SM zorgkosten 2e periode 22.docx

Schriftelijke mededeling Nummer 1172094 Monitoring zorgkosten Sociaal domein 2e periode 2022 Aan de commissie: Samenleving Portefeuillehouder: P. van Asselt Beleidskader: Sociaal Domein Opmerkingen griffie: Team: Samenleving Ambtenaar: Janet Berkhoudt Telefoonnummer: 033 - 299 1411 E-mailadres: j.berkhoudt@bunschoten.nl Datum: 26 september 2022 Aanvullende stukken 1. Titel: Bijlagen digitaal beschikbaar: Ter inzage: 2. Titel: Bijlagen digitaal beschikbaar: Ter inzage: 3. Titel: Bijlagen digitaal beschikbaar: Ter inzage: Mededeling Beheersing zorgkosten Sociaal domein 2e periode 2022 In deze schriftelijke mededeling doen we verslag van de ontwikkeling van het zorggebruik jeugd en Wmo in de eerste 7 maanden van 2022. Deze informatie is o.a. gebaseerd op de Dashboard gegevens van 2022, de gemeentelijke monitor sociaal domein, regionale vergelijking Q2 en CBS. Deze schriftelijke mededeling is in lijn met eerdere memo’s die over dit onderwerp zijn verschenen en bedoeld om u te informeren. De schriftelijke mededeling gaat achtereenvolgens in op de volgende onderwerpen:  Sociaal team en Zorgloket  Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo)  Jeugdwet  Financiële stand van zaken

INHOUDELIJK Sociaal team en Zorgloket

Het Sociaal team voert de Jeugdwet en Wmo nieuw uit. Onder Wmo nieuw verstaan we hoofdzakelijk ambulante begeleiding, maar ook voorzieningen voor wonen met zorg. Het aantal openstaande zaken van het Sociaal team steeg het eerste half jaar van 2022. Deze stijging is al drie jaar zichtbaar. We zien dat het team gemiddeld per maand tussen de 25 en 30 nieuwe zaken oppakt en er tussen de 10 en 35 afsluit. Over een half jaar zien we dat er gemiddeld 26 zaken per maand bijkomen en 22 worden afgesloten. Dat verklaart de langzame, maar gestage stijging van het totale aantal zaken. Het aantal openstaande zaken van het Zorgloket steeg fors de eerste helft van 2022. Wettelijke termijnen voor het maken van een besluit (toekennen/afwijzen van een voorziening) zijn niet overschreden. Onder het Zorgloket valt de uitvoering van Wmo oud voorzieningen (huishoudelijke hulp, Wmo-hulpmiddelen, woningaanpassingen, vervoersvoorzieningen). Ook voeren zij, vaak in overleg met het Sociaal team, dagbesteding en kortdurende verblijf (respijtzorg) uit. Over het algemeen hebben deze zaken een kortere doorlooptijd. De caseload van het Sociaal Team en het Zorgloket stijgt in 2022. Dit leidt tot een voortdurende hoge werkdruk bij het Sociaal team en het Zorgloket. Er is in de afgelopen jaren extra geïnvesteerd in de formatie van het Sociaal team.

Enerzijds om de werkdruk te verlichten en anderzijds om meer regie te houden op doorverwijzingen door huisartsen en meer zelfbegeleiding op te pakken. Dit is tot uiting gekomen door extra formatie voor de gedragsdeskundigen (nieuwe benaming voor SO JGGZ) (1,6 fte) en het project zelfbegeleiding (oplopend naar 2,8 fte in 2023). De verwachting is dat dit tot minder regionale inkoop moet leiden op de percelen ambulante begeleiding en behandeling. Dit laatste effect komt nog niet direct tot uitdrukking in lagere lasten voor inkoop, mede omdat er nog steeds sprake is van een stijgende caseload. Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) Algemeen beeld aantal cliënten in maatwerkvoorziening Wmo Het aantal cliënten dat gebruik maakt van Wmo nieuw (begeleiding en dagbesteding) is stabiel/ daalt licht. Relatief weinig inwoners maken gebruik van begeleiding en dagbesteding als dit vergeleken wordt met het landelijke zorggebruik. 8 op de 1000 inwoners in Bunschoten maakt gebruik van dagbesteding/individuele begeleiding. Landelijk gaat het om 11 op de 1000 inwoners. Vanuit het oogpunt van de vergrijzing, de ontwikkeling dat ouderen steeds langer thuis blijven wonen, het gebrek aan levensbestendige woningen en de ambulantisering van de GGZ is dit een positieve ontwikkeling. Maatregelen om de groei af te remmen zijn o.a.

genomen in het bieden van eigen begeleiding door het Sociaal Team en het opstarten van een extra groep Meedoen.

