Schriftelijke mededeling

Schriftelijke mededeling Nummer 1228485 - Stand van zaken aanpak netcongestie Aan de commissie: Ruimte Portefeuillehouder: W. de Jong Beleidskader: netcongestie Opmerkingen griffie: Team: Omgevingsontwikkeling Ambtenaar: Judith Stijger Telefoonnummer: 033 - 299 1457 E-mailadres: j.stijger@bunschoten.nl Datum: 1 december 2025 Aanvullende stukken - Provinciaal Memorandum-Prioriteringskader-ACM Mededeling Landelijke stand van zaken netcongestie Sinds 17 november 2022 is er in de provincies Utrecht, Flevoland en Gelderland (FGU-provincies) sprake van netcongestie; de overbelasting van het elektriciteitsnet. Op 25 april 2024 heeft het Rijk een pakket met ‘onorthodoxe’ maatregelen aangekondigd om in de provincie Utrecht minimaal 250 MegaWatt (MW) extra netcapaciteit vrij te maken. Vanaf dat moment is veel in werking gezet op het gebied van netcongestie. Zo komen momenteel nieuwe aanvragen voor een grootverbruikersaansluiting voor elektriciteit (zoals grote bedrijven en maatschappelijke organisaties) op een wachtlijst. Dit speelt ook voor een aantal bedrijven in onze gemeente. Daarnaast hebben we in onze gemeente bedrijven met een hoog energieverbruik; waar essentiële producten geproduceerd worden. Deze zijn een extra aandachtspunt voor de landelijke overheid. Oplossingen voor netcongestie zijn randvoorwaardelijk voor het verder brengen van de verduurzamingsopgave.

In oktober zijn twee Kamerbrieven met de laatste stand van zaken van het Landelijk Actieprogramma Netcongestie (LAN) verstuurd (Kamerbrief stand van zaken aanpak netcongestie | Kamerstuk | Rijksoverheid.nl en Kamerbrief over stand van zaken maatregelen netcongestie Flevopolder, Gelderland en Utrecht (FGU) | Kamerstuk | Rijksoverheid.nl). Op 4 november 2025 is een Utrechtse Statenbrief met alle informatie over dit onderwerp verzonden: Voortgang aanpak netcongestie. In deze brieven wordt aandacht besteed aan het prioriteringskader van de ACM. Netuitbreidingen in provincie Utrecht gereed in 2033-2035 volgens huidige prognose netbeheerders Recente prognoses van de netbeheerders laten ten opzichte van de eerdere prognoses zien dat de groei van de netbelasting minder snel gaat. Het tekort aan transportcapaciteit lijkt in 2029 voor de provincie Utrecht ongeveer de helft lager dan eerdere berekeningen, namelijk 125 MW. Door de vertraagde netuitbreidingen in de provincie Utrecht duurt de congestieperiode echter langer. Het tekort loopt in 2033 op tot 320 MW. Netbeheerders geven aan dat de netuitbreidingen zijn vertraagd van 2029 naar 2033 en mogelijk 2035 door onder meer het vinden van geschikte locaties. Dit betekent voor de provincie Utrecht dus uiteindelijk een groter probleem over een langere periode.

Het maatregelenpakket van het Rijk van april 2024 begint langzaam effect te hebben, maar hier moet nog veel winst behaald worden. Nieuw prioriteringskader ACM 2026 leidt naar verwachting tot wachtlijsten voor álle nieuwe elektriciteitsaansluitingen De Autoriteit Consument & Markt (ACM) heeft op 26 juni 2025 een concept prioriteringskader gepubliceerd. Dit kader geeft aan hoe de schaarse netcapaciteit verdeeld moet worden. Het kader regelt dat projecten die belangrijk zijn voor de samenleving bij het aanvragen van een elektriciteitsaansluiting voorrang krijgen. Het nieuwe prioriteringskader maakt geen onderscheid tussen grootverbruikers- en kleinverbruikersaansluitingen (hieronder vallen ook de woningaansluitingen). Netbeheer Nederland heeft in hun zienswijze op het prioriteringskader laten weten dat ze in hun reserveringsystematiek dit onderscheid ook niet zullen gaan maken. Niet hoe groot de aansluiting is, maar in welke categorie een functie valt, is bij invoering van het nieuwe

prioriteringskader bepalend bij de verdeling van netcapaciteit. Zie hiervoor: ACM werkt aan nieuw besluit voor voorrang maatschappelijke projecten op stroomnet | ACM en Verslag werkplaats netcongestie 18 september 2025 Dit betekent dat de elektriciteitsaansluiting van woningen ook direct bij deze problematiek betrokken is. In december 2025 zal de ACM het definitieve prioriteringskader publiceren. Deze gaat officieel op 1 januari 2026 in. Het Rijk heeft aangekondigd dat er vanaf 1 januari een overbruggingsperiode wordt ingevoerd om de netbeheerders tijd te geven een goede overgang te regelen van de oude naar de nieuwe reserveringsystematiek. Hoe deze overbruggingsperiode er precies uit gaat zien, weten we naar verwachting tegen het einde van dit jaar. Het invoeren van het nieuwe prioriteringskader gaat effect hebben op allerlei ontwikkelingen. Welke impact het nieuwe prioriteringskader heeft op ontwikkelingen zoals woningbouw en laadinfra voor elektrische voertuigen is afhankelijk van het definitieve prioriteringskader, hoe de nieuwe reserveringsystematiek van de netbeheerders eruit gaat zien en hoeveel capaciteit op basis van de nieuwe prognoses te vergeven is, is op dit moment niet duidelijk. Netbewuste nieuwbouw norm voor woningen naar verwachting eind 2026 Ministerie en provincies werken nu aan een netbewuste nieuwbouw norm voor woningbouw.

