Spakenburger Binnengracht - presentatie

Commissievoorstel 1228845 - Spakenburger Binnengracht - presentatie Aan de commissie: Ruimte Datum commissievergadering: 28 januari 2026 Portefeuillehouder: Wim de Jong Beleidskader: Openbare Ruimte Opmerkingen griffie: Team: Beheer Realisatie Openbare Ruimte Ambtenaar: Kees Tammes Telefoonnummer: 033 - 299 1411 E-mailadres: k.tammes@bunschoten.nl Datum: 16 december 2025 Aanvullende stukken 1. Titel: Presentatie Bijlagen digitaal beschikbaar: Ter inzage: Voorstel Voer een opiniërende discussie over de gepresenteerde scenario’s en de voorgenomen keuze van het college voor scenario 2 voor de korte termijn èn scenario 3 voor de lange termijn als visie van de Spakenburger Binnengracht. Inleiding De Spakenburger Gracht, ook bekend als de Binnengracht, heeft in 1972 haar huidige inrichting gekregen. 50 jaar later zijn de damwanden versleten. 10 jaar geleden is die maatregel voorzien en is geld beschikbaar gesteld om de damwanden te vervangen ter waarde van circa € 1 miljoen euro. Zover is het nog niet gekomen. Terugkijkend naar de gracht over de afgelopen 50 jaar, dan is er veel veranderd en aangepast in en om de gracht. Zo is de Molenstraat aan de westzijde heringericht als belangrijke verkeersader (met bus) van en naar het centrum van Spakenburg, zijn rond het jaar 2000 de oorspronkelijke bomen gekapt en zijn er nieuwe bomen aangeplant als laanstructuur.

In al die jaren zijn de damwanden behouden met als gevolg dat ze nu echt aan vervanging toe zijn. Achteraf gezien had de vervangingsmaatregel van de damwanden beter uitgevoerd kunnen worden op het moment dat de bomen weggehaald werden. Maar die keuze is toen niet gemaakt. Wat nu blijkt is dat als de gemeente de damwanden vervangt en terugplaatst op dezelfde plek, dat dan de 25 jaar oude bomen zwaar beschadigd raken en dood gaan. Dat zou een grote aantasting zijn van het nu ontstane en gewaardeerde ruimtelijke beeld. En het zou schadelijke gevolgen hebben op de aanwezige beschermde flora en fauna. Daarnaast kunnen de huidige bomen nog tientallen jaren meegaan in een goede gezondheid, zolang we de bestaande situatie in stand houden. Daarbij komt ook dat de bomen een waarde vertegenwoordigen van omgerekend ongeveer 1 miljoen euro. Het zou zonde zijn om die waarde zomaar weg te zagen. Een eerste gedachte is om wel nieuwe damwanden te realiseren door deze vóór de bestaande damwanden op een afstand van circa 30 tot 50 cm in de gracht te plaatsen. Helaas stuit die maatregel op verzet, omdat dan het doorstroomprofiel van de gracht verkleind wordt en de waterafvoermogelijkheid van de gracht ongewenst wordt beperkt. Ruimtelijk verandert de gracht dan in een smalle sloot dat geen recht doet aan de historische betekenis van deze gracht in onze gemeente.

Verder blijkt dat de bestaande bomen en hun uitgebreide wortelgestel het talud na 25 jaar voldoende vasthouden waardoor nieuwe damwanden eigenlijk niet meer nodig zijn om alles op zijn plaats te houden. Het nadeel daarvan is wel dat het ‘strakke, rechte, nette’ beeld van de damwanden losgelaten en geaccepteerd moet worden. De vraag is of de gemeente en de samenleving dat ‘losse, vrije, natuurlijke’ beeld wel kan of wil omarmen. Men houdt immers van ‘strak en netjes’.

Commissievoorstel 1228845 - Spakenburger Binnengracht - presentatie Wat ook meespeelt is dat het geld dat 10 jaar geleden aangevraagd is om de damwanden te vervangen op dit moment niet meer toereikend is. De gracht is ongeveer één kilometer lang met aan twee zijden hardhouten damwanden. En met de prijsstijgingen van tegenwoordig zal er geld bij moeten om de 2 kilometer aan damwanden in oude glorie (1972) te kunnen herstellen. Samengevat heeft de gemeente te maken met een complex vraagstuk dat groter en meer integraal is dan alleen de opgave om de damwanden te vervangen. Een visie, een houvast, een leidraad is nodig om grip te krijgen op de acties die nodig zijn om de inrichting van de Spakenburger Binnengracht vorm te geven. Graag leggen we dat voor aan de Commissie Ruimte om samen koers te bepalen.