De vraag naar Hulp bij het huishouden (HH) is nog steeds groot, maar de absolute aantallen dit jaar lijken te stabiliseren. Het abonnementstarief heeft voorgaande jaren een enorme aanzuigende werking gehad, vooral bij de voorziening Hulp bij het huishouden. Het abonnementstarief is de eigen bijdrage van € 19,- per maand, die een inwoner betaalt voor Wmo-voorzieningen. In het landelijk Regeerakkoord (voorjaar 2022) is daarover toegezegd dat wordt toegewerkt naar een eerlijkere eigen bijdrage voor de huishoudelijke hulp met landelijke normen en met oog voor betaalbaarheid van lage- en middeninkomens. Hierdoor blijft deze hulp en ondersteuning ook voor de langere termijn beschikbaar. Vooralsnog wordt ervan uitgegaan dat het abonnementstarief per 1 januari 2025 voor huishoudelijk hulp verdwijnt en weer inkomensafhankelijk zal worden. Ambulante begeleiding Wmo De cliëntenaantallen zijn momenteel stabiel. Er lijkt zelfs sprake te zijn van een lichte daling. Onderstaande grafiek laat een weergave van cliëntenaantallen zien van de periode januari tot en met juli voor de jaren 2020, 2021 en 2022. Daarbij zien we dat aanvankelijk de cliëntenaantallen in 2022 hoger lager dan in 2021. Het kantelpunt is de maand april. Vanaf dat moment zijn de cliëntenaantallen in 2022 lager dan in dezelfde periode van 2021.

Regionaal is op dit perceel in veel gemeenten al sprake van een daling (11,5%) in het eerste kwartaal t.o.v. 2021. Dit gold nog niet voor onze gemeente. Dat komt mede omdat in sommige gemeenten eigen begeleiding aan cliënten door teamleden al voortvarend is opgepakt (en dus ingekochte zorg vervangt). Wij zijn nog relatief kort bezig om meer eigen begeleiding door leden van het sociaal team te stimuleren en faciliteren. Ook het registreren van deze eigen begeleiding kan beter, waardoor we meer inzicht krijgen in welk deel van de Wmo-begeleiding door de sociaal teamleden wordt gedaan in plaats van door een ingekochte aanbieder. Wat opvalt ten opzichte van de landelijke gemiddelden is dat in Bunschoten relatief weinig inwoners gebruik maken van ambulante begeleiding. In Bunschoten maakt 5 op de 1000 inwoners gebruik van ambulante begeleiding. Landelijk maken 9 inwoners op de 1000 inwoners gebruik van ambulante begeleiding (gemeentelijke monitor sociaal domein). De zorgzwaarte van de indicaties lijkt in 2022 ook af te nemen. 31% van de indicaties in 2022 had de hoogste zorgzwaarte. In 2021 was dit nog 36%. Dat is een positieve trend. De grootste zorgaanbieders zijn momenteel Kwintes (psychische problematiek), Interakt Contour (niet aangeboren hersenletsel) en Leger des Heils (psychische problematiek).

Voor deze begeleiding geldt dan ook dat cliënten deze zorg soms jarenlang ontvangen, omdat de problematiek langdurig is.

