SM 1160278 bijlage Regiovisie voor een veilig thuis regio Utrecht
Tekst van het document
VOOR EEN VEILIG THUIS REGIOVISIE GEWELD HOORT NERGENS THUIS
Gemeente Oudewater
VOORWOORD Voor u ligt de vernieuwde Regiovisie ‘Voor een veilig
werken, stelden we in 2015 een eerste Regiovisie vast.
onze aanpak verder te versterken. Die input hebben we
thuis, Regiovisie Geweld hoort nergens thuis – regio
Sindsdien hebben we gezamenlijk stappen vooruit gezet,
verwerkt in deze actualisering van de Regiovisie.
Utrecht 2020’. Als je met geweld te maken krijgt is de
hebben we voortgang geboekt die we willen vasthouden.
kans het grootst dat dit een vorm van huiselijk geweld
Sindsdien is ook lokaal, regionaal en op landelijk niveau
Aan de hand van deze regiovisie kunnen en zullen we
of kindermishandeling is. Veel organisaties, instanties,
een beter beeld ontstaan van de aard en omvang van de
continu en samen de schouders eronder blijven zetten
professionals, betrokkenen en ervaringsdeskundigen zijn
problematiek. Huiselijk geweld en kindermishandeling
om huiselijk geweld en kindermishandeling aan te pakken
nodig om dit geweld te voorkomen en/of duurzaam te
is een groot persoonlijk, maar ook maatschappelijk en
en een wezenlijk verschil te bereiken in de levens van
stoppen.
hardnekkig probleem.
degenen die onder dit geweld lijden.
In de Provincie Utrecht werken wij, de 26 gemeenten,
Met een scherper beeld van de problematiek en de
Namens de Bovenregionale bestuurlijke overlegtafel
met maatschappelijke partners die werken aan zorg
input die uit diverse landelijke programma’s komt,
huiselijk geweld en kindermishandeling
en veiligheid vanuit één gedeelde visie samen aan een
zetten we komende jaren de vervolgstappen. Met
aanpak. Dat doen we al vele jaren. En dat moet ook: een
hulpverleningsinstanties, partners uit de veiligheidsketen,
Wil Kosterman
goede samenwerking en afstemming tussen omgeving,
gemeenten en ervaringsdeskundigen hebben we de
Voorzitter
betrokken instanties en overheidsorganen is wezenlijk.
balans opgemaakt. Vanuit de dagelijks praktijk hebben
Najaar 2020
Om die gezamenlijke visie te duiden en verder uit te
vele betrokken partijen aandachtspunten aangedragen om
2
INHOUDSOPGAVE
Inhoudsopgave
Samenvatting
4
Inleiding
5
Visie op de aanpak en uitgangspunten voor lokale en regionale aanpak
8
Verder bouwen aan de netwerkorganisatie
14
Eerder en beter in beeld
17
Stoppen en duurzaam oplossen van geweld
20
Aandacht voor specifieke groepen
27
Borgen van de randvoorwaarden voor een goede ketensamenwerking
29
Bijlagen
31
3
SAMENVATTING
REGIOVISIE VOOR EEN VEILIG THUIS
BOUWSTENEN
6 GEDEELDE UITGANGSPUNTEN 1
Werken met 1 huishouden aan 1 plan op alle levensgebieden
2
Hulp verlenen: zo thuis cq ambulant mogelijk
3
Werken aan duurzame veiligheid: ook als professionele
HOE NU VERDER?
hulpverlening stopt 4
Rekening houden met diversiteit
5
Aansluiten op de leefwereld; ook in terminologie en taal
6
Werken volgens drie actie actielijnen volgens het Landelijk actieprogramma: geweld hoort nergens thuis
uitvoeringsplan per Wmo/Jeugd regio
WAAR ZETTEN WE OP IN? Verder bouwen aan de netwerkorganisatie
Stoppen en duurzaam oplossen geweld
Eerder en beter in beeld
Aandacht voor specifieke groepen
Borgen Randvoorwaarden Wachttijden
Samenvatting
Processen
Privacyregels
Personeel
Sluitende aanpak
4
1.0 INLEIDING Leeswijzer Hoofdstuk 1 geeft aan waarom en op welke wijze we de regiovisie hebben geactualiseerd. In hoofdstuk 2 vindt u de visie en de bijbehorende uitgangspunten voor een lokale en regionale aanpak, opgesteld naar aanleiding van de gesprekken met de allerlei personen in de uitvoeringspraktijk. Hoofdstukken 3, 4, 5 vormen de kern van de actualisering. Hoe bouwen we verder aan de netwerkorganisatie, hoe krijgen dit we geweld eerder en beter in beeld en hoe stoppen we dit geweld duurzaam. Hoofdstuk 6 staat stil bij de noodzakelijke aandacht voor specifieke groepen terwijl hoofdstuk 7 de randvoorwaarden aangeeft om een effectieve aanpak te borgen.
“We werken samen om huiselijk geweld en kindermishandeling te voorkomen en duurzaam te stoppen.”
1.1 Voor een veilig thuis Huiselijk geweld en kindermishandeling vormen een groot persoonlijk en maatschappelijk probleem. We krijgen lokaal, regionaal en landelijk steeds meer inzicht in de ernst en de complexiteit van het vraagstuk en de benodigde inzet om dit geweld te doorbreken en duurzaam te stoppen. Zo ook in de Provincie Utrecht. We werken hier met vele maatschappelijke organisaties vele jaren samen om huiselijk geweld en kindermishandeling te voorkomen en duurzaam te stoppen.
Inleiding
5
In 2015 stelden de 26 gemeenten in de Provincie de eerste
1.3 Verantwoordelijkheden en werkingsgebied Regiovisie Utrecht
Regiovisie vast. Hierdoor werken we in alle gemeenten
Taken en verantwoordelijkheden in de aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling zijn belegd bij diverse
in de Provincie vanuit één gedragen visie aan een goede
organisaties die op verschillende schaalniveaus in de regio werkzaam zijn (zie tabel). Vasthouden van de bereikte
steunstructuur. Een structuur gericht op preventie,
resultaten, aanscherping en versterking van de aanpak vraagt constant om te schakelen tussen lokaal, regionaal en
direct en duurzaam stoppen en voorkomen van huiselijk
bovenregionaal niveau. Zo telt de regio Utrecht die deze regiovisie onderschrijft 26 gemeenten, 2 centrumgemeenten
geweld en kindermishandeling. Dat doen we niet alleen:
en vindt de uitvoering plaats in 6 WMO/Jeugdzorg regio’s. De organisatiestructuur van de Utrechtse samenwerking is
gemeenten, veiligheids- en maatschappelijke partners
toegelicht in bijlage 1.
uit het sociaal domein en zorg en ervaringsdeskundigen werken daarbij nauw samen. De visie en uitgangspunten die we in 2015 in de Regiovisie ‘Voor een veilig thuis’ vaststelden gelden nog steeds.
Schaalniveau
Taak
Lokaal
•
ondersteuning en welzijnswerk.
Partners, gesproken in het kader van de actualisering
•
van de visie, adviseren vooral door te gaan op de landelijk niveau vormen de reden om deze Regiovisie te Regionaal
•
Toegang tot Jeugdhulp/Wmo (lokale teams)
•
Maatwerkvoorzieningen Wmo en Jeugdhulp worden per regio ingekocht, waarbij de
1.2 De opdracht tot actualisering Bestuurders van de 26 gemeenten oftewel de bovenregionale bestuurlijke overlegtafel huiselijk
toeleiding grotendeels loopt via de lokale sociale teams. Centrumgemeenten
•
De bekostiging van vrouwenopvang is georganiseerd op het niveau van de centrumgemeentegebieden.
geweld en kindermishandeling regio Utrecht gaven in
•
2018 twee opdrachten. De Regiovisie huiselijk geweld
De gemeente Utrecht biedt daarnaast mannenopvang; hierover zijn op landelijk niveau afspraken gemaakt.
en kindermishandeling van de 2 centrumgemeenten huiselijk geweld en de zes Utrechtse jeugdzorg regio’s te
Signaleren van problemen: inzet op het bespreekbaar maken van geweld, werken met de meldcode.
ingeslagen weg. Nieuwe inzichten en ontwikkelingen op actualiseren.
