Verzoek tot aansluiting `Convenant inzake de Nederlandse erkenning van de regionale Nedersaksische taal'- 26-08-2021.pdf

Gemeente Weststellingwerf t.a.v. de heer R.T. Hoen (wethouder Kunst en Cultuur) Postbus 60 8470AB Woleega

Uw kenmerk:

Onderwerp:

Ons kenmerk: 1162925

Behandeld door: Wido Choufour

Verzoek tot aansluiting `Convenant inzake de Nederlandse erkenning van de regionale Nedersaksische taal'

Bunschoten-Spakenburg, 26 augustus 2021 Telefoonnummer: 033-2991411 Website: www.bunschoten.nl

Bijlagen: Memo Nedersaksisch, 18.11.2019 - Centrum voor Erfgoed en Cultuur BunschotenSpakenburg Geacht heer Hoen, Met deze brief wil de gemeente Bunschoten formeel verzoeken om als `convenant-partner' aan te mogen sluiten bij het "Convenant inzake de Nederlandse erkenning van de regionale Nedersaksische taal'. De gemeente is van mening dat; - het lokale Spakenburgse dialect onderdeel uitmaakt van het Nedersaksische taalgebied; - de Nedersaksische streektaal waardevol cultureel erfgoed vertegenwoordigd; - het levend houden van het lokale dialect ondersteuning verdient en behoeft; De gemeente onderschrijft dan ook de doelstellingen van het convenant en wil, in gezamenlijkheid met de convenant-partners, bijdragen aan de erkenning en het behoud van de Nedersaksische streektaal. Bestaand beleid/ initiatieven In navolging van de beleidsvoornemens ten aanzien van het lokale dialect zoals die zijn opgenomen in de gemeentelijke 'Kadernota Cultuurbeleid 2003' zijn de volgende initiatieven al vanuit de gemeenschap ontplooit: - gedeeltelijke vertaling naar het dialect van de bijbel - diverse leesboekjes - dialectwoordenboek met een dialect-CD - voordrachten (dialectavonden) - een openbaar dictee in dialect - in de lokale krant een dialect rubriek Nieuwe initiatieven Op maandag 31 mei 2021 is de `dialectgroep Bunsjoten' van start gegaan.

Zij gaan zich de komende jaren richten op: - Streektaal in het onderwijs (basisschool) - Amusement en lokale media (krant, radio, tv) - Digitale borging en ontsluiting van de `schrieftoal van het Bunsjoters'

..

'• .

•

••

- .. •

•

..

..

•.•

~'

~:~~

~:• •~ ••. :~

•

Spakenburgs dialect en het Nedersaksisch In het `Handboek Nedersaksische taal- en letterkunde' (J. van der Kooi, 2008) is een bijdrage opgenomen van Harrie Scholtmeijer over het dialect gesproken in het gebied ten westen van de IJssel (p.270-293). In deze bijdrage worden de Gelderse vallei en West Veluwe door hem benoemt als "de uitlopers van het verspreidingsgebied van verschijnselen die als karakteristiek voor bet Nedersaksisch worden gezien". In het bijzonder wordt daarbij ook het dialect zoals gesproken in Busschoten Spakenburg genoemd. In november 2019 hebben afgevaardigden van het Centrum voor Erfgoed en Cultuur Bunschoten-Spakenburg, de Historische Vereniging Bunscote en het SONT kennis met elkaar gemaakt. Gezamenlijk is toen van gedachte gewisseld over de mogelijke afstamming van het lokale dialect van het Nedersaksisch. De heer Henk Bloemhoff (SOMT) heeft naar aanleiding van deze bijeenkomst vervolgens nog een korte notitie geschreven. Daarin bevestigt hij nogmaals de conclusie dat het lokale Spakenburgse dialect onderdeel uitmaakt van het Nedersaksische taalgebied. Deze notitie is opgenomen als bjilage aan de `Memo Nedersaksisch, 18.11.2019'. Mocht u nog aanvullende informatie behoeven dan kunt u contact opnemen met de beleidsmedewerker Cultuur en Erfgoed de heer Wido Choufour (w.choufour@bunschoten.nl).