Dagactiviteiten volwassenen/senioren De dagactiviteiten Wmo laat een stabiel beeld zien. Als een vergelijking met voorgaande jaren wordt gemaakt, is het cliëntenaantal laag in 2022. Een verklaring hiervoor kan gezocht worden in Corona en de voorliggende voorziening Meedoen, dat inmiddels drie dagdelen per week wordt georganiseerd door de Boei. Vanuit de Coronamiddelen is dit jaar de derde groep opgestart, omdat dit duidelijk voorziet in een behoefte. Meedoen is een algemeen toegankelijke voorziening waarbij ouderen onder begeleiding van vrijwilligers gezamenlijk een activiteit doen en eten. Meedoen fungeert als voorliggende voorziening voor geïndiceerde dagbesteding. Wmo hulpmiddelen Er wordt in Bunschoten iets minder dan het landelijk gemiddelde een beroep gedaan op Wmo hulpmiddelen en diensten (o.m. rolstoelen, woningaanpassingen en vervoersdiensten). We zien wel dat wanneer er woningaanpassingen nodig zijn, hierbij soms sprake is van forse bedragen per client. Daarnaast speelt bij de toename van de kosten het gebrek aan woningen, die meer levensloopbestendig zijn ook steeds meer een rol. Inwoners worden gemiddeld steeds ouder, wonen steeds langer thuis en maken aanspraak op Wmo-voorzieningen. Mensen blijven ook langer thuis wonen vanwege de aangepaste criteria voor toegang tot de Wlz (verpleeghuizen) en het verdwijnen van de verzorgingshuizen.

Ook heeft Corona geleid tot een toename, omdat veel ouderen na een besmetting blijvende klachten/beperkingen hebben overgehouden. Huishoudelijke hulp (Wmo) Bij huishoudelijke hulp (HH) wordt een onderscheid gemaakt tussen huishoudelijke hulp en HHT. Huishoudelijke hulp is een maatwerkvoorziening en wordt verstrekt op basis van de uitkomst van een keukentafelgesprek, waarin de behoefte wordt beoordeeld. HHT is de mantelzorgregeling. De regeling is ontwikkeld door de gemeente om een mantelzorger te ontlasten. Het is geen wettelijk verplichting. Per week wordt het huis van de mantelzorger of mantelzorgontvanger schoongemaakt (maximaal 1,5 uur per week). Met het ondersteunen van de mantelzorger kan in sommige gevallen zwaardere/duurdere zorg langer worden uitgesteld of zelfs worden voorkomen. De cliëntenaantallen van huishoudelijke hulp zijn stabiel. De cliëntenaantallen van HHT lijken licht te stijgen en zijn inmiddels verantwoordelijk voor een kwart van het aantal cliënten dat HH ontvangt. De gemeentelijke monitor sociaal domein is recent uitgebracht. We zien daarin dat de meest recente cijfers van het zorggebruik van HH in Bunschoten in lijn liggen met de landelijke zorgafname. 38 inwoners per 1000 inwoners ontvangen hulp bij het huishouden. Dit is ook het landelijke gemiddelde.

Jeugdwet Landelijk beeld: jarenlange stijging jeugdzorggebruik Gedurende de jaren zien we landelijk een groei van het aantal jongeren in jeugdzorg. De stijging doet zich al jaren voor, al lang voordat de jeugdzorg naar de gemeenten werd overgeheveld. De oorzaak wordt gezocht in maatschappelijke ontwikkelingen, zoals een toename van het aantal (problematische) echtscheidingen, forse prestatiedruk voor kinderen en ouders en middelengebruik. Zeer recent werd dit weer bevestigd door een aantal onderzoeken. Zo blijkt dat Nederlandse meisjes de afgelopen jaren te maken hebben gekregen met een ongekende daling in de mentale gezondheid 1. Als oorzaken worden genoemd de coronacrisis, de druk om te presteren en een zo hoog mogelijk schooldiploma te behalen. Ook het aantal jonge vrouwen (15-24 jaar) dat antidepressiva slikt, is toegenomen. Deze ontwikkeling speelt ook bij jongens, maar in mindere mate. Aangenomen wordt dat dit te wijten is aan de coronacrisis, maar dat ook andere oorzaken een rol spelen, zoals de inflatie en het gebrek aan betaalbare woonruimte 2 3. Komend najaar wordt de landelijke Hervormingsagenda Jeugd 2022-2028 vastgesteld. De Hervormingsagenda wordt gezamenlijk ontwikkeld door het rijk, gemeenten en partners (cliëntvertegenwoordigers, professionals en instellingen). Doel van de Hervormingsagenda is een financieel beheersbaar jeugdhulpstel en betere hulpverlening.

