Bijlage 2 - Startnotitie cultuurbeleid 2024-2027

Startnotitie Cultuurbeleid 2024-2027

Live in Buren 2023 Foto: Karin Helmink

Inhoud 1. Inleiding ...............................................................................................................................................2 1.1 Aanleiding ......................................................................................................................................2 2. Maatschappelijk effect van cultuur ......................................................................................................3 2.1 Ambitie cultuur in Buren .................................................................................................................4 3.

Beleid en ambities per sector ..............................................................................................................5 3.1 Beeldende kunst en ontwerp .........................................................................................................5 3.2 Cultuurparticipatie en cultuureducatie............................................................................................8 3.3 Erfgoed en musea........................................................................................................................15 3.4 Media en bibliotheken ..................................................................................................................22 3.5 Podiumkunst ................................................................................................................................27 3.6 Organisatie...................................................................................................................................29 4.

Vervolg: proces totstandkoming cultuurnota .....................................................................................36 BIJLAGE 1 - Korte vergelijking gemeenten ...........................................................................................37 BIJLAGE 2 – Beeld van de culturele infrastructuur in de gemeente Buren ...........................................38 BIJLAGE 3 - Ringenmodel culturele infrastructuur Nederlandse gemeenten .......................................41 BIJLAGE 4 – Convenant Kunst- & cultuureducatie Gemeente Buren ...................................................42 BIJLAGE 5 - Proces totstandkoming startnotitie ...................................................................................44 BIJLAGE 6 – Ontwikkelingen gemeente Buren .....................................................................................47 Toekomstoriëntatie gemeente Buren 2040 ........................................................................................48

December 2023

1

1. Inleiding Met deze startnotitie informeren wij u over wat wij nu doen voor cultuur, het verschil dat wij kunnen maken op dit vlak en de keuzes die wij voor het ontwikkelen van het cultuurbeleid kunnen maken. In een aantal pakketten laten wij de mogelijke ambities zien op de verschillende gebieden van het cultuurbeleid. We vragen u, als gemeenteraad, om een keuze te maken uit deze pakketten. Deze keuze vormt de basis voor de nog te maken beleidsvisie 2024-2027. In een cultuurbeleid staan de speerpunten van een gemeente op het gebied van cultuur. De culturele sector is ingedeeld in de volgende sectoren: • Beeldende kunst en ontwerp: beeldende kunst, architectuur, design, mode en digitale cultuur. • Cultuurparticipatie en cultuureducatie: cultuurparticipatie en cultuureducatie. • Erfgoed en musea: musea, monumenten, archeologie en archieven. • Media en bibliotheken: omroepen, film, letteren en bibliotheken. • Podiumkunsten: muziek, muziektheater, (jeugd)theater en dans.

1.1 Aanleiding Er is nu geen samenhang in wat de gemeente Buren doet als het gaat om cultuur en de gemeente heeft daar nog geen visie op. In het coalitieakkoord staat dat wij in 2023 een startnotitie kunst en cultuur aan de gemeenteraad voorleggen. Zo kunt u beoordelen op welke vlakken cultuurbeleid moet worden ontwikkeld en wat de ambitie van de gemeente daarin is. In het coalitieakkoord staat ook dat de coalitie wil investeren in verfrissende en vernieuwende ideeën én ziet hoe belangrijk creativiteit is. Cultuur is belangrijk voor de innovativiteit en het welbevinden van mensen. Het is daarmee het begin voor de groei en bruis van de gemeente Buren. “Culturele activiteiten dragen bij aan de veerkracht en positiviteit van inwoners, vergroting van hun netwerk en zorgen voor een zinvolle dagbesteding. De gemeenteraad gaat met inwoners en verenigingen in gesprek over hoe we de cultuur in onze gemeente een impuls kunnen geven. Kunst en cultuur zijn onlosmakelijk verbonden met vrijwilligerswerk – Coalitieakkoord 2022-2026 Buren” Met de startnotitie wil het college laten zien dat cultuur een rol heeft in het welzijn van mensen. Cultuur heeft een positief en preventief effect in het sociaal domein. Het college vindt dat iedereen aan cultuur moet kunnen deelnemen. Van het nemen van muziekles tot het kijken naar een professionele theatervoorstelling.

Hiermee geven wij invulling aan Artikel 22 van de Grondwet: de overheid heeft afspraken voor maatschappelijke en culturele ontplooiing en vrijetijdsbesteding (Homepage Nederlandse Grondwet, z.d.).

2

2. Maatschappelijk effect van cultuur Cultuur is ontzettend belangrijk. De verbindende, inspirerende en prikkelende kracht brengt mensen bij elkaar, daagt uit en biedt nieuwe inzichten. In de coronacrisis viel dit nog meer op. Inwoners misten: • hun zangkoor of muziekles; • hun bezoek aan openbare bibliotheken, exposities, shows en festivals en; • hun (vrijwilligers)werk in de culturele of erfgoedsector. Bij het wegvallen van deze vrijetijdsbesteding en de mogelijkheden om emoties te tonen, raakten veel mensen geïsoleerd, eenzaam of verveeld. De samenleving heeft meer dan ooit behoefte aan gemeenschappelijke momenten. Kunst, erfgoed en media spelen daarin een rol van betekenis (Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, 2022). Cultuur is op verschillende vlakken en manieren van waarde: • Cultuur zorgt voor inspiratie, creativiteit, empathie. Bezig zijn met én genieten van cultuur helpt mensen om hun blik te verbreden op alledaagse zaken en is goed voor de persoonlijke ontwikkeling. • Cultuur levert sociale contacten op, verstevigt het netwerk van inwoners en verhoogt de onderlinge verbondenheid. Deelnemen aan cultuur helpt bij het tegengaan van eenzaamheid en het vergroten van deelname aan de samenleving. • Cultuur zorgt voor identiteit en een prettige leefomgeving.

Een omgeving met voldoende aanbod om deel te nemen aan cultuur, is aantrekkelijk om in te wonen en te werken en is onderdeel van de persoonlijke identiteit. • Cultuur heeft een positief effect op andere beleidsterreinen. Kunst, media en cultureel erfgoed dragen bij aan maatschappelijke vraagstukken en veranderingen. Ze zijn belangrijk voor de brede welvaart. Andere thema’s als zorg en welzijn, recreatie en toerisme, ruimte en economie hebben voordeel van de inspanningen van de cultuursector. De VNG werkt aan een zogeheten propositie cultuur. Deze wordt in de VNG-commissie Zorg, Jeugd en Onderwijs vastgesteld. In deze notitie van de VNG staat dat cultuur een belangrijk onderdeel is van de samenleving, daarom is het belangrijk dat cultuur een plek krijgt in onze gemeente (VNG Magazine nummer 12 (2023) | VNG, z.d.).

Live in Buren 2023 Foto: Wilco Versloot

3

2.1 Ambitie cultuur in Buren Naast het laten zien van de waarde die cultuur heeft, is de startnotitie bedoeld als een eerste stap op weg naar een cultuurbeleid. Met cultuurbeleid ondersteunt de gemeente Buren: • het (voort)bestaan van cultuur en daarmee; • het positieve effect dat cultuur heeft op de persoonlijke ontwikkeling en het welzijn van inwoners. Deelname aan cultuur gaat kansenongelijkheid en eenzaamheid tegen en heeft een positief effect op de mentale gezondheid en creativiteit. Dit zorgt op lange termijn voor lagere zorgkosten en gezondheidswinst. Deelname aan cultuur is ook leuk: het inspireert en zorgt voor ontspanning. Cultuur is een belangrijk onderdeel van wie we zijn en daar moet iedereen toegang toe hebben. Als cultuur iets wordt wat alleen de mensen met veel geld kunnen betalen, vergroot dat de ongelijkheid in de gemeente. “De ambitie van de gemeente is om het kunst- en cultuuraanbod te waarborgen en uit te breiden, met als doel de identiteit van Buren te versterken en de leefbaarheid in de kernen te vergroten.” (Overdrachtsdocument Samen aan de toekomst van Buren, 2022).

Het doel van het integraal cultuurbeleid is dat: • het aantal inwoners van Buren dat deelneemt aan cultuur toeneemt; • het culturele aanbod in Buren toegankelijk en divers is; • de gemeente Buren een duurzaam cultureel aanbod heeft en een aantrekkelijk vestigingsklimaat; • culturele activiteiten worden ingezet voor preventie in het sociaal domein en voor het verbeteren van de economie, recreatie en toerisme.