Preventieve taken zoals bijvoorbeeld preventief verslavingsbeleid, schuldhulp en opvoed-
Bovenregionaal
actualiseren. Als tweede de opdracht om onze regionale vertaling van het landelijk Actieplan ‘Geweld hoort nergens thuis’ te integreren in deze Regiovisie; dit zoveel mogelijk
• • • •
Bekostiging regionaal Centrum voor Seksueel Geweld (CSG) Bekostiging Veilig Thuis Afspraken met de veiligheidpartners Vaststellen gezamenlijke visie in de Regiovisie, waarbinnen de gehele doorlopende lijn van preventie naar signaleren, melden, interventie en nazorg en samenwerking met de
in samenhang met het landelijke programma ‘Zorg voor
veiligheidsketen is ingericht.
jeugd’. De hierbij gepresenteerd Regiovisie is het antwoord
•
op deze beide opdrachten, waarbij de samenhang met
Over de bekostiging van de taken de gecertificeerde instelling(en) (GI) worden
het programma Zorg voor Jeugd speerpunt 5 uit dat
bovenregionaal afspraken gemaakt, op grond waarvan regionale subsidies worden
programma betreft: jeugdigen beter beschermen als hun
verstrekt.
ontwikkeling gevaar loopt. ‘Zorg voor jeugd’ heeft in de regio Utrecht verder een eigen uitwerking gekregen.
Inleiding
Landelijk
•
Gezamenlijke financiering van landelijke voorzieningen Jeugdhulp en Wmo (volgens landelijke afspraken) en landelijke opvangvoorzieningen.
6
Taken worden grotendeels bekostigd uit de lokale
teams, kinderopvang, zorgorganisaties en gemeenten:
Wmo en/of Jeugdwet budgetten. Enkele taken zoals de
vele partners namen deel aan één of meerdere van de
vrouwen- en mannenopvang worden gefinancierd uit het
8 bijeenkomsten die we hiervoor in 2019 organiseerden.
1.5 De kern van de Regiovisie: Lokaal wat lokaal kan, werken met uitvoeringsplannen
budget voor centrumgemeenten. Aandachtspunt blijft
Leidraad voor deze gesprekken waren de volgende vragen:
De Regiovisie is nadrukkelijk geen actieplan. De uitvoering
dat financiele tekorten in het sociaal domein (oa Wmo en
Wat gaat goed, wat willen we vasthouden of versterken,
van deze visie vindt plaats op het niveau van de zes
Jeugdwet) de aanpak bemoeilijken. Samen zetten we de
wat kan beter en wat willen we vernieuwen of afbouwen?
WMO/Jeugdzorg regio’s. Dit sluit aan bij de uitvoering
schouders eronder om ook in de komende periode met
Meer informatie over dit proces is opgenomen in bijlage 2.
van de actielijnen rondom de Jeugdwet (actieprogramma Zorg voor de jeugd). Op deze manier kunnen we de
elkaar nieuwe impulsen te geven aan de aanpak, waarbij regionaal en lokaal maatwerk het vertrekpunt blijft.
1.4 Hoe hebben we de regiovisie geactualiseerd? Om de balans op te maken voerden we gesprekken met
Op deze wijze zijn de verbeter- en aandachtspunten vanuit
uitvoering dichtbij mensen organiseren en inspelen op
de dagelijkse praktijk ingebracht. Deze vormen de input
de aandachtspunten per regio. Voor de vertaling van de
voor de actualisering. De geformuleerde uitgangspunten in
Regiovisie naar uitvoeringsplannen kunnen de regio’s putten
deze vernieuwde Regiovisie ‘Voor een veilig thuis’ worden
uit de aandachtspunten die in deze visie zijn benoemd
door samenwerkingspartners in alle regio’s gedeeld.
en uitgewerkt (hoofdstuk 3 tot en met 6). Monitoring
ervaringsdeskundigen en maatschappelijke partners.
en financiën worden georganiseerd langs de lijn van de
Veilig Thuis, maatschappelijke opvang, veiligheidpartners,
uitvoeringsplannen.
Samen Veilig Midden-Nederland, politie, onderwijs, lokale
Inleiding
7
2.0 VISIE OP DE AANPAK EN UITGANGSPUNTEN VOOR LOKALE EN REGIONALE AANPAK 2.1 Vormen van huiselijk geweld ‘Als je in Nederland te maken krijgt met geweld, is de kans het grootst dat dit een vorm van huiselijk geweld is. Met huiselijk geweld bedoelen we geweld dat door iemand uit de huiselijke of familiekring van het slachtoffer wordt gepleegd. Het kan gaan over fysiek, seksueel en psychisch geweld en het kan in ernst en duur sterk variëren. In de praktijk zien we verschillende vormen van huiselijk geweld. Denk aan (ex-) partnergeweld, kindermishandeling en verwaarlozing, financiële uitbuiting, kinderen als getuige van huiselijk geweld, ouderenmishandeling, minderjarige of volwassen kinderen die hun ouders mishandelen (oudermishandeling), seksueel grensoverschrijdend gedrag, waaronder seksueel misbruik en seksueel geweld, stalking, eergerelateerd geweld, huwelijksdwang en huwelijkse gevangenschap en vrouwelijke genitale verminking.’ 1 In deze Regiovisie bedoelen we met huiselijk geweld al deze verschijningsvormen. In dit hoofdstuk verwoorden we de kern van de visie die
“Geweld hoort nergens thuis.”
wij en onze partners in de veiligheidsketen en het sociaal domein delen: hoe ziet een werkende aanpak eruit en volgens welke uitgangspunten gaan we te werk? We hebben de actielijnen uit het programma ‘Geweld hoort nergens thuis’ als 6e uitgangspunt toegevoegd, omdat we de drie lijnen borgen in onze uitvoeringsplannen. Bron: https://www.movisie.nl/artikel/wat-huiselijk-geweld, Factsheet huiselijk geweld 2013 1
Visie op de aanpak en uitgangspunten voor lokale en regionale aanpak
8
FEITEN EN CIJFERS
2.2 Visie op de aanpak: de bouwstenen In de Regiovisie 2015 introduceerden we al vertrekpunten
Ieder jaar worden 200.000 volwassenen en 119.000
die nodig zijn om huiselijk geweld en kindermishandeling
kinderen slachtoffer van huiselijk geweld of kindermishandeling
structureel te borgen is het noodzakelijk een doorlopende
te voorkomen en/of duurzaam te stoppen. Om veiligheid aanpak te organiseren van preventie, vroegsignalering, melden, interventie, herstel en nazorg. Deze aandachtsvelden krijgen volop aandacht in onze aanpak. Vervolgens spraken we als gemeenten met elkaar af dat we
Van de vrouwen die worden omgebracht wordt 51%
gedood door een (ex-)partner
ervoor zorgen dat deze aandachtsvelden telkens goed zijn ingericht en georganiseerd.
De kans dat je te maken krijgt met huiselijk geweld en/of
kindermishandeling is groter dan de
7.200 scheidingen per jaar
kans bij andere vormen van geweld rg zo Na
hebben mogelijk ernstige
Pre ve n tie
577.000 kinderen hebben ouders met Anderhalf jaar na een melding heeft
50% nog steeds te maken
risico op kindermishandeling is daarbij
Signaleren
psychische of verslavingsproblemen, het
Interven tie
gevolgen voor kinderen
twee tot drie keer zo hoog na
met excessief gezinsgeweld
T in ar
oe te l e i rv d in en g tie
Maatschappelijke kosten worden geschat op vele miljarden euro’s per jaar
Visie op de aanpak en uitgangspunten voor lokale en regionale aanpak
M el
de
n
9
Gefaseerde ketensamenwerking: Eerst samen werken aan directe veiligheid, daarna aan risico gestuurde en herstelgerichte zorg aan slachtoffers en plegers. Veel organisaties in het sociaal domein moeten werken volgens de Wet meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling. Iedere beroepsgroep heeft een afwegingskader opgesteld, in welke situaties zij zelf hulp kunnen bieden als zij geweld vermoeden, en wanneer het nodig is om advies te vragen of een melding te doen bij Veilig Thuis. Op het moment dat zij zelf hulp gaan bieden, als wanneer er een melding wordt gedaan, is het belangrijk dat gewerkt wordt volgens de breed gedragen visie ‘Gefaseerde ketensamenwerking’ (L. Vogtländer & S. van Arum). Dit houdt in dat alle bij een huishouden betrokken partners eerst samen werken aan het direct stoppen van geweld en vervolgens samen inzetten op risico gestuurde en herstelgerichte zorg aan alle betrokkenen (slachtoffers en plegers). Voor een huishouden kan gelijktijdig gewerkt worden aan het verminderen van risico’s op geweld en het werken aan herstel, maar als een dreigende situatie (weer) ontstaat, staat veiligheid voorop in onze aanpak en wordt er geschakeld om het geweld direct te stoppen.
Door meer in te zetten op het stoppen van het geweld, en daarna pas op hulp en ondersteuning die nodig is om de risico’s te verminderen, zou de hulp en ondersteuning ook effectiever kunnen worden ingezet.
WE ONDERSCHEIDEN VIJF FASEN IN HET AANBIEDEN VAN ZORG: 1.
