RV 1162662 bijlage Rapport advisering begraafplaatsen
Tekst van het document
Advisering begraafplaatsen Gemeente Bunschoten 20210604 D01
20-1386
Advisering begraafplaatsen Gemeente Bunschoten 20210604 D01
Verantwoording Projectnaam
: Advisering begraafplaatsen
Projectnummer
: 20-1386
Documentnummer
: 20210604
Versie en status
: D01
Datum
: 4 juni 2021
Opdrachtgever
: Gemeente Bunschoten
Postadres
: Postbus 200
Postcode & Plaats
: 3750 GE Bunschoten-Spakenburg
Contactpersoon
: N. van Mondfrans
Auteur(s)
: M. Geurtz
Controle
: M. van den Bosch
20-1386
Inhoudsopgave 1 Conclusie 2 Algemeen 2.1 2.2 2.3
3 4
Inleiding Leeswijzer Begripsbepalingen
4 4 4
3 Begraafplaatsen Bunschoten
6
3.1 3.2
Begraafcultuur Begraafcapaciteit
6 7
4 Vraagstukken 4.1 4.2 4.3
8
Wat zijn de financiële consequenties bij grafuitgifte 90 jaar? Wat zijn de financiële gevolgen door het (langere tijd) niet ruimen van graven? Inbreiding begraafplaats de Akker
5 Exploitatieanalyse
8 12 18
19
KYBYS | Gemeente Bunschoten | Advisering begraafplaatsen I
20-1386
1
Conclusie In 2019 is door het nieuwe college de wens uitgesproken om te onderzoeken wat de mogelijkheden zijn om een langere graftermijn te creëren. Hierbij zijn onderzoeksvragen geformuleerd. In deze conclusie staan kort de vragen en de antwoorden genoemd. Verderop in deze rapportage vindt u de uitgebreide verklaring. 1.
Wat zijn de financiële consequenties bij grafuitgifte 90 jaar? ▪ De werkelijke kostprijs van een graf is hoger dan het gestelde tarief. Voor een graf van 90 jaar zal de gemeente € 3.481,- per graf uit eigen middelen moeten toevoegen. Hierdoor zijn deze graven niet kostendekkend. ▪ Toename kosten door aanvullende werkzaamheden zoals administratie-, beheer en onderhoudskosten.
2.
Wat zijn de financiële gevolgen door het (langere tijd) niet ruimen van graven? ▪ Er wordt jaarlijks ca. € 4.130,- aan ruimingskosten bespaard. ▪ Jaarlijks loopt de gemeente ca. € 56.365,- aan inkomsten mis door het uitblijven van verlengingen bij de aanname dat er minder mensen gaan verlengen. ▪ Kosten voor het realiseren van extra begraafcapaciteit middels inbreiden ca. € 195.920,excl. BTW. ▪ Toename kosten door aanvullende onderhoudswerkzaamheden.
3.
Wat zijn de financiële gevolgen voor de begraafplaatsexploitatie indien er een inbreiding op of uitbreiding van begraafplaats De Akker gerealiseerd dient te worden? ▪ De kosten voor de inbreiding bedragen ca. € 195.920,- excl. BTW. ▪ Toename kosten door aanvullende werkzaamheden zoals administratiekosten en beheer en onderhoudskosten.
KYBYS | Gemeente Bunschoten | Advisering begraafplaatsen 3
20-1386
2
Algemeen
2.1
Inleiding Gemeente Bunschoten heeft twee gemeentelijke begraafplaatsen; De Akker en Memento Mori. In 2012 is de gemeente gestart met het ruimen van graven. In 2019 is door het nieuwe college de wens uitgesproken om te onderzoeken wat de mogelijkheden zijn om een langere graftermijn te creëren. Tijdens dit onderzoek is het ruimen van graven per 2020 opgeschort en zijn er vanuit de coalitie onderzoeksvragen geformuleerd. Om deze vragen te beantwoorden is er een startnotitie opgesteld. Daaruit blijkt dat er enkele zaken nader moeten worden belicht. 1. 2. 3.
