RV 1165976 Afronden onderzoek Wens langere grafrust

Raadsvoorstel Afronden onderzoek "Wens langere grafrust" Nummer 1165976 Aan de commissie: Bestuur en Financiën Portefeuillehouder: M. van de Groep Beleidskader: Begraafbeleid Opmerkingen griffie: Team: BROR / Dienstverlening Ambtenaar: Nanda van Mondfrans / Hillebrand Beekhuis Telefoonnummer: 033 - 299 1411 E-mailadres: n.vanmondfrans@bunschoten.nl Datum raadsvergadering: 10 februari 2022 Aanvullende stukken 1. Titel: Toelichting uitvoeren amendement Bijlagen digitaal beschikbaar: ja 2. Titel: Beheersverordening Gemeentelijke Begraafplaatsen Bunschoten 2022 Bijlagen digitaal beschikbaar: ja 3. Titel: Beheersverordening Gemeentelijke Begraafplaatsen Bunschoten 2022, (Oud/nieuw). Bijlagen digitaal beschikbaar: ja 4. Titel: Eerste wijziging van de verordening begrafenisrechten Bunschoten 2022 Bijlagen digitaal beschikbaar: ja

Voorstel 1. Besluit om de Beheersverordening gemeentelijke begraafplaatsen Bunschoten 2022 vast te stellen, waardoor het mogelijk is om grafrechten voor onbepaalde tijd uit te geven op de algemene begraafplaatsen van de gemeente Bunschoten; 2. Besluit de Beheersverordening gemeentelijke begraafplaatsen Bunschoten 2013 in te trekken; 3. Besluit om de verordening tot wijziging van de verordening begrafenisrechten Bunschoten 2022 vast te stellen (eerste wijziging) en stel daarmee het tarief vast op € 16.600, - voor het grafrecht voor onbepaalde tijd. Inleiding Het afgelopen anderhalf jaar is de raad op verschillende momenten geïnformeerd en geraadpleegd in het kader van het onderzoek “wens langere grafrust". Bij de behandeling van het raadsvoorstel (1162662) in september 2021 is besloten om de twee grafheuvels op de begraafplaats De Akker aan te passen, waarmee begraafcapaciteit wordt vergroot. Daarnaast heeft de raad gevraagd om een raadsvoorstel voor te bereiden voor de mogelijkheid van grafrust voor onbepaalde tijd. In de bijlage is een memo opgenomen waarin de terminologie uiteen wordt gezet en op welke manier het amendement is vertaald naar het raadsvoorstel. In dit raadsvoorstel worden de laatste beleidskeuzes voorgelegd en daarmee is het onderzoek naar de wens voor langere grafrust afgerond.

Graf voor onbepaalde tijd Tot nu toe geeft de gemeente Bunschoten naast algemene graven, alleen particuliere graven uit voor een bepaalde tijd met een uitgifte van 30 of 60 jaar. Met het vaststellen van een termijn is afgesproken wanneer het grafrecht afloopt. Een rechthebbende wordt een jaar voorafgaand aan het verlopen van de termijn in kennis gesteld en kan ervoor kiezen om de grafrechten al dan niet te verlengen. Bij de uitgifte van een grafrecht voor onbepaalde tijd wordt niet afgesproken wanneer het grafrecht eindigt. Het tijdstip wanneer het grafrecht afloopt is (daarmee) niet bekend: het einde is onbepaald. In de regel komt het erop neer dat een graf voor onbepaalde tijd blijft bestaan zo lang de begraafplaats blijft bestaan. Er kunnen zich later echter feiten of omstandigheden voordoen die bepalen dat het grafrecht wel eindigt. (Zie de kanttekeningen d. en e.) In 1991 is bij wetwijziging van de wet op de Lijkbezorging besloten om niet langer graven voor onbepaalde tijd uit te geven. Aanleiding voor deze wetwijzing was het in verval raken van (delen van) begraafplaatsen, omdat deze in onbruik raakte. Rechthebbende op graven waren er niet meer, men ontving geen inkomsten meer en graven werden niet meer onderhouden. Daarnaast legde deze

