Schriftelijke mededeling Voortgangsrapportage RES 2.0 en Stappenplan RES 3.0

Schriftelijke mededeling Nummer 1178500 - Voortgangsrapportage RES 2.0 en Stappenplan RES 3.0 Aan de commissie: Ruimte Portefeuillehouder: W. de Jong Beleidskader: Regionale Energie Strategie Regio Amersfoort Opmerkingen griffie: Team: Omgevingsontwikkeling Ambtenaar: E. Ruland Telefoonnummer: 033 - 299 1411 E-mailadres: e.ruland@bunschoten.nl Datum: 6-6-2023 Aanvullende stukken 1. Titel: Voortgangsrapportage RES 2.0 Regio Amersfoort Bijlagen digitaal beschikbaar: ja Ter inzage: n.v.t. 2. Titel: Stappenplan RES 3.0 Regio Amersfoort Bijlagen digitaal beschikbaar: ja Ter inzage: n.v.t. Mededeling Het college van B&W informeert de raad middels deze schriftelijke mededeling over de Regionale Energie Strategie [RES]: 1) De voortgangsrapportage RES 2.0 is vastgesteld door het college om deze als regio Amersfoort in te dienen bij het Nationaal Programma RES. 2) Het college heeft ingestemd met het stappenplan richting de RES 3.0. Hieronder worden de belangrijkste punten uit de Voortgangsrapportage RES 2.0 en het stappenplan RES 3.0 beschreven. Regionale Energie Strategie van regio Amersfoort De voortgangsrapportage Regionale Energie Strategie [RES] 2.0 is een voortgangsrapportage in opdracht van het Klimaatakkoord van het Rijk.

Hierin wordt de voortgang aangegeven van de regionale bijdrage aan grootschalige windturbines op land, grootschalige zonne-energie op land, grootschalige zonne-energie op daken, regionale duurzame warmtebronnen en de daarbij benodigde energie infrastructuur. De RES Regio Amersfoort is een regionale samenwerking tussen zeven samenwerkende gemeenten (Amersfoort, Baarn, Bunschoten, Eemnes, Leusden, Soest en Woudenberg), netbeheerder Stedin, provincie Utrecht en waterschap Vallei en Veluwe. Voor de nationale opgave van 35 TWh aan grootschalige duurzame elektriciteit, is met de Concept RES en vervolgens de RES 1.0 een regionale ambitie van 0,5 TWh vastgesteld door alle gemeenteraden van regio Amersfoort, Provinciale Staten en algemeen bestuur van het waterschap. Hierbij moet worden uitgegaan van de volgende bewezen technieken: grootschalige zonne-energie op daken, grootschalige zonne-energie op land en grootschalige windturbines. Voor een betrouwbare en betaalbare duurzame energievoorziening is de regionale ambitie een verdeling van 40% windenergie en 60% zonne-energie kijkend naar de potentie in TWh. Voortgangsrapportage RES 2.0 De regionale energietransitie is met netcongestie, de stijgende energieprijzen, de schaarse ruimte, de toenemende klimaatverandering en maatschappelijke discussies urgenter, maar ook complexer dan ooit.

Het aantal projecten in de regio groeit langzaam en stagneert zelfs. De opdracht vanuit het Klimaatakkoord van het Rijk om in 2025 tot benodigde vergunningverlening over te gaan, wordt bij voortzetting van het huidige tempo niet gehaald. Het Nationaal Programma RES [NP RES] rekent voor de RES 2.0 enkel het aantal TWh dat is gerealiseerd en in de pijplijn zit mee. In de pijplijn zijn de projecten die in de fase zitten van (het voortraject van) de vergunningsprocedure tot met de aanleg. Het aantal TWh als ambitie wordt dus door het Rijk niet meer meegerekend om de voortgang te bepalen voor de nationale opgave van 35 TWh aan grootschalige duurzame elektriciteit.