Werken aan directe veiligheid met een veiligheidsplan
2.
Werken aan stabiele veiligheid met een hulpverleningsplan naar risicogestuurde zorg
risico gestuurd
herstel gericht
3.
Werken aan herstel van de ontwikkeling van de individuele gezinsleden met herstelplannen voor traumageïnformeerde en herstelgerichte zorg
4.
Werken aan stabilisatie door het evalueren en bijstellen van eerder gestelde doelen
5.
Werken aan het leren omgaan met terugval met een toekomstplan
veiligheidsplan
Visie op de aanpak en uitgangspunten voor lokale en regionale aanpak
10
2.3 Visie op de aanpak: uitgangspunten die we hanteren
ketensamenwerking leidend is. Op basis van de gestelde
dat slachtoffers van huiselijk geweld en kindermishandeling
veiligheidsvoorwaarden maken we met alle betrokkenen
per definitie plegers of opnieuw slachtoffers worden. We
Eén huishouden één plan op alle levensgebieden
in het huishouden (ouders, kinderen, slachtoffer, pleger)
streven naar het realiseren van duurzame veiligheid. Op
een plan dat eerst ingaat op wat er nodig is om de
het moment dat betrokkenen aan een veiligheidsplan
We krijgen steeds meer inzicht in achterliggende factoren
veiligheidsvoorwaarden te realiseren (veiligheidsplan).
werken, zetten we in op een blijvend werken aan herstel.
van huiselijk geweld en kindermishandeling. Vaak zijn er in
Als de veiligheid geborgd is, stellen we met betrokkenen
Ervaringsdeskundigen geven aan dat het daarbij belangrijk
de thuissituatie op meerdere levensdomeinen knelpunten
een integraal plan op dat ingaat op
en stresssituaties ontstaan. Op het moment van schrijven
onderliggende problematiek op alle
van deze geactualiseerde Regiovisie legt het Verwey
leefgebieden en dat gericht is op
Jonker Instituut de laatste hand aan een onderzoek
het verminderen van de risico’s op
dat meer inzicht biedt in de verschillende problemen
terugval. Er zijn afspraken gemaakt
waar huishoudens mee kampen in situaties van huiselijk
hoe de regie op het proces rondom
geweld en kindermishandeling. Eerste resultaten van dit
het gezin wordt vormgegeven.
“Eén huishouden één plan op alle levensgebieden”
onderzoek dat mede door Utrecht is gefinancierd, laten
is om vooruit te denken: Hoe ziet het leven van de betrokkenen eruit (ver) na de situatie? Op welke momenten kunnen betrokkenen opnieuw last krijgen van de ervaringen en hulp nodig hebben? Wat spreek je daar in het lopende traject nu al over af? Door toekomstige
levensgebeurtenissen alvast in kaart te brengen en afspraken
zien dat het probleem ernstiger is dan we dachten: van de
Duurzame veiligheid
te maken over het inschakelen van hulp in de toekomst, wordt
gezinnen waarover een melding wordt gemaakt.
Huiselijk geweld en kindermishandeling zijn complexe
de drempel voor betrokkenen om dit ook daadwerkelijk te
Bij Veilig Thuis blijkt het bij 75% om ernstig geweld te
problemen met een grote kans dat deze op de volgende
doen als zich weer problemen voordoen kleiner. Bij kinderen
gaan. Bij veel gezinnen waar sprake is van ernstig geweld
generatie wordt doorgegeven. Dit betekent echter niet
gaan we ervan uit dat hulpverlening waarbij het kind zich
spelen meerdere problemen dan alleen huiselijk geweld en kindermishandeling.
Financiën
De huishoudens met meervoudige problematiek vormen
Justitie
ook een aandachtsgroep in het beleid van andere
Werk & opleiding
gemeentelijke sectoren. Ook daar wordt gewerkt aan preventie en vroegsignalering. Een huishouden kan bijvoorbeeld bij gemeenten en maatschappelijke partners
Participatie
Tijdsbesteding
al in beeld zijn bij schuldhulpverlening, verslavingszorg of vanuit leerplicht. Uitgangspunt is dat we werken vanuit de gedachte ‘één huishouden, één plan op alle
Sociaal netwerk
GEZIN
relevante levensgebieden voor alle betrokkenen, één
Huisvesting
regisseur’. Dus ook bij huishoudens waar sprake is van meervoudige problematiek staat de directe veiligheid voorop. In onze werkwijze betekent dit dat als er in situaties van meervoudige problematiek ook sprake is van huiselijk geweld, de werkwijze van de gefaseerde
Huiselijke relaties Middelen gebruik
Visie op de aanpak en uitgangspunten voor lokale en regionale aanpak
Lichamelijke gezondheid Geestelijke gezondheid
11
opnieuw slachtoffer worden van geweld (revictimisatie).
Aandacht voor diversiteit en culturele sensitiviteit in werkwijze
Betrokkenen zullen ook na afloop van professionele
Geen situatie is hetzelfde, waardoor altijd maatwerk
hulp moeten blijven werken aan herstel om herhaling te
nodig is. In een regio of gemeente kan afhankelijk van de
voorkomen. Eigen kracht van mensen en een steunend
demografie een bepaald soort geweld vaker voorkomen.
netwerk in hun directe omgeving zijn van wezenlijk belang.
Preventie en het bespreekbaar maken van huiselijk geweld
Gedurende de hulpverlening is dit een punt van aandacht.
en kindermishandeling staat of valt met de mate waarin
eindelijk gehoord voelt, al effectief kan zijn tegen het
contact gemaakt wordt met een gezin. Er is een grote
Hulpverlening zo thuis/ambulant mogelijk
diversiteit onder betrokken cliënten als het gaat om
We streven naar hulpverlening zo dicht mogelijk bij de
leeftijd, religie, levensovertuiging, sociaal economische
leefomgeving van de betrokkenen. Dit betekent dat
status, herkomst, verstandelijke of fysieke beperking(en),
we uitgaan van hulpverlening thuis of elders ambulant,
sekse, seksuele voorkeur en de samenstelling van het
tenzij de situatie vraagt om een andere aanpak. Door
huishouden. Om contact te maken is het belangrijk
ambulant te werken willen we zoveel mogelijk voorkomen
aansluiting te vinden bij de leefwereld van betrokkenen.
dat kinderen uit huis moeten worden geplaatst of dat
Als we met betrokkenen het veiligheidsplan opstellen
gezinnen hun omgeving moeten verlaten om in de opvang
hebben we hier aandacht voor. Van hulpverleners vraagt
te verblijven. Maatwerk wordt toegepast om acute en
dit deskundigheid in diversiteit en culturele sensitiviteit.
duurzame veiligheid te realiseren. Dit vergt van gemeenten oog voor inkoop van passend aanbod, waarbij de
Aandacht voor terminologie en taal
ingekochte zorg tijdig kan worden geleverd.
Naast aandacht voor diversiteit wijzen ervaringsdeskundigen op het effect van het gebruiken van de juiste taal en terminologie. Betrokkenen moeten bijvoorbeeld eerst zover zijn dat ze hun eigen rol in de
Werkervaring
situatie kunnen (h)erkennen. Plegers kunnen zelf (bij eerdere ervaringen, bijvoorbeeld als kind, of in een relatie
Inkomen
Wel/geen kinderen
Leeftijd
met tweezijdig geweld) ook slachtoffer zijn (geweest). Zij kunnen gedemotiveerd raken professionals toe te laten
Seksuele geaardheid
Ras
Gezondheid
Etniciteit
Geografische regio
Figuur naar Loden
Opleiding
Gender
Burgelijke staat
wanneer ze te vroeg als pleger worden aangesproken. Tegelijkertijd is het belangrijk dat slachtoffers erkenning krijgen als slachtoffer. Het kiezen van het juiste moment en de juiste woorden zijn essentieel. Ervaringsdeskundigen
Milieu klasse
adviseren daarom om betrokkenen aan te spreken met woorden die ze zelf voor hun eigen ervaringen gebruiken.
Religieuze overtuiging
Dat maakt de drempel om dingen zelf te bespreken en zelf hulp te zoeken of accepteren lager.
