SM 1164705 Stand van zaken 2021 nota arbeidsmigranten

Schriftelijke mededeling Nummer 1164705 Stand van zaken 2021 nota arbeidsmigranten Aan de commissie: Bestuur en Financiën Portefeuillehouder: M. van de Groep Beleidskader: Samenleving Opmerkingen griffie: Team: Samenleving Ambtenaar: Patrick de Bourgraaf Telefoonnummer: 033 - 299 1411 E-mailadres: p.debourgraaf@bunschoten.nl Datum: 2 december 2021 Aanvullende stukken 1. Titel: Bijlagen digitaal beschikbaar: Ter inzage: 2. Titel: Bijlagen digitaal beschikbaar: Ter inzage: 3. Titel: Bijlagen digitaal beschikbaar: Ter inzage: Mededeling Aanleiding Op 13 december 2018 heeft de gemeenteraad de startnota arbeidsmigranten “Een woon- en leefomgeving voor en met arbeidsmigranten” – zaaknummer 1133191 - vastgesteld. Er is een aantal uitgangspunten vastgesteld. Daarnaast is afgesproken dat de raad jaarlijks (eind van het jaar) over de stand van zaken (zie voor 2019 zaaknummer 1147421 en voor 2020 zaaknummer 1156549) wordt geïnformeerd. Na vier jaar (= 2022) wordt de startnota geëvalueerd. Onderstaand wordt per uitgangspunt (zie ook schema) een update gegeven van de activiteiten en stand van zaken.

1. Arbeidsmigranten leveren momenteel een belangrijke bijdrage aan de lokale economie. Uit de rapportage van de provincie Utrecht (zie zaaknummer 1162068) is gebleken dat de behoefte aan arbeidsmigranten aanwezig is en blijft. De verwachting uit de arbeidsmarkt is dat dit zelfs zal gaan toenemen. Van het aantal arbeidsmigranten die bij de bedrijven in de gemeente Bunschoten werken zijn geen ‘harde’ cijfers te achterhalen. De reden is dat veel uitzendbureaus in verband met de bedrijfsvoering deze niet openbaar willen maken. Er wordt wel aangegeven dat rond de helft van deze werkzame arbeidsmigranten niet woont en verblijft in onze gemeente. Recente publicaties melden dat Nederland in de nabije toekomst steeds afhankelijker zal worden van immigratie en internationale werknemers. Belangrijke drijver is dat de potentiële

beroepsbevolking door ontgroening en vergrijzing afneemt, terwijl de totale bevolking wel in aantal toeneemt. Als voorbeeld: landelijk is er een flink tekort aan technisch geschoold talent en personeel. Dit is ook terug te zien in de ontwikkeling van arbeidsmigranten. Deze dragen niet meer alleen bij aan lopende bandwerkzaamheden maar gaan ook andere werkzaamheden overnemen (denk aan (proces)operators). Dit vindt soms plaats met gerichte opleidingen die worden betaald door de bedrijven. 2. De gemeente ziet toe op naleving van de regels In een schriftelijke mededeling nr. 1134019 is uw commissie geïnformeerd over de resultaten van de integrale controles en de opgestelde rapportage hierover. Er is aangegeven dat besloten is niet eerder op de overbewoning te gaan handhaven dan op het moment dat het tweede logiesgebouw daadwerkelijk is gerealiseerd. Daarnaast moet in het kader van handhaving altijd overwogen worden of legalisatie mogelijk is. Inmiddels zijn de kaders voor deze afweging vastgelegd in het bestemmingsplan “planregels wonen”. Tot op heden is de handhaving niet opgestart. Voordat over wordt gegaan tot handhaving moet volgens het raadsbesluit eerst alternatieve woonruimte in de vorm van twee logiesgebouwen zijn gerealiseerd. Op 17 juni 2021 is er voor het tweede logiesgebouw, gevestigd aan de Celsiusweg 7-9 een omgevingsvergunning verleend.

Deze omgevingsverguning is echter nog niet onherroepelijk omdat tegen dit besluit d.d. 22 juli 2021 beroep is ingesteld bij de rechtbank. Op dit moment zijn wij in afwachting van een zittingsdatum. De uitzendorganisaties zijn er schriftelijk op gewezen dat het bestemmingsplan in werking is getreden en dat huisvesting, buiten het verband van een huishouden, met meer dan vier personen in een reguliere woning niet is toegestaan. Verder zijn ze gewezen op hun verantwoordelijkheid met betrekking tot de inschrijfverplichting. Indien arbeidsmigranten langer dan vier maanden in Nederland wonen, moeten zij zich als ingezetene in laten schrijven in de Basisregistratie Personen. Feitelijk is dit verplicht binnen 5 dagen na aankomst in Nederland. In de afzonderlijke gesprekken met de uitzendorganisaties is hier nogmaals aandacht op gevestigd. Indien sprake is van een verzoek om handhaving in verband met bijvoorbeeld overlast o.i.d. dan wordt uiteraard wel direct actie ondernomen. 3. De gemeente heeft een rol bij sociale veiligheid en welzijn Welzijn Naast taal en gezondheid speelde het afgelopen jaar corona nog een grote rol. Extra aandacht is er geweest voor arbeidsmigranten in het vaccinatieproces. Iedereen die langer dan 1 maand in Nederland verblijft heeft recht op een vaccin. Dat geldt dus ook voor arbeidsmigranten.