Deze norm stelt eisen aan het energieverbruik van woningen. De planning is dat deze eind 2026 is vastgelegd in de omgevingsverordening van de provincie Utrecht, waarmee deze verplichtend is. Als gemeente moeten wij deze norm vervolgens in ons omgevingsplan vastleggen. In november 2024 heeft Bouwend Nederland in samenwerking met de provincies Utrecht en Gelderland, Netbeheer Nederland, de NEPROM (brancheorganisatie van maatschappelijk betrokken project- en gebiedsontwikkelaars in Nederland), Techniek Nederland en TKI Urban Energy, de netbewuste nieuwbouwprincipes gepubliceerd (Ontwerpprincipes netbewuste nieuwbouw beschikbaar). De verschillende actuele ontwikkelingen op gebied van netcongestie hebben consequenties voor onze gemeente. Onderstaand een overzicht om hier inzicht in te geven. Lokale ontwikkelingen aanpak netcongestie - Ontwikkelingen hoogspanning station Amersfoort Noord TenneT (inclusief kabeltraject) Hierover bent u separaat geïnformeerd. - Ontwikkelingen elektriciteitshuisjes (buurtaanpak) Met de Buurtaanpak beoogt Stedin in samenwerking met de gemeente totaal 50 elektriciteitshuisjes (midden spanning ruimtes) in onze gemeente bij te gaan plaatsen. De eerste vijf zijn in 2025 in de wijk Koenraadswetering gerealiseerd.

Daarnaast is de wijk Rengerswetering in beeld om totaal twee ehuisjes bij te gaan plaatsen op wooneiland 1 en 2 (elk eiland krijgt dan één e-huisje extra). Naar verwachting vindt dit werk in 2026-2027 plaats. Op dit moment is nog niet te zeggen waar en wanneer de volgende buurt aan de beurt komt. Daarvoor wachten we op nadere berichtgeving vanuit Stedin. - Ontwikkelingen publieke laadpalen voor elektrische voertuigen De netbeheerders werken samen met de laadpaalexploitanten van publieke laadinfra om afspraken te maken over het invoeren van netbewust laden (bijvoorbeeld het laden van elektrische auto's buiten de piek tussen16:00-21:00 uur). Afgelopen zomer zijn daar tussen Stedin en de grotere laadpaalexploitanten, zoals MRA-e, intentieverklaringen over getekend. Zij werken nu toe naar het maken van concrete afspraken over netbewust laden. De publieke laadpalen binnen onze gemeente zijn via MRA-e geplaatst. Dat betekent dat via MRA-e wordt bekeken hoe slimmer kan worden geladen. - Ontwikkelingen netcongestie en bedrijven Als gemeente hebben wij twee lokale adviseurs ingehuurd om de bedrijven te adviseren in de breedste zin van hun duurzaamheidsopgave. In de praktijk betekent dit op het moment voornamelijk advisering over energie-opwek en netcongestie. Samen met de provinciale e-hub regisseur is een aantal (middel)grote bedrijven doorgelicht op hun energieverbruik en -opwek.

Daarnaast wordt er

geadviseerd en gesproken over aansluitingen, contracten, congestieverzachters en mogelijkheden tot energie-uitwisseling. Met een aantal bedrijven op de Zuidwenk zijn regelmatig gesprekken over dit onderwerp. Begin 2026 staat een voorlichtingsbijeenkomst voor bedrijven van het bedrijventerrein de Kronkels gepland. Om het stroomnet te ontlasten zijn initiatieven op het gebied van warmtetransitie ook van belang. Hiervoor vindt een verkenning plaats met een bedrijf waar restwarmte vrijkomt in de productieprocessen. - Ontwikkelingen voorbereiding op netbewust renoveren en netbewuste nieuwbouw Het doel van netbewuste nieuwbouw en de netbewuste bouwprincipes is om meer nieuwbouw binnen dezelfde capaciteit te kunnen realiseren door het verminderen van het energieverbruik per woning. In de huidige regelgeving worden alleen eisen gesteld aan isolatiewaarden en het gebruik van duurzame bronnen, niet aan de netbelasting van de warmtevraag van een woning. Dit gaat veranderen met de opname van normen in de provinciale omgevingsverordening binnen afzienbare tijd. Hierop bereiden wij ons voor met een onderzoek naar netbewuste nieuwbouwscenario’s voor een aantal gemeentelijke ontwikkelingen (woningbouw zoals Rengerswetering, de herontwikkeling van de schoollocaties en nieuw- of verbouw en/ of verduurzaming van gemeentelijk vastgoed).