Visie op de aanpak en uitgangspunten voor lokale en regionale aanpak
12
Landelijk actieprogramma: Geweld hoort nergens thuis In 2018 ging het landelijk actieprogramma ‘Geweld hoort
– signaleren – melden - toeleiding naar interventie –
nergens thuis’ van de ministeries van VWS en J&V en de
interventie – nazorg raken. Zie infographic voor deze
VNG van start. Het doel van dit programma is huiselijk
actielijnen.
geweld en kindermishandeling terug te dringen, de schade van geweld te beperken, de cirkel van geweld, de
Omdat de doelstellingen van onze eerder vastgestelde
overdracht van generatie op generatie, vaker en duurzaam
Regiovisie en het actieprogramma overeenkomen,
te doorbreken. Daarmee komt de doelstelling van dit
hanteren we in deze geactualiseerde visie de terminologie
landelijk actieprogramma overeen met de opgave die we
van ‘Geweld hoort nergens thuis’: de drie actielijnen en
ons in de Regiovisie Voor een veilig thuis 2015 stelden.
de inzet om de samenwerking rondom de inrichting van
‘Geweld hoort nergens thuis’ is uitgewerkt in 3 actielijnen
de keten continu te versterken, vormen in onze regio de
die telkens (andere) delen van onze bouwstenen preventie
komende jaren de speerpunten in onze aanpak (zie de hoofdstukken 4 tot en met 6).
Eerder en beter in beeld
Bespreekbaar maken Werkgevers alerter maken Zorgen dat professionals met de meldcode werken
Stoppen en duurzaam oplossen
Multidisciplinair en systeemgericht samenwerken Traumascreening en passende hulp Plegeraanpak
Veilig Thuis versterken
Scholen sneller informeren
Verbeteren feiten-onderzoek
Opvang en passende ondersteuning voor slachtoffers verbeteren
Lokale teams versterken Forensisch medische expertise versterken
Visie op de aanpak en uitgangspunten voor lokale en regionale aanpak
Specifieke groepen
Slachtoffers seksueel geweld Slachtoffers loverboys en mensenhandel Slachtoffer eergerelateerd geweld en huwelijksdwang Kinderen in kwetsbare opvoedingssituaties Complexe scheidingen Slachtoffers ouderenmishandeling
13
Pre ve n
Signaleren
Interven tie
tie
na
oe te l e i rv d in en g tie
T in ar
3.0 VERDER BOUWEN AAN DE NETWERKORGANISATIE
rg zo Na
M el
de
n
3.1 Inleiding De belangrijkste conclusie die we uit de regiobijeenkomsten trekken is dat partners constateren dat er punten voor verbetering zijn, maar dat een goede basis in de ketensamenwerking is gerealiseerd. Die basis houden we vast en waar mogelijk zetten we - door te werken aan de verbeterpunten - in op versterking. Het (duurzaam) stoppen van geweld is een gezamenlijke opgave: geen partij kan dit vraagstuk alleen aanpakken. Binnen die gezamenlijke opgave heeft elke organisatie een andere taak en rol. Denk hierbij bijvoorbeeld aan de jeugdgezondheidszorg (GGD) die voor gezinnen met kinderen een sterke signaleringsfunctie heeft, professionals in de frontlinie (denk aan onderwijs) die hun werk beter kunnen uitvoeren als er vaste aanspreekpunten bij de ketenpartners (denk aan lokale teams, SAVE en Veilig Thuis) zijn, bestuurders die de urgentie voor een goede aanpak blijven uitdragen. Hoe duidelijker we met elkaar duiden wie waarvoor
“Het (duurzaam) stoppen van geweld is een gezamenlijke opgave.”
verantwoordelijk is en waar elke organisatie aan werkt, hoe beter professionals elkaar weten te vinden. Omdat de aanpak niet voor elke opgave of voor elk aandachtspunt op hetzelfde schaalniveau ligt of door dezelfde sectoren kan worden opgepakt, werken we steeds meer in netwerken. Dat betekent dat professionals uit verschillende organisaties en uit vele geledingen op elkaar moeten kunnen vertrouwen.
Verder bouwen aan de netwerkorganisatie
14
3.2 Wat houden we vast?
Onderhouden van samenwerkingsafspraken
In de Regiovisie 2015 duiden we de bouwstenen voor de
We zien veel personele wisselingen bij verschillende
inrichting van de aanpak. Op alle onderdelen van deze
organisaties. Wisselingen vergen inspanningen om
bekrachtigen we per regio hoe we de casusregie verder
keten hebben we afgelopen periode stappen vooruit
datgene wat al bereikt is vast te houden.
vormgeven, wie in welk deel van de keten welke (regie) rol
gezet in de samenwerking. Daarbij erkennen we dat elke partij haar eigen rol en mogelijkheden, maar ook haar beperkingen heeft.
ernstige complexe cases de werkwijze MDA++.
•
Verdere vormgeving casusregie. In de uitvoeringsplannen
vervult en waar verantwoordelijkheden liggen. We hebben Aandachtspunten voor de komende periode zijn:
•
Investeren in borgen van kennis en
in onze werkwijze aandacht voor situaties waarin een ketenpartner met wachttijden kampt.
samenwerkingsafspraken. Met het vertrek van een Wat hebben we bovenregionaal bereikt en zetten
medewerker kan het nakomen van afspraken een
we voort?
aandachtspunt worden, omdat deze in de overdracht
•
•
Werken in netwerken: lokaal, regionaal en
niet zijn meegenomen of omdat het collectieve
bovenregionaal. We koesteren de goede samenwerking
geheugen nog maar bij enkele mensen aanwezig is.
tussen gemeenten, het onderwijs, Veilig Thuis, SAVE en
Wisselingen in bezetting vergen een alertheid in het
politie. Ook de korte lijnen tussen regionale partijen en
borgen van de samenwerking. We spannen ons in om
de wijkteams in kleinere gemeenten houden we vast.
medewerkers voor de zorgsector te behouden.
Gemaakte samenwerkingsafspraken: voor zowel de van de jeugdbeschermingsketen hebben we
Investeren in werken vanuit een gedeelde methodiek
afspraken gemaakt, al dan niet vastgelegd in
Aandachtspunten voor de komende periode zijn:
samenwerking met Veilig Thuis als de verbetering
samenwerkingsovereenkomsten. Zie hiervoor ook de
•
•
Kennisdeling en deskundigheidsbevordering in het
hoofdstukken 4 en 5.
samenwerken aan veiligheid. Slimmer en eerder
Landelijk gemaakte samenwerkingsafspraken
aansluiting zoeken, gebruik maken van elkaars kennis
geÏmplementeerd. De landelijke
en expertise en trainingen organiseren om continu te
samenwerkingsafspraken tussen Veilig Thuis, politie,
blijven werken aan deskundigheidsbevordering.
OM, Raad voor de kinderbescherming en reclassering
•
(Gedeeld) eigenaarschap in casuïstiek. Bij een
zijn geïmplementeerd in onze regio. Partners werken
samenwerking tussen veel partijen die voor een
samen aan het actieprogramma Veiligheid Voorop (zie
succesvolle uitvoering van elkaar afhankelijk zijn
hoofdstuk 5).
is het, naast het kennen en vertrouwen op elkaar,
3.3 Wat gaan we versterken?
belangrijk dat het voor iedereen duidelijk is waar verantwoordelijkheden liggen, wie op welk
Uiteindelijk streven we naar een samenwerking
onderdeel eigenaar is en waar de regie ligt. Voor
en inrichting in de keten die professionals van alle
Veilig Thuis, SAVE, wijkteams en de Raad voor de
organisaties optimaal in staat stelt om op de volgende
kinderbescherming is de basis hiervoor de in 2020
manier aan huiselijk geweld en kindermishandeling te
geactualiseerde samenwerkingsovereenkomst. Voor
Landelijke handreiking voor sociale wijkteams
KWALITEITSKADER ‘WERKEN AAN VEILIGHEID’ Het Toezicht Sociaal Domein signaleert dat lokale (wijk) teams in sommige gemeenten voldoende invulling geven aan hun taken op gebied van huiselijk geweld en kindermishandeling; in andere gemeenten gaat dit echter nog niet goed genoeg. Om gemeenten in staat te stellen te bepalen of hun lokale (wijk)teams voldoende zijn ingericht om te komen tot een effectieve signalering en aanpak en of zij geëquipeerd zijn te bepalen waar dit versterking behoeft, heeft de VNG het kwaliteitskader ‘Werken aan veiligheid’ ontwikkeld. Het kwaliteitskader richt zich op de opdrachtgevende verantwoordelijkheid van gemeenten naar lokale (wijk)teams, de daarmee verband houdende regierol en gemeentelijke rol van inkoper of uitvoerder.
werken.
Verder bouwen aan de netwerkorganisatie
15
•
‘Ontschotten’: werken vanuit wat nodig is.