In afwachting van uw reactie, Met vriendelijke r namens burgegí~r

drs. ~ H. Jennekens secr ris/directeur

en wethouders

aJ van de Groep

u ~gemeester

CC: Wido Choufour (beleidsmedewerker cultuur &erfgoed)

2/2

Centrum voor Erfgoed &Cultuur Bunschoten-Spafcenburg

M~M®

AAN: Gemeente Bunschoten, Wido Choufour DATUM: 18 november 2019 ONDERVI/ERP: Het Nedersaksisch Inleiding

Van de heer Wido Choufour van de gemeente Bunschoten is bij het Centrum een tweetal onderzoeksvragen neergelegd met betrekking tot het Nedersaksisch. Dit naar aanleiding van een door de gemeenteraad aangenomen motie. Deze onderzoeksvragen zijn: ➢ Stamt het hier gesproken dialect af van het Nedersaksisch? ➢ Indien het antwoord op vraag 1 bevestigend is, heeft het dan zin om aan te sluiten bij het 'Convenant Nedersaksisch'? In deze memo wordt op deze vragen ingegaan. Ges rek Om deze vragen op een verantwoorde wijze te kunnen beantwoorden, is een gesprek belegd met een drietal vertegenwoordigers van het SONT (Streektaal Organisaties Nedersaksisch Taalgebied), te weten Hans Gerritsen, Andre Baars en Anneke Beukers. Daarbij waren ook twee vertegenwoordigers van de Historische Vereniging Bunscote aanwezig, met name Jan Bos en Willem Ruizendaal als ook de heer H. Bos, drijvende kracht achter het indienen van de motie. In dit gesprek is over de gestelde vragen van gedachten gewisseld. Stamt het hier gesproken dialect af van het Nedersaksisch Aan deze memo is een bijlage toegevoegd van de heer Henk Bloemhoff, taalkundige en secretaris van het SONT. In die bijlage wordt deze vraag volmondig positief beantwoord. Van de zijde van de Historische Vereniging is naar aanleiding daarvan opgemerkt dat er geen bewijzen zijn van het tegendeel.

De conclusie is dan ook het dialect zoals in de gemeente Bunschoten wordt gesproken, is aan te merken als Nedersaksisch. Is aansluiting bii het `Convenant Nedersaksisch' zinvol Nu de eerste vraag positiefis beantwoord, moet ook een antwoord worden gegeven op de vraag of het zinvol is aan te sluiten bij het Convenant Nedersaksisch. Het betreft in dit geval het Convenant inzake Nederlandse erkenning van de regionale Nedersaksische Taal. Dit is in oktober 2018 getekend door de minister van Binnenlandse Zaken, vijf provincies en twee gemeenten. Hieronder bevond zich niet de provincie Utrecht. In het convenant wordt het Nedersaksisch aangemerkt als een volwaardig, zelfstandig en wezenlijk onderdeel van de taalsystematiek in Nederland. Het convenant kent verder geen dwingende bepalingen met betrekking tot het Nedersaksisch zoals dat bijvoorbeeld bij het Fries het geval is. Oude Schans 47-63 3752 AH Bunschoten-Spakenburg Kvknr. 64807274 BTW-nummer 855859441601 Bankrekeningnummer NL49 RABO 0308 4674 18

overheden die Het doel van het convenant is vooral het erkennen van het Vedersaksisch en dat de regio's kan verschillende In de bevorderen. het convenant hebben getekend, het gebruik hiervan de taal van gebruik toenemend Een gevoerd. worden een op de eigen situatie toegespitst beleid Vedersaksisch het van uitgroeien verder en blijven gebruik in levend het draagt wezenlijk bij aan verankerd. waardoor deze in het persoonlijk bewustzijn en maatschappelijke contacten kan worden gebruik het en behouden te taal De partijen spannen zich in om gezamenlijk de Nedersaksische voeren. in te regelgeving of ervan te bevorderen, zonder nieuwe wetHet convenant is niet in rechte afdwingbaar en partijen kunnen het convenant opzeggen. Over aansluiting van nieuwe partijen is in het convenant niets opgenomen. convenant wil In het gevoerde overleg is duidelijk geworden dat als de gemeente Bunschoten het kan Hiervoor addendum. zogenaamd een van middel door mogelijk is dit gaan onderschrijven, Met Overijssel. provincie contact worden gelegd met de codrdinator van het Vedersaksisch in de legitimatie er en is erkend Vedersaksisch het onderschrijven van het convenant wordt enerzijds het voor initiatieven om het Vedersaksisch levend te houden. lijkt het Gelet op het gestelde hiervoor is het zeker zinvol het convenant te onderschrijven.

