RV 1164727 Transitievisie Warmte

Raadsvoorstel Nummer 1164727 - Transitievisie Warmte Aan de commissie: Ruimte Portefeuillehouder: W. de Jong Beleidskader: Transitievisie Warmte Opmerkingen griffie: Team: Omgevingsontwikkeling Ambtenaar: Rieneke Gerkema Telefoonnummer: 033 - 299 1411 E-mailadres: r.gerkema@bunschoten.nl Datum raadsvergadering: 16 december 2021 Aanvullende stukken Titel: Transitievisie Warmte Bijlagen digitaal beschikbaar: X Ter inzage: n.v.t. Voorstel 1. Stel de ‘Transitievisie Warmte gemeente Bunschoten’ vast, met als belangrijkste uitkomsten: - Inzicht in de opgave waar de gemeente voor staat en een overzicht van alternatieve warmtebronnen op wijkniveau. - In de periode tot en met 2030 wordt ingezet op het beperken van de energievraag met een gemeentebrede isolatie-aanpak. - De potentie van restwarmte bij bedrijven voor toepassing in de gebouwde omgeving wordt nader onderzocht. 2. Stel in totaal een extra bedrag van € 525.000,- verdeeld over de jaren 2022 t/m 2025 beschikbaar voor de Duurzaamheidslening (revolverend fonds 1), om de stapsgewijze verduurzaming van de woningvoorraad te ondersteunen. Inleiding In 2015 hebben 195 landen in Parijs afspraken gemaakt om de uitstoot van broeikasgassen, en daarmee de opwarming van de aarde, te beperken. Het Klimaatakkoord (van Nederland) is de nationale uitwerking van de afspraken die in Parijs zijn gemaakt.

In het Klimaatakkoord zijn meer dan 600 afspraken opgenomen, waaronder het aardgasvrij maken van de gebouwde omgeving. Voor gemeente Bunschoten betekent dit dat er in de periode tot aan 2050 zo'n 8.100 woningen, bedrijfspanden en andere gebouwen worden voorzien van een alternatieve warmtebron. De gemeente heeft de opdracht gekregen een Transitievisie Warmte (TVW) op te stellen, waarin staat wanneer en in welke volgorde de wijken van Bunschoten van het aardgas gaan. Daarbij wordt aangegeven welke duurzame energiebronnen op wijkniveau voor de hand liggen. Alternatieven voor aardgas zijn (wijk)warmtenetten, individuele all-electric oplossingen, zoals een warmtepomp, en hernieuwbaar gas en biomassa. Op de langere termijn is er ook ruimte om innovatieve oplossingen mee te nemen in de visie. Context van Transitievisie Warmte en rol van de gemeente in de energietransitie Gemeenten hebben een belangrijke rol in de energietransitie. Er worden op verschillende niveaus plannen gemaakt, die met elkaar worden afgestemd: -

1

In de Regionale Energiestrategie (RES) staan de regionale ambities en plannen om te komen tot 0,5 TWh aan grootschalige duurzame elektriciteit (zonnevelden en windturbines).

In een revolverend fonds komt het uitgeleende geld weer terug zodat het opnieuw beschikbaar komt voor nieuwe leningen. Dit is een beproefde manier van duurzaam financieren.

-

-

Het Afwegingskader grootschalige duurzame elektriciteit gaat in op de randvoorwaarden voor initiatieven voor zonnevelden en windturbines in gemeente Bunschoten. Het afwegingskader wordt in de raadsvergadering van 16 december 2021 behandeld. De Transitievisie Warmte (TVW) beschrijft hoe we als gemeente onze warmtevraag op een aardgasvrije en duurzame manier gaan invullen. Voor wijken die vóór 2030 van het aardgas wordt gestart met een wijkuitvoeringsplan (WUP). Voor het opstellen van een wijkuitvoeringsplan staat één tot twee jaar, waarbij wordt gestart zeven tot acht jaar voordat de wijk van het aardgas gaat. Er wordt zoveel mogelijk aangehaakt bij bestaande initiatieven of werkzaamheden en logische vervangingsmomenten.