Uitbreiden van het netwerk Aandachtspunten voor de komende periode zijn:
•
Werken in netwerken. Waar dat nog niet gebeurd is, zetten we in op uitbreiding van de samenwerking naar huisartsen en de geboortezorgketen. Voorbeelden om de samenwerking met de geboortezorgketen een impuls te geven zijn ‘Stevig Ouderschap’, ‘Voorzorg’ en het prenataal huisbezoek. Vaste aanspreekpunten vanuit alle partijen helpen om dit te versterken; zij fungeren als schakelpunten. Verder werken we aan een steeds betere aansluiting tussen JGZ, lokale teams, opvangorganisaties en Veilig Thuis. Omdat bij inschatting van de situatie niet alleen naar het kind maar ook naar de ouders wordt gekeken, is
Verder bouwen aan de netwerkorganisatie
16
4.0 EERDER EN BETER IN BEELD
Pre ve n tie
Eerder en beter in beeld
Signaleren
4.1 Inleiding ‘Door huiselijk geweld en kindermishandeling eerder en Bespreekbaar maken beter in beeld te hebben, kan eerder worden gehandeld alerter maken waardoor de duur van het geweldWerkgevers wordt verkort en erger kan worden voorkomen. Door hetZorgen gewelddat beter in beeld professionals met de
werken te hebben weten we beter hoe demeldcode betrokkenen het beste kunnen worden geholpen.’ 2
M el
d
en
Veilig Thuis versterken
Verbeteren feiten-onderzoek We weten dat huiselijk geweld en kindermishandeling een gevoelig onderwerp is, dat moeilijk te Lokalebespreekbaar teams versterken maken is. Je gaat je bemoeien met een privésituatie, een Forensisch medische expertise situatie achter de voordeur. Interpreteer je de situatie versterken wel goed? Wat als het niet zo is? Dit zijn begrijpelijke vragen waar mensen uit de omgeving van het slachtoffer en professionals mee worstelen. Toch kan daar juist het verschil worden gemaakt. Niets doen is in deze geen optie. ‘Iedereen kan het verschil maken voor een slachtoffer.’ 3
“Iedereen kan het verschil maken voor een slachtoffer.” - Geweld hoort nergens thuis
Deze actielijn is erop gericht om handelingsverlegenheid weg te nemen. Door handvatten te ontwikkelen om de situatie bespreekbaar te maken en te zorgen voor een goede informatievoorziening over de aanpak, wat signalen zijn en waar je terecht kunt met signalen, willen we komende jaren verder bouwen aan het sneller en beter zicht krijgen op de problematiek.
Eerder en beter in beeld
2
Bron: Actieprogramma Geweld hoort nergens thuis
3
Bron: Actieprogramma Geweld hoort nergens thuis
17
4.2 Wat houden we vast? Meldcode voor professionals
Wat hebben we bovenregionaal bereikt en zetten we
Sinds 1 januari 2019 is landelijk bepaald dat het werken met
voort?
de meldcode een professionele norm is: bij vermoedens
•
Veilig Thuis biedt structureel voorlichting over
van acute en structurele onveiligheid doe je een melding
het werken met de meldcode. In een toolkit is het
bij Veilig Thuis.
voorlichtingsaanbod van Veilig Thuis onder de aandacht gebracht van organisaties die met de
De meldcode Huiselijk geweld en kindermishandeling helpt professionals bij vermoedens van huiselijk geweld of
meldcode zouden moeten werken.
•
Ontwikkeld: Digitaal handelingsprotocol meldcode.
kindermishandeling. Aan de hand van 5 stappen kunnen zij
De Utrechtse gemeenten hebben een digitaal
bepalen of een melding gemaakt moet worden bij Veilig
handelingsprotocol ingericht waarop beroepsgroepen
Thuis en of er voldoende hulp kan worden ingezet. De
per functie kunnen vinden wat hun taak is in het
meldcode geldt voor professionals die werkzaam zijn in
werken met de meldcode.
de sectoren gezondheidszorg, onderwijs, kinderopvang,
•
Met elkaar leren: Ieder jaar is in samenwerking met
maatschappelijke ondersteuning, jeugdhulp en justitie.
Hogeschool Utrecht een grote provinciale conferentie
Sinds de implementatie van de Wet verbeterde meldcode
georganiseerd over veiligheid in gezinnen, waarin
in 2019 zien we een grote stijging in het aantal meldingen
ieder jaar een volgende stap in het proces van
bij Veilig Thuis. Dit betekent niet per definitie dat
melden aan de orde kwam. Hiervoor was steeds grote
het geweld toeneemt. Mede door het werken met de
belangstelling.
meldcode krijgen we de omvang van het geweld beter in beeld.
•
In inkoopeisen en als onderdeel van accountbeheer hebben gemeenten bij partners aandacht gevraagd voor het werken met de meldcode en de VIR;
Kindcheck en Verwijsindex
bijvoorbeeld door het gebruik van de meldcode
De Kindcheck is onderdeel van stap 1 van de meldcode
en de VIR vast te leggen in de contracten van de
en pas je toe als een volwassen of adolescente cliënt in
jeugdzorgaanbieders.
een (medische) situatie verkeert die voor minderjarige kinderen (ernstige) schade kan veroorzaken. Denk bijvoorbeeld aan cliënten met ernstige psychische problemen, drugs- of alcoholverslaving of met een gewelddadige partner. De Verwijsindex richt zich op kinderen en jongeren van 0 tot en met 23 jaar. Het doel van de Verwijsindex is om professionals die betrokken zijn
“Niet alleen professionals kunnen probleemsituaties eerder onder de aandacht brengen.”
bij een gezin met elkaar in contact te brengen om samen de best passende ondersteuning/begeleiding te bieden.
Eerder en beter in beeld
18
4.3 Wat gaan we versterken? Werken met de Meldcode
De meldcode en het breder bespreekbaar maken van huiselijk geweld en kindermishandeling is één van de belangrijkste thema’s waar partners van vinden dat komende periode de aandacht naar uit moet blijven gaan. In de regiobijeenkomsten gaven deelnemers aan dat werken via de meldcode niet bij alle professionals bekend is en dat de professionele norm ook nog geen vanzelfsprekendheid in handelen is. Aandachtspunten voor de komende periode zijn:
•
Vroegsignalering. Samenwerken rondom vroegsignalering met partners in het voorliggend
Bespreekbaar maken Niet alleen professionals kunnen probleemsituaties eerder onder de aandacht brengen. Situaties kunnen ook eerder in beeld komen als de omgeving van het huishouden alert is en de stap durft te zetten om een signaal af te geven. Deelnemers aan de regiobijeenkomsten vinden dat het continu in gesprek blijven over huiselijk geweld en kindermishandeling, met en tussen inwoners en professionals prioriteit moet krijgen. Daarmee willen ze ook het taboe op dit onderwerp doorbreken. Aandachtspunten voor de komende periode zijn:
•
(al van jongs af aan) en grenzen stellen; wat is ‘normaal’
veld, zoals welzijnswerk, consultatiebureaus, jeugdgezondheidszorg (GGD) en woningcorporaties. Alle professionals die in de wijk actief zijn, kunnen
en waar dreigt iemands gedrag een grens te raken?
•
waar kan men terecht met vragen of zorgen en wat
Wegnemen van handelingsverlegenheid. Dit in relatie
is de meldcode voor professionals? Door goed te
tot het gebruik van de meldcode. We bevorderen
informeren willen we de drempel om hierover te praten
deskundigheid bij professionals door betere
en/of hulp te zoeken verlagen en de angst wegnemen
handvatten te bieden om signalen bespreekbaar te
dat een melding of een vraag om hulp direct tot
maken met betrokkenen.
•
Stimuleren via accountbeheer. Daar waar gemeenten opdrachtgever van organisaties zijn, bij het accountbeheer actief navraag doen naar het werken met de meldcode.
•
Werken met Kindcheck en Verwijsindex. We bljven ons inspannen dat maatschappelijke partners de Kindcheck en de Verwijsindex breed toepassen. Denk hierbij bijvoorbeeld aan aansluiting met huisartsen, scholen, kinderopvang, leerplicht, schuldhulpverlening, budgetcoaches en volwassen GGZ.
Informeren van inwoners. Wat houdt huiselijk geweld en kindermishandeling in, welke schade richt het aan,
signalen van inwoners herkennen en serieus nemen.
•
Bewustwording van omgangsnormen en weerbaarheid
ingrijpende maatregelen leidt.
•
Versterken vroegsignalering door het beter benutten van de kennis van vrijwilligers. We gaan in gesprek met maatschappelijke partners die werken met vrijwilligers om te verkennen of vrijwilligers een rol kunnen krijgen in de signalering. Vrijwilligers komen immers bij mensen thuis. Zij hebben geen officiële taak in de signalering en wellicht hebben ze onvoldoende tools om vervolg te geven aan signalen. Duiden van de mogelijke rol en het aanreiken van handvatten voor goede signalering kunnen bijdragen aan het beter en sneller in beeld krijgen van de problematiek.