Wel Bunschoten gemeente de er in of inventariseren wenselijk om voordat hiertoe wordt overgegaan, te gaan willen Vedersaksisch het van instandhouding groeperingen zijn die zich actief voor de de inzetten. Hierbij kan gedacht worden aan onderwijsinstellingen, de Lokale Omroep Spakenburg, Het Centrum Historische Vereniging Bunscote, het Visserskoor en wellicht nog andere instellingen. het gebied op stichtingen aangesloten de voor Erfgoed &Cultuur wil in ieder geval initiatieven van ondersteunen. komen, mochten van dialect voor zover die aan de orde Cultuurnota is in paragraaf In de gemeentelijke Kadernota Cultuurbeleid 'Sporen naar een blijvende opdracht', opgenomen: volgende 5.3.5.met betrekking tot het dialect het in snel tempo bezig te Het dialect zoals dat van oudsher in deze streek werd gesproken, is vergetelheid terwijl het de in woorden en verdw~nen. Enerzijds raken specifieke uitdrukkingen een vorm van plat naar vervaagt dialect het dat wil zeggen anderzijds aan het vervlakken is. Dat is een gegeven Het heeft. relatie geen zodanig als dialect oorspronkelijke taalgebruik dat met het dat dit niet kan worden voorkomen. en een dialect-CD. Gelukkig is het dialect al enige tijd vastgelegd in een dialectwoordenboek een (dialectavonden), voordrachten van vorm de in houden Initiatieven om het dialect levend te initiatieven worden Daarnaast gestimuleerd.

worden dergelijke en dialect in openbaar dictee ontplooid om het dialect verder in woord en geluid vast te leggen. Als beleidsvoornemens zijn de volgende doelstellingen geformuleerd:

• •

Het levend houden van het dialect verdient ondersteuning; vast te Er worden initiatieven ontplooid om het dialect verder in woord en geluid leggen.

tot het aansluiten Gelet op deze beleidsvoornemens, ligt het voor de hand initiatieven te ontplooien bij het convenant. Samenvattend Vedersaksisch te Het dialect zoals dat in de gemeente Bunschoten wordt gesproken is als zijn geformuleerd ligt Cultuurnota de in die kenschetsen. Op basis van de beleidsvoornemens zoals dat er niet of voorkomen te Om convenant. het van ondertekening het voor de hand te streven naar of inventariseren nauwelijks invulling aan wordt of kan worden gegeven, is het raadzaam vooraf te ontplooien. er plaatselijk voldoende animo is om activiteiten op dit gebied te gaan Met vriendelijke groet Stichting Centrum voor Erfgoed &Cultuur Arie ter Beek 3752 AH Bunschoten-Spakenburg Oude Schans 47-63 Kvknr. 64807274 BTW-nummer 855859441B01 Bankrekeningnummer NL49 RABO 0308 4674 18

Bijlage: Bunschoten -Spakenburg: Nedersaksische taalkenmerken De variëteit van Bunschoten-Spakenburg is zeker Nedersaksisch. Je noemde het al, het Bunschoten-Spakenburgs is als zodanig aangegeven op de overzichtskaart van het Nedersaksisch

in de recente publicatie Nedersaksisch in een notendop (Assen, 2019), p. 32.

Op de oudere, (over bekende kaart `Dialecten en naamkundé is de variëteit van Bunschoten-

Spakenburg weergegeven als deel van het West-Veluws, net als op de eerstgenoemde kaart. Het West-Veluws vormt ook op de kaart `Dialecten en naamkunde' samen met het Oost-Veluws,

Sallands, Twents, Achterhoeks, Stellingwerfs, Drents en Gronings het Nedersaksisch. De kaart 'Dialecten en naamkunde'behoort bij het klassiek te noemen werk Van Randstad tot

Landrand,

geschreven door de taalkundige Jo Daan en de naamkundige D.P. Blok (Amsterdam, 1977).

