Schriftelijke mededeling

Schriftelijke mededeling Nummer 1223767 - Houdbaarheidstest 2025 Aan de commissie: Bestuur en financiën Portefeuillehouder: W. v/d Es Beleidskader: Opmerkingen griffie: Team: Bedrijfsvoering Ambtenaar: Wouter Spaans Telefoonnummer: 033 - 299 1411 E-mailadres: w.spaans@bunschoten.nl Datum: 13-05-2025 Aanvullende stukken 1. Titel: Houdbaarheidstest gemeentefinanciën 2025 Bijlagen digitaal beschikbaar: X Ter inzage: 2. Titel: Handleiding houdbaarheidstest gemeentefinanciën 2025 Bijlagen digitaal beschikbaar: X Ter inzage: -

Mededeling De houdbaarheidstest geeft inzicht in de financiële gezondheid van een gemeente. Deze test wordt jaarlijks beschikbaar gesteld door de VNG. De houdbaarheidstest is in de eerste plaats een stresstest en geeft weer of de gemeente financiële tegenslagen in de toekomst kan opvangen. Daarnaast geeft de houdbaarheidstest de financiële conditie van de gemeente weer. In het coalitieakkoord is opgenomen dat deze houdbaarheidstest jaarlijks wordt uitgevoerd. De houdbaarheidstest is uitgewerkt aan de hand van de werkelijke cijfers uit de programmarekening 2024 en daarnaast op basis van de begroting 2025. Een deel van deze cijfers wordt handmatig ingevoerd. Daarnaast zijn er een aantal gegevens die binnen de houdbaarheidstest niet handmatig gewijzigd kunnen worden, maar wel van invloed zijn op de uitkomst van de kengetallen. Nadat de cijfers zijn ingediend bij het CBS neemt de VNG dit als input mee in de houdbaarheidstest 2026. Hierdoor kan de uitkomst afwijken bij de houdbaarheidstest 2026. Als input worden de volgende gegevens gebruikt: de balans, investeringen en financieringen, inkomsten en uitgaven en diverse macrogegevens. Hierop zijn diverse slechtweer scenario’s toegepast, denk aan rentestijgingen, daling van inkomsten, stijging van uitgaven en lagere opbrengsten grondexploitatie.

Aan de hand van de uitkomsten van diverse kengetallen wordt de financiële conditie index bepaald. Per kengetal is een uitwerking gemaakt van de definitie, een grafische weergave van de uitkomsten van 2020-2024 en een analyse/duiding wat dit voor Bunschoten betekent. De gemeente Bunschoten heeft een financiële conditie index van 9 in 2024 en een index van 7 in 2025. Dit betekent dat er sprake is van een goede financiële conditie. Voor elk rood gemarkeerd getal wordt één punt afgetrokken. In 2024 is de netto investeringsquote rood gekleurd. Dit betekent dat er sprake is van hoge investeringsuitgaven. Daarnaast is in 2025 ook het financieringsresultaat en exploitatieresultaat rood gekleurd. Dit betekent dat de netto schulden oplopen en dat het exploitatieresultaat voor mutaties in reserves licht negatief is. Het licht negatieve exploitatieresultaat is in lijn met de begroting 2025 en ook in lijn met de ontwikkelingen de financiële ontwikkelingen bij de gemeenten. De overige kengetallen zijn groen gekleurd, wat betekent dat deze kengetallen de signaalwaarden niet overschrijden en er geen sprake is van financiële stress op deze aandachtsgebieden. De uitkomsten van de houdbaarheidstest zijn hieronder weergegeven:

Vermogenspositie 1. Druk van de schuldverplichtingen op de exploitatie (netto schuldquote) Definitie van het kengetal: De netto schuldquote weerspiegelt het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen. De schuldquote geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossing op de exploitatie (>130% = hoge schuld). In deze berekening is het aandeel van de verstrekte leningen gecorrigeerd. De netto schuldquote geeft indirect antwoord op de vraag of met het inkomen blijvend de schuldverplichtingen kunnen worden gedragen. Een hoge netto schuldquote geeft aan dat bij een recessie de druk van de schuldverplichtingen op de exploitatie-uitgaven hoog kan oplopen. De signaalwaarde voor de netto schuldquote bedraagt 130% (licht op rood, 1 punt aftrek). Bij een overschrijding van deze signaalwaarde is sprake van een erg hoge schuldendruk. Al bij een netto schuldquote hoger dan 100% springt het licht op oranje (½ punt aftrek). Een gemeente kan ook te ambitieus zijn en te veel willen investeren. Te hoge investeringen zorgen voor het oplopen van de netto schuldquote en daarmee voor het oplopen van de schuldverplichtingen.