Stappenplan RES 3.0 In het proces van de RES spreekt men voortaan van voortgangsrapportages RES vooruitlopend op de Omgevingswet. In plaats van RES 2.0, spreekt men van ‘Voortgangsrapportage RES 2.0’ en volgt hierover geen raadsbesluit. Men spreekt van een voortgangsrapportage als de activiteiten binnen de afgesproken kaders vallen. We zijn in afwachting van het planMER onderzoek windenergie van de provincie. Als uit het onderzoek van de provincie volgt dat windenergie verder wordt onderzocht in (een) nieuwe locatie(s) in regio Amersfoort, dan volgen nieuwe kaders. Indien nieuwe kaders worden voorgesteld, dan volgt een ‘herijking van de RES 3.0’ en zal deze ter besluitvorming aan gemeenteraden, Provinciale Staten en het algemeen bestuur van het waterschap worden voorgelegd. Het stappenplan RES 3.0 gaat over de periode tot aan de vaststelling van de RES 3.0 op uiterlijk 1 juli 2025. Per deelonderwerp worden de stappen hieronder kort omschreven: Regionale energie-infrastructuur De regionale RES-opgave vraagt om de benodigde aanpassingen aan het huidige elektriciteitsnetwerk, voorbereidingen op een aardgasvrije gebouwde omgeving in 2050 kijkend naar de huidige aardgasinfrastructuur en nieuwe energie-infrastructuur voor de regio. In oktober 2021 en november 2022 is netcongestie door de netbeheerders (TenneT en Stedin) afgekondigd.

Tot naar verwachting 2029 zijn er wachtlijsten voor het afnemen, verhogen en terugleveren van elektriciteit bij een grootschalige elektriciteitsaansluiting ( > 3 x 80 ampère) en werken de netbeheerders aan uitbreiding van het elektriciteitsnetwerk. De verwachting is dat netcongestie ook voor kleinschalige elektriciteitsaansluitingen optreedt vanaf 2025. We zijn in afwachting wat de komende Energiewet van het Rijk betekent voor de mogelijkheden van nieuwe energiesystemen. Sinds 2023 is er vanuit de provincie Utrecht het initiatief ontstaan om samen met overheden, marktpartijen en de netbeheerders te werken aan netcongestie oplossingen voor de korte termijn en lange termijn in het Energy Board. Regio Amersfoort neemt ook deel in het Energy Board. Gemeente Bunschoten heeft twee duurzaamheidsadviseur voor de bedrijven aangesteld, die het contact met de bedrijven(kring) versterken en ook vragen ophalen en informatie leveren over zonnepanelen op grootschalige daken en netcongestie oplossingen. In het stappenplan RES 3.0 is daarnaast de doelstelling opgenomen dat bij de vaststelling van de RES 3.0 ruimtelijke procedures zijn gestart om uitbreiding van energiestations mogelijk te maken. Grootschalige zonnepanelen op daken De regionale ambitie is om 0,2 TWh aan grootschalige zonne-energie op daken te realiseren voor 2030.

Momenteel is meer dan 25% (0,053 TWh) hiervan gerealiseerd in de regio. In gemeente Bunschoten is 0,013 TWh aan grootschalige zonnepanelen op daken gerealiseerd. Bunschoten heeft daarmee al 40% van haar potentie van grootschalige daken benut en is daarmee koploper in de regio. Helaas zien we dat het aantal regionale projecten in de pijplijn slechts 0,006 TWh bedraagt. Bij zonnepanelen wordt normaliter elektriciteit teruggeleverd aan het net. Ondanks netcongestie wordt er gewerkt aan slimme oplossingen voor de korte termijn. Slimme oplossingen waarbij men onder meer de energie van de zonnepanelen direct kan gebruiken of tijdelijk kan opslaan of op een slimme/ flexibele manier kan uitwisselen op het elektriciteitsnet. De regionale doelstelling richting de RES 3.0 is dat 1 juli 2025 minimaal 0,1 TWh aan grootschalige zonnepanelen op daken in de regio in de pijplijn zit of is gerealiseerd. Daarvoor wordt een uitvoeringsaanpak opgesteld gericht op doelgroepen met potentie voor grootschalige zonnepanelen op daken van onder meer: maatschappelijk vastgoed, bedrijfsdaken, solar carports en daken in het buitengebied. Hierbij worden stakeholders betrokken als Land- en Tuinbouworganisatie Nederland [LTO] en Energie van Utrecht om samen rendabele businesscases te onderzoeken.