graven een beslag op de beschikbare ruimte. Sindsdien worden dit type grafrecht zeer beperkt uitgegeven. Echter zien we, op landelijk niveau, met name vanuit de christelijke, joodse en islamitische gemeenschappen een terugkerende vraag om te beschikken over een graf voor onbepaalde tijd. In de gemeente Barneveld worden al enige jaren dit type grafrecht uitgegeven en recent heeft ook de gemeente Amersfoort ervoor gekozen om graven voor onbepaalde tijd uit te geven. De gemeente Bunschoten wil ook haar inwoners de keuzevrijheid geven om voor dit type grafrecht te kunnen kiezen. De gemeente ziet mogelijkheden om graven voor onbepaalde tijd uit te geven onder de volgende randvoorwaarden: • Het College wijst een deel van de begraafplaatsen aan waar alleen graven voor onbepaalde tijd, geclusterd bij elkaar, worden uitgegeven. Er dient een inschatting te worden gedaan of op die locatie geen aanpassingen op de begraafplaats noodzakelijk zouden zijn. Bij voorkeur op een locatie waar deze graven in de verre toekomst kunnen opgaan in de omgeving, mocht er geen grafbedekking meer aanwezig zijn. Het is niet wenselijk dat een graf voor onbepaalde tijd tussen de graven met bepaalde tijd liggen. Dit kan in de toekomst tot knelpunten leiden i.v.m. met graafwerkzaamheden, mogelijke toekomstige kleine aanpassingen aan een grafveld en het waarborgen van een verzorgde uitstraling.

• Graven voor onbepaalde tijd kunnen niet met terugwerkende kracht worden uitgegeven. • Een graf voor onbepaalde tijd wordt niet op voorhand verkocht. • Het is van belang dat er altijd een rechthebbende van het graf is. Dit is een verantwoordelijkheid van de nabestaanden. Tevens vraagt dit ook een actieve houding van de gemeente. • In afwijking van de andere tarieven is een eenmalig afgekocht tarief voor een graf voor onbepaalde tijd niet kostendekkend. • De beheersverordening Gemeentelijke Begraafplaatsen Bunschoten 2013 dient te worden aangepast.

Argumenten 1.1 Met het invoeren van grafrecht voor onbepaalde tijd, wordt voorzien in de specifieke vraag van een deel van onze inwoners. De keuzemogelijkheden worden binnen de gemeente Bunschoten hiermee vergroot. Met name voor bewoners met een bepaalde levensovertuiging is een graf voor onbepaalde tijd zeer betekenisvol. 1.2 Door de beheersverordening Gemeentelijke Begraafplaatsen Bunschoten 2022 vast te stellen is het mogelijk grafrecht voor onbepaalde tijd in te voeren. De vorige beheersverordening dateert uit 2013. In de beheersverordening zijn de volgende artikelen11, 12,13, 16 en 21 gewijzigd. Daarnaast is er een aantal tekstuele wijzingen doorgevoerd bij deel 2, toelichting op enkele bepalingen. In de bijlage 3 de geactualiseerde verordening waarbij de wijzigingen zijn bijgehouden. De wijzigingen hebben betrekking op het invoeren van grafrecht voor onbepaalde tijd. Daarnaast is een wijziging doorgevoerd die betrekking heeft op het begraven van baby's die geboren en overleden zijn voor 24 weken zwangerschap. Dit laatste is vanaf 2016 mogelijk nabij de gedenkboom op de begraafplaats De Akker. 2.0 De Beheersverordening gemeentelijke begraafplaatsen Bunschoten 2013 dient door de raad te worden in getrokken. Hiermee is de gelding van de verordening beëindigd.

3.1 Door het tarief vast te stellen wordt voor een langere periode (100 jaar) het grafrecht en het onderhoud eenmalig afgekocht. Het tarief doet recht aan de verplichting die de gemeente aangaat om voor onbepaalde tijd een graf in stand te houden. Het tarief komt overeen met 100 jaar grafrecht. Hiermee is het onderhouden van het graf en van de begraafplaats voor langere periode afgekocht. De gemeente neemt hierin een bepaald risico. Ook staat dit tarief in verhouding tot de grafuitgifte van 60 jaar. 3.2 Door de verordening tot wijziging van de verordening begrafenisrechten Bunschoten 2022 vast te stellen is het mogelijk om per 1 maart 2022 graven voor onbepaalde tijd uit te geven.