Wat zijn de financiële consequenties bij grafuitgifte 90 jaar? Wat zijn de financiële gevolgen door het (langere tijd) niet ruimen van graven? Wat zijn de financiële gevolgen voor begraafplaatsexploitatie indien er een inbreiding op of uitbreiding van begraafplaats De Akker gerealiseerd dient te worden?
In dit rapport worden bovenstaande vragen onderzocht en beantwoord. In dit onderzoek is het jaar 2020 buiten beschouwing gelaten wegens de uitbraak van het COVID-19 virus wat voor afwijkende aantallen en gegevens heeft gezorgd. 2.2
Leeswijzer In dit rapport wordt in hoofdstuk 3 kort stilgestaan bij de begraafplaatsen en de begraafcultuur in Bunschoten. In hoofdstuk 4 worden de (financiële) vraagstukken die zijn gesteld door de coalitie beantwoord. Hierbij zijn de financiële consequenties doorberekend maar worden ook de consequenties voor de praktijk toegelicht. In hoofdstuk 5 is een analyse van de exploitatie gemaakt en zijn aandachtspunten geformuleerd.
2.3
Begripsbepalingen Grafrust Onder grafrust wordt verstaan de tijd waarin een overledene is begraven. Volgens de Wet op de Lijkbezorging is dit een periode van minimaal 10 jaar. In deze periode is het verboden het stoffelijke overschot op te graven. Grafrecht Het uitsluitend recht op het begraven en begraven houden in een particulier graf dat is afgesloten voor een bepaalde termijn welke steeds verlengd kan worden. Diegene die de grafrechten bezit is de rechthebbende, en heeft de rechten en plichten betreffende het graf en is de contactpersoon voor de gemeente. Particulier graf Een graf waartoe een natuurlijk of rechtspersoon het uitsluitend recht is verleend tot het doen begraven van en begraven houden van overledenen. Na het verlopen van de graftermijn kan het graf telkens worden verlengd. Algemeen graf Een graf bij de gemeente in beheer waarin aan een ieder gelegenheid wordt geboden tot het doen begraven. Na het verlopen van de termijn van uitgifte wordt het graf geruimd en de graftermijn kan (wettelijk) niet worden verlengd.
4
KYBYS | Gemeente Bunschoten | Advisering begraafplaatsen
20-1386
Onderhoudsrecht Onder het onderhoudsrecht wordt verstaan de verplichte bijdrage om te voorzien in het algemene onderhoud van de begraafplaats. Beheersverordening lijkbezorging De beheersverordening is een document waarin de regels en voorwaarden van begraven per gemeente worden vastgelegd en door de burgemeester en wethouders wordt vastgesteld. In deze verordening staan o.a. de algemene regels van de begraafplaats, de type graven, de graftermijnen en de begraaftijden. Samenvoegen van een graf Het samenvoegen van een graf is het dieper herbegraven van stoffelijke resten waardoor er in een graf ruimte komt voor een nieuwe begraving. De term samenvoegen is geen wettelijke term, samenvoegen valt onder de wettelijke term ruimen. Bij het samenvoegen van een graf in de gemeente Bunschoten worden de stoffelijke resten begraven op de derde laag zodat er in hetzelfde graf ruimte is voor twee nieuwe overledenen. Op deze manier kan een graf lang in een familie blijven. Inbreiding van een begraafplaats Het creëren van extra begraafcapaciteit binnen de huidige contouren van de begraafplaats. Uitbreiding van een begraafplaats Het vergroten van de begraafplaats door delen die buiten de huidige contouren van de begraafplaats liggen bij de begraafplaats te trekken.
