Schriftelijke mededeling

Schriftelijke mededeling Nummer 1176254 - Tegenprestatie en andere (taal) activiteiten in het kader van de Participatiewet en de Wet inburgering Aan de commissie: Samenleving Portefeuillehouder: Peter van Asselt Beleidskader: Sociaal Domein Opmerkingen griffie: Team: Samenleving Ambtenaar: Gigi Houtlosser Telefoonnummer: 033 - 299 1411 E-mailadres: g.houtlosser@bunschoten.nl Datum: 18 april 2023 Aanvullende stukken N.v.t. Mededeling Inleiding Via deze schriftelijke mededeling informeren wij u over ons besluit hoe ons college invulling geeft aan hoofdstuk 7, punt 11 en punt 21 van het coalitieakkoord 2022-2026 “Bouwen aan de toekomst”. 11. Nieuwkomers in Nederland dienen de Nederlandse taal te leren en zich te verdiepen in de Nederlandse normen en waarden. Bij inburgering dient aandacht te zijn voor Nederlandse cultuur, waarden en tradities. Nieuwkomers die onvoldoende ingeburgerd zijn, worden, als tegenprestatie, verplicht te werken aan inburgering en integratie. We verwachten een maximale inspanning om de Nederlandse taal te leren. Wanneer iemand onvoldoende Nederlands spreekt en bewust niet wil meewerken, wordt gekort op de uitkering.

21. Zoveel mogelijk mensen aan het werk is uitgangspunt. We vinden het belangrijk dat iedereen een bijdrage levert. Waar dat soms niet volledig kan, kijken we hoe men kan bijdragen binnen de mogelijkheden die er zijn. Wie bijdraagt kan ook op ondersteuning rekenen. Daarvoor verwachten wij wel een tegenprestatie, omdat we het belangrijk vinden dat iedereen zoveel mogelijk meedoet in onze samenleving.

Besluit Ons college heeft besloten om De Boei opdracht te geven om de lokale invulling te organiseren van de tegenprestatie, vrijwilligerswerk en andere activiteiten, die bijdragen aan een goede inburgering en bijdrage aan de samenleving, in het kader van de Participatiewet en Wet inburgering. Hiervoor stellen wij een budget van € 40.000 vanaf 2024 structureel ter beschikking. Voor 2023 gaat het om een bedrag van € 13.335 (4 maanden). Dekking vindt plaats vanuit de inburgeringsmiddelen. Toelichting De bovengenoemde afspraken hebben o.a. betrekking op de uitvoering van de Wet Inburgering en de Participatiewet. Veelal zit hier overlap in. Daarom kiezen we voor een integrale benadering. De uitvoering van de Participatiewet (Pw) en de nieuwe Wet inburgering (Wi 2021) is belegd bij onze uitvoeringsorganisatie BBS. BBS beschikt over een palet aan instrumenten en voorzieningen die zij kunnen inzetten om bijstandsgerechtigden naar werk toe te leiden en aan het werk te houden. Ten aanzien van de Wi 2021 is BBS vooral klantregisseur en bewaakt of betrokkene aan zijn of haar inburgeringsplicht voldoet, inclusief de verplichting om te participeren. De inburgeringsplicht bestaat uit

taalonderwijs (Onderwijsroute, B1 route of de Z-route), Module Arbeidsmarkt (MAP) en Participatie en het Participatieverklaringstraject (PVT). Vanuit de inburgeringswet en de Participatiewet zijn er diverse mogelijkheden om te sanctioneren wanneer iemand onvoldoende werkt aan zijn of haar inburgering of (arbeids)participatie. Ook in de Verordening Sociaal Domein gemeente Bunschoten zijn de nodige artikelen opgenomen over de rechten, plichten en handhaving op het gebied van participatie, het leren van de Nederlandse taal. Ook de “tegenprestatie” is in de Pw en de Verordening Sociaal Domein Bunschoten opgenomen. Hoewel de genoemde wetten en onze verordening Sociaal Domein voldoende handvatten biedt om een tegenprestatie op te leggen of om nieuwkomers de taal te laten leren en te laten integreren (en hierop te handhaven) is er meer nodig. Dit vraagt om een intensieve aanpak en maatwerk omdat niet iedereen hetzelfde (aan)kan. Bestandsanalyse BBS heeft een globale bestandsanalyse uitgevoerd. Ook in regionaal verband (Werkbedrijf regio Amersfoort) staat de bestandsanalyse op de agenda om gezamenlijk instrumenten te ontwikkelen (zie hiervoor het Uitvoeringsplan Toekomstagenda Werkbedrijf 2023). De bestandsanalyse door BBS is niet gedaan over categorie A en B omdat deze mensen aan het reintegreren zijn naar werk. Zij ondernemen dus al activiteiten.

