SM 1165456 bijlage Evaluatie project grondgebruik

Memo: Evaluatie project “Grondgebruik” Datum: Portefeuillehouder: Opgesteld door:

Oktober 2021 Wim de Jong Nanda van Mondfrans (beleidsadviseur openbare ruimte) Lotte Beelen (juridisch medewerker bureau Eiffel)

Inleiding In september 2017 heeft de raad ingestemd met raadsvoorstel 1121424 om een vervolg te geven op het handhaven van illegaal in gebruik genomen gronden. Aanleiding om dit traject te starten is om duidelijkheid te verschaffen over de eigendomssituaties en het risico op verlies van eigendom door verjaring te stoppen. Daarnaast doet dit project recht aan de bewoners die een stukje grond hebben gekocht t.o.v. bewoners die dit niet hebben gedaan maar wel gemeentegrond gebruiken. Na het volgen van een aanbestedingstraject is in 2018 opdracht gegeven aan bureau Eiffel om het project uit te voeren. In het voorjaar van 2018 is gestart met de uitvoering hiervan. Nu, in het najaar van 2021, bevindt het project zich in de afrondende fase. Van de 550 dossiers die in behandeling zijn genomen, zijn er 514 gesloten. De openstaande dossiers bevinden zich in de laatste processtappen. Naast deze dossiers zijn wij ook in gesprek met de woningstichting Gooi en Omstreken om afspraken te maken over illegaal in gebruik genomen gronden bij hun woningen. Deze dossiers zijn niet meegenomen in deze evaluatie. In totaal zijn er 550 dossiers in behandeling genomen, waarvan er 514 zijn afgerond. (Stand per op 1 oktober 2021) • 470 dossiers zijn oneigenlijke ingebruiknames, waarvan er 446 zijn afgerond. • 80 dossiers zijn snippergroen aanvragen, waarvan er 68 zijn afgerond.

Werkwijze Aan het begin van het project is er een inventarisatie uitgevoerd van de gehele gemeente. Hierbij zijn luchtfoto’s onder de kadastrale grenzen gelegd. Met deze inventarisatie is inzichtelijk geworden waar er (vermoedelijk) sprake is van het gebruik van gemeentegrond. De bewoners die op basis van deze inventarisatie (vermoedelijk) een stukje gemeentegrond in gebruik hadden, zijn eerst uitgenodigd voor een algemene bijeenkomst. Dit hebben we gedaan per wijk/buurt. In deze bijeenkomst werd toegelicht wat het project inhoudt, wat de procedure is en welke keuzemogelijkheden er zijn. Na de algemene bijeenkomst hebben de bewoners een persoonlijke brief ontvangen, die was afgestemd op hun specifieke situatie. In de brief werd ook de mogelijkheid geboden om een afspraak ter plaatse in te plannen met de projectmedewerkers. In bijna alle dossiers is er uiteindelijk persoonlijk contact geweest met de bewoners. Er hebben veel bezoeken aan huis plaatsgevonden, waarbij de situatie ter plaatse kon worden bekeken en de bewoners de ruimte kregen om hun verhaal toe te lichten. Deze persoonlijke aanpak is door veel bewoners als positief ervaren. Door de tijd die werd genomen om persoonlijk uitleg te geven over het project ontstond er over het algemeen meer begrip van de bewoners voor het project. Dit heeft dan ook bijgedragen aan het succesvol afhandelen van de dossiers.

1

Overzicht afhandeling oneigenlijk in gebruik (446 dossiers): • • • • • •

Verkocht: 107 dossiers Verjaard: 102 dossiers Ontruimd: 43 dossiers Bestaande afspraken gerespecteerd/gebruik toegestaan: 81 dossiers Bruikleenovereenkomst grondwal afgesloten: 67 dossiers Geen vervolg aangegeven i.v.m. geen/minimale overtredingen: 46 dossiers