Eerder en beter in beeld
19
rg zo a N
5.0 STOPPEN EN DUURZAAM OPLOSSEN VAN GEWELD Pre ve n
tie
Signaleren
Interven tie
Eerder en beter in beeld
na
T in ar
oe te l e i rv d in en g tie
d M el
en
Stoppen en duurzaam oplossen
5.1 Inleiding ‘Om de cirkel van geweld duurzaam te doorbreken is
Bespreekbaar maken en systeemgericht het nodig dat er veiligheid wordt Multidisciplinair gecreëerd in onveilige samenwerken situaties. Hiervoor is goede afstemming nodig met partijen Werkgevers alerter maken die – waar nodig onder dwang – (veiligheids) maatregelen Traumascreening en passende hulp Zorgen dat professionals met de kunnen treffen. Om veiligheidsmaatregelen te kunnen meldcode werken Plegeraanpak opleggen is vaak uitgebreid feitenonderzoek nodig dat Veilig Thuis versterken Scholen snellerom informeren aan bepaalde eisen voldoet. Daarna is er ruimte de oorzaken aan te pakken die de onveiligheid Verbeteren feiten-onderzoek Opvang enveroorzaken passende ondersteuning voor van slachtoffers verbeteren en kan er gewerkt worden aan herstel (ontwikkelings) Lokale teams versterken schade. Effectieve hulp moet snel beschikbaar zijn en
Forensisch medische expertise gericht zijn op medisch en psychologisch herstel, de versterken zogenaamde herstelgerichte interventies. Nog lang niet alle slachtoffers van mishandeling en huiselijk geweld krijgen hulp, of de juiste hulp. Hulp moet gericht zijn op duurzaam herstel. Hiervoor is nodig dat de hulp zich niet alleen richt op het slachtoffer maar op het hele gezin of
“Om de cirkel van geweld duurzaam te doorbreken is het nodig dat er veiligheid wordt gecreëerd in onveilige situaties.”
alle direct betrokkenen. Ook specifiek voor plegers is er een hulpaanbod nodig om herhaling te voorkomen. De reguliere (jeugd)hulp is niet altijd toegespitst op het verwerken van trauma of op een aanpak met aandacht voor verwerken van een mogelijk trauma van de pleger.’ 4
- Geweld hoort nergens thuis
4
Stoppen en duurzaam oplossen van geweld
Bron: Actieprogramma Geweld hoort nergens thuis
20
Het werken aan veiligheid en het inzetten van de hulp om
samengebracht in vier ontwikkelopgaven, waaraan op
op de sociale huurmarkt is dat niet eenvoudig. De
risico’s te verminderen en tot herstel te komen klinkt zo
regionaal niveau verder uitvoering wordt gegeven.
huisvestingswet 2014 biedt gemeenten bij krapte op
logisch, maar is nog steeds geen vanzelfsprekendheid.
De vier ontwikkelopgaven zijn:
de woningmarkt mogelijkheden om slachtoffers van
Deze actielijn is erop gericht om de samenwerking zo
- Werken vanuit het ‘Team’-model in het ketenproces.
huiselijk geweld voorrang te geven bij toewijzing van
in te richten dat we daadwerkelijk (multidisciplinair)
- Meer rol verheldering creëren in de samenwerking
woningen. We hebben alle urgentieregelingen van
samenwerken aan de acute en structurele veiligheid.
van lokaal team en SAVE (GI) onderling en met
gemeenten in kaart gebracht zodat medewerkers van
jeugdigen en gezinnen.
de opvang in beeld hebben met wie zij contact kunnen
Ook is onze inzet erop gericht dat slachtoffers en plegers passende hulp krijgen zodat het risico op geweld
- Meer eenduidigheid nodig in de visie op de inzet van
vermindert en er aandacht is voor het herstel. De visie
de jeugdbeschermingstafel (JBT).
gefaseerde ketenzorg is leidend. Overigens betekent
- Meer eenduidigheid creëren over timing en doel van
goede hulp niet per definitie dat geweld volledig stopt.
preventieve justitiële inzet (Participerend consult
Daarnaast krijgen we situaties vaak pas in beeld als het al
(PC) en SAVE Begeleiding)
meerdere malen is mis gegaan.
•
Ontwikkeld en geïmplementeerd: MDA++. MDA++ psychosociaal, medisch, forensisch, justitieel) werkwijze
Wat hebben we bovenregionaal bereikt en zetten we
voor gezinnen waar meerdere problemen spelen, met
voort?
wie het moeilijk is contact te krijgen. MDA++ richt zich
•
Afspraken gemaakt. In 2019 sloten alle gemeenten in
op zowel het stoppen van acuut gevaar als op het
de provincie Utrecht een samenwerkingsovereenkomst
stoppen van complexe en structureel onveilige situaties
voor de gezamenlijke aansturing van Veilig Thuis en
waarbij de reguliere werkwijze onvoldoende werkt om
SAVE. Daarnaast zijn de samenwerkingsafspraken tussen
de spiraal van onveiligheid te doorbreken. Samen Veilig
gemeenten, Veilig Thuis, SAVE (inclusief onderaannemers
Midden Nederland heeft in 2018 de ontwikkeling van
Willam Schrikker Stichting en Leger des Heils
MDA++ in de zes Utrechtse regio’s begeleid. Hierbij
Jeugdbescherming en Reclassering) in lijn met landelijke
is nauw samengewerkt met de ketenpartners op het
kwaliteitsstandaarden en inzichten uit de praktijk
snijvlak van zorg & veiligheid. Na afronding van de pilot
geactualiseerd. In regionale dialoogsessies bespreken
is de aanpak geïmplementeerd in de werkwijze van het
partners periodiek met elkaar hoe zij binnen dit kader de
Zorg- en Veiligheidshuis regio Utrecht, waarbij tijdelijke
samenwerkingsafspraken praktisch vormgeven.
middelen (een half jaar) uit de landelijke projectenpool
Opgesteld en uitgewerkt: Regionale dialoogsessies:
voor Geweld hoort nergens thuis zijn benut om de
Ontwikkelopgaven jeugdzorg. Alle zes Utrechtse
periode tussen de pilot en structurele bekostiging door
jeugdzorgregio’s hebben in 2019 dialoogsessies georganiseerd en de samenwerking tussen Veilig Thuis,
gemeenten te overbruggen.
•
Gestart: bevorderen uitstroom uit opvang. De
SAVE-teams, de Raad voor de Kinderbescherming
opvang is een tijdelijke oplossing. Om voldoende
en de lokale sociale teams geëvalueerd. De op-
plekken beschikbaar te houden is het belangrijk
brengsten van de dialoogsessies zijn bovenregionaal
tijdige uitstroom te organiseren. Gelet op de krapte
Stoppen en duurzaam oplossen van geweld
woningmarkt een vraagstuk dat continu inzet behoeft.
is een intersectorale en specialistische (waaronder
5.2 Wat houden we vast? •
opnemen. Uitstroom blijf door de hoge druk op de
21
5.3 Wat gaan we versterken?
Multidisciplinair en systeemgericht samenwerken
Aandachtspunten voor de komende periode zijn:
•
Aandacht voor kinderen: Implementeren versterkplan
de slag om met gemeenten en Samen Veilig MiddenNederland de ontwikkelopgaven die in het versterkplan
jeugdbeschermingsketen. Een projectleider gaat aan
Om geweld acuut en duurzaam te stoppen geven partners in de regiobijeenkomsten aan veel vertrouwen te hebben in een aanpak die zich op het hele gezinssysteem richt: pleger, slachtoffer(s), informeel netwerk en formeel netwerk. We gaan hierbij uit van gelijkwaardigheid: we zien in eerste instantie alle betrokkenen als betrokkenen en duiden niet meteen pleger – slachtoffer. Vanuit die invalshoek brengen we de situatie in kaart en bepalen vervolgens ieder aandeel daarin. De juiste ketenpartners worden vervolgens op het juiste moment betrokken; dit in lijn met de aanpak conform de visie gefaseerde ketenzorg (zie hoofdstuk 2). In de regiobijeenkomsten is gesteld dat er in de regio’s meer aandacht zou moeten zijn voor kinderen en voor mannen.
Landelijke opdracht
VERBETERING JEUGDBESCHERMINGSKETEN Landelijk wordt op moment van schrijven van deze Regiovisie door de ministeries van VWS en J&V en de VNG gewerkt aan een de opdracht om te komen tot een kaderstellend scenario voor effectieve jeugd- en gezinsbescherming. Ervaringen op lokaal en regionaal niveau worden daarin meegenomen. Namens de gemeenten heeft de VNG de volgende verbeterpunten hiertoe aangedragen: 1. We gaan werken vanuit een gezamenlijke visie op veiligheid voor jeugdigen en gezinnen. 2. We gaan van een ‘estafette-model’ van samenwerking naar een ‘teammodel’ van samenwerking. Rollen en verantwoordlijkheden rond jeugdbescherming zijn nu bij verschillende organisaties belegd (Rvdk, GI, Veilig Thuis) die allen eigen werkprocessen en protocollen hebben die in volgorde na elkaar worden doorlopen. Voor ouders is dit complexe veld niet transparant, het levert dubbelingen op in de uitvoeringspraktijk en veroorzaakt dat jeugdigen en ouders niet snel genoeg de juiste ondersteuning krijgen om de veiligheid blijvend te herstellen. In het teammodel worden de rollen en verantwoordlijkheden belegd die nu bij de afzonderlijke organisaties liggen. 3. Gemeenten nemen de lead op de ontwikkeling van de teams. 4. Met het teammodel starten we in alle regio’s. 5. We vragen het Rijk om de randvoorwaarden voor deze ontwikkeling te verzorgen.