Uit de bestandsanalyse Participatiewet blijkt dat de C/D1 categorie momenteel uit 1472 bijstandsgerechtigden bestaat. Hiervan staan 20 personen met een arbeidsbeperking in het doelgroepenregister3 en 25 personen zijn nog inburgeringsplichtig (oude Wi en nieuwe Wi). Van de overige 102 cliënten uit de C en D zijn 44 personen in het geheel niet belastbaar, vanwege een chronische ziekte, psychische aandoeningen, lichamelijke beperkingen of een verslaving. 58 cliënten zijn beperkt belastbaar, de meeste slechts 5 tot maximaal 10 uur per week. Er zijn maar 10 personen die nu geen (geregistreerde) activiteiten verrichten. Maar de andere beperkt belastbare personen hebben nog wel wat ruimte voor extra activiteiten. Wat verder opvalt is dat ook deze beperkt belastbare personen veelal kampen met de hiervoor genoemde aandoeningen. Wat verder opvalt is dat de helft van deze groep onvoldoende de Nederlandse taal beheerst of zelfs analfabeet is, desondanks is ruim 80% hiervan al op één of andere manier actief. Taal Uit de bestandsanalyse blijkt dat extra inzet op het leren van de Nederlands taal nodig is. Dit is ook nodig voor inburgeringsplichtigen. Met name voor de groep die de Z- route 4 volgt, omdat zij niet in staat zijn om binnen 3 jaar Nederlands op B1 niveau machtig te worden.

Deze groep moet naast 800 uur aan Nederlandse taallessen (vaak alfabetisering), ook 800 uur participeren in een Nederlandstalige omgeving. Dat kan bijvoorbeeld via vrijwilligerswerk, maar ook door middel van laagdrempeligere activiteiten (vooral in de eerste periode). Maar ook voor de overige inburgeraars zijn meer taal bevorderende activiteiten en vrijwilligerswerk in Bunschoten gewenst. Meedoen Er zijn nogal wat voorwaarden waaraan een ‘tegenprestatie’ moet voldoen, tenminste als we een tegenprestatie van de bijstandsgerechtigden verlangen zoals bedoeld in de Participatiewet (Pw). Vrijwilligerswerk is dan ook strikt genomen niet hetzelfde als een tegenprestatie, maar bij vrijwilligerswerk is sprake van een sterke ‘wederkerigheid’ naar de maatschappij toe. Om deze reden vinden wij dat vrijwilligerswerk hier voldoende invulling aan geeft. We kiezen ervoor om samen met de cliënt inhoud te geven aan passende activiteiten, zoals vrijwilligerswerk, maar niet vrijblijvend. Iets (terug)doen voor de samenleving vinden we belangrijk, maar vooral het weer meedoen aan de samenleving en meetellen is essentieel. Vooral voor de cliënt uit de categorie C/D die nu geen (en soms nooit) perspectief heeft op uitstroom uit de uitkering. 1

A/B categorie geen of beperkte afstand tot de arbeidsmarkt. C/D 9 (zeer) grote afstand tot de arbeidsmarkt of vrijgesteld van de arbeidsplicht. 2 Aantal fluctueert, hangt af van de peildatum. 3 Deze personen vallen onder de Banenafspraak en hebben (intensieve) begeleiding nodig om te werken. 4 De Z-route is één van drie leerroutes (nieuwe wet inburgering). Inburgeraars die deze route volgen, zijn niet in staat om binnen drie jaar Nederlands op B1 niveau machtig te worden.

Conclusie Conclusie vanuit de bestandsanalyse is dat meer inzet op taal gewenst is. Ook zien we dat onder de belastbare bijstandsgerechtigde cliënten uit de C en D categorie nog enige ruimte is voor activiteiten, zoals vrijwilligerswerk. Een andere belangrijke conclusie is dat een grote groep niet belastbaar is en ook geen perspectief heeft op uitstroom uit de uitkering 5. De lokale invulling van vrijwilligerswerk en ondersteuning en begeleiding naar andere activiteiten om te participeren is nu onvoldoende geborgd, zowel vanuit de Pw als de Wi. Maar om werk te maken van het vrijwilligerswerk, het zoeken of opzetten van extra (taal) activiteiten, zien we naast de inzet van BBS een grote rol voor De Boei. De Boei beschikt over het lokale netwerk en is bekend met het opzetten van gerichte maatschappelijke activiteiten. Omdat dit nieuwe taken betreft is een uitbreiding van uren bij De Boei noodzakelijk. Evenals een activiteitenbudget. Daarnaast willen we dat De Boei meer taalmaatjes werft zodat zij meer anderstaligen kunnen ondersteunen om sneller Nederlands te leren. Om al deze activiteiten te realiseren is een nauwe samenwerking nodig tussen BBS, De Boei, Vluchtelingenwerk, Danner & Danner en de diverse organisaties waar onze inwoners geplaatst gaan worden.

Om een goede infrastructuur op te zetten en voldoende begeleiding te bieden aan de doelgroep hebben wij een jaarlijks budget van € 40.000 (2023 4 maanden € 13.335) beschikbaar gesteld vanuit de inburgeringsmiddelen. Daarnaast valt te verwachten dat deze aanpak op termijn een PM besparing oplevert aan uitkeringen omdat er wellicht bijstandsgerechtigden uit de C /D een ontwikkeling doormaken en daardoor (gedeeltelijk) uitstromen naar werk. Ook verwachten wij met een goede infrastructuur voor inburgeringsplichtigen dat zij eerder klaar zijn met hun inburgering en daardoor sneller uit de uitkering kunnen stromen dan wanneer zij dit aanbod niet hadden. Via de reguliere P & C cyclus houden wij u op de hoogte van de voortgang en ontwikkelingen.

5

Daarvoor zou ander specifiek beleid voor ontwikkeld moeten worden, echter dit valt buiten de scope van dit voorstel.