Varianten/scenario’s Scenario 1 De oorspronkelijke inrichting herstellen door de realisatie van nieuwe damwanden en de aanplant van een nieuwe bomenstructuur. Argumenten voor  Nieuwe damwanden die weer 40-50 jaar mee kunnen gaan;  Kans om nieuwe boomstructuur te ontwikkelen;  Doorstroomprofiel van de watergang wordt hersteld;  Het beeld is weer strak en netjes; Argumenten tegen  De bestaande boomstructuur verdwijnt;  De aanwezige flora en fauna verdwijnt en zal gecompenseerd moeten worden; Financiën Het beschikbaar gestelde budget (anno 2015) van circa één miljoen euro voor het herstellen van de damwanden is niet meer toereikend. Zou de gemeente besluiten om de damwanden te vernieuwen dan is extra geld nodig. Ook voor de aanplant van nieuwe bomen. Geschat wordt dat 1 tot 1,5 miljoen euro extra nodig is (anno 2025). Dit staat los van de kosten die gemaakt moeten worden om de flora en fauna te beschermen en te compenseren.

Scenario 2 De huidige situatie in stand houden met behoud van de boomstructuur en zonder het herstel van nieuwe damwanden zolang de boomstructuur nog vitaal is. Argumenten voor  Zonder de damwanden zijn de oevers dankzij de boomwortels stabiel genoeg.  De 25 jaar oude bomen zijn nog vitaal en kunnen naar verwachting nog 25 jaar mee gaan.  Ingrijpen is op de korte termijn niet noodzakelijk.  De gemeente krijgt de tijd om plannen voor te bereiden langs de Binnengracht waarmee het hele wegprofiel inclusief gracht kan worden vormgegeven. Argumenten tegen  Het beeld oogt minder strak en netjes.  Het beheer en onderhoud neemt toe. Financiën Op de korte termijn is voor scenario 2 geld nodig om het huidige beeld met de bestaande bomen, oevers, regenwaterafvoer en straatwerk in stand te houden met beheer en onderhoud. De oude damwanden zullen langzaam uit het beeld verdwijnen. Het gehele budget dat nu beschikbaar is voor het vernieuwen van de damwanden zou gebruikt kunnen worden voor het beheer en onderhoud van de komende 25 jaar (zo lang als de bomen het volhouden). Een jaarlijks bedrag van circa €40.000 per jaar is naar verwachting daarvoor nodig.

2/3

Commissievoorstel 1228845 - Spakenburger Binnengracht - presentatie Scenario 3 Het treffen van voorbereidingen voor een totale herinrichting van de Spakenburger Binnengracht en omliggende straten. Argumenten voor  Door de straten en de gracht in samenhang te ontwerpen ontstaan meer ruimtelijke mogelijkheden om andere keuzes te maken. Denk bijv. aan een smaller rijbaan langs de gracht zodat ruimte vrijgespeeld wordt voor een nieuw oeverprofiel en dus meer ruimte voor groen en water;  Naast groen en water kunnen andere vakdisciplines betrokken worden bij de herinrichting van het totale profiel, denk aan verkeer, wegen, riolering en kabels & leidingen. Deze kunnen dan ook financieel bijdragen aan één integraal project dat vervolgens fasegewijs kan worden uitgevoerd. Argumenten tegen  Het is een proces van meerdere jaren dat de Spakenburger Binnengracht uiteindelijk als één geheel een nieuwe inrichting zal hebben gekregen. Het betreft dus niet een totaal inrichting die in één keer klaar is. Financiën Voor aanpassingen aan de openbare ruimte langs de Binnengracht, zoals bijv. in de Koningin Wilhelminastraat (onderdeel van de Oranjebuurt) zal geld in de budgetten van de herinrichtingsprojecten gevonden moeten worden, bijv. bij wegbeheer, riolering & water en het mobiliteitsplan.

Geschat wordt dat anno 2025 een bedrag van totaal 6-7 miljoen euro nodig zal zijn voor bovengrondse en ondergrondse vernieuwingen over een totale straatlengte van 2 x 1 kilometer langs de Spakenburger Binnengracht. Zodra alle straten langs de Binnengracht vernieuwd zijn en de levensduur van de boomstructuur langs de Binnengracht komt ten einde, dan zou er voldoende ruimte beschikbaar moeten zijn om een nieuw water- en oeverprofiel te ontwerpen tussen de straten langs de Binnengracht. Deze laatste fase zal naar verwachting rond het jaar 2050 aan de orde kunnen zijn als het gefaseerd wordt uitgevoerd. Vervolgstappen  Aanleveren collegevoorstel  Collegevoorstel & presentatie in college o Commissievoorstel & presentatie in Commissie Ruimte o Inzichten n.a.v. Commissie Ruimte o.a. meenemen in planvoorbereidingen Project Oranjebuurt incl. Koningin Wilhelminastraat

16 dec 2025 6 jan 2025 28 jan 2026 Q1-2026

3/3