KYBYS |Gemeente Bunschoten |Advisering begraafplaatsen 5
20-1386
3
Begraafplaatsen Bunschoten Gemeente Bunschoten heeft twee gemeentelijke begraafplaatsen in beheer De Akker en Memento Mori. Begraafplaats de Akker bevindt zich in het noordoosten van Bunschoten. In 2005 is deze begraafplaats in gebruik genomen. De begraafplaats heeft vier hoger gelegen grafheuvels en een parkachtige uitstraling. Op de begraafplaats kunnen ook asbestemmingen worden bijgezet en er is een strooiveld aanwezig. Begraafplaats Memento Mori bevindt zich in het zuidwesten van Bunschoten. Deze begraafplaats is al sinds 1907 in gebruik. In 2015 is er gestart om het oudste deel van de begraafplaats aan te wijzen als gemeentelijke monument. De afgelopen jaren zijn er op de begraafplaats een aantal uitbreidingen geweest. Beide begraafplaatsen worden conform het groenbeleidsplan onderhouden op kwaliteitsniveau A. Jaarlijks vinden er gemiddeld 120 begravingen plaats op de begraafplaatsen. Te zien is dat op basis van de periode 2015-2019 het aantal begravingen redelijk stabiel blijft. Jaartal
Aantal begravingen
2015
117
2016
116
2017
112
2018
133
2019
122
Tabel 1. Totaal aantal begravingen 2015-2019
3.1
Begraafcultuur Als er gekeken wordt naar het sterftecijfer in de gemeente en dat afzetten tegen het aantal begravingen, werd in 2015 werd maar liefst ruim 94% van alle overledenen op één van de begraafplaatsen begraven. In 2019 was dit ruim 89%. We kunnen hier zeker spreken van een begraafcultuur. Voor de toekomst is de prognose stabiel. Bij de uitgifte van een nieuw graf kan er gekozen worden voor een particulier graf met een graftermijn voor 30 jaar of voor 60 jaar of er kan gekozen worden voor een algemeen graf met een graftermijn voor 20 jaar. In onderstaande grafiek zijn de uitgiften van deze graven weergegeven. 40 30 20 10 0 2015
2016
Termijn 20 jaar
2017 Termijn 30 jaar
2018
2019
Termijn 60 jaar
Grafiek 1. Aantal uitgiftes per termijn
6
KYBYS | Gemeente Bunschoten | Advisering begraafplaatsen
20-1386
Te zien is dat het merendeel (66%) kiest voor een particulier graf met een graftermijn van 30 jaar. Slechts 21% kiest voor een graftermijn van 60 jaar en de overige 13% kiest voor een algemeen graf. 3.2
Begraafcapaciteit De gemeente heeft een capaciteitsberekening opgesteld waarbij er is gekeken naar de huidige vrije capaciteit van de begraafplaatsen en de begraafbehoefte van de inwoners. Op basis van deze berekening komt naar voren dat zonder maatregelen te treffen, zoals het ruimen van graven of het uitbreiden van de begraafplaats, er een capaciteitstekort ontstaat op begraafplaats Memento Mori omstreeks 2026 en op begraafplaats de Akker omstreeks 2032. Indien graven worden geruimd is er voldoende capaciteit om te voldoen aan de begraafbehoefte, omdat de geruimde graven opnieuw in gebruik worden genomen.
KYBYS |Gemeente Bunschoten |Advisering begraafplaatsen 7
20-1386
4
Vraagstukken Door de gemeente gestelde vragen: ▪ Wat zijn de financiële consequenties bij grafuitgifte 90 jaar? ▪ Wat zijn de financiële gevolgen door het (langere tijd) niet ruimen van graven? ▪ Wat zijn de financiële gevolgen voor begraafplaatsexploitatie indien er een inbreiding op of uitbreiding van begraafplaats De Akker gerealiseerd dient te worden? Bij het beantwoorden van bovenstaande vraagstukken zijn de volgende uitgangspunten gehanteerd: ▪ Prognose voor aantal begravingen en asbezorgingen ‘2020 Exploitatieberekening begraafplaatsen herzien’, ontvangen d.d. 01-02-2021; ▪ Capaciteitsberekeningen ruimen en niet ruimen 2020-2040 van de gemeente, ontvangen d.d. 10-022021; ▪ Begraaftarieven 2020.