Ook leggen de hogere afschrijvingslasten van de investeringen en de rente van de bijbehorende schuld dan een groter deel van de exploitatierekening vast, waardoor de ruimte voor ombuigingen op de lopende uitgaven van de exploitatie kleiner is. Grafisch, gemiddelden provincie Utrecht en NL (Benchmark)

2020 38,6% 53,3% 47,6%

Bunschoten Provincie Utrecht Nederland

2021 43,3% 53,6% 49,7%

2022 35,5% 47,1% 41,7%

2023 49,8% 50,5% 41,3%

* Gegevens nog niet bekend

Netto schuldquote 60.0% 50.0% 40.0%

49.8% 38.6%

44.4%

43.3% 35.5%

30.0% 20.0% 10.0% 0.0%

2020

2021 Bunschoten

2022 Provincie Utrecht

2023

2024

Nederland

Analyse/duiding situatie Bunschoten De netto schuldquote is in 2024 afgenomen. Dit wordt veroorzaakt doordat de baten meer zijn gestegen dan de schulden. In de houdbaarheidstest kleurt dit kengetal groen, er is dus geen overschrijding van de signaalwaarde.

2024 44,4% * *

2. Hoogte van de schuld (effectieve netto schuldquote) Definitie van het kengetal Uit de netto schuldquote kan tezamen met de uitleenquote en de voorraadquote het kengetal effectieve netto schuldquote worden gedefinieerd, dat een ander licht op de hoogte van de schulden schijnt. De uitleenquote is daarbij de omvang van de uitgeleende gelden gedeeld door de baten voor mutatie van de reserves. De voorraadquote wordt berekend door de omvang van de voorraden te delen door de baten voor mutatie van de reserves. Een hoge effectieve netto schuldquote geeft aan dat er mogelijk al sprake is van een risico op financiële stress door hoge schulden. Een lage effectieve netto schuldquote, ondanks een hoge netto schuldquote, geeft aan dat er geen sprake is van te hoge schulden. De signaalwaarde voor de effectieve netto schuldquote van de gezamenlijke gemeenten bedraagt 120% (licht op rood, 1 punt aftrek). Als de effectieve netto schuldquote de individuele signaalwaarde overschrijdt, heeft een gemeente een erg hoge schuld. Al bij een effectieve netto schuldquote hoger dan 90% springt het licht op oranje (½ punt aftrek). Grafisch, gemiddelden provincie Utrecht en NL (Benchmark)

2020 32,3% * 42,9%

Bunschoten Provincie Utrecht Nederland

2021 36,4% * 45,6%

2022 24,7% * 38,5%

2023 37,2% * *

2024 37,3% * *

* Gegevens (nog) niet bekend

Effectieve netto schuldquote 50.0% 45.0% 40.0% 35.0% 30.0%

37.2%

36.4%

37.3%

32.3%

25.0%

24.7%

20.0% 15.0% 10.0% 5.0% 0.0%

2020

2021 Bunschoten

2022

2023

2024

Nederland

Analyse/duiding situatie Bunschoten In 2021 is een lichte stijging te zien t.o.v. 2020, dit komt doordat er langlopende geldleningen zijn aangetrokken. De daling naar 24,7% in 2022 wordt veroorzaakt door aflossingen, daardoor is de schuldpositie gedaald. In 2023 is weer een stijging te zien. Deze stijging wordt veroorzaakt door het aantrekken van een geldlening. In 2024 blijft de netto schuldquote nagenoeg gelijk. Gedurende 2020 t/m 2024 blijft de effectieve netto schuldquote ruim beneden de signaalwaarde van 120%. Het risico op financiële stress door hoge schulden is hierdoor laag.