Argumenten 1.1 Met het vaststellen van de Transitievisie Warmte voldoet de gemeente aan een van de afspraken vanuit het Klimaatakkoord Vanuit het Rijk hebben gemeenten de opdracht meegekregen uiterlijk eind 2021 een Transitievisie Warmte vast te stellen, die inzicht geeft in de opgave en richting geeft aan het vervolgtraject. Samen met de woningcorporaties Gooi en Omstreken en Eemland Wonen, netbeheerder Stedin, het waterschap en een vertegenwoordiging van inwoners, lokale bedrijven en de raad, is een eerste TVW voor Bunschoten opgesteld. De TVW wordt minimaal elke vijf jaar geactualiseerd. Op die manier kunnen nieuwe inzichten worden verwerkt en waar nodig de richting worden bijgesteld. 1.2 Vormgeven van een transitie naar aardgasvrij op een manier die past bij Bunschoten De warmtetransitie beschrijft hoe we als gemeente onze warmtevraag op een aardgasvrije en duurzame manier gaan invullen. Dit willen we doen met een aanpak en op een tempo dat bij onze gemeente past. Om draagvlak onder inwoners te creëren en de kosten van de warmtetransitie voor hen te beperken, werken we stapsgewijs toe naar een aardgasvrije omgeving. Gekozen is om geen wijken aan te wijzen die vóór 2030 van het aardgas gaan. Tot die tijd wordt ingezet op het beperken van de energievraag, bijvoorbeeld door isolatie. Voor alle energie die wordt bespaard, hoeft immers geen duurzame energie te worden opgewekt.

Om de gebouwde omgeving aardgasvrij te maken, kunnen verschillende technieken worden toegepast. Hiervoor is het van belang dat woningen en andere gebouwen voldoende geïsoleerd zijn. Dit wordt gestimuleerd middels een gemeentebrede isolatie-aanpak, die in 2022 wordt uitgewerkt. Een tweede reden om pas na 2030 met het aardgasvrij maken van de gebouwde omgeving aan de slag te gaan, is dat het ons de tijd geeft kansrijke warmtebronnen als restwarmte en energie uit oppervlaktewater nader te onderzoeken. Over de uitkomsten van deze onderzoeken worden college en raad te zijner tijd geïnformeerd. 1.3 Nader onderzoeken van de beschikbaarheid van restwarmte en toepassingsmogelijkheden Uit openbare data is gebleken dat er in Bunschoten in beperkte mate restwarmte van bedrijven beschikbaar is. Echter hebben enkele bedrijven bij de gemeente aangegeven restwarmte beschikbaar te hebben en geïnteresseerd te zijn de toepassingsmogelijkheden in de gebouwde omgeving met de gemeente te onderzoeken. Hoeveel restwarmte er werkelijk beschikbaar is en of deze daadwerkelijk benut kan worden, moet nader onderzocht samen met bedrijven.

Het onderzoek richt zich onder meer op de volgende punten: - Het in beeld brengen van bedrijven die over restwarmte beschikken; - Ramen van het potentieel voor warmtebenutting en omvang van de aan te sluiten woningen en gebouwen; - Inzicht in technische, financiële, juridische en organisatorische aspecten. Hierbij gaat het bijvoorbeeld over de leveringszekerheid. Indien uit het onderzoek naar restwarmte blijkt dat er voldoende warmte beschikbaar is voor een (kleinschalig) warmtenet, dan geeft de buurt Blokhuiswetering de meeste aanleiding om een uitvoeringsplan voor op te stellen. 2.1 Duurzaamheidslening ter ondersteuning van gemeentebrede isolatie-aanpak De gemeente Bunschoten is in 2018 gestart met het aanbieden van de Duurzaamheidslening. Met de Duurzaamheidslening kunnen particuliere woningeigenaren maatregelen ter verduurzaming van de woning bekostigen. In de Transitievisie Warmte wordt aangegeven dat de gemeente Bunschoten voorlopig nog geen wijken van het aardgas loskoppelt. Wel wordt in voorbereiding hierop tot en met 2030 ingezet op een gemeentebrede isolatie-aanpak. Om ook inwoners (met een kleine beurs) in

staat te stellen de woning te isoleren, is het voorstel extra budget voor de Duurzaamheidslening beschikbaar te stellen. 2.2 Het huidige budget voor de Duurzaamheidslening is ontoereikend om continuïteit te waarborgen De Duurzaamheidslening is een revolverend fonds, wat betekent dat het uitgeleende geld door aflossing weer terugkomt in het fonds en nieuwe leningen kunnen worden verstrekt. De Duurzaamheidslening is ondergebracht bij SVn (Stimuleringsfonds Volkshuisvesting). De gemeente Bunschoten heeft in totaal € 415.834,- aan budget beschikbaar gesteld. Er is in de afgelopen jaren voor € 544.237,- (is incl. reserveringen bij SVn) aan leningen verstrekt.