Verkocht Bij ongeveer een kwart van de dossiers is overgegaan tot aankoop van de grond. Soms betrof het alleen het deel waarvoor ze zijn aangeschreven en soms werd hier extra grond bij aangekocht. Verjaring Bij de afhandeling van de dossiers is er door een zeer groot deel van de bewoners een beroep op verjaring ingediend. De bewijslast hiervoor ligt bij de bewoners en het bewijsmateriaal moet voldoen aan de wettelijke vereisten voor verjaring. Drie vaste projectmedewerkers hebben per situatie beoordeeld of de verjaring erkend kon worden. Indien dit het geval was, ontvingen de bewoners een brief waarin werd bevestigd dat zij eigenaar zijn geworden van de grond door verjaring. Met deze brief kunnen zij de verjaring laten inschrijven bij de notaris en het Kadaster. Het initiatief hiervoor ligt echter bij de bewoner en de gemeente kan de bewoner niet verplichten om dit te doen. Als de verjaring werd afgewezen, kozen de meeste bewoners ervoor om de grond alsnog aan te kopen. Enkele kozen ervoor om de grond te ontruimen. Ontruimd In een aantal gevallen werd ervoor gekozen om de grond terug te geven aan de gemeente. In die gevallen werden er persoonlijke afspraken gemaakt met de bewoner over het leegmaken van de grond, waarna de grond weer door de gemeente in beheer is genomen.

Bestaande afspraken gerespecteerd/gebruik toegestaan Bij de behandeling van de dossiers zijn diverse oude afspraken tussen bewoners en de gemeente aan het licht gekomen waarbij direct of indirect toestemming is geven om de grond te gebruiken. Het gaat hier met name over situatie aan de voorzijde van de woningen. Er is gekozen om bestaande afspraken uit het verleden te respecteren en het gebruik toe te staan. 2

Richting de bewoners is duidelijk gecommuniceerd dat de gemeente eigenaar is van deze grond. De gemeente behoudt het recht om het gebruik niet langer toe te staan mocht de grond nodig voor een toekomstige herinrichting van de straat. Bruikleenovereenkomst grondwal In het verleden zijn bruikleenovereenkomsten afgesloten voor stroken grond grenzend op en aan de grondwal t.h.v. de Westsingel. De gemeente heeft onvoldoende toegezien op de naleving van deze overeenkomsten, waardoor bij een groot aantal extra grond in gebruik is genomen en er onduidelijke situaties zijn ontstaan. Om vanuit een nul situatie te beginnen is in deze gevallen besloten om de oude bruikleenovereenkomsten te actualiseren. Dit betekent dat de afspraken opnieuw met de huidige bewoners op papier zijn vastgelegd, welk gebruik is toegestaan en de aantal m2. De gemeente blijft eigenaar van de grond. Indien het in de toekomst noodzakelijk zou zijn (bijvoorbeeld voor een herinrichting), kan de overeenkomst worden opgezegd. Minimale of geen overtreding Een aantal zaken is komen te vervallen, omdat na een nadere inventarisatie bleek dat er toch geen of slechts zeer minimaal sprake was van het gebruik van gemeentegrond. De 24 oneigenlijke ingebruikname-dossiers die nu nog in behandeling zijn, worden naar verwachting ook in goede harmonie met de bewoners afgerond.

Overzicht snippergroen aanvragen (68 afgehandeld): • • •

Verkocht: 15 aanvragen Afgewezen: 45 aanvragen Bewoner geen interesse meer: 8 aanvragen

Veel bewoners hebben een aanvraag ingediend om tegen een gereduceerde projectprijs een strookje snippergroen aan te kopen. Bij een aantal aanvragen heeft dit daadwerkelijk geleid tot verkoop van de grond. Veel aanvragen zijn op basis van het beleid echter afgewezen, omdat de groenstrook onderdeel uitmaakt van de hoofdgroenstructuur of omdat het om infrastructurele voorzieningen gaat. Bij een aantal aanvragen bleek verkoop niet mogelijk in verband met hoofdleidingen van nutsvoorzieningen. Daarnaast zagen we dat veel aanvragen, die in het verleden al waren afgewezen, opnieuw werden ingediend. In de meeste gevallen leidde dit opnieuw tot een afwijzing. Van de nu nog 12 openstaande dossiers is de verwachting dat we bij 8 over kunnen gaan tot verkoop. Bij 4 dossier is dit nog niet duidelijk.