Grootschalige zonne-energie op land De regionale ambitie is om 0,1 TWh aan grootschalige zonne-energie op land te realiseren voor 2030. Momenteel is bijna 30% (0,0299 TWh) aan zonnevelden hiervan gerealiseerd in Amersfoort, Eemnes en op terrein van het waterschap. In gemeente Bunschoten is nog geen grootschalig zonneveld gerealiseerd. Er is een zoekgebied langs de A1 en een zoekgebied bij het aanbiedstation aan de Groeneweg aangegeven in het in 2022 vastgestelde Afwegingskader Grootschalige Duurzame Elektriciteit. In de regio is door Rijkswaterstaat in 2023 een verkennend onderzoek gestart naar mogelijke Opwek van Energie op Rijksvastgoed langs de A1 (OER A1) in samenwerking met de Schriftelijke mededeling Voortgangsrapportage RES 2.0 en Stappenplan RES 3.0 - Pagina 2 van 5

gemeenten Amersfoort, Baarn, Bunschoten en Eemnes. Deze worden gerapporteerd als ambitie en worden niet meegerekend door het NP RES. De vervolgenstappen richting RES 3.0 zijn om tot voldoende initiatieven in de afwegingskaders/ uitnodigingskaders van de gemeenten te komen om in 2030 0,1 TWh zonne-energie op land te realiseren. De regionale doelstelling is 0,05 TWh aan onderzoeksgebieden grootschalige zonneenergie op land in medio 2025. Het onderzoek naar de potentie van zonne-energie langs de A12, A28 en A1 wordt voortgezet door Rijkswaterstaat in samenwerking met de gemeenten met aangrenzende gemeentegronden. Grootschalige windturbines op land De regionale ambitie is 0,2 TWh aan grootschalige windturbines op land voor 2030. Windturbines kunnen het elektriciteitsnetwerk stabieler maken en daarmee worden deze ook gezien als één van de mogelijke oplossingen voor netcongestie. Er zijn nog geen grootschalige windturbines in regio Amersfoort gerealiseerd. In enkel gemeente Amersfoort is bij bedrijventerrein Isselt een windproject in de fase ‘in de pijplijn’. In het Afwegingskader Grootschalige Duurzame Elektriciteit van gemeente Bunschoten staat geen potentieel onderzoeksgebied voor grootschalige windenergie om als gemeente verder te onderzoeken.

Door onder meer amendementen van raden en wisseling van colleges zijn na de RES 1.0 in heel regio Amersfoort een aantal potentiële onderzoeksgebieden voor windturbines afgevallen. Indien gemeenten er onderling niet uitkomen staat in het Klimaatakkoord van het Rijk dat een hogere overheid zijn verantwoordelijkheid dient te nemen. De provincie Utrecht is een samenwerkingspartner in de RES Regio Amersfoort en heeft na een eigen analyse als provinciale doelstelling gesteld: 1 TWh aan grootschalige windturbines in de provincie voor 2030. De provincie heeft voor de RES-opgave in grootschalige windenergie de regie op zich genomen voor diverse onderzoeksgebieden. De provincie heeft begin 2023 een Ontwerp Notitie Reikwijdte en Detailniveau gedeeld over het provinciale onderzoek naar potentiële locaties voor grootschalige windturbines. Het college heeft hierop een zienswijze ingediend over gewenste aanpassingen in de onderzoeksopzet kijkend naar het provinciale onderzoeksgebied 82. We zijn in afwachting wat de coalitievorming van de provincie Utrecht betekent voor het onderzoek (planMER) naar grootschalige windenergie in regio Amersfoort. De huidige doelstelling is dat uiterlijk 1 juli 2025 de provincie in afstemming met de gemeenten in de regio heeft vastgesteld op welke locaties windturbines worden gerealiseerd en zijn de planologische procedures (zo ver mogelijk) doorlopen.

