer zullen toenemen, ligt voor de BCVa van de MRDH van 24 maart 2021 een besluitenlijst voor. De besluiten houden in: 1. Krachtige en massieve lobby voeren richting Rijk als verantwoordelijke voor het OV-systeem; 2. Visie lange termijn doelen (agglomeratiekracht, bereikbaarheid, leefbaarheid, duurzaamheid) maken noodzakelijk actief te handelen uit principes, tevreden reizigers, toekomstbestendige OVbedrijven en gezonde concessies; 3. Vaststellen korte termijn maatregelen (bezuinigingen): No-regret  Het beter spreiden van de reizen van scholieren, studenten en werknemers bij grote werkgevers door een gelijkmatigere verdeling van de OV-reizigers (voorkomen van hyperspits);  Gezamenlijke marketing campagne om de reiziger weer terug te winnen;  Verduurzaamheidsmaatregelen die zichzelf terug verdienen; Pakket A  Efficiëntere en productievere bedrijfsvoering vervoerbedrijven; Pakket B  In de praktijk uitvoeren van het in de Kadernota OV 2017 genomen besluit om de omleidingskosten voor het OV bij grote projecten te betalen uit het project;  Het extra exploitatiebudget voor het opvangen van de verwachte groei van het OV (“groeigelden”) deels inzetten voor het opvangen van terugval in reizigers als gevolg van corona.

Pakket C en D  voortzetten van de al verlaagde frequenties in 2021; indien nodig weer opschalen frequenties bij hogere vervoervraag;  Zwakke lijnen vervallen;  Vermindering personele inzet sociale veiligheid, in het RET-gebied 25%.

4

4. De “knoppen” vast te stellen voor een later besluitvormingsmoment bij een herijking van het transitieprogramma bij onvoldoende herstel van de reizigers, onder andere:  Sociale veiligheid: verdere versobering van het menselijk toezicht in het OV;  Tariefsverhogingen;  Grotere vervoerkundige ingrepen;  Minder subsidiebudget “Kleine projecten” (o.a. veiligheid, fiets) voor inzet van vermindering maatregelen met grote klantimpact (pakket D);  Latere instroom ZE-bussen of nieuwe trams. 5. De groeigelden voor de OV-exploitatie 2021-2030 deels in te zetten voor de volgende maatregelen:  Nieuw betaalwijze (bankpas ipv OV-chipkaart);  Investeren versnellingsmaatregelen die reissnelheid verkorten;  Meer (financiële) ruimte voor maatwerkvervoer;  Ketenmobiliteit;  Duurzaam transformeren van de arbeidsmarkt van de vervoerbedrijven. 6. De MRDH gaat in 2021 drie maandelijks en vanaf 2022 halfjaarlijks het maatregelpakket herijken (op- en afschalen), waarbij wordt gekeken naar de reizigersontwikkelingen, vol-normen in de OVconcessies, corona-afstandsregels en Rijksteun. Impact maatregelen voor Capelle De besluiten die in de BCVa van 24 maart 2021 worden genomen voor de periode 2021-2024 hebben ook gevolgen voor Capelle, hoewel soms direct voelbaar voor de organisatie of inwoners/reizigers en soms indirect. Er is een zo goed mogelijke vertaling gemaakt naar de Capelse situatie.

Onder de tabel wordt een korte toelichting gegeven. Direct gemeente 1

Commitment en meewerken aan spreiding schooltijden en bij grote werkgevers (waaronder ook de gemeente)

2

Gezamenlijke marketing campagne

3

Nieuw betaalwijze (bankpas ipv OVchipkaart)

4

Verduurzaamheidsmaatregelen met positieve businesscase Daadwerkelijk uitvoering van het betalen van omleidingskosten OV bij majeure projecten Verandering bedrijfsvoering vervoerbedrijven Doorzetten van de verlaagde frequenties sinds 3 januari 2021 op lijn 30 (m.u.v. zaterdag) Metro in avond Capelsebrug – Schenkel – Alexander 1x per 15 minuten ipv 7,5 minuten per 29-82021

5

6 7

8

9

Zwakke lijnen vervallen per 29-82021. Lijn 37 volledig en lijn 31 op de zondag

Indirect gemeente

X

Direct reizigers

Indirect inwoners

X

X

X X

?

?

?

?

X

X X

X

X

X

5

Direct gemeente 10 11

1)

Meer (financiële) ruimte voor maatwerkvervoer Verandering inzet voor sociale veiligheid: inzet metrobeheerders vooral op ondergrondse stations

Indirect gemeente

X X

Direct reizigers

Indirect inwoners

X

X

X

Spreiding van de reizigers zorgt voor het verdwijnen van de hyperspits. Deze is duur door inzet van materieel en personeel gedurende een zeer korte periode van de dag. De coronacrisis is het moment om een spreiding van reizigers te gaan uitvoeren (veel mensen zijn nu gewend om meer thuis te werken). De spreidingsmaatregelen moeten uiterlijk 29-8-2021 ingaan. De MRDH roept alle gemeenten op om voor die tijd de afspraken in de gemeentelijk OGO-overleggen met de scholen maken.