We verwachten dat de resultaten van deze opdracht grote impact zal hebben op de organisatie van de samenwerking in de jeugdbeschermingsketen.
Stoppen en duurzaam oplossen van geweld
22
•
zijn geduid te vertalen naar uitvoeringsplannen voor de
en onder andere een betere samenwerking met
6 Utrechtse regio’s.
ZSM.5 Bovendien willen we goed aanhaken bij de
Verbinding zorg en veiligheid. Met een betere
doorontwikkeling van het Zorg- en Veiligheidshuis:
verbinding tussen de domeinen zorg en veiligheid
daar gaan we het thema huiselijk geweld en
willen we de aanpak huiselijk geweld en
kindermishandeling stevig positioneren. Met het
kindermishandeling versterken. Dit vergt een betere
implementeren van de multidisciplinaire aanpak
aansluiting van bestuurlijke en justitiële instrumenten
VEILIGHEID VOOROP!
Landelijke ontwikkelagenda voor een betere samenwerking tussen het sociaal domein en justitiepartners. Op initiatief van het Openbaar Ministerie, de Nationale Politie, 3RO, de Raad voor de Kinderbescherming en Veilig Thuis is landelijk de ontwikkelagenda Veiligheid Voorop! opgesteld. De onderwerpen uit ‘Geweld hoort nergens thuis’ die onder de verantwoordelijkheid van deze partners vallen, krijgen uitwerking in deze agenda. De ontwikkelagenda is een leidraad en biedt een meerjarig perspectief op alle noodzakelijke activiteiten om de samenwerking tussen justitieorganisaties en Veilig Thuis te verbeteren en daarmee bij te dragen aan betere acute zorg. De ontwikkelagenda is vorm gegeven langs 6 fasen: signaal, melding, verzoek tot onderzoek of advies – onderzoek en informatie - duiding strategie, besluit, regie – uitvoering interventies, monitoring, bijstelling – afronden en evalueren. De ontwikkelagenda ziet op landelijk niveau met name verbeterpunten ten aanzien van informatie uitwisseling, actie-overleg en de verbinding tussen de landelijke programma’s.
•
(MDA++) hebben we een eerste stap in die richting
verloopt goed en willen ze vasthouden. Kansen om
gezet; we gaan hier grotere bekendheid aan geven.
de samenwerking tussen zorg en justitiepartners te
Uitvoeringsplan. Naar aanleiding van de
verbeteren, zien partners door:
ontwikkelagenda van Veiligheidspartners en
- De visie te vertalen naar de medewerkers
Veilig Thuis op de aanpak huiselijk geweld en
- De netwerken zorg-straf te versterken
kindermishandeling hebben de partners in Midden
- Perspectief van de betrokkenen te betrekken
Nederland een uitvoeringsplan opgesteld. Het inzetten
- Placemat
van het huisverbod en het handelen in een crisissituatie
- Het interventiepalet in te zetten als dit aansluit op de
ZSM staat voor Zo Snel Mogelijk en is een werkwijze waarin politie, OM, reclassering, Raad voor de Kinderbescherming en Slachtofferhulp als ketenpartners samenkomen en zaken als diefstal, vandalisme en bedreiging direct afhandelen. 5
Stoppen en duurzaam oplossen van geweld
23
•
behoefte in de praktijk.
onderscheid te maken, ook mannen en vrouwen
Forensisch Medische Expertise: Voor huiselijk geweld
onderling hebben verschillende behoeften. Voor een
en kindermishandeling wordt sporadisch forensisch
effectieve hulpverlening is het belangrijk om te kunnen
medisch onderzoek verricht. De GGD’s hebben de
aansluiten bij zowel mannen als vrouwen.
opdracht gekregen om de coördinatie te voeren om
•
Laagdrempelige ondersteuning van plegers. Voor
forensisch medische expertise op het terrein van
plegers missen we laagdrempelige vormen van
kindermishandeling (FMEK) te verbeteren, meer
hulpverlening waar ook zonder beschikking of indicatie
beschikbaar te maken en de samenwerking hierop te
een beroep op kan worden gedaan. We zetten erop in
organiseren.
“Werk voorafgaand aan de maatregelen aan betere voorzorg voor de pleger om de motivatie voor het accepteren van hulp te vergroten.”n.” - Ervaringsdeskundige
om dit te organiseren.
•
Contact maken. Inzet van informele hulp naast professionele hulp: Ervaringsdeskundigen en ontmoetingsgroepen. Ervaringsdeskundigen kunnen een belangrijke verbindende factor vormen. Wanneer iemand uit eigen ervaring vertelt over het positieve effect van hulp in een situatie, is de afstand naar het aanvaarden van hulp soms gemakkelijker te overbruggen.
•
Aansluiting zoeken bij betrokkenen: Helderheid voor betrokkenen over wat er gebeurt. Wanneer na aanleiding van een melding hulpverleners langskomen, is het voor veel betrokkenen onduidelijk in welke situatie ze terecht zijn gekomen en wat organisaties komen doen. Wat zijn bijvoorbeeld de rollen van een sociaal wijkteam, SAVE, Veilig Thuis en de Raad voor
Plegeraanpak We hebben specifieke aandacht voor mannen als pleger en/ of als slachtoffer. Het taboe op het zoeken van hulp is bij mannen nog groter dan bij vrouwen. Aandachtspunten voor de komende periode zijn:
•
Aandacht voor verschillende behoeften. Uit de ervaringen in de mannenopvang blijkt dat hulp zoals die wordt geboden aan vrouwen niet altijd aansluit bij de behoefte van mannen. Er is geen zwart-wit
Stoppen en duurzaam oplossen van geweld
de Kinderbescherming? Deze onduidelijkheid kan ertoe leiden dat betrokkenen uit onzekerheid alle hulp buiten de deur houden.
“Zorg dat je niet alleen jonge professionals aan de casus laat werken; het kan helpen om mensen met levenservaring tegenover je te hebben.” - Ervaringsdeskundige
24
Opvang en passende ondersteuning verbeteren
Aandachtspunten voor de komende periode zijn:
•
Verschillende doelgroepen. Het is belangrijk om
‘De opvang voor slachtoffers van geweld in huiselijke kring
opvangplekken voor verschillende doelgroepen te
maakt een belangrijk deel uit van de aanpak van huiselijk
borgen. Zo hebben bijvoorbeeld zowel jongeren als
geweld. We spreken meestal van vrouwenopvang maar er
volwassenen (bijvoorbeeld mannen vlak na scheiding)
zijn ook locaties voor de opvang van mannen. Slachtoffers
die even rust nodig hebben, baat bij een dergelijke
van huiselijk geweld hebben recht op bescherming en veilige opvang.’ 6
Landelijke discussie:
OPLOSSINGEN VOOR DE KNELPUNTEN RONDOM DE (VROUWEN)OPVANG. In 2017 en 2019 verschenen diverse rapporten over knelpunten rond de vrouwenopvang en doorstroom uit de vrouwenopvang.7 VNG en het Ministerie van VWS hebben afspraken gemaakt over ondersteuning bij het aanpakken
van deze knelpunten, landelijk en in de regio’s. Een belangrijk knelpunt is de druk op de woningmarkt die uitstroom belemmert. Dit punt herkennen we in onze gemeenten. VWS heeft eveneens een onderzoek uitgevoerd naar de omvang en achtergrond van kinderen in de maatschappelijke en vrouwenopvang. De Federatie Opvang gaat in 2020 werken met het normenkader ‘Kinderen in de opvang’. Door- en uitstroom uit de (vrouwen)opvang blijft komende periode ook in onze regio een aandachtspunt.
6
Bron: Actieprogramma Geweld hoort nergens thuis
Rapport ‘Vrouwen in de knel’ (juli 2017) van de Nationale ombudsman. Rapport ‘Vrouwen uit de knel? Het vervolg’ (2019). Rapport ‘Klantreis Vrouwen die uitstromen vanuit de vrouwenopvang’ (VNG, 2019); onderzoek beschikbaarheid noodbedden (2019)
7
Stoppen en duurzaam oplossen van geweld
25
“Het kan ook effectief zijn om tijdens de situatie aandacht te besteden aan onderliggende oorzaken en gevolgen van het geweld.”