4.1
Wat zijn de financiële consequenties bij grafuitgifte 90 jaar? Gemeente Bunschoten geeft nabestaanden nu de keuze om te kiezen voor een algemeen graf van 20 jaar, of een particulier graf voor een periode van 30 of 60 jaar. Om tegemoet te komen aan de behoefte, wil de gemeente weten of een periode van 90 jaar grafrecht mogelijk is en wat dat voor consequenties heeft. Wat zijn de financiële consequenties bij een grafuitgifte voor 90 jaar? De kostprijs van een graf van 90 jaar is € 14.965,Het tarief dat een rechthebbende betaalt is € 11.484,De gemeente betaalt per graf € 3.481,- uit eigen middelen
4.1.1
Financiële consequenties Om te weten wat de financiële consequenties zijn bij een grafuitgifte voor 90 jaar dient eerst berekend te worden wat de kosten hiervan zijn. Tariefstelling Op basis van de tariefstelling 2020 is berekend wat het tarief is bij het grafrecht voor een periode van 90 jaar. Hierbij is uitgegaan van het tarief voor grafrecht 30 jaar. Aan te raden is het tarief voor grafrecht 90 jaar te baseren op het huidige tarief van grafrecht 30 jaar (3*€ 3828,-), waarmee je uit komt op een tarief van € 11.484,- voor het grafrecht 90 jaar. Tarief Grafrecht 30 jaar
€ 3.828,-
Grafrecht 60 jaar
€ 5.738,-
Grafrecht 90 jaar
€ 11.484,-
Tabel 2. Tariefstelling grafrecht
8
KYBYS | Gemeente Bunschoten | Advisering begraafplaatsen
20-1386
In onderstaande grafiek zijn de omliggende gemeenten en hun mogelijkheden tot grafrecht bij een nieuwe uitgifte te zien. Te zien is dat Bunschoten de langste graftermijnen aanbiedt. 70
Grafterrmijnen
60 50 40 30 20 10 0 Bunschoten
Nijkerk
Amersfoort Eemnes
Baarn
Zeewolde
Soest
Omliggende gemeenten Grafiek 2. Graftermijnen omgeving
Als we de graftermijnen en de behorende tarieven van de omliggende gemeenten terugrekenen naar grafrecht voor 30 jaar is het tarief gemiddeld € 3.525,- bij een nieuwe uitgifte. Gemeente Soest
Tarief
Zeewolde
€ 4.550,-
Bunschoten
€ 3.828,-
Eemnes
€ 3.792,-
Nijkerk
€ 3.053,-
Baarn
€ 2.767,-
Amersfoort
€ 1.228,-
Gemiddeld tarief
€ 3.525
€ 5.454,-
Tabel 3. Tarief grafrecht 30 jaar omliggende gemeenten
Kostprijs De huidige tarieven van Bunschoten zijn een ‘all-in’ tarief; dat wil zeggen dat naast de kosten voor het grafrecht ook het onderhoudsrecht voor het algemeen onderhoud hierin is opgenomen. Op basis van de jaarrekening 2019 en de toekomstig uit te geven graven is berekend wat de werkelijke kostprijs voor het grafrecht per jaar is om de begraafplaats in stand te houden. Hiervoor is gekeken naar de daadwerkelijke onderhoudskosten van de begraafplaatsen. De kosten zijn verdeeld in componenten (zie tabel 13). De componenten bestaan uit ‘instandhouden (grafrecht), ‘beheer en onderhoud’ en ‘lijkbezorging’. Op basis van de toekomstige prognose weten we wat de kostprijs is van de nieuw uit te geven graven. De totale kostprijs voor een graf komt dan uit op € 166,- per graf per jaar. Kostprijs grafrecht Kostprijs onderhoudsrecht Totale kostprijs van een graf
€ 62,- per jaar € 104,- per jaar € 166,- per jaar
KYBYS |Gemeente Bunschoten |Advisering begraafplaatsen 9
20-1386
In onderstaande tabel wordt het huidige tarief afgezet tegen de kostprijs. Te zien is dat het huidige tarief de werkelijke kosten van een graf niet dekt. De gemeente komt inkomsten tekort en moet het verschil uit eigen middelen dekken. Bij een grafrecht van 90 jaar is dit verschil € 3.481,- per graf.