Recent zijn de tarieven voor het begraven voor 2022 vastgesteld. Het eenmalig afkooptarief voor grafrecht voor onbepaalde tijd is hierin niet opgenomen. Door akkoord te gaan met de wijzing wordt nieuwe tarief toegevoegd. De andere tarieven blijven voor 2022 ongewijzigd.

Kanttekening a. De vaststelling van het tarief voor het grafrecht voor onbepaalde tijd is een uitdaging. Hoe verhoudt een eenmalig afgekocht tarief zich tot de aangegane verplichting om een graf (een begraafplaats) tot in lengte van dagen in stand te houden zonder dat daar op enig moment inkomsten tegenover staan? Een graf voor onbepaalde tijd is niet kostendekkend. De tariefberekening is gebaseerd op 100 jaar en is een momentopname. De kosten voor het onderhoud van graven die voor onbepaalde tijd zijn uitgegeven komen op enig moment ten laste van de algemene middelen. b. Graven voor onbepaalde tijd maken geen onderdeel uit de begraafplaats-cyclus en nemen beslag op de beschikbare ruimte. Naar de mate waarin van deze mogelijkheid gebruik gemaakt wordt kan dit een negatieve invloed hebben op de capaciteit van beschikbare graven. c. Een begraafplaatshouder is niet wettelijk verplicht tot het faciliteren van grafrechten voor onbepaalde tijd. Er is ook een alternatief voor de particulier. Om het grafrecht te behouden kan een particulier het graf onderbrengen bij stichting Grafzorg. Daarnaast is het mogelijk om de grafrechten tekens opnieuw te verlengen. d. Ervaring uit het verleden laat zien dat graven voor onbepaalde tijd op den duur in verval raken, omdat er geen nabestaande meer zijn die het graf onderhouden. Daarmee komt het onderhoud naar de gemeente.

De gemeente kan op dat moment een procedure starten om het grafrecht te laten vervallen. Beheersverordening 2022 artikel 21 lid 3. e. De administratieve druk neemt toe om de begraafplaatsadministratie actueel te houden. Wie is de rechthebbende van het graf als de rechthebbende is overleden. Het overschrijven is een verantwoordelijkheid van de nabestaande. Echter als de gemeente, een jaar nadat de rechthebbende is overleden geen schriftelijk verzoek heeft ontvangen voor overschrijving naar een andere rechthebbende, dan ontstaat er een onduidelijke situatie met “slapende graven”. Op dat moment kan de gemeente een procedure starten om het grafrecht te laten vervallen. Beheersverordening 2022 artikel 21 lid 3 en/of een procedure starten om de grafbedekking te verwijderen (Beheersverordening artikel 26 lid 3). f. Een rechthebbende kan ervoor kiezen om afstand te doen van het graf en daarmee komt het weer te vervallen aan de gemeente. g. De mogelijkheden zoals omschreven in artikel 21 (overschrijven grafrechten) en artikel 27 (ruiming, bezorging en overblijfselen en as) gelden voor zowel particuliere graven voor bepaalde tijd als particuliere graven voor onbepaalde tijd. h.

Er dient een afzonderlijke begraafplaatsadministratie te komen voor het deel grafrecht voor onbepaalde tijd (welke niet volledig kostendekkend is) en een afzonderlijke begraafplaatsadministratie voor het kostendekkende deel van de begraafplaats(en) (welke 100% kostendekkend is). Deze uitsplitsing is belangrijk om te voorkomen dat een fiscale rechter in een beroepsprocedure tegen begrafenisrechten de gehele verordening onverbindend verklaart. Dit vergroot de administratieve lasten.