Dezelfde kaart is in veel publicaties overgenomen en is onder het kopje 'Streektalen en

dialeden',

qua vormgeving en kleurstelling gemoderniseerd, ook opgenomen in De Bosatlas ~ on Nederland,

p. 358 (Groningen, 2007). Ook op de laatstgenoemde kaart hoort de variëteit van BunschotenSpakenburg dus bij het (West-Veluwse) Nedersaksisch.

Het Handboek Nedersaksische Taal- en Letterkunde (Assen, 2008) en ook andere publicaties vermelden -onder andere - de volgende kenmerken van het West-Veluwse Nedersaksisch. Die bijzonderheden doen zich ook voorin het Bunschoten-Spakenburgs. Dat is waarom we ook die variëteit als Nedersaksisch beschouwen.

- de meervoudsvorm op-en, zowel bij werkwoorden als bij zelfstandige naamwoorden, vgl. lopen,

denken, stoelen. In Hollandse variëteiten, westelijke dialecten dus, ontbreekt de slot-n.

Met de slot-(eJn onderscheidt het Nedersaksisch zich. Daar sluit de taal van Bunschoten-Spakenburg bij aan, en wel met -en.

- umlaut van de oorspronkelijke lange vocalen aa en oo. Deze umlaut doet zich niet in de Hollandse variëteiten en het Algemeen Nederlands voor, wel in het Nedersaksisch, en eveneens in de variëteit van Bunschoten-Spakenburg. Daar vinden we bijvoorbeeld greun 'groen', breer `broer', geut goot', woorden met de `voorklinker' eu die door umlaut uit een oudere `achterklinker' oo is ontstaan. Dat is ook elders in het Nedersaksisch gebeurd, maar dus niet in het Algemeen Nederlandsen de Hollandse variëteiten. Zo ook komen we in Bunschoten-Spakenburg leig tegen in plaats van Ned. laag, hermg in plaats van Ned. haring, kèès of keil in plaats van Ned. kaas. In die Nedersaksische tegenhangers van de Nederlandse woorden is door umlaut ook aa tot

een voor in de mond uitgesproken klinker en ook wel tot een tweeklank geworden. Ook in

andere Nedersaksisch ontstond zo een voorklinker (meestal een ee).

het

- de oude monoftongen ie en uu. Die zijn in het Nedersaksisch steeds eenklanken gebleven en ze zijn dus niet, zoals in het Nederlandsen de westelijk van het Nedersaksisch gesproken variëteiten van het Nederlands, tot ij en ui geworden. De Nedersaksische situatie geldt ook in BunschotenSpakenburg. Daar komen bijvoorbeeld diek en huus voor, en niet de westelijke klankvormen dijk en huis, dus zoals in het Nederlands. - de uu die ontstaan is uit een ie tussen lipmedeklinkers. Behalve in het West-Veluwse en het noordelijk Oost-Veluwse Nedersaksisch komt zo'n uu ook voor in het Stellingwerfse Nedersaksisch. Het Bunschoten-Spakenburgs sluit hierbij aan. Voorbeelden: puup uit piep 'pijp', vuuf uit vief `vijY.

Oude Schans 47-63 ' 3752 AH Bunschoten-Spakenburg Kvknr. 64807274 BTW-nummer 855859441801 Bankrekeningnummer NL49 RABO 0308 4674 18

van het - woorden als voegel, woenen in het Bunschoten-Spakenburgs hebben niet de oo overeen met Nederlands en de westelijke variëteiten daarvan (`vogel', `wonen'), maar komen oo. van plaats in dus oe met -ook dezelfde klankvormen in het West-Veluws uitputtend. Meer Het bovenstaande betreft een aantal sterk bepalende kenmerken maar is niet daarin vermelde relevante informatie is te vinden in het al genoemde Handboek Vedersaksisch en te midden publicaties. Met name wil ik noemen: Scholtmeijer, H., °Het Bunschoten-Spakenburgs taalkundige, dezelfde van en, 174-190, (1996): van de andere dialecten', in: Taal en Tongva148 73-96. `Hoe saxofoon is het oosten van Utrecht?', in: Driemaandelijkse Bladen 49 (1997): Henk Bloemhoff,

secretaris SONT (Streektaal Organisaties Vedersaksisch Taalgebied)

Oude Schans 47-63 3752 AH Bunschoten-Spakenburg Kvknr. 64807274 BTW-nummer 855859441 B01 Bankrekeningnummer NL49 RABO 0308 4674 18