Theater aan de Markt, door Theater Heerenlogement

4

3. Beleid en ambities per sector 3.1 Beeldende kunst en ontwerp 3.1.1 Wat doen we nu? Beeldende kunst Wij hebben geen beleid voor beeldende kunst. Wel is er een budget van € 3.000 voor overig onderhoud kunst en cultuur. Dat budget wordt nu niet uitgegeven aan de verzekering en onderhoud van kunstwerken maar aan diverse andere zaken. Wij zijn in het verleden opdrachtgever geweest voor een aantal kunstwerken in de openbare ruimte. Denk aan de Veertien fruitkisten van Riesjart Bus voor het gemeentehuis. Andere ‘artistieke objecten’ volgens de begroting zijn bijvoorbeeld carillons en muziektenten.

Buren Bijzonder

Architectuur, design, mode en digitale cultuur Wij hebben geen beleid op architectuur, design, mode of digitale cultuur.

3.1.2 Kansen en uitdagingen 2024-2027 Beeldende kunst en architectuur Er wonen veel beeldende kunstenaars in de gemeente Buren. Professionals en liefhebbers. Er is een grote wil om samen te werken, maar men mist overzicht en overleg. Dit geldt binnen de beeldende kunstsector en in kruisbestuiving met andere culturele disciplines. De gemeente kan een rol spelen in het creëren van overzicht en het leggen van contact. Kunst in lokale leefomgeving Wij hadden net als de Rijksoverheid een percentageregeling. De regeling hield in dat bij bouw, verbouw of aankoop van vastgoed of infrastructurele voorzieningen (zoals wegen, bruggen en tunnels) een percentage van het budget werd besteed aan kunst.

5

Het doel is: • het versterken van de kwaliteit van de gebouwde omgeving; • de gebruiker van de gebouwen in contact brengen met eigentijdse kunst en; • het versterken van de relatie tussen architectuur en beeldende kunst. Dit zorgt voor een inspirerende (werk)omgeving. Wij hebben deze regeling stopgezet. Als wij de visuele kwaliteit van de leefomgeving willen verbeteren, is deze regeling een goede manier om dat structureel in te richten. Cultuur Oost, de Gelderse adviesorganisatie voor kunst & cultuur, kan helpen bij het inrichten van de regeling. Het landelijke Mondriaan Fonds kan financieel ondersteunen via de subsidieregeling KunstOpdracht. Wij kunnen ervoor kiezen om lokale kunstenaars voorrang te geven bij het verlenen van de opdracht. Ook zijn er kansen om bijvoorbeeld via beeldende kunst de Limes en de identiteit van de gemeente Buren op een verrassende en inspirerende manier te laten zien. Onderhoud kunstwerken in de openbare ruimte Er is geen budget voor het beheer van de gemeentelijke kunstwerken in de openbare ruimte. Op 20 mei 2020 heeft u besloten dat er een beleids- en beheerplan voor kunstwerken (artistieke objecten) moest komen. Dit beleid moest worden gedekt uit het positief resultaat in exploitatiebudget (€ 10.000). Tot nu toe is hieraan geen uitvoering gegeven en het budget is vrijgegeven.

Het ontbreken van een beleidskader, beheerplan en financiële middelen voor artistieke objecten leidt in de praktijk tot ongemak. Objecten kunnen niet hersteld of vervangen worden en er kunnen zich gevaarlijke situaties voordoen door achterstallig onderhoud. Het blijft belangrijk dat wij vastleggen wat wij willen met bestaande en nieuwe kunstwerken in de openbare ruimte: • Hoe worden die onderhouden? • Door wie? • Wat doen we bij vandalisme of met vervanging?

6

Pakketten ambities 2024-2027 Waarvoor

Rol gemeente

Budget per jaar

Wat we nu doen Budget in 2023

Onderhoud Kunst en Cultuur.

€ 3.000

Pakket 1 Betrouwbare overheid Bestaande toezeggingen inlossen, voortzetten incidentele budgetten tot en met 2027 behouden infrastructuur.

Besluit beheer- en beleidsplan onderhoud kunstwerken.

Daadwerkelijk uitvoeren onderhoud van kunstwerken (artistieke objecten) in de openbare ruimte, door gemeente. (Momenteel wordt dit budget maar deels besteed, en wel aan het betalen van BumaStemra voor de muziek van het carillon.) Gemeente ontwikkelt plan.

Uitvoering beheer- en beleidsplan onderhoud kunstwerken.

Gemeente voert plan uit, of besteedt het uit.

Op basis van het beheeren beleidsplan kan pas bepaald worden wat het beheer en onderhoud kost.

Pakket 2 Bouwen aan de basis Verstevigen van de basis van de culturele infrastructuur.

Ondersteunen uitwisseling en samenwerking beeldend kunstenaars.

Gemeente heeft verbindingsfunctie, om bestaande en nieuwe samenwerkingen te versterken.

Investering in fte, zie hoofdstuk 3.6 Organisatie.

Pakket 3 Toekomstproof Duurzame ontwikkeling van de culturele infrastructuur.

Percentageregeling beeldende kunst

Gemeente voert dit in, in processen en budgetten.

De omvang van het beschikbaar te stellen kunstbudget wordt berekend aan de hand van de bouwkosten of het aankoopbedrag en is onderdeel van het investeringsbudget.

€ 10.000 (incidenteel, 2024)

7

3.2 Cultuurparticipatie en cultuureducatie 3.2.1 Wat doen we nu? Cultuurparticipatie: iedereen doet actief mee aan kunst en cultuur. Door bijvoorbeeld gitaar te spelen, street art te maken, het doorgeven van verhalen of tradities of samen met een crew op straat te breaken. Cultuureducatie is leren over én met kunst, erfgoed en media. Dat gebeurt op basis van instructie, binnen en buiten school. Via cultuureducatie ontwikkelen leerlingen culturele vaardigheden en talenten. Cultuurparticipatie De gemeente Buren heeft geen beleid op het gebied van cultuurparticipatie. Wij steunen af en toe kleinschalige initiatieven op dit gebied via het leefbaarheidsbudget. Denk aan een jubileum, optredens in zorginstellingen door een zangvereniging of een muziekeducatieproject op scholen door een muziekvereniging.

Schilderclub Lienden

Buren neemt deel aan het cultuur- en erfgoedpact. Hierin werken gemeenten en provincie samen aan het versterken van kunst, cultuur en cultuurhistorie in de Gelderse regio’s. Cultuur- en erfgoedpact Rivierenland bestaat sinds 2012 uit de gemeenten Buren, Culemborg, Maasdriel, Neder-Betuwe, Tiel, West Maas & Waal, West Betuwe en Zaltbommel. Project 3 van programma cultuur en erfgoed en welzijn speelt in op de vergrijzing van de regio door cultuurparticipatie onder ouderen te stimuleren. Dit doet zij in projecten als Kunstgoed en Spraakmakend Verleden. De ambitie is om via culturele 8

activiteiten eenzaamheid onder ouderen tegen te gaan. Het Erfgoedpact wordt getrokken door het Regionaal Archief Rivierenland, het Cultuurpact door Cultuurgebouw Zinder. Als het thuis financieel niet mogelijk is en kinderen graag willen sporten of aan culturele activiteiten meedoen, zorgt het Jeugdfonds Sport & Cultuur Gelderland dat zij lid kunnen worden van een sportvereniging of culturele aanbieder. Het Jeugdfonds betaalt de contributie en eventuele sportkleding tot een maximaal bedrag. Deze regeling wordt veel gebruikt voor sport en veel minder voor cultuur, zoals muziekles. Dit komt ook doordat er weinig cultuur wordt aangeboden in de gemeente. En dat versterkt weer de onbekendheid ervan bij tussenpersonen (intermediairs). Cultuureducatie Van zelf cultuur beoefenen tot het genieten van een optreden als publiek, het begint met cultuureducatie. Cultuureducatie kan ook een opstap zijn naar werk in de professionele kunsten of cultuursector. Erfgoededucatie is een onderdeel van cultuureducatie. Cultuureducatie op school geeft kinderen zelfvertrouwen en helpt voor kansengelijkheid. Ook vergroot het de leefbaarheid in de kernen door de actieve rol die scholen, de bibliotheek of een muziekvereniging hierin spelen. Het mooie van de inzet op cultuureducatie is dat via kinderen vaak ook hun ouders, broers, zussen en grootouders worden bereikt.

