Bijlage 3 - Presentatie beeldvormende bijeenkomst 6 oktober - Rekenkamer Rivierenland – Rapport Onderzoek Onderbesteding
Tekst van het document
Nadere kennismaking met de bijdrage en aanpak van Rekenkamer Rivierenland net als specifieke casus het onderzoek Onderbesteding Rekenkamer Rivierenland | gesprek met gemeenteraad Buren 6 oktober 2026
2024 2025 Gemeenschappelijke regeling 2024 2024 K E N N I S M A K E N De Rekenkamer: niet alleen terugkijken Hoe wij bijdragen aan uw raad • Onafhankelijk onderzoek naar de werking van gemeentelijk beleid en bestuur • Informatie vertalen naar vragen die u als raad kunt stellen • Niet op de stoel van de raad, maar uw informatie- en kennispositie versterken Vandaag gebruiken we één concrete casus om onze aanpak en bijdrage toe te lichten: DoeMee onderzoek Onderbesteding Gert Harold Joke Renée Steven
PRODUCTIES (ONDERHANDEN/ AFGEROND) Uitvoering onderzoek door extern bureau (begeleiding door Rekenkamer) • Ondermijning (Buren) • DoeMee-onderzoek in alle vier gemeenten van Rivierenland: Klachtbehandeling; Energie; Onderbesteding; Zorgfraude • Subsidiebeleid (West Betuwe) • Vergrijzing/ Ouderenbeleid West Betuwe (opstartfase) Uitvoering onderzoek in eigen beheer • Beleid Zwemvaardigheid (West Betuwe) • Brede Welvaart (Culemborg) • Klachtbehandeling West Maas en Waal • Toegankelijkheid Stemlokalen (Culemborg; West Maas en Waal) • Participatie (opstartfase) samenvattingen: https://www.westbetuwe.nl/afgeronde-onderzoeken afgerond/ onderhanden K E N N I S M A K E N De Rekenkamer: niet alleen terugkijken Hoe wij bijdragen aan uw raad • Onafhankelijk onderzoek naar de werking van gemeentelijk beleid en bestuur • Informatie vertalen naar vragen die u als raad kunt stellen • Niet op de stoel van de raad, maar uw informatie- en kennispositie versterken • Eind 2024: vraag VVR deelname Onderzoek Onderbesteding. Waarom wijken begroting en werkelijkheid structureel van elkaar af en wat kunt u daar gedurende het begrotingsproces mee? Het rapport is daarmee geen eindpunt, maar een hulpmiddel voor uw gesprek met het college.
Vandaag gebruiken we één concrete casus om onze aanpak en bijdrage toe te lichten: DoeMee onderzoek Onderbesteding A VERKENNEN Verzamelen onderwerpen Kiezen onderwerp + agendering in Raad van Advies (RvA) Doen vooronderzoek B ONTWERPEN Bepalen: • Strategie • Aanpak • Rand- voorwaarden • Uitvoerders (zelf doen of uitbesteden) van het onderzoek C UITVOEREN Verzamelen informatie (bij deelnemende gemeente) Verwerken informatie D RAPPORTEREN • Schrijven concept nota van bevindingen → feitelijk (ambtelijk) wederhoor • Definitief maken nota van bevindingen • Schrijven conclusies & aanbevelingen → bestuurlijk wederhoor E PUBLICEREN & PRESENTEREN Aanbieden en presenteren eindproduct F EVALUATIE & OPVOLGING Evalueren onderzoek Eventueel: opvolgonderzoek aanbevelingen PROCES REKENKAMERONDERZOEK A VERKENNEN Verzamelen onderwerpen Kiezen onderwerp Doen vooronderzoek B ONTWERPEN Bepalen: • Strategie • Aanpak • Rand- voorwaarden • Uitvoerder van het onderzoek C UITVOEREN Verzamelen informatie bij deelnemende overheden Verwerken informatie D RAPPORTEREN Factsheets • Schrijven concept nota van bevindingen → feitelijk (ambtelijk) wederhoor • Definitief maken nota van bevindingen • Schrijven conclusies & aanbevelingen → bestuurlijk wederhoor E PUBLICEREN & PRESENTEREN Aanbieden en presenteren eindproduct inclusief duiding uitkomsten richting toekomst F EVALUATIE & OPVOLGING Evalueren onderzoek
Eventueel opvolgonderzoek aanbevelingen DoeMee onderzoek Onderbesteding Van landelijke onderzoeksopzet naar lokale betekenis voor Buren Na fase B: deelname open voor Nederlandse rekenkamers 6 provincies • 10 waterschappen 138 gemeenten VvR Radboud Universiteit Nijmegen Rekenkamer/ Bureau Kodros Rekenkamer Rekenkamer 202520242024 202620262026 PROCES REKENKAMERONDERZOEK SITUATIESCHETS DIE AANLEIDING GEEFT TOT DIT ONDERZOEK Overschotten in m.n. 2022, 2023 en 2024. Kentering in 2025 : serieus tekort en evidente financiële urgenties in 2026 e.v . Bij veel gemeenten blijft aan het einde van het jaar vaak geld over. Dit terwijl vooraf moeizame keuzes nodig waren om de begroting in evenwicht te krijgen tussen baten en lasten. HOOFDVRAGEN Wordt er reëel cq. realistisch begroot? Heeft de raad voldoende grip op sturing? CONCLUSIE ALGEMEEN Overschotten ontstaan veelal door de volatiele rijksuitkeringen, planningsproblemen en uitvoeringscapaciteit e.a.. ACTUELE PARADOX VOOR BUREN W A T Z I E T H E T O N D E R ZO E K ? De kern: een meevaller is niet automatisch goed nieuws Totaalbeeld: uitgaven zijn vaak hoger dan oorspronkelijk begroot; inkomsten stijgen doorgaans nog sterker. Overschotten worden dus vooral veroorzaakt door hogere baten en niet zozeer door lagere uitgaven. € Late of hogere inkomsten Laat: extra (Rijks)middelen komen soms pas tijdens het jaar.
Eigen inkomsten worden soms voorzichtig geraamd Planningsoptimisme Geld is er, maar uitvoering binnen hetzelfde jaar blijkt niet haalbaar. ◷ Capaciteit Onderbezetting vertraagt activiteiten; externe inhuur valt juist hoger uit. ▦ Investeringen Projecten schuiven door, waardoor onder meer afschrijvingen lager uitvallen. Kijken we naar een financieel resultaat of zien we een uitvoeringsvraagstuk? W A AR O M O N TS T AA T V E R S C H I L ? Reëel begroten: evenwicht tussen baten en lasten (?) Voorbeeld uit het rapport: begroting 2022 wordt in november 2021 vastgesteld. Basis hiervoor: de dan beschikbare informatie (informatie septembercirculaire wel/ niet verwerkt) Voorjaarsnota & primaire begroting (o.b.v. meicirculaire ) bekende middelen + ambities Nieuwe circulaires September 2021 December 2021 Mei 2022 extra geld kan later volgen Middelen ontvangen Middelen komen soms pas laat in het jaar Specifieke middelen: toekenning kan ieder moment Uitvoering tijd (procedures) en capaciteit bepalen realisatie (eigen huis en daarbuiten) Jaarrekening wat vertelt dit? Bijv.