Jeugdhulp in de gemeente Bunschoten Het jeugdhulpgebruik in Bunschoten is in de eerste helft 2022 vrij constant. Het aantal fluctueert rond 575 jongeren in zorg. Als we het cliëntenaantal vergelijken met vorig jaar, dan zien we dat er in 2022 gemiddeld 20 jongeren maandelijks meer in zorg zijn dan in 2021. We willen dat jongeren en gezinnen hun hulpvragen vroegtijdig stellen, zodat escalatie van de problematiek wordt voorkomen. Door vroegtijdig ambulante hulpverlening in te zetten, wordt voorkomen dat in de toekomst kinderen zware zorg nodig hebben, of zelfs niet meer thuis kunnen wonen. Deze beweging zien we terug in de cijfers. Het aantal jongeren in ambulante vormen van ondersteuning is relatief hoog. Echter, het gebruik van zware vormen van jeugdhulp is lager dan in de regio en/of landelijk. Ook het bedrag dat wij per jeugdige besteden aan jeugdhulp is relatief laag in vergelijking met de regiogemeenten. Dit is een belangrijke constatering. Dit ondersteunt de aanname dat door vroegtijdige, ambulante ondersteuning maatschappelijke en financiële kosten worden voorkomen. Landelijk en regionale vergelijking De gemeente Bunschoten heeft in 2021 een iets lager percentage jongeren in jeugdzorg dan het landelijke gemiddelde (CBS).

In vergelijking met de jeugdregio Amersfoort heeft de gemeente Bunschoten procentueel meer jongeren in jeugdzorg (11%) dan het gemiddelde percentage in de regio (10%). Als we nader inzoomen op deze aantallen, dan zien we dat we vooral in de ambulante vormen van jeugdhulp meer kinderen in zorg hebben dan de regio. Dit zijn de zorgvormen ambulante begeleiding, ambulante behandeling en dagactiviteiten. Als we echter kijken naar het aantal jongeren in de zwaardere vormen van zorg, dan zien we juist dat onze jongeren hier minder gebruik van maken dan regionaal. Het gaat hierbij met name om LTA, jeugdhulp met verblijf en jeugdbescherming.

1

Onderzoeksrapport Health Behaviour in School-aged Children (HBSC) (2022) https://nos.nl/artikel/2444303-gebruik-antidepressiva-onder-jonge-vrouwen-flink-toegenomen 3 https://nos.nl/artikel/2444591-gekke-inhaalslag-meisjes-vaker-gedragsproblemen-meer-drugs-enalcoholgebruik 2

Ambulante begeleiding Jeugd In de eerste helft van 2022 is het cliëntenaantal vrij stabiel (m.u.v. juni). Wel lag het cliëntenaantal in voorgaande jaren lager dan in dezelfde periode in 2022. Geconcludeerd kan worden dat cliëntenaantallen relatief stabiel zijn, maar hoog in vergelijking met voorgaande jaren. Opvallende aanbieders waar meer gebruik van wordt gemaakt vanaf de tweede helft 2021 zijn Ambulante Zorg op Maat en Diversiteit in Hulp. Als redenen geeft het sociaal team aan dat deze partijen kwalitatief goede zorg leveren zonder wachttijden. Als verklaring voor de gestegen inzet van Diversiteit in Hulp wordt genoemd het gestegen aantal hulpvragers met een anderstalige achtergrond, met name (Poolse) arbeidsmigranten.

Dagactiviteit jeugd (dagbesteding) Het aantal jeugdigen in dagbesteding is in 2022 redelijk stabiel, maar als we de aantallen vergelijken met voorgaande jaren is het cliëntenaantal hoger. In 2020 en 2021 maakten maandelijks gemiddeld ongeveer 10 jeugdigen minder gebruik van dagbesteding, waarschijnlijk als gevolg van de coronacrisis (kans op besmetting in de groep, tijdelijke sluiting etc). In 2022 maakt tussen de 40 en 45 jeugdigen maandelijks gebruik van de dagbesteding. Coöperatie Boer en Zorg (waar zorgboerderij D’Boerenkiel onder valt) en Amerpoort zijn de grootste zorgaanbieders.