2018 2019 2020 2021*

Aantal leningen

Gemiddeld bedrag

Totaal bedrag

11 39 32 4

€ 7.533,€ 6.142,46 € 5.961,88 € 7.759,50

€ 82.863,€ 239.556,€ 190.780,€ 31.038,-

*Stand 20 oktober 2021. Het resterende bedrag voor 2021 (€ 40.811,32) is toegewezen door de gemeente, maar nog niet definitief door SVn.

Tussen november 2020 en september 2021 was het niet mogelijk een Duurzaamheidslening aan te vragen, omdat er onvoldoende budget was. In 2021 is € 71.849,32 aan aflossingen ontvangen, van waaruit tien inwoners een Duurzaamheidslening konden aanvragen. Dit budget is inmiddels geheel toegewezen. Aanvragen voor nieuw budget (via kadernota en college) zijn afgewezen, waarbij het college heeft aangegeven de budgetverhoging mee te nemen bij vaststelling van de Transitievisie Warmte. Het voorstel is € 525.000,- extra middelen beschikbaar te stellen voor de Duurzaamheidslening (revolverend fonds), en de voortgang in 2025 te evalueren. Wat is een revolverend fonds? In een revolverend fonds komt het uitgeleende geld weer terug zodat het opnieuw beschikbaar komt voor nieuwe leningen. Dit is een beproefde manier van duurzaam financieren. Een revolverend fonds is een goed alternatief voor het traditionele subsidiëren. Door aflossing (en eventueel rentebetaling) komt het uitgeleende geld weer terug in het provinciale of gemeentelijke fonds. Op dat moment is het weer beschikbaar voor nieuwe leningen Kanttekening De haalbaarheid van de plannen is onzeker De transitie naar aardgasvrij is een grote opgave en de onzekerheid over de haalbaarheid van de plannen is groot. Draagvlak, techniek, organisatie en kosten spelen hierbij een rol.

De komende jaren zal er nog veel veranderen, maar om in 2050 aardgasvrij te zijn zullen we nu al stappen moeten zetten. Het geleidelijk toewerken naar een aardgasvrije gebouwde omgeving en tussentijdse herijking van de plannen, biedt mogelijkheden op veranderingen in te spelen. Betaalbaarheid van de energietransitie De transitie naar aardgasvrij vraagt om (grote) investeringen vanuit de samenleving, bijvoorbeeld als het gaat om isoleren, installaties, de aanleg van nieuwe warmtebronnen en de daarvoor benodigde infrastructuur. De betaalbaarheid voor de woningeigenaren en de maatschappij als geheel is een van de uitgangspunten van de Transitievisie Warmte, en bepalend voor het draagvlak om stappen te zetten. Of dat een haalbaar streven is, is onzeker. Subsidie en financieringsregelingen zullen nodig zijn om het voor iedereen mogelijk te maken mee te doen.

Financiën Extra middelen zijn nodig om de warmtetransitie betaalbaar te houden. Het gaat daarbij om zowel proceskosten als uitvoeringskosten. Op voorhand is duidelijk dat de gemeente Bunschoten niet de middelen heeft om de gehele transitie naar aardgasvrij te financieren. De verwachting is dat vanuit het Rijk en de provincie de komende jaren aanvullende middelen beschikbaar worden gesteld, onduidelijk is nog wanneer en hoeveel.

Onderzoek restwarmte Het nader onderzoeken van restwarmte kost naar schatting € 50.000,-. Vanuit de decembercirculaire 2019 heeft de gemeente Bunschoten € 202.101,- van het Rijk ontvangen voor de Transitievisie Warmte en wijkuitvoeringsplannen. Een deel van het budget is gebruikt voor de Transitievisie Warmte en het Afwegingskader grootschalige duurzame elektriciteit. Het onderzoek naar restwarmte wordt ook vanuit dit budget bekostigd. Na dit onderzoek is er nog circa € 50.000,- aan middelen over om voor andere doeleinden te gebruiken. Duurzaamheidslening Totaal is er door de gemeente € 415.834,- aan middelen beschikbaar gesteld. Bij een looptijd van 10 jaar (leenbedrag tot € 7.500,-) tot 15 jaar (leenbedrag boven € 7.500,-) en de mogelijkheid tot tussentijds aflossen, komt er jaarlijks zo’n 10% terug in het revolverend fonds. Het gemiddelde bedrag waarvoor een Duurzaamheidslening wordt afgesloten bedraagt ongeveer € 6.500,-. Voorstel is om € 525.000,- aan extra middelen beschikbaar te stellen en in 2025 de voortgang te evalueren. In onderstaand tabel wordt theoretisch weergegeven wat er in het revolverend fonds moet zitten, om het revolverend karakter te waarborgen.