Het is daarvoor niet noodzakelijk dat je in de Basisregistratie Personen (BRP) bij een gemeente staat ingeschreven. Ook alle personen die staan opgenomen in het Register NietIngezetene (RNI) en die langer dan 1 maand in Nederland verblijven, hebben recht op een vaccinatie. Deze groep ontvangt de benodigde informatie via communicatie vanuit het RNI. Vaccinatie van deze groep kent extra uitdagingen, te weten: - zij zijn niet altijd direct oproepbaar via adres- of woongegevens; - velen kunnen door een taalbarrière niet altijd tot de juiste informatie komen of moeten geholpen worden in de moedertaal. Om ook de vaccinatiegraad onder arbeidsmigranten hoog te krijgen, is extra aandacht besteed aan het bereiken van deze doelgroep door het team Preventie van de GGD in samenwerking met de gemeente. Onder meer zijn folders over vaccineren in diverse talen op locaties neergelegd waar veel arbeidsmigranten komen (denk bijvoorbeeld aan de Poolse supermarkt). Digitale folders over vaccineren in diverse talen zijn ook naar grote bedrijven met veel arbeidsmigranten in dienst gemaild met het verzoek deze te delen onder werknemers. Tevens is het gesprek met uitzendbureaus aangegaan en heeft de GGD contact gezocht met grote bedrijven om de behoeften van bedrijven te inventariseren. De behoefte van bedrijven lag vooral op het gebied van informatievoorziening in diverse talen.

Ook is de behoefte van bedrijven geïnventariseerd omtrent een vaccinatielocatie op het bedrijventerrein. Gezien meerdere bedrijven aangaven niet geïnteresseerd te zijn in een dergelijke locatie, is

uiteindelijk besloten dit niet te doen. De bedrijven die wij in de coronatijd gesproken hebben, hebben zoveel mogelijk de regels nageleefd. Thuiswerken werd verplicht als dit kon en in de fabrieken zijn spatschermen geplaatst en waren mondkapjes verplicht. Ook hebben productiebedrijven bekeken of de medewerkers op andere plekken konden gaan staan, zodat de anderhalve meter gewaarborgd kon worden. Door kleine aanpassingen is dit vaak gelukt. Ook zijn rooster omgegooid waar dit kon. Verder hebben werkgevers aangedrongen om individueel naar het werk te komen. Dit hebben ze ook gecommuniceerd met de uitzendbureaus. Daarnaast hebben een aantal grote bedrijven zelf coronatesten ingekocht om hun personeel preventief te testen. Sociale veiligheid Als wordt gekeken naar de afgelopen periode kan worden geconcludeerd dat zich geen bijzonderheden hebben voorgedaan i.c. geen toename van de overlastmeldingen. Er is net als de vorige periode sprake van enkele meldingen. Convenant Er ligt tussen uitzendbureaus en de gemeente een convenant. In dit convenant worden onder andere de bovenstaande onderwerpen alsmede de huisvestiging besproken. In het convenant is vastgelegd dat jaarlijks overleg met de uitzendbureaus plaatsvindt. In tegenstelling tot voorgaande jaren hebben deze keer de gesprekken afzonderlijk met alle uitzendbureaus en huisvestingsorganisaties plaatsgevonden.

Elke (bekende) partij heeft dus 1 op 1 met de gemeente een gesprek gehad. 4. De gemeente ziet toe op het huisvesten van 300 short-stayers die in de gemeente Bunschoten werken. De rol van de gemeente bij de huisvesting van arbeidsmigranten beperkt zich tot het faciliteren van initiatieven om tijdelijke arbeidsmigranten die in Bunschoten-Spakenburg werken te huisvesten. De gemeente levert geen financiële bijdrage en participeert niet risicodragend in de ontwikkeling van huisvestingslocaties aldus de startnota. De behoefte aan woonruimte voor arbeidsmigranten blijft toenemen volgens provinciaal onderzoek (zie toelichting onder zaak 1162068). Ook uit de BRP blijkt dat ten opzichte van de startnota (zie Startnota 3.3.1 Aantal in de gemeente gehuisveste arbeidsmigranten en de tabellen uit bijlage 1) een lichte toename is te zien. Er staan 732 inwoners uit Midden- en Oost-Europa ingeschreven in de gemeente Bunschoten (ter info: de genoemde aantallen in het rapport van Decisio zijn gebaseerd op CBS microdata en wijken daarom af van BRP). In 2018 waren dit er nog 630. Opvallend is wel dat de procentuele verdeling van land van herkomst verschuift. Er zijn procentueel minder arbeidsmigranten uit Polen in vergelijking met 2018. En het procentuele aantal aan Roemenen is toegenomen. De arbeidsmigranten blijven ook langer of hervestigen zich.