Grafrecht 30 jaar Grafrecht 60 jaar Grafrecht 90 jaar
Tarief € 3.828,€ 5.738,€ 11.484,-
Kostprijs € 4.988,€ 9.977,€ 14.965,-
Verschil € 1.160,€ 4.239,€ 3.481,-
Tabel 4. Tariefstelling vs. kostprijsberekening
Administratie Een andere financiële consequentie van een grafrecht voor 90 jaar is dat de gemeente meer moet investeren in het actueel houden van de begraafplaatsadministratie. Dit gaat gepaard met meer tijdsbesteding en dus hogere loonkosten. Bij een grafuitgifte voor 90 jaar zal de graftermijn namelijk de huidige rechthebbende voorbij gaan waardoor er geen rechthebbende meer bekend is en de gemeente een rechthebbende dient te achterhalen. Dit kan door middel van het plaatsen van bordjes of door brieven te versturen naar nabestaanden. Daarnaast dient de gemeente een beleid op te stellen wat zij doet met de graven waar geen rechthebbende van gevonden kan worden. Dit vergt ook extra tijd van de medewerkers die betrokken zijn bij de begraafplaatsen. 4.1.2
Overige consequenties Naast de financiële consequenties zijn er ook gevolgen in de praktijk waar rekening mee gehouden dient te worden: Onderhouden graf De gemeente onderhoudt alle graven waarbij zij zorg draagt voor het onderhouden van de grafbeplanting en het grafmonument en voorziet in het schoonhouden van de grafmonumenten. In de praktijk is het zo dat de rechthebbende vaak het graf zelf verzorgd tot dat zij dit niet meer kan, wat betekent dat de buitendienst voor het onderhoud vaak een meer ondersteunende rol heeft. Wanneer een graf voor 90 jaar wordt uitgegeven zal de graftermijn de huidige rechthebbende voorbij gaan en zijn er geen nabestaanden meer die het grafmonument en grafbeplanting kunnen onderhouden. De buitendienst zal een leidende rol krijgen in het onderhoud en meer belast worden doordat zij bijvoorbeeld de beplanting vaker zullen moeten snoeien wanneer deze niet voldoet aan de vigerende beheersverordening. (Herstel)werkzaamheden aan het grafmonument wanneer het dusdanig verouderd is dat het een gevaar vormt zijn in principe voor de rechthebbende. Indien deze niet meer bekend is vervalt het recht (en dus het onderhoudsrecht hiervoor) aan de gemeente en dient de gemeente deze graven te onderhouden.
De graven voor 90 jaar verouderen en om te voorkomen dat deze graven de uitstraling en in de loop der tijd ook het kwaliteitsbeeld van de begraafplaats aantasten, zal er meer onderhoud (zoals grafbelettering bijwerken en het tegengaan van erosie) aan deze graven moeten worden gepleegd door de buitendienst. Ook zal de buitendienst bij een graftermijn van 90 jaar een groter aantal grafmonumenten moeten schoonmaken omdat graven voor 90 jaar langer blijven staan waarbij er ook nog de kans is dat grafmonumenten worden schoongemaakt waar geen bezoek meer komt of nog belangstelling voor is. De onderhoudskosten zullen dus door het extra onderhoud en schoonmaken toenemen.
10
KYBYS | Gemeente Bunschoten | Advisering begraafplaatsen
20-1386
Beperkte interesse in graf Het tarief voor een graf van 90 jaar is hoog en is voor veel mensen lastig is om in één keer te betalen. In termijnen betalen zoals elk jaar een vaste bijdrage is niet van toepassing omdat er dan geen levende rechthebbende meer is waar een factuur naar verzonden kan worden. Door dit tarief is er een grote kans dat er weinig vraag is naar dit type graf. Naast dat een termijn van 90 jaar meer kosten met zich meebrengt, brengt het vanzelfsprekend meer begraafjaren met zich mee. Doordat de gemiddelde interesse in een graf 40 tot 50 jaar is; nieuwe uitgifte + één á twee keer verlengen is er een grote kans dat er weinig vraag is naar een graf voor 90 jaar. Dat er minder interesse is in lange termijnen is goed te zien in grafiek 1. Capaciteitstekort Het uitgeven van graven voor 90 jaar heeft invloed op de begraafcapaciteit. Graven zijn langer bezet waardoor er minder nieuwe graven kunnen worden uitgegeven en er een capaciteitstekort kan ontstaan. Maatregelen zoals inbreiden en/ of uitbreiden van de begraafplaatsen dienen dan getroffen te worden, wat financiële gevolgen heeft. Blijven samenvoegen van graven Het kan ook zo zijn dat nabestaanden er voor kiezen om in het bestaand graf van 90 jaar een dierbare te begraven door middel van het graf ‘samen te voegen’. Op deze wijze is er geen nieuw graf nodig en is dit niet van invloed op de capaciteit.