3. Schuldbelasting van het bezit (solvabiliteitsratio) Definitie van het kengetal De solvabiliteitsratio geeft een indicatie in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Het eigen vermogen (reserves en resultaat overzicht baten en lasten) wordt uitgedrukt in een percentage van het balanstotaal. Om enige speling te hebben moet voor de signaalwaarde van de solvabiliteitsratio enige ruimte worden aangehouden. De resterende buffer aan leencapaciteit is dan bedoeld als remweg voor het tijdelijk opvangen van exploitatietekorten. Daarom springt al bij een solvabiliteitsratio van 20% het licht op oranje (½ punt aftrek). Bij een lagere waarde is sprake van een hoge schuldbelasting van het bezit. De signaalwaarde voor het licht op rood voor de solvabiliteitsratio bedraagt 0% (1 punt aftrek). Grafisch, gemiddelden provincie Utrecht en NL (Benchmark)

2020 28,8% 32,6% 36,5%

Bunschoten Provincie Utrecht Nederland

2021 31,2% 34,0% 37,5%

2022 42,2% 33,9% 39,7%

2023 37,2% 32,0% 39,6%

2024 35,7%

* Gegevens nog niet bekend

Solvabiliteit 45.0% 42.2%

40.0%

37.2%

35.0% 30.0%

35.7%

31.2%

28.8%

25.0% 20.0% 15.0%

2020

2021 Bunschoten

2022 Provincie Utrecht

2023

2024

Nederland

Analyse/duiding situatie Bunschoten De solvabiliteit is in de jaren t/m 2022 toegenomen tot 42,2% door een stijgende reservepositie. In 2023 en 2024 is de solvabiliteit gedaald. In 2024 is de solvabiliteit gedaald naar 35,7%. Dit komt doordat het vreemd vermogen meer is toegenomen dan dat het eigen vermogen is toegenomen. Het solvabiliteitspercentage ligt nog steeds boven het streefgetal van 30% uit het coalitieakkoord. In de houdbaarheidstest kleurt dit kengetal groen, er is dus geen overschrijding van de signaalwaarde.

Exploitatie 4. Mate waarin de uitkomst van de exploitatierekening positief is (exploitatieresultaat) Definitie van het kengetal Dit kengetal beantwoordt de vraag of een gemeente zijn bezit zwaarder met schuld belast, doordat het exploitatieresultaat negatief is. Bij structureel negatieve exploitatieresultaten wordt de schuldbelasting van de bezittingen op de balans op termijn hoger dan 100%. Er worden dan kosten van lopende consumptieve uitgaven op een toekomstige generatie inwoners afgewenteld. Vanwege dit argument zijn structureel negatieve exploitatieresultaten bij gemeenten ongewenst. Voor het bepalen van de financiële conditie index maakt de test gebruik van twee oordelen over het exploitatieresultaat. Ten eerste wordt gekeken naar het exploitatieresultaat in het lopende jaar. Is dat negatief dan springt het licht op rood (1 punt aftrek). Ten tweede wordt gekeken naar de uitkomsten van de exploitatieresultaten in het lopende jaar en de twee daaraan voorafgaande jaren. Is er sprake van drie negatieve exploitatieresultaten op rij dan springt er nog een licht op rood (extra punt aftrek). Het exploitatieresultaat is in dat geval structureel negatief. Bij twee negatieve exploitatieresultaten in drie jaar springt het licht op oranje (extra ½ punt aftrek). Grafisch, gemiddelden provincie Utrecht en NL (Benchmark)