In 2018 werd de Burense visie op het kind vastgesteld door de gemeenteraad. De visie richt zich op drie thema’s: • veilig; • gezond en; • kansrijk. Cultuureducatie is één van de onderwerpen binnen het thema kansrijk. Het convenant kunst- en cultuureducatie: een koffer vol cultuurkansen is daar het resultaat van. Het is een afspraak tussen het primair onderwijs, kindvoorzieningen, culturele instellingen en de gemeente Buren. Samen sloegen zij de handen ineen om de kwaliteit van cultuureducatie te versterken. Het convenant met alle doelen en toelichting vindt u in bijlage 4. Enkele doelen van het convenant: • kunst- en cultuureducatie krijgen een structurele plek in het basisonderwijs en; • er komt een doorgaande lijn met buitenschools aanbod. Een andere afspraak in het convenant is dat de combinatiefunctionaris cultuur de samenwerking tussen scholen en culturele partners verbetert én dat het convenant wordt opgenomen in het beleid van alle convenantspartners. Wij investeren nu in de cultuurcoach vanuit het onderwijsachterstandenbeleid (OAB). De sector verwachtte op basis van het convenant meer inzet van de gemeente én een beleidsvisie. De Burense cultuurcoach richtte de werkgroep cultuur in, die het kunstmenu maakt. In deze werkgroep zitten de cultuurcoach en leerkrachten en een directeur vanuit BasisBuren, de CPOB en de Eben Haëzerschool.

Alle basisscholen in de gemeente Buren leggen sinds 2022 een bedrag van € 6 per leerling in per jaar. In het ene schooljaar komen er workshops naar de scholen toe en in het andere schooljaar zijn er voorstellingen of andere culturele uitjes. Dit wordt om en om aangeboden. Steeds meer scholen investeren in het opleiden van een Interne Cultuurcoördinator door Cultuur Oost. Daarnaast doen negen scholen in Buren mee aan de CmK-regeling. CmK staat voor Cultuureducatie met Kwaliteit. Dit is een landelijke regeling om de kwaliteit van cultuureducatie te verbeteren in het primair onderwijs. De cultuurcoach speelt hierin een belangrijke rol. Deze stimuleringsregeling wordt door de scholen gebruikt om cultuureducatie duurzaam in te bedden in het onderwijs. Zo wordt bijvoorbeeld het team getraind om meer muziekactiviteiten te geven, wordt er samen met partners een buitenschools programma ontwikkeld of ontwikkelen ze een onderbouwde visie op cultuur binnen de school. CmK wordt gefinancierd door het Fonds voor Cultuurparticipatie en de provincie Gelderland (via Cultuur Oost).

9

Voorstellingbezoek door bovenbouwleerlingen aan Hermannosuarus Rex door de Hermannen

3.2.2 Kansen en uitdagingen 2024-2027 Cultuurparticipatie Er zijn veel muziek- en zangverenigingen in Buren. Ook zijn er andere vormen van cultuurdeelname in groepsverband, zoals toneel en erfgoed. Veel amateurkunstverenigingen vergrijzen. Dit betekent minder leden, zoals bijvoorbeeld voor het seniorenorkest Luctor et Emergo. Hierdoor worden de uitgaven hoger dan de inkomsten. Het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA), waarmee de gemeente meer samenhang brengt in de aanpak van gezondheidsvraagstukken, biedt kansen op het vlak van positieve gezondheid. Toegang tot de brede culturele sector is op meerdere vlakken van het model van de positieve gezondheid van essentieel belang. Verenigingen hebben een steviger basis nodig voor repetitieruimte en deskundige leiding. Dit is extra belangrijk vanwege de stijgende huren en energiekosten. Deze kosten maken het steeds moeilijker om bij elkaar te komen en de lasten te dragen. Een inschatting van de verenigingen zelf is dat ze het op deze manier niet langer dan vijf jaar volhouden. Het steunen van verenigingen helpt de leefbaarheid in de gemeente en is een belangrijke waardering voor deze groep en de betekenis die ze hebben in de gemeente Buren. Op dit moment leeft het gevoel dat de gemeente verenigingen tegenwerkt.

Voorbeelden zijn het stopzetten van oud papierinzameling door verenigingen en de hoge kosten voor het aanvragen van vergunningen. Het kost verenigingen ook veel moeite om de administratie en planning voor vergunningen goed te doen.

10

Naast financiële steun voor de basis, vragen verenigingen ons om de leiding te pakken in: • de ecosystemen in alle kernen te kennen; • samenwerking tussen clubs in de verschillende kernen aan te moedigen; • kennisuitwisseling mogelijk te maken; • hulp te bieden bij het aanvragen van subsidies en fondsen buiten de gemeente; • knopen door te hakken en bijvoorbeeld het samengaan van verenigingen te begeleiden. Dorpshuizen, zoals ’t Zoetzand en ’t Klokhuis, bieden ruimte aan verenigingen, muziekles en andere vormen van cultuurparticipatie. Dorpshuizen zijn plekken om samen te komen en cultuur te beoefenen. Net als bij verenigingen is het voor de dorpshuizen moeilijk om het hoofd boven water te houden. Hulp van de gemeente helpt om voorzieningen in stand te houden en deze zo goed mogelijk over de gemeente te spreiden. Voor het Jeugdfonds Sport & Cultuur zou het goed zijn als breder bekend wordt dat je ook budget voor cultuur aan kunt vragen. Het lokaal aanspreekpunt van het Jeugdfonds heeft hier een belangrijke rol in, terwijl ook culturele instellingen zoals de bibliotheek hier een steentje aan bij kunnen dragen. Een ander idee is dat de gemeente naast buurtsportcoaches ook buurtcultuurcoaches inzet. Cultuureducatie De gemeente Buren heeft weinig culturele instellingen.

Daarom is het extra belangrijk dat er plekken zijn om te proeven van cultuur, te oefenen, fouten te maken en te ontmoeten. Dit is te organiseren via het onderwijs, de bibliotheek, het archief of welzijn. Ideeën zijn er genoeg in de gemeente, zoals het organiseren van een marktplaats om met een ‘bon’ kennis te maken met iets nieuws. Wel blijft het in de kleinere kernen moeilijk om muziekonderwijs vorm te geven, vanwege het kleine aantal leerlingen. Een ander nadeel is dat de vervoerskosten voor scholen om cultuur op te zoeken, hoog zijn. Er liggen mooie kansen in het aanmoedigen van cultuureducatie voor volwassenen. In een vergrijzende gemeente is dit een belangrijke en grote groep. Als wij cultuureducatie aanmoedigen, maken we de gemeente ook aantrekkelijker voor twintigers en volwassenen met zelfstandige kinderen. Het werk van de cultuurcoach en de aanwezigheid van een kunstmenu wordt gewaardeerd en is hard nodig voor cultuureducatie in de gemeente Buren. Cultuureducatie is overal in Nederland een actueel onderwerp en leeft erg op de Burense scholen. Het draagt bij aan persoonlijke ontwikkeling en het verbeteren van eigenschappen als creativiteit en nieuwsgierigheid. De cultuurcoach, Lieke van der Heijden, heeft in de afgelopen tijd veel werk verzet in de beperkt beschikbare tijd.

Als de gemeente op dit niveau wil blijven of het verder ontwikkelen, dan is het uitbreiden van de formatie van de cultuurcoach een voorwaarde. Deze kan worden ondergebracht bij een professionele organisatie zoals de bibliotheek, aangezien een ZZP-er geen beroep kan doen op cultuurfondsen. Het effect is nog groter als het kunstmenu ook aan de kinderopvang kan worden aangeboden. Daarom vond dit jaar een pilot plaats over taalontwikkeling/VVE met een poppenspel. Deze pilot is uitgevoerd op drie scholen waar een kinderopvang is. Het gaat om de Regenboog in Ingen, Den Aldenhaag in Zoelen en de Beatrixschool in Buren. Dit was eenmalig gefinancierd uit taalvaardigheid en opgezet in de eigen tijd van de cultuurcoach. Helaas heeft de kinderopvang geen budget voor cultuureducatie zoals het onderwijs dat heeft. Voor verdere ontwikkeling, met verdieping en talentontwikkeling, is ook goed contact nodig met verschillende lokale culturele initiatieven, scholen, VVE, zorg en welzijn. En dat biedt kansen om het verschil te maken op domeinen als ouderenzorg, kansengelijkheid en laaggeletterdheid. Inzet op de leeftijd 0-4 en aanbod voor jongeren (samen met bijvoorbeeld jongerenwerk) zorgt voor een doorlopende leerlijn. In het contact met plaatselijke culturele aanbieders wordt het netwerk dan beter gebruikt en ontstaan er nieuwe projecten.