Het onderzoek naar de potentie van windenergie langs de A28 en de Vlasakkers met als trekker Rijkswaterstaat in samenwerking met gemeenten met aangrenzende gemeentegronden wordt voortgezet en heeft als doelstelling om uiterlijk 1 juli 2025 een besluit te hebben genomen. Het onderzoek naar de potentie van windturbines op bedrijventerrein Isselt zet gemeente Amersfoort voort en zij heeft als doelstelling om uiterlijk 1 juli 2025 een besluit te hebben genomen. Regionale warmtebronnen De regio onderzoekt duurzame warmtebronnen met een regionaal belang en kijkt daarbij met name naar potentiële collectieve systemen. Er is de afgelopen twee jaar onderzocht of warmte uit de Eem en het Eemmeer kunnen bijdragen aan de warmtetransitie op regionaalniveau. Deze onderzoeken naar de potentie van aquathermie sluiten aan bij de Transitievisie Warmte van gemeente Bunschoten. Uiteraard voeren we op de schaal van de gemeente ook warmteonderzoeken uit, zoals naar restwarmte en riothermie; de gemeente voert zelf onderzoek uit als de belangen en effecten enkel lokaal zijn. Het regionale doel is om bij de vaststelling van de RES 3.0 in beeld te hebben welke mogelijkheden er zijn qua financiering en governancestructuur van de onderzochte regionale warmtebronnen.

Vervolgonderzoek naar aquathermie richt zich onder meer op de financiën, ecologie en potentiële afnemers om te bepalen in hoeverre aquathermie het beste alternatief is ten opzichte van andere duurzame warmteoplossingen. Regionaal wordt de potentie van duurzame warmte verder onderzocht kijkend naar: aquathermie (Eem en Eemmeer), zonthermie, groen gas, geothermie en mogelijk andere bronnen. Financiën Het opstellen van de Regionale Energie Strategie wordt gedragen door Bureau Regio Amersfoort. Vooralsnog volstaan de beschikbaar gestelde budgetten van Rijk, provincie Utrecht en gemeenten. Als er voor de uitvoering van de RES aanvullende middelen nodig zijn, wordt Schriftelijke mededeling Voortgangsrapportage RES 2.0 en Stappenplan RES 3.0 - Pagina 3 van 5

dit op een later moment met financiële dekkingsmogelijkheden aan de raden, ter integrale afweging, voorgelegd. Communicatie en participatie De betrokken partijen sinds de RES 1.0 tot aan deze RES 2.0 zijn: • RES-partners: de 7 Utrechtse gemeenten van Regio Amersfoort: Amersfoort, Baarn, Bunschoten, Eemnes, Leusden, Soest en Woudenberg; provincie Utrecht; waterschap Vallei & Veluwe en netbeheerder Stedin. • OER-partners: Rijkswaterstaat, defensie en rijksvastgoedbedrijf. • aangrenzende RES regio’s U16 en Foodvalley, Noord-Holland Zuid en Flevoland; • netbeheerders Liander (regio Foodvalley) en TenneT (landelijk); • NP RES, ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en ministerie van Economische Zaken en Klimaat; • Regionale stakeholders: Natuur & Milieu Utrecht, de samenwerkende lokale energiecoöperaties in de provincie vertegenwoordigd in Energie van Utrecht, vertegenwoordigers van Jong RES, vertegenwoordigers van LTO, vertegenwoordigers van Extinction Rebellion, vertegenwoordigers van Windalarm nemen deel in het regionale stakeholdersoverleg. Werkgeversorganisatie VNO-NCW en de Samenwerkende Woningcorporaties Eemland en Gelderse Vallei (SWEV) zijn agendalid van het regionale stakeholderoverleg. Om het gesprek met regionale stakeholders steviger in het proces te borgen, is in 2022 het regionale stakeholderoverleg opgezet.