Als we uitgaan van gemiddeld 30 aanvragen per jaar voor een bedrag van gemiddeld € 6.500,- per aanvraag en er ongeveer 10% van de uitgeleende fonds weer jaarlijks terugvloeit in het fonds schetst dit het volgende beeld. Dit is puur een inschatting en kan in werkelijkheid anders uitpakken.

Jaar Fonds 2022 € 415.834 2023 € 569.251 2024 € 707.326 2025 € 831.593 2026 € 943.434 2027 € 943.434 2028 € 943.434 2029 € 943.434 2030 € 943.434

Aanvulling fonds € 153.417 € 138.075 € 124.267 € 111.841 € € € € € -

Aflossing € 41.583 € 56.925 € 70.733 € 83.159 € 94.343 € 94.343 € 94.343 € 94.343 € 94.343

Benodigd € 195.000 € 195.000 € 195.000 € 195.000 € 195.000 € 195.000 € 195.000 € 195.000 € 195.000

Tekort/overschot € € € € € -100.657 € -201.313 € -301.970 € -402.627 € -503.283

Door in 2022 afgerond € 150.000,-, in 2023 afgerond € 140.000,-, in 2024 afgerond € 125.000,- en in 2025 afgerond € 110.000,- aan het revolverend fonds toe te voegen, is de verwachting voor de aankomende jaren een stabiel revolverend fonds te creëren. In 2025 zal deze aanpak dan ook worden geëvalueerd. Dit geld is niet weg, het komt weer volledig terug. Als we op enig moment hier anders over denken kunnen we met deze lening stoppen en het volledige geld terug ontvangen, als het volledig is afgelost. Daarnaast zal het voor de solvabiliteit niets doen, als er genoeg liquide middelen beschikbaar zijn en hier niet apart vreemd vermogen voor hoeft aangetrokken te worden. Uitvoering In de komende jaren wordt ingezet op drie sporen: - Gemeentebrede isolatie-aanpak. Het plan van aanpak hiervoor wordt in 2022 opgesteld. - Verdieping kansrijke warmtebronnen. Dit betreft onder andere het nader onderzoek naar restwarmte, dat in 2022 wordt gestart. Daarnaast worden de ontwikkelingen wat betreft biogas gevolgd en maakt Bunschoten deel uit van de provinciale projectgroep die zich bezighoudt met energie uit oppervlaktewater (o.a. Eemmeer). - Afhankelijk van de uitkomsten van het onderzoek naar restwarmte kan in 2023 of 2024 gestart worden met een wijkuitvoeringsplan. De voortgang van de Duurzaamheidslening wordt in 2025 geëvalueerd.

Communicatie Over de Transitievisie Warmte wordt gecommuniceerd via de gebruikelijke kanalen.

De raad van de gemeente Bunschoten, Gezien het voorstel van burgemeester en wethouders van 9 november 2021, nummer 1164726; Gelet op de Gemeentewet: Besluit 1. De ‘Transitievisie Warmte gemeente Bunschoten’ vast te stellen, met als belangrijkste uitkomsten: - Inzicht in de opgave waar de gemeente voor staat en een overzicht van alternatieve warmtebronnen op wijkniveau. - In de periode tot en met 2030 wordt ingezet op het beperken van de energievraag met een gemeentebrede isolatie-aanpak. - De potentie van restwarmte bij bedrijven voor toepassing in de gebouwde omgeving wordt nader onderzocht. 2. In totaal een extra bedrag van € 525.000,- verdeeld over de jaren 2022 t/m 2025 beschikbaar te stellen voor de Duurzaamheidslening (revolverend fonds), om de stapsgewijze verduurzaming van de woningvoorraad te ondersteunen. Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van de raad van de gemeente Bunschoten van 16 december 2021, Griffier Drs. E. Hoogstraten Voorzitter M. van de Groep