Ook zullen dan de vraag van scholen en het aanbod van aanbieders beter bij elkaar passen. Als we hier op inzetten, ontstaat ook de mogelijkheid om gebruik te maken van (landelijke) fondsen voor cultuur(educatieve) projecten.

11

Winnende vlag van Sepp, in het kader van de game over de Baron van Brakell

Een aantal verenigingen heeft de kennis en is gemotiveerd om een actieve rol te spelen in de Burense cultuureducatie. Zij hebben al een aantal projecten ontwikkeld. Bijvoorbeeld de kindermuziekweek: een vakdocent geeft vijftien weken lang lessen algemene muzikale vorming (AMV). Op het eind voeren alle kinderen van groep 4 het kindermuziekweeklied op. Dit doen zij samen met het (jeugd)orkest van Excelsior. Andere klassen van de school worden betrokken door de zang en dans in te studeren. De (muziek)verenigingen, die samen met scholen culturele activiteiten ontwikkelen, hebben hiervoor budget nodig. Vaste criteria en een budget bieden duidelijkheid en geven de mogelijkheid om projecten te verstevigen en de verenigingen te ondersteunen, naast de bijdrage die de school zelf doet. Als de gemeente hier tot nu toe budget voor heeft, gaat het meestal om een klein bedrag, dat alleen bedoeld is voor nieuwe projecten. Daardoor kunnen succesvolle projecten niet worden voortgezet. Brede SPUK-regeling De Brede SPUK-regeling (brede specifieke uitkering) is voor alle gemeenten beschikbaar gesteld voor sport en bewegen, gezondheidsverbetering, cultuurparticipatie en de sociale basis. De stip op de horizon is een gezonde generatie in 2040. Voor cultuur is specifiek budget beschikbaar in de vorm van combinatiefunctionarissen.

Op deze manier heeft een beetje impulsgeld een groot maatschappelijk effect. En zo kan cultuur een bijdrage leveren aan gezondheid en sociale basis. Zie hiervoor ook de effecten van cultuur op andere terreinen, aan het eind van dit hoofdstuk.

12

Pakketten ambities 2024-2027 CULTUURPARTICIPATIE

Waarvoor

Rol gemeente

Budget per jaar

Wat we nu doen Budget in 2023

Projecten in het kader van het Cultuur- en ErfgoedPact

Bijdrage Cultuur- en Erfgoedpact (gematched door de provincie).

€ 8.000 (structureel)

Pakket 1 Betrouwbare overheid Bestaande toezeggingen inlossen, voortzetten incidentele budgetten tot en met 2027, behouden infrastructuur.

Projecten in het kader van het Cultuur- en ErfgoedPact

Voortzetten Cultuur- en Erfgoedpact (gematched door de provincie).

€ 692 Structurele overschrijding

Behouden basis amateurkunst- en erfgoedverenigingen

Kleine vaste exploitatiebijdrage aan individuele amateurkunst- en erfgoedverenigingen om de vaste lasten te verlichten. Versoepelen procedure en kosten.

€ 20.000 (2024-2027)

Bijdrage van gemeente aan projecten en evenementen. Kan intern en extern worden opgezet. Afstemmen met Leefbaarheidsbudget. Bijdrage gemeente aan regionaal Cultuur- en Erfgoedpact (gematched door de provincie). Verbinding bij gemeente intern en expertise m.b.t. fondsenwerving om evenementen te ondersteunen. Opzetten ondersteuningsstructuur cultuurparticipatie, ondersteuning samenwerkingsprojecten en advisering binnen gemeente. Door gemeente of extern (cultuurfonds).

€ 75.000

Vergunningaanvragen evenementen gratis voor culturele verenigingen.

Pakket 2 Bouwen aan de basis Verstevigen van de basis van de culturele infrastructuur.

Versterken slagkracht en diversiteit amateurkunst- en erfgoedverenigingen (eventueel uit te breiden naar andere terreinen). Uitbreiden Cultuur- en Erfgoedpact met o.a. succesvolle projecten Regioplan. Duurzame evenementen met grotere uitstraling.

Pakket 3 Toekomstproof Duurzame ontwikkeling van de culturele infrastructuur.

Versterking brede infrastructuur, verenigingen toekomstproof en stimuleren nieuwe mogelijkheden voor deelname van jongeren.

Budgetneutraal?

€ 12.000 (2025-2028) gematched door provincie Investering in fte, zie hoofdstuk 3.6 Organisatie. € 125.000 (20242027)

13

CULTUUREDUCATIE

Waarvoor

Rol gemeente

Budget per jaar

Wat we nu doen Budget in 2023

Programma Cultuureducatie met Kwaliteit 2021-2024.

Bijdrage provincie Gelderland en Fonds voor Cultuurparticipatie via Cultuur Oost, uitgevoerd door cultuurcoach. Bijdrage gemeente uit onderwijsachtersta ndenbeleid.

€ 27.534,(bijdrage OCW/Gelderland, tot en met 2024)

Inzet cultuurcoach voor Kunstmenu.

€ 12.000,- (uit OAB, in 2023)

Pakket 1 Betrouwbare overheid Bestaande toezeggingen inlossen, voortzetten incidentele budgetten tot en met 2027, behouden infrastructuur.

Voortzetten Cultuureducatie met Kwaliteit, 2025-2028. Cultuurcoach (combinatiefunctionaris) naar O,7 fte (conform afspraak convenant cultuureducatie).

Bijdrage gemeente aan convenant.

€ 49.000 (deels) te financieren uit brede SPUK

Pakket 2 Bouwen aan de basis Verstevigen van de basis van de culturele infrastructuur.

Versterken educatieve projecten en netwerk: • samenwerking met plaatselijke culturele aanbieders; • ondersteunen van hun ontwikkelvragen ten behoeve van een stevig netwerk en nieuwe kruisbestuivingen; • afstemmen vraag scholen en aanbod van aanbieders; • ontwikkelen aanbod voor jongeren (i.s.m. andere partners zoals jongerenwerk).

Gemeente financiert externe cultuurcoach.

€ 30.000 (0,3 fte extern plus projectbudget)

Gemeente financiert externe cultuurcoach.

€ 20.000 (0,2 fte extern plus projectbudget)

Pakket 3 Toekomstproof Duurzame ontwikkeling van de culturele infrastructuur.

Structureel uitbreiden cultuureducatie naar kinderdagverblijven en bso’s. Verbinden met VVE, kansengelijkheid en laaggeletterdheid. Verder ontwikkelen en verbindingen leggen: • lijnen naar regionale pacten (cultuur en erfgoed); • gebruik maken van (landelijke) fondsen waardoor er meerdere projecten op het gebied van cultuur(educatie) ontwikkeld kunnen worden; • verbinding met ouderenzorg en andere domeinen.

Gefinancierd door provincie

14

Regionale afstemming voor doorgaande leerlijnen PO-VO.

3.3 Erfgoed en musea 3.3.1 Wat doen we nu? Op regionaal niveau is Buren onderdeel van het cultuur- en erfgoedpact Rivierenland. Daarin zijn verschillende lijnen ontwikkeld om aan ambities te werken. Project 2 van programma cultuur en erfgoed en toerisme zet met projecten als Muzikale Mo(NU)menten en Erfgoedparticipatie in op: • het cultureel erfgoed; • de historie van de regio en; • het toerisme te verbeteren. Het cultuur- en erfgoedpact is opgenomen in de pakketten van cultuurparticipatie. De afgelopen periode is ook het regioplan Rivierenland ontwikkeld, dat het verhaal van Rivierenland vertaalde in publieksgerichte erfgoedprojecten. Musea Wij hebben geen beleid op het gebied van musea. In de gemeente Buren is een aantal musea gevestigd, zoals het Streekmuseum Baron van Brakell en het museum Buren en Oranje. Wij ondersteunen deze musea niet financieel. Het oude gemeentehuis in Buren is eigendom van de gemeente en wordt verhuurd aan het museum Buren en Oranje. Het team vastgoed doet het gebouwbeheer. In het kader van recreatie en toerisme helpt de gemeente bij de promotie van de musea. Het vertrek van het Marechausseemuseum uit Buren per 2024, heeft geen invloed op de pakketten van deze startnotitie. Het pand is eigendom van de Koning en Koningin en is een rijksmonument.