•
•
nog niet is gestopt.
huiselijk geweld en/of kindermishandeling kunnen
Bekendheid met het aanbod. Professionals die
en willen werken. Dit op te starten online platform
betrokkenen begeleiden kennen het aanbod van
‘richt zich op een een breder aanbod en opleiding
mogelijke behandelingen, zodat toeleiding naar de
van nieuwe behandelaars, op het delen van kennis,
juiste therapievorm plaatsvindt.
expertise, knelpunten en op met elkaar tot een nog
Online Platform Traumascreening en – behandeling.
beter (beschikbaar) aanbod te komen’.8 Voor het
Er is landelijk een groot te kort aan gespecialiseerde
opzetten van het platform is in het kader van het
traumabehandelaars die met slachtoffers van
landelijke programma ‘Geweld hoort nergens thuis’ subsidie toegekend. Onze regio is één van de 18 regio’s die deelnemen.
- Ervaringsdeskundige voorziening.
Traumascreening en passende hulp Uit onderzoek is gebleken dat slachtoffers en plegers van huiselijk geweld bovengemiddeld vaak kampen met trauma’s. Ongeveer 15% van de volwassenen die te maken hebben met huiselijk geweld en kindermishandeling is getraumatiseerd en 30% van de kinderen. Trauma is een van de verklaringen voor het van generatie op generatie overdragen van huiselijk geweld. Ook in onze regio is het nodig om onderliggende trauma’s in relatie tot huiselijk geweld en kindermishandeling eerder te herkennen en daarop passende hulpvelening te organiseren.
“Je zou kunnen stellen dat iedereen die betrokken is geweest bij huiselijk geweld/kindermishandeling baat heeft bij psychische hulp.”
Waar het gaat om volwassen ligt dit bij de door de zorgverzekeraars bekostigde volwassenen GGZ. Aandachtspunten voor de komende periode zijn:
•
Traumasensitief werken. Het signaleren van trauma’s en mensen toeleiden naar de juiste hulp krijgt de
- Ervaringsdeskundige
komende jaren steeds meer aandacht bij verschillende professionals.
•
Stadium waarin traumabehandeling wordt ingezet. Traumabehandeling kan effectief zijn als het geweld
Stoppen en duurzaam oplossen van geweld
Bron: https://almerekracht.almere.nl/geweld-hoort-nergens-thuis/online-platform-traumascreening-en-behandelingvoor-slachtoffers-van-huiselijk-geweld-en-kindermishandeling/
8
26
rg zo a N
Pre ve n tie
Signaleren
Interven tie
Eerder en beter in beeld
Werkgevers alerter maken
na
Zorgen dat professionals met de meldcode werken
T in ar
M el
d
en
Stoppen en duurzaam oplossen 6.1 Inleiding
Specifieke groepen
De actielijn ‘specifieke groepen’ raakt alle aandachtsvelden
Bespreekbaar maken
oe te l e i rv d in en g tie
6.0 AANDACHT VOOR SPECIFIEKE GROEPEN
Veilig Thuis versterken Verbeteren feiten-onderzoek Lokale teams versterken
van onze aanpak: preventie – (vroeg)signaleren – melden Multidisciplinair en systeemgericht Slachtoffers seksueel geweld – toeleiding – interventie – nazorg. ‘Voor een aantal samenwerken Slachtoffers loverboys en specifieke doelgroepen met specifieke problemen is Traumascreening en passende hulp mensenhandel om verschillende redenen binnen de verschillende
Plegeraanpak
geweld aandachtsvelden extra aandacht Slachtoffer nodig. Denkeergerelateerd aan en huwelijksdwang slachtoffers en plegers met een lichte verstandelijke Scholen sneller informeren Kinderen in kwetsbare beperking of personen met een andere culturele Opvang en passende ondersteuning opvoedingssituaties achtergrond dan Nederland. Zonder deze aandacht wordt voor slachtoffers verbeteren hulpverlening minder effectief.’ 9 Complexe scheidingen
Forensisch medische expertise versterken
Slachtoffers ouderenmishandeling
6.2 Wat houden we vast?
Wat hebben we bovenregionaal bereikt en zetten we voort?
•
Geopend: Centrum voor seksueel geweld: Centrumgemeenten Utrecht en Amersfoort bekostigen
“Wees je ervan bewust dat het opleggen van een contactverbod niet meteen een veilige situatie creërt voor het slachtoffer. Benut waar mogelijk ook gebiedsverboden.”
sinds 2016 structureel het Centrum voor seksueel geweld Utrecht. We zien een groeiend aantal meldingen. Slachtoffers van seksueel geweld weten het centrum steeds beter te vinden.
•
Geopend: Meldpunt binnenlandse mensenhandel: Bij Veilig Thuis is het Meldpunt binnenlandse mensenhandel ondergebracht.
- Ervaringsdeskundige over stalking
9
Aandacht voor specifieke groepen
Bron: Actieprogramma Geweld hoort nergens thuis.
27
•
We leren van die professionals die contact weten te
Centrumgemeenten hebben na een pilotperiode een
maken; GGD regio Utrecht heeft hier bijvoorbeeld
aanpak van stalking. De justitiepartners en Veilig Thuis
landelijk dekkend netwerk van opvang voor mannen
specifiek aandacht voor. De kennis over handelen bij
hebben met het uitvoeringsplan Veiligheid voorop
die slachtoffer zijn van huiselijk geweld ingericht.
eergerelateerd geweld is geborgd bij Veilig Thuis en de
afgesproken een werkwijze in te voeren (politie en
Voor de provincie Utrecht is de mannenopvang
•
vrouwen/mannenopvang.
OM). Ook verkennen ze de impact van deze werkwijze bij Veilig Thuis, Raad voor de Kinderbescherming
Gerealiseerd: Hulp bij complexe scheidingen. We
Maatschappelijke partners vragen met name aandacht
en Reclassering. Daar waar nodig zetten ze in
hebben de route met de rechtbank ‘Hulp op zitting’
voor kinderen die in armoede opgroeien en een focus
op deskundigheidsbevordering. Op basis van de
uitgerold.
te leggen op de thuissituatie van jongeren die op het
verkenning nemen de partners een besluit om de
Gerealiseerd: Pilot genitale verminking bij vrouwen.
criminele pad (dreigen te) geraken. Het landelijke
doorvoering van de verbetering. Het doel zal zijn om
actieprogramma Zorg voor de jeugd biedt handvatten.
sneller het risico op gevaar van de stalking door (ex)
Meer preventieve inzet bij complexe echtscheidingen.
partner in beeld te krijgen en escalatie te voorkomen.
•
De GGD heeft een pilot uitgevoerd naar genitale verminking bij vrouwen.
•
•
Tegen gegaan: Ouderenmishandeling: Specifiek
Aandachtspunten zijn:
gericht op het signaleren en opvolgen van
- De machtsongelijkheid bij (ex-)partners; we willen
ouderenmishandeling heeft Veilig Thuis op kosten van
hulp voor ouders al inzetten wanneer een eventueel
de gemeente Utrecht een toolkit ontwikkeld voor de
juridisch traject nog loopt.
aanpak van ouderenmishandeling. Deze is te vinden op
- Hulp aan kinderen al in een vroeg stadium
de website van Veilig Thuis. Veilig Thuis onderhoudt
organiseren.
de contacten met de Alliantie Veilig Financieel Ouder
- Het beschikbaar stellen van duidelijke methodes die
Worden en andere belangrijke partners voor de opvolging van meldingen van ouderenmishandeling.
Landelijk actieprogramma
ZORG VOOR DE JEUGD!
Op basis van de evaluatie van de implementatie van de Jeugdwet is in 2018 het landelijke actieprogramma Zorg
toepasbaar zijn bij interventie in een vroeg stadium
voor de jeugd van start gegaan. Dit actieprogramma is een
van de echtscheiding.
samenwerking van de ministeries van VWS, J&V, landelijke
- Voorbeelden voor de uitvoeringsplannen zijn:
6.3 Wat gaan we versterken?
cliëntenorganisaties en de BGZJ. Het programma heeft als
in iedere gemeente een ‘scheidingsloket’ openen,
doel: ‘de jeugdhulp, jeugdbescherming, jeugdreclassering
inzetten van trainingen (zoals de ‘KIES-training’
merkbaar en meetbaar steeds beter te maken voor
Eergerelateerd geweld. We weten dat in onze
voor kinderen en ‘Ouderschap na scheiding’ voor
kinderen, jongeren en gezinnen, zodat ze op tijd passende
samenleving vrouwen, en soms ook mannen,