Daarbij vragen we het onderzoeksbureau ons aan te geven hoe wij, met het oog op het ACM prioriteringskader, zo goed mogelijk elektriciteitsaansluitingen voor onze ontwikkelingen kunnen realiseren. - Voorlichting en communicatie Wij sluiten aan bij de landelijke bewustwordingscampagnes over netcongestie en hoe slimmer met stroom om te gaan. Zo is informatie over netcongestie op onze gemeentelijke website te vinden www.bunschoten.nl/netcongestie. Hier plaatsen we de laatste stand van zaken die bij ons bekend is vanuit verschillende relevante instanties. Netbeheerder Stedin gaat over nieuwe manieren voor elektriciteitsaansluitingen. De provincie biedt stappenplannen en financieringsvormen voor netcongestie-oplossingen. Wij hebben zelf een duurzaamheidsadviseur bedrijven als contactpersoon die persoonlijk wensen van bedrijven ophaalt en de weg kan wijzen. Energiecoaches hebben trainingen over netcongestie om hierover inwoners te informeren in hun woningbezoeken. De projectleiders van het team Omgevingsontwikkeling communiceren in de projectgroepen van de grotere stedenbouwkundige projecten expliciet over de problematiek van netcongestie. Zo zijn de eerder benoemde ontwerpprincipes netbewuste nieuwbouw gedeeld. Ook is een handreiking netbewuste nieuwbouw toegestuurd.

Hierin wordt in de vorm van menukaarten aangegeven hoe met keuzes in uitvoering de piekbelasting op het net kan worden beperkt. En wordt inzichtelijk gemaakt welke maatregelen beschikbaar zijn en wat de effecten daarvan zijn op zowel de belasting van het elektriciteitsnet als de kosten. Het gaat hierbij niet om nieuwe of onbekende technieken, maar om maatregelen die in de woningbouw al op grote schaal worden toegepast. Het document is ook te vinden via: Handreiking netbewuste nieuwbouw - Ontwikkelingen opgave uitbreiding kabel- en leidingennet Het kabel- en leidingennet moet de komende jaren worden verzwaard. Dit betekent veel graafwerkzaamheden in onze gemeente. De impact zal zijn dat de omgeving overlast krijgt van de werkzaamheden in de openbare ruimte. Voor de gemeente betekent dit extra inzet voor het toetsen en verstrekken van vergunningen alsmede toezichthouden. Een neveneffect kan zijn dat bij het onderhoud aan de wegverharding moet worden gewacht op het leggen van de verzwaring van kabels en leidingen. - Ontwikkelingen gemeentelijke locaties en eventuele noodvoorzieningen Op dit moment wordt geïnventariseerd voor welke gemeentelijke locaties een back up voorziening noodzakelijk is bij (langdurige) stroomuitval. Te denken valt aan locaties als de brandweerkazerne (operationele continuïteit) en de gemeentewerf (uitvalbasis ICT en vullen van strooiwagens).

Bij een aantal locaties zal de oplossing waarschijnlijk liggen in een back-up batterij in combinatie met een noodaggregaat.

Onze gemeente werkt samen met de andere gemeenten in de regio Amersfoort op het onderwerp netcongestie. Hieruit is een regionaal actieplan met actielijnen ontstaan. We werken met name samen in kennisdeling en communicatie. Kanttekening - Het grootste risico blijft dat de netbeheerders op termijn een algehele aansluitstop moeten afkondigen. Dat betekent dat er een wachtlijst komt voor alle nieuwe aansluitingen, en dat nieuwe ontwikkelingen zoals woningbouw, veiligheidsfuncties en nieuwe maatschappelijke voorzieningen flink vertragen tot stil kunnen komen te vallen, omdat zij geen elektriciteitsaansluiting meer krijgen totdat er ruimte is op het net. Dit zijn ook financiële risico’s. -

Een ander risico is de onzekerheid over de uitwerking van het nieuwe ACM-prioriteringskader voor elektriciteitsaansluitingen. Onduidelijk is hoe de overgangsperiode na 1 januari 2026 eruit zal zien. Hoeveel capaciteit is er per prioriteringscategorie? Wat is de rol van de gemeente bij de aanvragen voor capaciteit? Vanaf wanneer kunnen projecten prioriteit aanvragen? Deze vragen zijn nog onbeantwoord, wat het goed kunnen voorbereidingen op de invoer van het kader lastig maakt.

-

Overbelasting van het elektriciteitsnet kan leiden tot korte en langdurige stroomuitval. Het Rijk voert campagne om bedrijven en inwoners hierop voor te bereiden. Onze gemeente neemt op dit moment deel aan de campagne "Denk Vooruit". Vanuit de Vru-regio wordt hierop voorbereid. Er zijn diverse netwerkkaarten opgemaakt die door de VRU naar lokaal niveau moeten worden vertaald. Samen met de gezondheidszorg wordt een plan opgesteld hoe de zorg gecontinueerd kan worden bij langdurige stroomuitval.