3

Planning Bij aanvang van het project was het streven om dit in 2,5 jaar af te ronden. Gedurende het traject moest de planning echter bijgesteld worden. Er zijn meer dossier opgepakt dan verwacht en het grote aantal “beroepen op verjaring” heeft veel tijd in beslag genomen. Daarnaast zijn er meer snippergroen aanvragen gedaan en heeft de Coronacrisis, waarin persoonlijk contact lastig was, voor vertraging gezorgd. De verwachting is dat de laatste dossiers aan het einde van dit jaar zijn afgerond en daarmee komt het project grondgebruik tot een afronding.

Kosten en opbrengsten De raad heeft in de kadernota begroting 2018 in totaal een krediet van € 355.000, beschikbaar gesteld (met het uitgangspunt dat de kosten worden terugverdiend door de opbrengst van de te verkopen in gebruik genomen gronden). Naar verwachting bedragen de kosten voor bureau Eiffel, kadaster etc. tot aan het einde van dit jaar ongeveer €232.000,excl. btw. De interne uren zijn geraamd op € 81.000,-. De verwachte opbrengt is €454.674,-. Bij een groot deel daarvan, €302.797, is de akte al gepasseerd bij de notaris. Het overige deel van de verwachte opbrengsten komt voort uit overeenkomsten die nu nog bij de bewoner of de notaris liggen (maar naar verwachting binnenkort passeren). Het project wordt hiermee met een financieel positiefresultaat afgesloten. Het resultaat van het project grondgebruik komt ten gunst van het rekeningresultaat van het jaar waar het op betrekking heeft.

Conclusie Het is een intensief traject geweest waarbij wij als gemeente samen met bewoners hebben gezocht naar een passende oplossing voor het oneigenlijk grondgebruik. Dit is niet altijd eenvoudig geweest. Bewoners voelen zich doorgaans overvallen en worden geconfronteerd met kosten als ze het stuk(je) grond niet terug willen geven. De persoonlijke benadering en de heldere communicatie hebben een positieve uitwerking gehad op het project. Door de persoonlijk benadering en de bewoners de ruimte te geven om hun verhaal te laten doen, ontstond er over het algemeen meer begrip en konden we de dossier succesvol afronden. Binnen de kaders die zijn vastgesteld door de raad was het mogelijk om maatwerk te leveren en te zoeken naar een passende oplossing. Van alle dossiers hebben we slechts 3 dossiers moeten overdragen aan een advocaat omdat we onderling niet tot een oplossing kwamen. Uiteindelijk hebben deze dossiers niet geleid tot een rechtszaak. Alle 446 oneigenlijke ingebruikname-dossiers hebben we hiermee goed kunnen afronden. Naar verwachting worden de laatste oneigenlijke ingebruikname-dossiers in goede harmonie met de bewoners afgerond.

Aanbevelingen •

•

•

Na het afronden van het project is er sprake van een nul situatie. Het is belangrijk om frequent een inventarisatie uit te voeren om te controleren of bewoners stukken gemeentegrond in gebruik hebben genomen. Mocht hier sprake van zijn, dan dient hier structureel op te worden gehandhaafd. Op deze manier kan rechtsongelijkheid en het verlies van eigendom van de gemeente door verjaring voorkomen worden. Dit dient verder uitgewerkt te worden in het handhavingsbeleid wat in 2022 aan de raad wordt voorgelegd. Door het erkennen van de verjaringen zijn op een aantal locaties onlogische kadastrale grenzen ontstaan. Dit kan in de toekomst hersteld worden door de grens van de hoofdgroenstructuur iets terug te leggen. De grond naast deze verjaarde percelen komt dan in aanmerking om verkocht te worden waardoor een logische kadastrale grens ontstaat. De impact van deze aanpassing op de hoofdgroenstructuur is zeer beperkt en aanvaardbaar. Deze aanpassing kan plaatsvinden bij het vaststellen van het geactualiseerde snippergroenbeleid. Bij de koopovereenkomst voor stroken snippergroen staat op dit moment niet benoemd hoelang de aanbieding geldig is. Nu er geen termijn genoemd is, vervalt het aanbod volgens de wet na ‘een redelijke termijn’. Het verdient de aanbeveling om in de aanbiedingsbrief of de koopovereenkomst specifiek te benoemen na welke termijn het aanbod vervalt.

Dit om discussies te voorkomen, waarbij bewoners jaren later alsnog een beroep willen doen op een oude koopovereenkomst. 4