2/3) Een gezamenlijke marketingcampagne om reizigers weer terug in het OV te krijgen, waarbij ook de medewerking van de gemeente gewenst is, kan zorgen voor een minder groot financieel gat voor het OV in deze regio. Een nieuwe betaalwijze past daarbij. 4) Op dit moment nog onduidelijk of dit ook voor Capelle iets betekent. 5) In 2017 is dit uitgangspunt, na een zienswijze procedure in de Raad, in de Kadernota OV van de MRDH vastgesteld. Dat betekent dat bij grote projecten de omleidingskosten voor rekening komen van het project. Dat betekent hogere investeringskosten voor een project. 6) De MRDH legt een taakstelling op bij vervoerbedrijven om efficiënter te gaan werken en biedt de mogelijkheid voor een transitie arbeidsmarkt naar een meer evenwichtigere opbouw van het personeelsbestand (nu is OV een relatief vergrijste sector, meer kans voor vergroening). De invulling is aan de bedrijven zelf. Voor de jonge inwoners kan dit kansen bieden. 7) Voor reiziger blijven de verlagingen in frequenties als gevolg van corona ook na 2021 van kracht, op lijn 30 (Alexander – Schollevaar) in ochtend- en avondspits en zondag zolang de reizigersaantallen achterblijven op de aantallen voor corona. Op zaterdag wordt de maatregel teruggedraaid van 3x per uur naar weer 4x per uur. 8) De metro blijft naar De Terp de huidige frequenties rijden.

Op de lijn Capelsebrug – Alexander blijven de frequenties gelijk, met uitzondering van de avond. De pendel Kralingse Zoom – alexander- Binnenhof vervalt tussen Kralingse zoom en Alexander, waarmee Schenkel een kwartierdienst krijgt. Dit is gelijk aan de metrostations op de lijn naar De Terp. 9) Lijn 37 (Capelsebrug – ’s Gravenland – Centrum – IJsselland Ziekenhuis – Alexander) vervalt. Daarmee vervalt de reguliere busdienst naar het Ziekenhuis. Dit past binnen de beleidsregels van de MRDH Kadernota OV en de concessievoorwaarden. Op werkdagen maakte circa 600 reizigers (voor corona) van lijn 37 gebruik (waarvan een deel in Rotterdam). En is daarmee na de reguliere lijn 47 (Blaak – Noordereiland) de lijn met de minste passagiers. Lijn 47 vervalt overigens ook in de nu voorliggende plannen. Ter vergelijking: lijn 30 had in 2019 gemiddeld 2.400 reizigers en lijn 31 gemiddeld 1.000 op een werkdag. Op lijn 31 is het voorstel om niet meer op zondag te gaan rijden. Hiermee worden circa 300 reizigers gedupeerd. Deze maatregel voldoet niet aan de Kadernota OV. Volgens de afspraken moet deze lijn op zondag 1x per uur rijden. Voor zowel lijn 31 als 37 zijn er in de omgeving alternatieven en is sprake van parallelliteit met andere lijnen en is dit voor de MRDH reden om deze te schrappen.

Voor beide lijnen is het voorstel deze maatregelen na de zomervakantie, op 29 augustus 2021 te laten ingaan.

6

10) Opvangen van het wegvallen van lijn 37 met uitbreiding van de buurtbus is mogelijk, maar kan financiële consequenties hebben voor de gemeente:  Verruiming van de tijden nodig: de buurtbus rijdt van maandag t/m vrijdag. Lijn 37 rijdt van maandag tot en met zaterdag. Daarnaast eindigt de dienst van de buurtbus rond 18.00 uur, terwijl lijn 37 tot 20.00 uur rijdt (einde bezoekuur).  Bij de evaluatie van de buurtbus (Cie SOB 22 juni 2020) werd nog uitgegaan dat lijn 37 reed. En werd de buurtbus niet ingezet om het IJsselland Ziekenhuis met metrostation Schenkel te verbinden. Er zal opnieuw gekeken moeten worden of met 3 buurtbussen het wegvallen van lijn 37 gecompenseerd kan worden of dat een 4e buurtbus nodig is; binnen de begroting is ruimte voor een 3e buurtbus.  de gemeente krijgt meer regie over het plaatselijke OV door een buurtbus, waar dat voor de reguliere OV-lijnen bij de MRDH ligt. Dat betekent meer ambtelijke inzet;  Mogelijk kan samenwerking worden gezocht met het IJsselland ziekenhuis bij eventuele financiering en inzet vrijwilligers. Belangrijke voorwaarde voor Capelle is wel dat bij het schrappen van buslijnen en daarvoor maatwerkvervoer inzetten, dit voor de reiziger naadloos aansluit. Dus maatwerkvervoer moet wel startklaar zijn, voordat een buslijn wordt geschrapt (zoals in verleden met lijn 95).