* beeld door inhuur * Effect grondexploitaties vaak opgevangen via de reserves Onvoorziene zaken in de realiteit • Jeugdzorg (open einde regeling) • Corona • Opvang Oekraïners Tussentijdse rapportages? Om de raad de kans te geven bij te sturen G E M E E N T E BU R E N Vergelijkbaar patroon voor Buren, echter met eigen accenten • Het saldo van Buren wijkt op onderdelen af. De trend is echter grotendeels vergelijkbaar met de P10-groep. • Bij bezit zijn in Buren overwegend meevallers zichtbaar; 2019 wordt sterk beïnvloed door bedrijventerrein Doejenburg. • Gerealiseerde loonkosten lagen, behalve in 2017, onder begroting. Dit terwijl er meer externe inhuur was dan begroot. • In 2024 was de bezetting 95,9%. Externe inhuur bedroeg 31,0 % van de loonkosten. Herkenningsvraag: welke van deze patronen komt u tegen in Burense bestuursrapportages? AANBEVELINGEN Zorg dat u voldoende stuurinformatie hebt. Drie concrete afspraken die u morgen kunt maken 1 Realismecheck Maak uitvoerbaarheid en capaciteit een vaste toets bij nieuwe voorstellen. 2 Afwijkingenbeeld Vraag structureel om een vergelijking tussen oorspronkelijke begroting en realisatie, inclusief oorzaken. 3 Vroegsignalering Spreek af dat significante uitvoeringsafwijkingen proactief worden gemeld.
Welke van deze drie afspraken zou in Buren het meeste verschil maken? VA N G E L D N A AR U I T VO E R I N G Maak van uitvoerbaarheid een expliciet raadscriterium Vier vragen vóór u instemt met geld of ambities • Is uitvoering binnen de beoogde periode realistisch? • Is de benodigde personele capaciteit daadwerkelijk beschikbaar? • Zijn afhankelijkheden zoals procedures en marktontwikkelingen meegenomen? • Wat gebeurt er als planning, middelen of situaties gedurende het jaar wijzigen (informeer ons)? Daarmee verschuift het gesprek van budgetrecht alleen naar budgetrecht én uitvoeringskracht. H A N DV A T V O O R D E R AA D Vijf vaste vragen voor elke P&C-fase 1 Planning Investeringen Wat is sinds de oorspronkelijke begroting veranderd? 2 Welke afwijking is structureel, welke incidenteel? 3 Ambitie Capaciteit Is uitvoering nog haalbaar met de beschikbare capaciteit? 4 Geld Tijd Kunnen nieuwe middelen dit jaar nog zinvol worden ingezet? 5 Welke keuze vraagt dit nu van de raad? Gebruik dezelfde vragen bij begroting, bestuursrapportages én jaarrekening. Dan worden afwijkingen leerinformatie.
B E GR O T I N G S P R O C E S Welke vragen passen bij welk moment? Kaders / begroting • Zijn inkomsten realistisch geraamd? • Is het plan realistisch en uitvoerbaar (aansluiting ambities & capaciteit/middelen?) Tijdens het jaar • Welke afwijkingen ontstaan en waardoor? • extra middelen (dit jaar nog besteden of evt. overhevelen)? • projecten / investeringen met vertraging? • onvoorziene situaties? Jaarrekening • Welke verschillen ontstaan structureel? • Wat kwam door timing of capaciteit? • Welke aanname moet volgend jaar anders? I N F O R M A TI EV O O R Z I E N I N G Vraag kwalitatieve informatie die handelingsperspectief geeft Informatie is niet altijd compleet of goed vergelijkbaar, onder meer rondom personele inzet, investeringen en reserves. Vraag het college daarom proactief te melden wanneer significante afwijkingen worden voorzien, met minimaal: Afwijking Wat wijkt af van de oorspronkelijke begroting? Oorzaak Timing, raming, capaciteit, projectvertraging of iets anders? Gevolg Wat betekent dit voor doelen, middelen en planning? Keuze Moet de raad bijsturen, doorschuiven of kaders aanpassen? Zo wordt “meer informatie” concreet: informatie op het moment dat u nog kunt sturen.
T O T S L O T Terug naar waar we vandaag mee begonnen Doel voor vandaag ✓ Kennismaken met elkaar én met de Rekenkamer Rivierenland ✓ Rapport bespreken als casus wat zien we en wat betekent dit voor Buren? werken met de Rekenkamer ✓ Uw positie versterken de Rekenkamer als hulptroep voor uw informatie- en kennispositie Uw feedback aan ons 1- Wat neemt u vooral mee? 2- Wat heeft u van de Rekenkamer nodig om uw informatie- en kennispositie verder te versterken? Positief én kritisch: wat moeten we vasthouden, en wat kan beter?Dank voor het gesprek