Financiën Uit het onderzoek van Kybus komt naar voren dat de huidige tarieven niet kostendekkend zijn. Deze tarieven zijn een compleet tarief. Dat wil zeggen dat naast de kosten voor het grafrecht ook het onderhoudsrecht voor het algemeen onderhoud hierin is opgenomen. In het onderzoek is berekend wat de werkelijke kostprijs per jaar is om de begraafplaats in stand te houden. De kostprijs voor het grafrecht en onderhoudsrecht komt volgens het onderzoek van Kybus neer op € 166,- per jaar (€ 62,- + € 104,-). Bij de bespreking van het raadsvoorstel (1162662) is aangegeven dat de tarieven kostendekkend dienen te zijn. De afgesproken inflatie van de huidige tarieven zijn onvoldoende geweest ten opzichte

van de stijgende kosten. Ook de lage rente heeft een grote nadelige invloed op de tarieven, waardoor een correctie noodzakelijk is om het toekomstig beheer en onderhoud veilig te stellen. Om in de toekomst over voldoende middelen te beschikken dient het tarief voor grafuitgifte van 30 jaar met € 1.160,- (van € 3.838,- naar € 4.988,-) en 60 jaar met € 4.239,- (van € 5.738,- naar € 9.977,-) te worden verhoogd. Het tarief voor 90 jaar is berekend op € 14.965,-(Kybus). Bij de behandeling van de aanstaande kadernota zal een voorstel worden uitgewerkt op welke manier de tariefverhoging, al dan niet gefaseerd, wordt doorgevoerd. Tevens kan de kostprijs voor een graf voor onbepaalde tijd berekend worden op € 16.600,- (uitgaande van 1% rente). Bij de tarieven die moeten worden betaald wordt geen rekening gehouden met de inflatie. Dit alleen al gaat op de lange termijn leiden tot extra kosten. In omringende gemeentes worden graven voor onbepaalde tijd uitgegeven variërend tussen €9000 €15.500. Deze tarieven zijn niet één op één te vergelijken. Zo verschilt de algemene onderhoudsinspanning op de begraafplaatsen. De enige begraafplaats heeft een gecultiveerde uitstraling de andere juist een natuurlijke uitstraling. De opbouw van de kostprijs is verschillend, zo zit er verschil in het afkoop termijn van onderhoud. Tot slot zit er een prijsverschil tussen graven met 2 of 3 graflagen.

Uitvoering De Beheersverordening gemeentelijke begraafplaatsen Bunschoten 2022 en het besluit van intrekken van de oude Beheersverordening dient te worden gepubliceerd. Per 1 maart 2022 kunnen graven voor onbepaalde tijd worden uitgegeven. Met dit raadsvoorstel is het onderzoek naar de wens voor langere grafrust afgerond. Gedurende het onderzoek zijn de ruimingswerkzaamheden opgeschort, deze worden nu weer hervat. In het voorjaar van 2022 worden de voorbereiden werkzaamheden voor ruimen van graven waarvan de grafrechten zijn verlopen opgestart.

Communicatie Na het besluit wordt er via de gebruikelijke communicatiemiddelen gecommuniceerd. De begraaffolder wordt aangepast evenals de website. De begrafenisondernemers worden persoonlijk op de hoogte gebracht.

De raad van de gemeente Bunschoten, Gezien het voorstel van burgemeester en wethouders van 21 december 2021, nummer 1165975; Gelet op artikel 35 van de Wet op de Lijkbezorging en artikel 149 van de Gemeentewet: Besluit 1. Om de Beheersverordening gemeentelijke begraafplaatsen Bunschoten 2022 vast te stellen, waardoor het mogelijk is om grafrecht voor onbepaalde tijd uit te geven op de algemene begraafplaatsen van de gemeente Bunschoten; 2. Beheersverordening gemeentelijke begraafplaatsen Bunschoten 2013 in te trekken; 3. Om de verordening tot wijziging van de verordening begrafenisrechten Bunschoten 2022 vast te stellen (eerste wijziging) en stel daar mee het tarief vast op € 16.600, - voor het grafrecht voor onbepaalde tijd.

Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van de raad van de gemeente Bunschoten van 10 februari 2022, Griffier Drs. E. Hoogstraten Voorzitter M. van de Groep