Echter is dit wel van invloed op de inkomsten van de gemeente. In de beheersverordening staat namelijk niet opgenomen hoe vaak nabestaanden een graf mogen samenvoegen. Feitelijk zou dit kunnen betekenen dat nabestaanden dit onbeperkt mogen doen. Omdat het grafrecht nog loopt en ruimschoots voldoet aan de wettelijke grafrust van 10 jaar, hoeven er alleen delvingskosten in rekening te worden gebracht. De gemeente loopt op deze wijze inkomsten van de uitgiften van een nieuw graf mis.
KYBYS |Gemeente Bunschoten |Advisering begraafplaatsen 11
20-1386
4.2
Wat zijn de financiële gevolgen door het (langere tijd) niet ruimen van graven? Het niet ruimen van graven wil zeggen dat grafmonumenten en stoffelijke resten niet worden geruimd en het graf blijft intact. De (financiële) gevolgen zijn hieronder berekend en toegelicht.
Wat zijn de financiële gevolgen door het (langere tijd) niet ruimen van graven? Er wordt jaarlijks ca. € 4.130,- aan ruimingskosten bespaard. Jaarlijks loopt de gemeente ca. € 56.365,- aan inkomsten mis door het uitblijven van verlengingen. Er is ca. € 195.920,- nodig om te kunnen voorzien in de begraafbehoefte middels inbreiden van de begraafplaats de Akker.
4.2.1
Besparing ruimingskosten In eerste instantie is een financiële consequentie van het niet ruimen van graven dat er bespaard wordt op kosten voor het verwijderen van de grafmonumenten en voor het opgraven van de stoffelijke resten. Voor het ruimen van een graf wordt ca. € 295,- per graf aangehouden (prijspeil 2020). Kosten verwijderen grafmonument Kosten ruimen stoffelijke resten Totale kosten graf ruimen
€ 37,- per monument € 255,- per graf € 292,- per graf
In de prognose wordt aangegeven dat van 25% van de verlopen graven afstand wordt gedaan, dit zijn jaarlijks ca. 14 graven. Dit betekent dat de gemeente jaarlijks € 4.130,- aan ruimingskosten bespaard. De gemeente is sinds 2012 gestart met het ruimen van graven, voorheen werd dit niet gedaan waardoor en nu een achterstand is in het ruimen van zowel particuliere als algemene graven. De gemeente voert deze inhaalslag gefaseerd uit door jaarlijks naast de 14 graven nog een aantal graven te ruimen; gemiddeld zijn dit in totaal 50 graven per jaar. In dit rapport wordt uitgegaan van de huidige situatie zonder deze ruimingsinhaalslag. 4.2.2
Niet verlengen van grafrecht Een tweede consequentie van het niet ruimen is dat nabestaanden niet of minder vaak de grafrechten verlengen. Wanneer nabestaanden merken dat de graven niet geruimd worden wordt de noodzaak om het grafrecht te verlengen weggenomen, met de financiële consequentie dat de gemeente inkomsten misloopt. Wat dit voor invloed precies heeft op het aantal verlengingen en de inkomsten wordt hieronder in scenario’s verder toegelicht. Scenario 1: Begraafsituatie met een ruimingscyclus Gemiddeld verloopt jaarlijks van 56 graven de graftermijn, de rechthebbende krijgt hier bericht over en krijgt de mogelijkheid om de graftermijn met 10 of 20 jaar te verlengen of afstand te doen van het graf. Bij afstand van het graf wordt de grafsteen geruimd worden en de stoffelijke resten worden herbegraven in het collectief algemeen graf. In de prognose van de gemeente wordt aangegeven dat in een begraafsituatie waarbij graven worden geruimd 75% van de verlopen graven verlengd wordt. Hiervan verlengt 52% de graven met 20 jaar en 48% verlengt de graven met 10 jaar. In de tabel hieronder wordt weergeven wat dit voor effect heeft op de inkomsten. 12