Over de in gebruik zijnde huisvestingslocatie aan de Amersfoortseweg zijn geen bijzonderheden te melden. Het tweede logiesgebouw aan de Celsiusweg 7-9 is nog niet gerealiseerd omdat de beroepsprocedure nog loopt. Op andere initiatieven om logiesgebouwen te realiseren, werd op basis van de startnota afwijzend gereageerd. Hierin is benoemd dat voordat een initiatief voor een extra migrantenhotel wordt bekeken, eerst de twee huidige initiatieven worden geëvalueerd. Voor de ontwikkeling van het 2e logiesgebouw is de vergunningsprocedure afgerond maar de beroepsprocedure loopt nog. Hiermee komt er enig zicht op de realisatie. Maar daarmee wordt in de huisvestigingsbehoefte voor de arbeidsmigrant nog niet voldoende voorzien. Aangezien er momenteel nog onvoldoende zicht is op de realisatie van het tweede logiesgebouw, is er sprake van een bijzondere situatie. Het college heeft dan ook de bereidheid uitgesproken om een verantwoord en zorgvuldig onderbouwd initiatief in behandeling te nemen en voor te leggen aan de Raad.

Toelichting : Gebaseerd op de vraag- en aanbodanalyse concludeert Decisio (2019) dat de vraag naar woonruimte vanuit verschillende doelgroepen internationale werkers, waaronder arbeidsmigranten, in de provincie Utrecht de afgelopen jaren is toegenomen en dat de verwachting is dat de vraag naar woonruimte in de toekomst verder zal toenemen aangezien de behoefte aan deze arbeiders ook verder toeneemt (zie ook 1. Lokale economie). Bovendien geven partijen aan dat al sprake is van een tekort aan geschikte woonruimten voor verschillende specifieke doelgroepen. Dat geldt in ieder geval voor arbeidsmigranten. Veel van hen wonen nu in relatief oncomfortabele, hoewel niet per definitie onveilige omstandigheden. Dit kan worden beschouwd als een ‘latente’ extra behoefte. In de regionale bevolkings- en huishoudensprognoses van het PBL/CBS (2019) wordt voor de gemeente Bunschoten de inschatting gemaakt dat het aantal immigranten de komende jaren zal blijven groeien met circa 1.400 personen iedere vijf jaar (2020-2024, 2025-2029, 2030-2035, etc.) terwijl het aantal emigranten op circa 1.200 personen ligt (per vijf jaar). Ook deze mensen zullen adequate huisvesting moeten krijgen.

BIJLAGE 1 De gemeente heeft vanuit de registratie Basis Personen Registratie (BRP) cijfers van inwoners van de gemeente die uit een van de landen komen. Hieronder zijn de tabellen weergegeven. Hierin zijn ook de cijfers van 2018 weergegeven. In het BRP van de gemeente staan in 2021 732 inwoners uit Midden- en Oost-Europa1 ingeschreven in de gemeente Bunschoten. In 2018 was dit aantal nog 630 en in 2020 656. Tabel 1: Procentuele verdeling per land van herkomst Land herkomst Bosnië-Herzegovina Bulgarije Hongarije Letland Litouwen Polen Roemenië Slowakije / Tsjechië Getotaliseerd

2018 [in %] 0,2 0,9 0,8 1,3 0,5 91,8 0,9 3,6 100,0

2021 [in %] 0,1 1,9 0,5 1,8 0,8 88,7 3,4 2,7 100,0

Tabel 2: Arbeidsmigrant per categorie Gevestigd2 short-stayers long-stayers hervestigers kinderen Totaal

2018 80 225 230 95 630

2021 51 222 345 114 732

Kanttekeningen bij deze registratie: - Inschrijving pas na 4 maanden. Een arbeidsmigrant zich niet direct na intrek in een woning mag inschrijven bij de gemeente in het BRP. Dit kan pas na vier maanden. Bij vestiging in Nederland moeten ze zich op hun adres in hun thuisland inschrijven bij een van de 18 daarvoor aangewezen gemeenten als Niet-Ingezetene. Dit is om zwartwerk tegen te gaan. Sinds 2015 kan men vrijwillig ook het eerste verblijfadres bij deze gemeenten aangeven, die dit registreren in de REVA. Velen vergeten zich na die vier maanden in te schrijven. Anderen vergeten zich uit te schrijven als ze verhuizen. - Landelijk schrijft rond 60% zich in het BRP in Volgens de migrantenmonitor van het CBS is ongeveer 60% van de arbeidsmigranten geregistreerd in het BRP. Dit zou betekenen dat in de gemeente circa 1.030 arbeidsmigranten wonen.3 In 2018 was dit aantal nog bepaald op circa 890.

Toelichting: 1 Dit zijn inwoners die op 1 oktober 2021 in het BRP ingeschreven stonden. 2 Kort = korter dan 6 maanden, lang = na 1/1/2018, hervestigers = voor 1/1/2018. 3 Aantal inwoners uit Midden- en Oost-Europa is 732, waarvan 114 kinderen. We gaan uit van 618 volwassenen en daar wordt

40% bij opgeteld (618/60*100).