2020 7,4% 2,7% 6,6%

Bunschoten Provincie Utrecht Nederland

2021 3,6% 1,9% 2,5%

2022 13,5% 3,3% 5,0%

2023 2,0% 0,0% 2,3%

2024 1,7% * *

* Gegevens nog niet bekend

Exploitatieresultaat 16.0% 14.0%

13.5%

12.0% 10.0% 8.0%

7.4%

6.0% 4.0%

3.6%

2.0% 0.0%

2.0% 2020

2021 Bunschoten

2022 Provincie Utrecht

2023

1.7% 2024

Nederland

Analyse/duiding situatie Bunschoten Het exploitatieresultaat is de afgelopen jaren niet negatief geweest. Er is dus geen sprake van een exploitatietekort. Het exploitatieresultaat fluctueerde de afgelopen jaren. Er is door de jaren heen een stijging in de reservepositie te zien. De verhouding tussen de reserves en de baten voor mutaties in reserves bepaalt het exploitatieresultaat. In 2024 is een daling te zien in het kengetal ten opzichte van het jaar ervoor, omdat er in deze jaren een beperkte stijging in de reserves heeft plaatsgevonden ten opzichte van voorgaand jaar. In de houdbaarheidstest kleurt dit kengetal groen, er is dus geen overschrijding van de signaalwaarde.

5. Ruimte voor verhoging van de eigen belastinginkomsten (onbenutte belastingcapaciteit) Definitie van het kengetal Het kengetal onbenutte belastingcapaciteit OZB geeft aan hoeveel een gemeente bij een slechtweerscenario zijn inkomsten kan verhogen. Het redelijk tarief voor een aanvraag van saneringssteun artikel 12 Financiële-verhoudingswet bedraagt 120% van het gewogen gemiddelde tarief onroerendezaakbelastingen van alle gemeenten in het voor-voorgaande jaar. De belastingopbrengst onroerendezaakbelastingen bij dit tarief dient als uitgangspunt voor de signaalwaarde van het kengetal onbenutte belastingcapaciteit. Is de belastingopbrengst hoger dan heeft een gemeente geen onbenutte belastingcapaciteit meer en springt het licht op rood (1 punt aftrek). De uitkomst voor het kengetal is in dat geval negatief. Bij een overschrijding van de signaalwaarde voor het kengetal onbenutte belastingcapaciteit heeft een gemeente een erg hoge belastingdruk. Voor dit kengetal is geen signaalwaarde waarboven het licht op oranje springt. Grafisch, gemiddelden provincie Utrecht en NL (Benchmark)

2020 4,7% 3,1% 1,8%

Bunschoten Provincie Utrecht Nederland

2021 4,9% 3,1% 1,8%

2022 3,3% 1,2% 0,2%

2023 6,0% 3,2% 2,0%

2024 4,2% * *

* Gegevens nog niet bekend

Onbenutte belastingcapaciteit 7.0% 6.0% 5.0%

6.0% 4.7%

4.9% 4.2%

4.0% 3.3%

3.0% 2.0% 1.0% 0.0%

2020

2021 Bunschoten

2022 Provincie Utrecht

2023

2024

Nederland

Analyse/duiding situatie Bunschoten Zelfs bij een slechtweerscenario ligt het percentage onbenutte belastingcapaciteit van de gemeente Bunschoten tussen de 3,3% en 6,0% in de afgelopen jaren. In het geval van een slechtweer-scenario is er de mogelijkheid om de onroerendezaakbelasting te verhogen. In de houdbaarheidstest kleurt dit kengetal groen, er is dus geen overschrijding van de signaalwaarde.

6. Gevoeligheid voor bezuinigingen op Rijksoverdrachten (afhankelijkheidsratio) Definitie van het kengetal De afhankelijkheidsratio geeft aan in hoeverre een gemeente voor zijn inkomsten afhankelijk is van overdrachten van het Rijk en geeft daarmee de gevoeligheid weer voor kortingen op deze overdrachten bij een recessie. De signaalwaarde voor de afhankelijkheidsratio bedraagt 72,5% (licht op oranje, ½ punt aftrek). Als een gemeente deze signaalwaarde overschrijdt, dan is de afhankelijk van overdrachten groot en de gevoeligheid voor kortingen op deze overdrachten dus ook groot. Voor dit kengetal is geen signaalwaarde waarboven het licht op rood springt. Grafisch, gemiddelden provincie Utrecht en NL (Benchmark)