Sint Lambertuskerk Buren

15

Monumenten Wij hebben voor erfgoed een aantal wettelijke taken. Rijksmonumenten worden nu beschermd op grond van de Erfgoedwet en gemeentelijke monumenten via de erfgoedverordening. De gemeente kan monumenten aanwijzen voor het behoud en de bescherming van cultureel erfgoed. Het laatste monument dat de gemeente Buren aanwees is een woning uit 2009, een bijzonder pand in organische stijl. In 2020 is besloten om geen subsidies meer beschikbaar te stellen voor het onderhoud van gemeentelijke monumenten. Er zijn zeven molens in de gemeente Buren. Twee molens beheert de gemeente zelf. Met ingang van 2023 geven we weer een bijdrage voor het onderhoud aan de molens. Voor de Rijksmonumenten ontvangen we subsidies van het Rijk. Die geven we door aan de eigenaren van de monumenten. Ook zijn we bevoegd gezag bij vergunningen voor monumenten. Hiervoor hebben we een onafhankelijke commissie. Daarnaast moet erfgoed, zoals beschermde stadsgezichten en cultuurhistorische waarden, planologisch worden beschermd. De gemeente zorgt ervoor dat in ruimtelijke plannen gelet wordt op cultureel erfgoed. Ook letten we erop dat men de regels nakomt. Met het ZZB-besluit over vastgoed in 2021 heeft de gemeente Buren besloten om het vastgoed in eigendom, inclusief de gemeentelijke en Rijksmonumenten, af te stoten.

Het uitgangspunt bij maatschappelijk vastgoed, zoals dorpshuizen en musea, is dat de activiteiten door moeten kunnen blijven gaan. De Erfgoedwet vereist dat de gemeente bij het afstoten van monumenten, verplicht een commissie van deskundigen om advies moet vragen. Archeologie en archieven In 2022 heeft u het nieuwe archeologiebeleid vastgesteld. Hieruit komt een paraplubestemmingsplan, dat nu in procedure is. Op deze manier kan het bodemarchief beter worden beschermd. Voor het ondersteunen van de gemeentelijke archeologietaken hebben de gemeenten in Rivierenland een eigen regioarcheoloog, die in dienst is bij de Omgevingsdienst Rivierenland (ODR). De ODR ontvangt hiervoor een jaarlijkse bijdrage van provincie Gelderland.

Kinderen op bezoek bij het archief voor de les “Dat wil ik zeggen”. Gevolgd door De Blinker uit Kerk-Avezaath Foto: Jikke Fotografie en Vormgeving

Het grootste deel van ons archief is te vinden in het Regionaal Archief Rivierenland (RAR) in Tiel. 16

We hebben een klein deel ook in huis, dat is allemaal gedigitaliseerd. Het RAR is een ‘hub’ voor historische verenigingen in de regio, zoals het Burense Pasqualini. Zij ondersteunen bij kennisuitwisselingen en het leggen van contact. Het RAR digitaliseert historisch materiaal en zet het online zodat geïnteresseerden het makkelijk kunnen gebruiken. Het RAR heeft meerdere erfgoedprogramma’s voor het primair en voortgezet onderwijs, voor op school of op locatie bij het archief. Dit schooljaar geven zij op een aantal basisscholen in Buren de lessen Verzamelvrouw en Voor altijd Bewaren in het kader van Kunstmenu Buren. Ook hebben zij educatieve programma’s voor volwassenen.

3.3.2 Kansen en uitdagingen 2024-2027 De gemeente Buren heeft een schitterend cultuurlandschap en het stadje Buren, zichtbare geschiedenis en monumentale panden. De erfgoedsector heeft het gevoel dat wij daar niet trots op zijn en het als iets vanzelfsprekends ervaren. Het plan om de monumenten in eigendom van de gemeente te verkopen, vergroot dit gevoel. Dit terwijl de oeverwallen en boomgaarden, de musea en de geschiedenis de gemeente juist aantrekkelijk maken voor (nieuwe) bewoners en toeristen. Er ligt een kans om toerisme, recreatie en cultuur met elkaar te verbinden en dagtoerisme te vergroten. Met kleine stappen kan er een stevige basis worden gelegd, bijvoorbeeld met: • een steviger visie op de samenhang tussen toerisme, recreatie en cultuur; • advies over profilering van de gemeente; • de marketing van evenementen en; • het mogelijk maken van evenementen via makkelijkere vergunningen. Meer samenwerking en samenhang tussen cultureel erfgoed en het beleid voor recreatie en toerisme wordt vanuit de culturele sector toegejuicht. Dit geeft sponsoren vertrouwen om te ondersteunen, waar die steun nu juist afneemt of zelfs helemaal niet tot stand komt.

De erfgoedsector ziet in de uitwerking hiervan veel kansen voor het brede terrein van erfgoed: • het ontwikkelen van ander toeristisch aanbod voor senioren; • het ondersteunen van culturele evenementen en festivals; • het verder ontwikkelen van het netwerk van wandelpaden; • waarde toevoegen aan de fruittuin van Nederland door het laten zien van lokale producten of het uitbrengen van een kookboek; • een nationale appeltaartcompetitie om het immaterieel erfgoed van de gemeente op een andere manier onder de aandacht te brengen; • toeristische activiteiten, zoals wandel- en fietsroutes, kunnen aantrekkelijker worden met historie, zoals een archeologische fietsroute. Ook beeldende kunst heeft hierbij een toegevoegde waarde. De Nederlandse corsocultuur is door Unesco tot werelderfgoed verklaard. Het fruitcorso is daarmee immaterieel erfgoed dat de identiteit van de Betuwe en de gemeente Buren laat zien. Voorheen had iedere kern een corsoclub. Die zijn aan het verdwijnen, net als de amateurkunstverenigingen. Ook voor hen kan een algemene ondersteuning door de gemeente een uitkomst zijn. “Om de stroom van bezoekers goed te begeleiden moeten we veel professionele hulp inhuren. Dat geld hebben we niet. We zijn ten onder gegaan aan ons eigen succes. Te weinig parkeerruimte is een groot probleem. We hebben het geprobeerd om dit unieke feest overeind te houden. Het is ons niet gelukt.

– Buren bij Kaarslicht” Musea De Burense musea kunnen met gezamenlijke projecten een groter en breder publiek bereiken. Een mooi recent voorbeeld is de Mobiele Erfgoedtentoonstelling (MET), die het Erfgoedcentrum Zutphen heeft ontwikkeld en die loopt via het RAR. De regio heeft veel erfgoedschatten die ze willen laten zien. Niet alle inwoners, zoals (kwetsbare) ouderen, kunnen de vaste tentoonstellingslocaties bezoeken. Toch willen erfgoedorganisaties geregeld een thema laten zien en ook hen bereiken. De MET bestaat uit elementen waarmee erfgoedorganisaties, zoals historische verenigingen en musea, gemakkelijk 17

zelf een expositie in elkaar kunnen zetten, die zij ergens binnen kunnen laten zien. Bijvoorbeeld in een verzorgingshuis of een publieke ruimte. Monumenten De gemeente Buren heeft meer dan 500 monumenten en drie Rijksbeschermde stads- en dorpsgezichten. Het stadje Buren is hiervan het bekendst door haar rijke geschiedenis, het schootsveld, het kasteel dat er stond, en natuurlijk de relatie met het Koninghuis. Het Weeshuis is eigendom van de koning (de graaf van Buren). Daarnaast is er het dorpsgezicht van Beusichem. De markt en kerk van Beusichem zijn beschermd vanwege de paardenmarkt die hier vroeger werd gehouden. Aan het plein staat veel bijzondere bebouwing. Het derde beschermde dorpsgezicht is Zoelen vanwege het kasteel en een waardevol patroon van historische bebouwing. Het omliggende park heeft een grote landschappelijke waarde. Onder de Omgevingswet wordt het beschermen van erfgoed nog belangrijker in het omgevingsplan. Dat is een grote uitdaging omdat wij geen erfgoedbeleid hebben. Doordat er de afgelopen tijd geen onderzoek is gedaan naar de cultuurhistorische elementen, hebben de bestemmingsplannen vaak geen actuele bescherming. Het is belangrijk om te weten wat waardevol is in de gemeente. Zo kunnen we goed beleid maken en aan de wettelijke taken voldoen.