Ambulante behandeling Jeugd (P x Q) De cliëntenaantallen zijn licht gestegen vanaf januari. Historisch gezien liggen de cliëntenaantallen in de maanden juli en augustus lager vanwege de zomervakantie. Een deel van de kinderen die deze ondersteuning krijgt, wordt bijvoorbeeld vanuit het onderwijs rechtstreeks verwezen naar de huisarts, die vervolgens de verwijzing afgeeft. De gehele regio Amersfoort kent een stijging op dit bouwblok. Breed spectrum aanbieders (BSA) De breed spectrum aanbieders zijn ’s Heerenloo, GGZ Centraal, Stichting Timon, De Rading, Youké, Leger des Heils en Pluryn. Zij leveren in de regio Amersfoort gezamenlijk zware en complexe jeugdzorg. Hierbij kun je denken aan specialistische GGZ en jeugdhulp met verblijf. Vanaf juni 2019 is het aantal kinderen dat hulpverlening ontvangt van de BSA redelijk constant. Het aantal fluctueert rond 120 kinderen. Het percentage kinderen dat zorg ontvangt van de BSA was in 2021 in lijn met het regionale gemiddelde.

Begin september hebben we de cijfers ontvangen van de werkelijke bestedingen per gemeente. Dit zijn de cijfers voor verevening. Daaruit komt naar voren dat de kosten voor BSA voor onze gemeente verder doorstijgen. In 2020 waren de werkelijke kosten € 2,2 miljoen, in 2021 is dat verder opgelopen naar bijna € 3,0 miljoen. Voor een belangrijk deel is dat te verklaren door één client in verblijf met een zeer intensieve hulpvraag, door de inflatie en door de extra toegekende claim voor de BSA-aanbieders in 2021.

FINANCIEEL Medio september 2022 is de prognose van de zorgkosten Q2 ontvangen. De prognose voor Bunschoten komt uit op € 7,6 miljoen. Hierbij moet worden opgemerkt dat er geen rekening is gehouden met demping van de verevening tot een bedrag van maximaal € 15 per inwoner. Dit geldt alleen voor het deel (50%) dat wordt verevend over de aantallen jeugd. De verwachting is dat onze prognose uitkomt rond een bedrag van € 7,3 miljoen. Dit is inclusief een claim van de BSA-aanbieders voor 2022 die in lijn is met die van 2021 en die voor Bunschoten wordt geraamd op € 174.000. Dit is in de eerste tussentijdse bestuursrapportage 2022 gemeld. Op basis van de prognose Q2 moeten we constateren dat de uitgaven doorstijgen. In de eerste tussentijdse bestuursrapportage 2022 leek het realistisch om uit te gaan van het geraamde bedrag van € 6,3 miljoen. De stijging van € 1 miljoen ten opzichte van de raming is te verklaren door een aantal oorzaken. Ten eerste is er een kostenstijging voor onze gemeente over 2021 voor het perceel BSA van € 300.000. Daarnaast wordt de stijging veroorzaakt door een hogere claim van de BSA voor de gehele regio, die voor Bunschoten is berekend op € 175.000. Andere effecten zijn een stijging op de percelen ambulante begeleiding jeugd en ambulante (dag-) behandeling jeugd en het nog niet kunnen realiseren van de besparingen door zelfbegeleiding.

Dit is in totaal een bedrag van € 500.000,--. In onderstaande grafiek hebben we de totale kosten van inkoop zorg in beeld gebracht, gesplitst in Wmo, BSA en Jeugd overig. Daaruit blijkt dat de kosten voor de Wmo redelijke stabiel blijven en de kosten voor BSA vooral met ingang van 2021 fors stijgen.

In de begroting 2022 is rekening gehouden met een taakstelling besparingen sociaal domein van afgerond € 0,5 miljoen. De verwachting is dat het niet lukt deze in te vullen. In de meerjarenbegroting 2023-2026 is deze taakstelling niet meer opgenomen, maar vooral ingevuld door de extra middelen sociaal domein. Dekking extra lasten binnen de begroting De extra middelen die we van het Rijk hebben ontvangen voor 2022 zijn in de egalisatiereserve sociaal domein gestort. Het gaat om een bedrag van € 800.000. In de tweede tussentijdse rapportage 2022 hebben we nog voldoende ruimte (mede door de stijging van het algemene accres van het gemeentefonds) om tegenvallers op te vangen voor dekking van het niet realiseren van de taakstellende bezuiniging op de zorgkosten. Wij gaan er daarbij vanuit dat de egalisatiereserve voor 50% wordt ingezet ter dekking van de hogere kosten.