2020 51,6% 64,0% 62,7%

Bunschoten Provincie Utrecht Nederland

2021 55,8% 65,9% 67,2%

2022 64,8% 67,7% 68,5%

2023 69,8% 68,5% 69,2%

2024 58,6% * *

* Gegevens (nog) niet bekend

Afhankelijkheidsratio 80.0% 70.0%

64.8%

60.0% 50.0%

51.6%

69.8% 58.6%

55.8%

40.0% 30.0% 20.0% 10.0% 0.0%

2020

2021 Bunschoten

2022 Provincie Utrecht

2023

2024

Nederland

Analyse/duiding situatie Bunschoten In de jaren 2021 t/m 2023 is een stijging te zien in het percentage ten opzichte van voorgaande jaren. Dit betekent dat de afhankelijkheid van overdrachten van het Rijk in deze jaren is toegenomen en daarmee de gevoeligheid voor kortingen op deze overdrachten ook. In 2024 is het percentage iets gedaald ten opzichte van 2023. De afhankelijkheidsratio blijft beneden de signaalwaarde van 75%, wat positief is.

Voorzieningenniveau 7. Hoogte van de investeringsuitgaven (netto investeringsquote) Definitie van het kengetal De netto investeringsquote is geschikt om te beoordelen of een gemeente voldoende investeert voor het behoud van een aanvaardbaar voorzieningenniveau. Voor de berekening van de netto investeringsquote wordt een periode van vier jaar genomen, zodat fluctuaties in de hoogte van de investeringen tussen jaren wegvallen. De netto investeringsquote kent signaalwaarden voor lage investeringen en voor hoge investeringen. Het kengetal kijkt daarbij alleen naar de achterliggende periode. De signaalwaarde voor de netto investeringsquote voor een erg laag investeringsniveau bedraagt 0%. Bij een negatieve netto investeringsquote springt het licht op rood (1 punt aftrek). Bij een investeringsquote lager dan 2% springt het licht al op oranje (½ punt aftrek). De signaalwaarde voor een hoog investeringsniveau bedraagt 6% (licht op rood, 1 punt aftrek). Bij een investeringsquote boven de 5% springt het licht eveneens al op oranje (½ punt aftrek). Grafisch, gemiddelden provincie Utrecht en NL (Benchmark)

2020 7,9% 2,7% 2,5%

Bunschoten Provincie Utrecht Nederland

2021 9,8% 2,9% 2,9%

2022 7,7% 2,7% 3,0%

2023 10,3% 3,1% 3,0%

2024 7,7% * *

* Gegevens nog niet bekend

Netto investeringsquote 12.0% 10.0% 8.0%

10.3%

9.8% 7.9%

7.7%

7.7%

6.0% 4.0% 2.0% 0.0%

2020

2021 Bunschoten

2022 Provincie Utrecht

2023

2024

Nederland

Analyse/duiding situatie Bunschoten De netto investeringsquote neemt schommelt in de periode 2020 t/m 2024 tussen de 7,7% en de 10,3%. De netto investeringsquote hoort normaal gesproken gematigd positief te zijn. In de gemeente Bunschoten is de investeringsquote iets hoger. Dit is terug te zien in de stijging van de vaste activa in de afgelopen jaren. Te hoge investeringsuitgaven kunnen ervoor zorgen dat de netto schuldquote oploopt en daarmee ook de oplopende schuldverplichtingen. Een signaalwaarde tussen 2% en 5% aan netto investeringsquote zou voor geen aftrek op de financiële conditie index zorgen. Er is sprake van hoge investeringsuitgaven, aan de andere kant is er ten aanzien van de netto schuldquote nog ruimte onder het 120% plafond.

8. Hoogte van de netto lopende uitgaven op de exploitatie (netto lasten per inwoner) Definitie van het kengetal Het kengetal netto lasten per inwoner geeft informatie over de hoogte van de lopende uitgaven aan de publieke voorzieningen die uit algemene middelen of met schuldfinanciering worden betaald. Toeristenbelasting, Parkeerbelasting en (Erf-) Pachten zijn ook algemene middelen, maar worden wel in mindering gebracht op het kengetal netto lasten per inwoner om de vergelijkbaarheid tussen gemeenten onderling te verbeteren. Het kengetal geeft een signaal af voor lage of juist hoge lopende uitgaven per inwoner ten opzichte van vergelijkbare gemeenten. Voor gemeenten uit de klasse laag met een goede sociale structuur en geen centrumfunctie ligt de lage signaalwaarde in 2023 op 1.522 euro (licht op rood, 1 punt aftrek). De hoge signaalwaarde bedraagt 1.900 euro (licht op rood, 1 punt aftrek). Bij een onderschrijding van de lage signaalwaarde heeft een gemeente erg lage netto lasten per inwoner. Bij een overschrijding van de bovenste signaalwaarde heeft een gemeente erg hoge netto lasten per inwoner. Grafisch, gemiddelden provincie Utrecht en NL (Benchmark)