Molen de Prins van Oranje, Buren

Een mooie oplossing voor deze uitdagingen biedt een cultuurhistorische waardenkaart. Hiervoor wordt uitgebreid onderzoek gedaan naar de cultuurhistorische waarden van gemeenten, zowel erfgoed als landschappelijk. Deze kaart kan het uitgangspunt zijn voor beleid en het omgevingsplan. En het laat aan de inwoners zien dat de gemeente haar erfgoed en cultuurhistorie waardeert. Het plan van de gemeente Buren om het maatschappelijk vastgoed te verkopen, wordt door de sector als een grote bedreiging gezien. De huisvesting van culturele organisaties dreigt duurder te worden, wat gevolgen heeft voor de toegangsprijzen. Vrijwilligers haken af door de groeiende regelgeving. 18

Een eenvoudige manier om erfgoed positief onder de aandacht te brengen is om weer aandacht te besteden aan Open Monumentendag. Dit wordt elk jaar in september georganiseerd, vaak is het een heel weekend. Dit is interessant voor de inwoners en maakt het voor bezoekers aantrekkelijk om de gemeente te bezoeken. Op dit moment doet alleen het stadje Buren hieraan mee. Het Weeshuis speelt hier een actieve rol in. Ook hier kan beleid in samenhang met de kernregisseurs en toerisme meerwaarde opleveren voor de gemeente. Archeologie en archieven Het RAR gaat een interactieve kaart ontwikkelen om locaties en historische bronnen aan elkaar te koppelen. Er zijn mogelijkheden om hun educatieve programma’s verder uit te breiden. Daarnaast willen zij als onderdeel van het Erfgoedpact (seniorenparticipatie) volgend jaar het ‘oral history’ project Sprekende Herinneringen opzetten in Buren.

Blik op vroeger in Zoelen (ook uitgevoerd in Kerk-Avezaath)

19

Pakketten ambities 2024-2027 MONUMENTEN

Waarvoor

Rol gemeente

Budget per jaar

Wat we nu doen Budget in 2023

Museum Buren en Oranje

Gemeente financiert onderhoud, belastingen en verzekeringen

Heerenlogement

Gemeente financiert onderhoud, belastingen en verzekeringen Gemeente financiert onderhoud, belastingen en verzekeringen

€ 19.876 (structureel) € 8.000 (incidenteel, uitbestede werkzaamheden) € 36.244 (2023), € 37.415 (vanaf 2024) Baten huren: 47.860 € 218.3701 (2023), €226.1082 (2024 en verder) (Waarvan € 4.000 jaarlijkse bijdrage provincie Gelderland) € 67.000 (incidentele subsidieregeling 2023, waarvan € 4.000 van provincie)

Molens, synagoge en kerktorens

Molens, synagoge en kerktorens

Subsidie

Molens

Subsidie

€ 7.500

Pakket 1 Betrouwbare overheid Bestaande toezeggingen inlossen, voortzetten incidentele budgetten tot en met 2027, behouden infrastructuur.

Commissie van deskundigen, advies bij het afstoten van monumenten.

Aanstellen van commissie.

Begroten bij Vastgoed, is geen cultuurbeleid.

Cultuurhistorische waardenkaart.

Gemeente Buren geeft opdracht tot het opstellen.

€ 20.000 - € 40.000 (afhankelijk van nader uit te werken ambitie)

Pakket 2 Bouwen aan de basis Verstevigen van de basis van de culturele infrastructuur.

Open Monumentendag

Subsidie van de gemeente Buren, eventueel via een culturele raad.

€ 7.500

Pakket 3 Toekomstproof Duurzame ontwikkeling van de culturele infrastructuur.

x

x

x

1 288.870 + 4.000 (prov)

– 67.000 (subs) – 7.500 (subs) = 218.370

2 229.608 + 4.000 (prov) – 7.500 (subs) = 226.108

20

ERFGOED EN ARCHIEVEN Wat we nu doen Budget in 2023

Waarvoor

Rol gemeente

Budget per jaar

Regioplan, Het Verhaal van Rivierenland.

Gezamenlijk project provincie en 8 gemeenten.

Regionaal Archief Rivierenland.

Bijdrage aan gemeenschappelijke regeling.

€ 4.500 (eenmalig) € 74.500 (overige gemeenten samen) € 250.000 (provincie) € 303.545 (€ 337.042 in 2024, € 343.234 voor 2025 en verder)

Vergroten dagtoerisme. Pakket 1 Betrouwbare overheid Bestaande toezeggingen inlossen, voortzetten incidentele budgetten tot en met 2027, behouden infrastructuur.

Pakket 2 Bouwen aan de basis Verstevigen van de basis van de culturele infrastructuur.

x

Pakket 3 Toekomstproof Duurzame ontwikkeling van de culturele infrastructuur.

Voortzetten Regioplan. Zichtbaar maken erfgoed, relatie met toerisme, educatie, …

Visie op de samenhang tussen toerisme, recreatie en cultuur.

Investering in fte, zie hoofdstuk 3.6 Organisatie.

Advies over profilering van de gemeente met erfgoed. Mogelijk maken van evenementen via makkelijkere vergunningen. Marketing van cultuurhistorische evenementen.

Gezamenlijke bijdrage provincie en 8 gemeenten.

Begroten bij Toerisme, is geen cultuurbeleid.

€ 7.500 (2025 – 2028)

21

3.4 Media en bibliotheken 3.4.1 Wat doen we nu? Lokale omroep De gemeente heeft volgens de Mediawet een instandhoudingsplicht voor de lokale publieke omroep. In het geval van een streekomroep zorgen de streekgemeenten gezamenlijk voor de bekostiging. Wij geven de streekomroep SRC de bijdrage uit het gemeentefonds (per huishouden). Daarmee voldoen we aan het wettelijk minimum. De gemeente mag zich niet bemoeien met de inhoud of vorm van het media-aanbod. We mogen de lokale omroep ook niet gebruiken als verlengstuk voor onze communicatiestrategie. In het geval van calamiteiten kan de gemeente de omroep wel inzetten voor het doorgeven van belangrijke informatie aan de inwoners. De omroep bepaalt dus zelf welke onderwerpen hij onder de aandacht brengt. De lokale omroep geeft de inwoners nieuws en informatie uit de woon- en leefomgeving. Daarnaast vervult de lokale omroep een waakhondfunctie voor de lokale politiek en het bestuur én heeft de lokale omroep een verbindende functie binnen de gemeente. De journalistieke rol van de omroep is belangrijk voor het functioneren van onze lokale democratie. Het Commissariaat voor de Media kan per gemeente één lokale omroep aanwijzen, voor een periode van vijf jaar. Een lokale omroep kan voor meerdere gemeenten worden aangewezen als lokale omroep.

Stichting Publieke Omroep Buren, Culemborg, Vijfheerenlanden, West-Betuwe (streekomroep SRC) is tot 8 juni 2026 de lokale omroep voor Buren. Er is geen beleid voor de lokale omroep vanuit cultuur of media. De afdeling communicatie is bij de gemeente Buren verantwoordelijk voor de aanwijzing. De afspraken die zijn gemaakt met SRC, zijn niet beleidsmatig maar inhoudelijk. Ze gaan over de informatie vanuit de gemeente, zoals het actief uitnodigen van SRC voor persmomenten en het delen van video’s met SRC. SRC maakt regelmatig gebruik van de persberichten, persvragen en persgesprekken voor zijn nieuwsberichten. Bibliotheek Wij hebben een convenant bibliotheekwerk 2023-2026 afgesloten met de Bibliotheek Rivierenland. In de uitvoeringsovereenkomst 2023 staat: • Basismodule: bibliotheekvestiging met toegang tot de collectie in Lienden, ontmoetingsruimte en studieplekken, activiteiten voor alle inwoners, 12 uur/week leescoach gezinsaanpak, activiteiten basisvaardigheden. • Huisvesting • Programma gezinsaanpak: boekstart materialen en collectie, 8 uur/week leescoach gezinsaanpak (aanvullend op basismodule), de Bibliotheek op School (dBoS), 18 uur/week leescoach dBoS. Bibliotheek Lienden bevindt zich in het Huis van Lienden. Het is een complete bibliotheek, met een collectie voor jeugd en volwassenen.