Het doel van het stakeholderoverleg is om te reflecteren op de energietransitie en de bestuurders van de RES Regio Amersfoort op strategisch niveau te adviseren. In het stappenplan RES 3.0 staat de doelstelling om intensief samen te werken met de regionale stakeholders en dragen de stakeholders actief bij aan de uitvoering van de RES. Op weg naar de RES 3.0 onderscheiden we verschillende sporen in participatie en communicatie: • Windenergietrajecten van de provincie: provincie is de trekker van het participatieproces. • Opwek van energie op Rijksvastgoed in OER-trajecten: Rijkswaterstaat is de trekker van het participatieproces. • Regionale trajecten in voorbereiding, regionale overleggen, algemene inhoudelijke kennisvragen en procesvragen over de RES: bureau regio Amersfoort is de trekker voor het participatieproces. Op de website van RES Regio Amersfoort wordt de meest recente beschikbare informatie geplaatst, zie: https://www.bureauregioamersfoort.nl/themas/energietransitie/regionaleenergie-strategie/ . • Lokale beleidsplannen en projecten in uitvoering: ontwikkelaar en/of gemeente is de trekker voor het participatieproces. Belanghebbenden die een lokaal of eigen belang vertegenwoordigen, krijgen een plek in het participatieproces zodra een zoekgebied een project wordt.

Ook op de websitepagina van gemeente Bunschoten wordt de meest recente beschikbare informatie gedeeld, zie: https://www.bunschoten.nl/duurzametoekomstplannen. Beantwoording en verwerking moties en amendementen bij RES 1.0 Hier zal een update worden gegeven op de beantwoording en verwerking van moties en amendementen van de raad van gemeente Bunschoten bij de RES 1.0. In de in 2022 vastgestelde Afwegingskader Grootschalige Duurzame Elektriciteit van gemeente Bunschoten zijn verwerkt: de motie over 51% lokaal eigendom, de motie over gezondheidsvoorwaarden en het amendement over het uitsluiten van zon- en windprojecten in de Eempolder en het Eemmeer. Deze lokale kaders zijn vervolgens de input voor de ambities van de RES 2.0, RES 3.0 en latere versies. De motie over wind op zee is niet bedoeld voor RES Regio Amersfoort, omdat de regio samenwerkt aan grootschalige wind- en zonprojecten op land en de regio geen invloed heeft op de aparte landelijke doelstelling van grootschalige wind- en zonprojecten op zee. De motie/ het amendement om innovatieve ideeën doorlopend te onderzoeken en de motie om inwoners voor te lichten in de mogelijkheden voor energiebesparing als RES Regio Amersfoort is momenteel prominenter aanwezig door het zoeken naar oplossingen voor netcongestie.

De motie over het beter betrekken van inwoners en jongeren is verwerkt in de regionale stakeholdergroep, die de bestuurders adviseren. Jongeren zijn specifiek betrokken via Jong RES om zo hun ideeën in te brengen. De partijen uit de regionale stakeholdersgroep en meerdere belanghebbende organisaties zijn ook bij een aantal raadsbijeenkomsten over de RES uitgenodigd. De motie over een meer democratisch Schriftelijke mededeling Voortgangsrapportage RES 2.0 en Stappenplan RES 3.0 - Pagina 4 van 5

RES-proces is sinds de RES 1.0 verwerkt in hoe gemeenteraadsleden zijn betrokken. Gemeenteraadsleden worden geïnformeerd over de stand van zaken en het proces van de RES via raadsinformatiebijeenkomsten en voortgangsrapportages. Reacties over de RES van raadsleden worden behandeld in de bestuurlijke overleggen van de RES.

Schriftelijke mededeling Voortgangsrapportage RES 2.0 en Stappenplan RES 3.0 - Pagina 5 van 5