Verder is er in de huidige begroting slechts rekening gehouden met uitbreiding van een 3e buurtbus. Bij een 4e buurtbus zal dit nog in de begroting vanaf 2022 opgenomen moeten worden. In het budget van de MRDH voor maatwerkvervoer moet ruimte / coulance zitten dat een buslijn langer dan 29 augustus 2021 kan blijven rijden als er een serieus alternatief maatwerkvervoer wordt opgezet. Want maatwerkvervoer opzetten kost ook tijd. Sinds 1 maart 2021 is voorzichtig een begin gemaakt om de vrijwilligers op de buurtbussen te gaan opleiden voor de nieuwe bussen. Dat betekent dat ook werving van nieuwe vrijwilligers voor het opleiden van de 3e (en 4e) buurtbus gestart kan worden. 11) De inzet voor personeel voor sociale veiligheid worden metrobeheerders geconcentreerd op de ondergrondse stations. Dat betekent minder toezicht op de metrostations in Capelle. Prioriteit Capelle in de BCVa Het besluit over het transitieprogramma OV in de BCVa wordt genomen door 23 wethouders. Dat betekent dat de mogelijkheden van Capelle in de besluitvorming beperkt zijn. Binnen de nu te nemen besluiten kan de gemeente zich op hoofdlijnen vinden. Bij het schrappen van lijn 37 vervalt het regulier openbaar vervoer dat voor de deur van het IJsselland Ziekenhuis stopt. Dit past binnen de beleidsregels van de MRDH kadernota OV en de concessievoorwaarden.

Toch ontstaat echter een loopafstand vanaf de metro van al snel 800 meter naar het ziekenhuis. Dit is niet acceptabel en past ook niet in de eerdere OV en corona besluiten. Bij deze besluiten werd bij de uitwerking van de vervoerkundige consequenties aangegeven, dat belangrijke maatschappelijke functies door het OV aangedaan blijven worden. Een ziekenhuis werd daarbij consequent als voorbeeld genoemd. De vraag is of er geen alternatieve route, bijvoorbeeld vanaf Capelsebrug (eindhalte van meerdere RET-lijnen) naar IJsselland Ziekenhuis kan worden reden. Het opzetten van een nieuw buurtbusmodel kost tijd. Zijn er 3 of 4 buurtbussen nodig? Welke rol kan de pendel van het IJsselland ziekenhuis nog spelen? Wat zijn dan de kosten? Dat is nu allemaal nog niet te overzien. Voorstel is om in gezamenlijkheid met MRDH, RET, IJsselland ziekenhuis en BVC de mogelijkheden te verkennen (regulier OV c.q. buurtbus) voor de zomer 2021. Voorbereiding kan dan in de 2e helft 2021 plaatsvinden. Eventuele start zou dan met de dienstregelingwissel eind december 2021/begin januari 2022 moeten plaatsvinden. En tot die tijd het handhaven van een regulier RET buslijn naar het IJsselland ziekenhuis.

7

Daarbij is het wel wrang dat in de voorliggende voorstellen van de MRDH vervoerkundige afschaling zijn opgenomen, terwijl tijdens de avondklok het openbaar vervoer op volle sterkte is blijven doorrijden en niet is afgeschaald. Op last van het Rijk heeft vanwege het essentiële karakter het openbaar vervoer geen afschaling plaatsgevonden. Procedure De raadsleden zijn tijdens meerdere technische sessie van de AdviesCommissie Vervoerautoriteit (ACVa) en de Denktank MRDH bijgepraat in januari en februari 2021. Tevens zijn er twee collegebrieven over dit onderwerp uitgegaan in dezelfde periode. Het genomen collegebesluit wordt ter consultatie voorgelegd bij de Cie SOB van 16 maart 2021. Mogelijke aanvullingen worden door de wethouder Mobiliteit tijdens de BCVa van 17 maart 2021 mondeling ingebracht. In een extra ingelaste BCVa van 24 maart 2021 wordt het Transitieprogramma OV en corona vastgesteld. Het transitieplan wordt dan per 1 april 2021 aangeboden aan het Rijk. FINANCIEN Afhankelijk van de reizigersontwikkeling bestaat de mogelijkheid voor verdere opschaling of afschaling van het reguliere openbaar vervoer. Bij afschaling kan de gemeente met een bijdrage het openbaar vervoer aanhouden en/of maatwerkvervoer aanbieden. De hoogte van de bijdrage is afhankelijk van de uitkomsten uit het voorgestelde onderzoek.

JURIDISCH ADVIES Niet van toepassing ONDERNEMINGSRAAD Niet van toepassing COMMMUNICATIE Communicatie loopt via de MRDH (besluiten Transitieprogramma) en de vervoerbedrijven (doorgeven effecten dienstregeling). BIJLAGEN    

Concept agendapost MRDH transitieprogramma OV en corona (MRDH d.d. 24 maart 2021) Brief transitieprogramma OV en corona (MRDH d.d. 26 februari 2021) toelichting transitieprogramma OV en corona (MRDH d.d. 24 maart 2021) vervoerkundige voorstellen transitieprogramma (MRDH)

8