Het is een plek: • voor ontmoetingen; • waar je kranten en tijdschriften kunt lezen aan de leestafel en; • gratis gebruik kunt maken van een computer met internet en wifi. In de winkel van De Heus Diervoeders in Beusichem is een bibliotheekpunt ingericht. Hier kunnen online gereserveerde bibliotheekmaterialen worden opgehaald en teruggebracht. Er kan ook worden geleend bij de wekelijkse Bieb in de Buurt, in ’t Klokhuis in Maurik en een punt in Zoelen. Bibliotheek Rivierenland heeft veel vestigingen in gemeenten om Buren heen. Alle scholen in Buren doen mee aan de Bibliotheek op School. Ze hebben een collectie en werken met de monitor. Met de Bibliotheek op School slaan onderwijs, bibliotheek en gemeente de handen ineen. Zo is er dagelijks aandacht voor leesplezier en mediawijsheid op school én thuis. De bibliotheek heeft een positieve en aanmoedigende rol in informatievoorziening en leesplezier. Ook heeft de bibliotheek een rol in de ontwikkeling van digitale vaardigheden en het tegengaan van laaggeletterdheid. Daarom steunen wij de bibliotheek ook vanuit de gezinsaanpak van het onderwijsachterstandenbeleid. Zo kunnen zij op school en thuis leescoaches inzetten.

22

Mobiele maakplaats (bij de tijdschriftentafel in Lienden en bij het Huis van de Buurt in Beusichem)

Film en letteren De gemeente Buren heeft geen beleid voor film en letteren.

3.4.2 Kansen en uitdagingen 2024-2027 Lokale omroep Het kabinet wil de financiële basis van lokale (streek)omroepen versterken en hun onafhankelijkheid in stand houden. De Tweede Kamer debatteert najaar 2023 over de nieuwe indeling van de verantwoordelijkheden voor de lokale publieke omroepen. In de bijdrage voor het debat stelt de VNG als tussenvorm een basisbedrag voor dat het Rijk beschikbaar stelt voor lokale (streek)omroepen, met daarbij een aanvulling door gemeenten op basis van geld uit het gemeentefonds. Goed contact tussen de gemeente en de lokale media blijft nodig voor het lokale karakter van de omroepen en hun culturele en informatieve taak. In 2025 moet de gemeente nadenken over het omroepbeleid, omdat de huidige aanwijzing verloopt in 2026. Het is mogelijk om beleid te maken over professionalisering van een omroep of over specifieke projecten. De gemeente kan de lokale omroep meer inzetten om aandacht te geven aan allerlei cultuuruitingen en mogelijkheden voor cultuurparticipatie. Dit valt buiten de vaste financiële bijdrage. Het gaat dan om geld speciaal voor een programma, dat volledig los staat van de journalistieke nieuwsvoorziening. 23

Bibliotheek De afstand tot een bibliotheekvestiging of bibliotheekpunt is een punt van zorg van inwoners. Deels omdat kinderen en ouderen er niet zelfstandig kunnen komen én deels omdat laaggeletterdheid in Buren een groot probleem blijft. Het kabinet wil dat elke gemeente een complete bibliotheek heeft. Gemeenten krijgen daarvoor extra geld. Vanaf 2025 hebben zij ook een wettelijke taak (zorgplicht). Dit is een verantwoordelijkheid voor toegang tot kennis en ontwikkeling voor iedereen. Daardoor is het een verantwoordelijkheid voor kansengelijkheid en inclusie.

Voorleestour Buren 2023

In de huidige wet zijn de volgende vijf kernfuncties voor bibliotheekwerk opgenomen: • bieden van kennis en informatie; • bieden van mogelijkheden tot ontwikkeling en educatie; • verbeteren van lezen en het laten kennismaken met literatuur; • organiseren van ontmoeting en debat en; • kennismaken met kunst en cultuur. Om te zorgen dat iedereen een complete bibliotheek op een goede afstand krijgt, heeft het kabinet geld gereserveerd voor bibliotheken in gemeenten die dit het hardst nodig hebben. De gemeente Buren heeft voor 2023 en verder een bijdrage aangevraagd via de regeling: eenmalige specifieke uitkeringen lokale bibliotheekvoorzieningen (SPUK lokale bibliotheekvoorzieningen). Dit biedt kansen voor het uitbreiden van activiteiten met bijvoorbeeld een makerslab in verschillende kernen, of een uitbreiding van de uren van de leescoach van de ‘Bibliotheek op School’. De bibliotheek helpt op 24

basisscholen en middelbare scholen om kinderen en jongeren te stimuleren om meer te lezen én om beter en verstandiger om te gaan met internet, sociale media en games. De ondersteuning van de leescoach is nu beperkt, er is voor gekozen om haar uren in te zetten op scholen waar de meeste leerlingen zitten die ondersteuning kunnen gebruiken, zoals in Maurik en Lienden. Bibliotheek Rivierenland neemt deze opdracht serieus en is bereid om een brede rol te spelen in de gemeente Buren. Zij werken samen met lokale partijen en kunnen ondersteunen, het contact leggen of de kar trekken.

Pakketten ambities 2024-2027 LOKALE OMROEP

Waarvoor

Rol gemeente

Budget per jaar

Wat we nu doen Budget in 2023

Bijdrage aan Streekomroep SRC

Uitkering gemeentefonds à € 1,53 per huishouden

€ 15.500 (structureel, uit gemeentefonds)

x Pakket 1 Betrouwbare overheid Bestaande toezeggingen inlossen, voortzetten incidentele budgetten tot en met 2027, behouden infrastructuur.

x

x

Pakket 2 Bouwen aan de basis Verstevigen van de basis van de culturele infrastructuur.

x

x

x

Pakket 3 Toekomstproof Duurzame ontwikkeling van de culturele infrastructuur.

Culturele programma’s over Buren en de cultuur in en van Buren.

Subsidiebijdrage of opdracht van gemeente aan lokale omroep.

€ 40.000

25

BIBLIOTHEEK

Waarvoor

Rol gemeente

Budget per jaar

Wat we nu doen Budget in 2023

Exploitatiebijdrage bibliotheek (zie lopende tekst) en uitvoeren van de Bibliotheek op School (dBoS).

Structurele subsidie. Gemeente ondersteunt dBoS en betaalt bedrag per leerling uit Onderwijsachterstanden beleid (OAB).

€ 322.302 € 75.000 (OAB)

Pakket 1 Betrouwbare overheid Bestaande toezeggingen inlossen, voortzetten incidentele budgetten tot en met 2027, behouden infrastructuur.

Activiteiten zoals makerslab in verschillende kernen, uitbreiding gezinsaanpak en leescoaches. Informatiepunt digitale overheid Bestendigen activiteiten als makerslab in verschillende kernen, uitbreiding gezinsaanpak en leescoaches, biebtalk.

Bibliotheek Rivierenland ontwikkelt het samen met het onderwijs. Onderwijs doet financiële bijdrage van € 3,80 per leerling. Bijdrage OCW uit SPUK bibliotheken, deels te gebruiken in 2024. Bijdrage rijksoverheid

€ 90.000 (2023, OCW)

€ 27.229 (bijdrage rijksoverheid) € 75.000 (2025-2028) Mogelijk landelijke bijdrage via SPUK bibliotheken per 2025.

Pakket 2 Bouwen aan de basis Verstevigen van de basis van de culturele infrastructuur.

Bibliobus voor bereik 04, binnenschools en buitenschools.

Bijdrage gemeente.

Pakket 3 Toekomstproof Duurzame ontwikkeling van de culturele infrastructuur.

Actieve rol van de bibliotheek in de culturele netwerken en infrastructuur van de gemeente.

Opdracht van de gemeente aan bibliotheek Rivierenland.