2020 1.457 1.795 1.947

Bunschoten Provincie Utrecht Nederland

2021 1.478 1.853 2.096

2022 1.599 2.068 2.254

2023 1.739 2.258 2.439

2024 2.143 * *

* Gegevens (nog) niet bekend

Netto lasten per inwoner 3,000 2,500 2,143

2,000 1,500

1,478

1,457

1,599

1,739

1,000 500 -

2020

2021 Bunschoten

2022 Provincie Utrecht

2023

2024

Nederland

Analyse/duiding situatie Bunschoten Het kengetal netto lasten per inwoner geeft informatie over de hoogte van de lopende uitgaven aan de publieke voorzieningen die uit algemene middelen of met schuldfinanciering worden betaald. Hierbij wordt een vergelijking gemaakt tussen Bunschoten en gemeenten met een vergelijkbare sociale structuur en centrumfunctie. De netto lasten per inwoner zijn redelijk stabiel. In 2024 is een stijging te zien. Uit de houdbaarheidstest blijkt dat de netto lasten per inwoner in 2024 groengekleurd zijn.

Weerbaarheid 9. Benodigde structurele ombuigingen bij een slechtweer-scenario (houdbaarheidsquote) Definitie van het kengetal De houdbaarheidsquote geeft een indicatie van de ombuigings-inspanning die een gemeente bij een slechtweer scenario moet leveren voor houdbare gemeentefinanciën. Het kengetal is daarmee de maat voor de weerbaarheid van een gemeente en drukt de houdbaarheidsopgaaf (= bedrag aan benodigde structurele ombuigingen op de baten en lasten bij een slechtweerscenario) uit in procenten van de lasten en baten waarop ombuigingen kunnen worden gerealiseerd. De signaalwaarde waarbij voor de houdbaarheidsquote het licht op oranje springt bedraagt 25% (½ punt aftrek). Dit houdt in vijf jaar lang minimaal 5% per jaar ombuigen op het totaal van de onroerendezaakbelastingen en ombuigingsrelevante lasten als het slechtweerscenario zich voordoet. Dat klink als zeer veel, maar daarbij moet worden bedacht dat zowel de baten als de lasten in de test jaarlijks met de trendmatige ontwikkeling doorgroeien. Het jaarlijkse bezuinigingspercentage voor licht op oranje ligt dus aanzienlijk lager. De signaalwaarde waarbij het licht voor de houdbaarheidsquote op rood springt, bedraagt 30% (aftrek 1 punt). Daarboven is de weerbaarheid om een slechtweerscenario te doorstaan dus onvoldoende. Grafisch, gemiddelden provincie Utrecht en NL (Benchmark)

2020 23,6% 27,0% 24,2%

Bunschoten Provincie Utrecht Nederland

2021 22,4% 20,2% 19,3%

2022 29,3% 26,5% 24,7%

2023 30,0% 26,0% 23,6%

2024 15,1% * *

* Gegevens (nog) niet bekend

Houdbaarheidsquote 35.0% 30.0% 25.0%

29.3% 23.6%

20.0%

30.0%

22.4% 15.1%

15.0% 10.0% 5.0% 0.0%

2020

2021 Bunschoten

2022 Provincie Utrecht

2023 Nederland

2024

.

Analyse/duiding situatie Bunschoten In de jaren 2020 t/m 2021 is de houdbaarheidsquote redelijk stabiel. In 2022 is de houdbaarheidsquote sterk gestegen. In 2024 is de houdbaarheidsquote sterk verbeterd, aangezien het percentage flink is gedaald. De houdbaarheidsquote van de gemeente Bunschoten komt uit op 15,1% in 2024. In de houdbaarheidstest kleurt dit kengetal groen in 2024, er is dus geen overschrijding van de signaalwaarde. In 2023 was er sprake van licht op oranje.