€ 75.000 (2025-2028) Mogelijk landelijke bijdrage via SPUK bibliotheken per 2025. € 40.000

26

3.5 Podiumkunst 3.5.1 Wat doen we nu? Muziek, muziektheater, (jeugd)theater en dans De podia van Rivierenland leveren een belangrijke bijdrage aan de aantrekkelijkheid van de regio, de verbondenheid van mensen en het vestigingsklimaat. De gezamenlijke podia hebben voor het Regioplan een plan ontwikkeld om dat verder te versterken. Het doel is om samen te professionaliseren, zodat het aanbod aan podiumkunsten in de komende jaren rijk en afwisselend blijft in de regio. Daarnaast is de ambitie om de podia beter toegankelijk te maken en met elkaar een breed en nieuw publiek aan te spreken via gezamenlijke profilering.

Kindervoorstelling op AZC, Theater Pip & Co

3.5.2 Kansen en uitdagingen 2024-2027 Theater Heerenlogement runt al jaren een professioneel theater, met bekende artiesten. Dit is bijzonder voor een gemeente van deze grootte en zonder grote dorpen. Iets waar de gemeente trots op mag zijn. Theater Heerenlogement werkt samen met vijf andere theaters in de regio en organiseert ook het evenement Theater aan de Markt in Beusichem. Zij kunnen ook een grotere rol spelen in de cultuureducatie in de gemeente Buren. Zij maken zich zorgen over de behuizing, zie hoofdstuk 3.3 over monumenten. Grote artiesten als Youp van t Hek, Claudia de Breij of Micha Wertheim komen niet spelen in een dorpshuis. Verschillende dorpshuizen bieden wel de mogelijkheid om van concerten en voorstellingen te genieten. Theater Heerenlogement is nu afhankelijk van giften van particulieren en van de inzet van vrijwilligers. Dat is kwetsbaar. Een iets steviger basis zou de organisatie ondersteunen en versterken.

27

Pakketten ambities 2024-2027

Waarvoor

Rol gemeente

Budget per jaar

Wat we nu doen Budget in 2023

Regioplan, Plan Podia Rivierenland.

Gezamenlijk project provincie en 8 gemeenten.

Pakket 1 Betrouwbare overheid Bestaande toezeggingen inlossen, voortzetten incidentele budgetten tot en met 2027, behouden infrastructuur.

Bereiken brede doelgroepen door Theater Heerenlogement met kindervoorstellingen en gratis toegankelijk theaterfestival.

Subsidie.

€ 3.000 (eenmalig) € 49.790 (overige gemeenten samen) € 400.000 (provincie) € 7.000

Pakket 2 Bouwen aan de basis Verstevigen van de basis van de culturele infrastructuur.

Verstevigen organisatie en faciliteiten Theater Heerenlogement door waarderen vrijwilligers en onderhoud en vervanging technische faciliteiten.

Subsidie.

€ 8.000

Pakket 3 Toekomstproof Duurzame ontwikkeling van de culturele infrastructuur.

Groter bereik van de podiumkunsten in de gemeente Buren. Samenwerking tussen podia. Voortzetten Regioplan 2025-2028. Verlagen drempels voor verschillende doelgroepen en verbreden programmering van Heerenlogement en dorpshuizen.

€ 15.000

28

3.6 Organisatie 3.6.1 Wat doen we nu? De gemeente Buren heeft op dit moment geen ambtenaar die kan worden benaderd met algemene vragen op het gebied van cultuur of die het College hierover adviseert. De specifieke beleidsterreinen cultureel erfgoed, bibliotheken en ook cultuureducatie en de lokale omroep zijn in enige mate wel bij verschillende personen ondergebracht, met een beperkte hoeveelheid uren. Intern is daardoor weinig tot geen communicatie tussen de verschillende beleidsterreinen op het gebied van cultuur, noch met aanpalende beleidsterreinen. Onderwerpen als bijvoorbeeld erfgoededucatie vallen tussen wal en schip.

3.6.2 Kansen en uitdagingen 2024-2027 Naast de beleidsambities is het ook belangrijk om te benoemen wat er qua expertise en formatie nodig is om deze ambities waar te kunnen maken. De input bij de ronde tafels en de ervaringen bij het opstellen van deze startnotitie onderschrijven wat wordt aangegeven in de toekomstoriëntatie uit 2021. “Door de interne gerichtheid en regelmatige wisselingen van personen wordt Buren in de regio vaak gemist en niet altijd als betrouwbare partner ervaren. De kwetsbaarheid van de organisatie wordt gevoeld en gezien. Door de omvang van de gemeente kent de organisatie veel eenpitters en is niet op alle thema’s specialistische kennis in huis.” Dit maakt de organisatie, het cultuurbeleid en in het verlengde daarvan de hele culturele sector, zeer kwetsbaar. De culturele sector in de gemeente Buren maakt zich daarnaast ook zorgen over het grote verloop van personeel bij de gemeente. Dit geldt voor alle afdelingen. Zo heeft men er ook last van bij vergunningverlening. Dat is ingewikkeld, duurt lang en kost veel. En men moet steeds weer investeren in het informeren van nieuwe ambtenaren. Een voorwaarde om samenhang in het cultuurbeleid te krijgen en te houden is formatie.

Minimaal gaat het over een beleidsambtenaar cultuur die: • Voor samenhang zorgt in de (huidige) inzet voor het cultuurbeleid; • het contact legt binnen gemeente en de regio; • de persoon is waaraan intern en extern vragen gesteld kunnen worden; • kennis heeft van externe subsidiemogelijkheden; • de verbinding legt met het provinciaal en regionaal beleid en; • culturele instellingen in de gemeente Buren inspireert en informeert. Zo is er een helder loket voor mensen met vragen over of ideeën voor cultuur. Het is voor een kleine plattelandsgemeente als Buren efficiënt en strategisch om op regionaal niveau actief samen te werken. Dat kan onder andere door het delen van een beleidsambtenaar, het inzetten op projectcoördinatie naar het voorbeeld van het cultuur- en erfgoedpact en gezamenlijke cultuurmarketing. Zo is Buren onderdeel van Regio Rivierenland, dat sinds 1986 een intergemeentelijk samenwerkingsverband is, waarin de samenwerking op gebied van cultuur versterkt kan worden. Ook Bibliotheek Rivierenland heeft regionaal een actieve en verbindende rol. Deze samenwerkingen kunnen in een cultuurbeleid verder worden uitgewerkt. De culturele sector in Buren heeft een grote behoefte om elkaar te ontmoeten, kennis en ervaringen uit te wisselen en samen te werken, zeker ook tussen de verschillende kernen.

De gemeente kan hier een belangrijke rol in spelen en meedenken over kansen en bijvoorbeeld subsidiemogelijkheden bij fondsen. En om de culturele infrastructuur in beeld te krijgen. Dat is van belang voor de verenigingen en instellingen zelf, en des te meer voor (nieuwe) inwoners. Ook heeft men grote behoefte aan direct contact met de gemeente, het liefst op reguliere basis. Een andere variant is een externe rol, aanvullend op een beleidsambtenaar en elkaar versterkend. Bijvoorbeeld een Cultuurfonds of een Culturele Raad werkt enerzijds in opdracht van de gemeente en is anderzijds onderdeel van de culturele infrastructuur. Ook zo kan het netwerk worden versterkt en geïnformeerd.

29

Pakketten ambities 2024-2027

Wat we nu doen Formatie in 2023

Waarvoor

Rol gemeente

Budget per jaar

Cultureel erfgoed

Contact erfgoedinstellingen, aanwijzen en vergunningen monumenten, archeologiebeleid. Contact bibliotheek, verbinding met terreinen jeugd, sociaal, onderwijs. Subsidie CmK, contact Cultuurcoach. Contact omroep, verbinding met communicatie vanuit gemeente. Erfgoedbeleid; verbinding intern (cultuur/sociaal domein, vastgoed, toerisme) en extern. Sociaal Domein; verbinding intern (sociaal, ruimte, bedrijfsvoering, kernregisseurs), beleidsvorming cultuurbeleid. Sociaal Domein; regie en verbinding extern (andere gemeenten, culturele sector), faciliteren uitwisseling sector, ondersteuning aanvragen externe financiering. Sociaal Domein én Erfgoed, overstijgend; verstrekken bijdragen, ondersteunen sector bij contact met gemeente, initiëren samenwerkingsprojecten

0,5 fte (Ruimte, intern)