KYBYS | Gemeente Bunschoten | Advisering begraafplaatsen
20-1386
Scenario 1: Begraafsituatie met ruimingscyclus Aantal aanschrijvingen
56
Percentage dat verlengd
75%
Totaal aantal dat verlengd
42
Inkomsten Verlengen 10 jaar
€ 31.880,-
Verlengen 20 jaar
€ 52.668,-
Totaal inkomsten
€ 84.548,-
Tabel 5. Overzicht inkomsten verlengingen bij ruimingscyclus
Scenario 2: Begraafsituatie met een niet-ruimenbeleid Bij een niet-ruimenbeleid blijven de grafstenen staan en de stoffelijke resten in het graf liggen. Wanneer rechthebbenden zien dat de graven niet geruimd worden, neemt de urgentie voor het verlengen af. Scenario 2a: Afname aantal verlengingen De kans is groot dat het verlengingspercentage afneemt. We gaan uit van een aanname van 25% als rechthebbenden zien dat het graf intact blijft. Toch zal, zeker op korte termijn, niet elke rechthebbende dit risico durven te nemen en het grafrecht toch willen verlengen. In de tabel hieronder wordt berekend wat dit voor effect heeft op de inkomsten. Scenario 2a: Afname verlengingen met 25% Aantal aanschrijvingen
56
Percentage dat verlengd
25%
Totaal aantal dat verlengd
14
Inkomsten Verlengen 10 jaar
€ 10.6267,-
Verlengen 20 jaar
€ 17.556,-
Totaal inkomsten
€ 28.183,-
Tabel 6. Overzicht inkomsten bij afname verlengingen
Scenario 2b: Graven worden niet meer verlengd Op de langere termijn zal voor rechthebbenden duidelijk zijn dat het graf niet geruimd wordt en dat het graf blijft liggen; de urgentie om het grafrecht te verlengen zal voor rechthebbenden niet meer voelbaar zijn. Scenario 2b: Graven worden niet meer verlengd Aantal aanschrijvingen
56
Percentage dat verlengd
0%
Totaal aantal dat verlengd
0
Inkomsten Verlengen 10 jaar
€ 0,-
Verlengen 20 jaar
€ 0,-
Totaal inkomsten
€ 0,-
Tabel 7. Overzicht inkomsten bij geen verlengingen
KYBYS |Gemeente Bunschoten |Advisering begraafplaatsen 13
20-1386
Samenvatting scenario’s: Wanneer het aantal verlengingen afneemt naar 25% zal de gemeente jaarlijks ca. € 56.365,- aan inkomsten mislopen. Wanneer er in totaliteit niet meer wordt verlengd loopt de gemeente jaarlijks haar gehele inkomsten van verlengingen ca. € 84.548,- mis.
Scenario 1: Met ruimingscyclus
Scenario 2a: Afname verlengingen
Scenario 2b: Geen verlengingen meer
Aantal aanschrijvingen
56
56
56
Percentage dat verlengd
75%
25%
0%
Totaal aantal dat verlengd
42
14
0
Verlengen 10 jaar
€ 31.880,-
€ 10.627,-
€ 0,-
Verlengen 20 jaar
€ 52.668,-
€ 17.556,-
€ 0,-
Totaal inkomsten
€ 84.548,-
€ 28.183,-
€ 0,-
Inkomsten
Tabel 8. Totaaloverzicht inkomsten bij verlenging van grafrechten
4.2.3
Meer mensen kiezen voor een algemeen graf Naast het feit dat rechthebbenden minder gaan verlengen met de wetenschap dat er niet wordt geruimd, is er ook de kans dat meer mensen kiezen voor een algemeen graf. Een algemeen graf wordt (normaliter voor 10 jaar uitgegeven, in Bunschoten is dit 20 jaar) na de afgesproken periode geruimd en heeft daarom een lager tarief. Als er geen graven worden verlengd is het logisch dat nabestaanden voor dit type (goedkoper) graf kiezen met als gevolg dat de gemeente minder inkomsten genereert. Wat dit voor invloed heeft op het aantal nieuwe uitgiften en de inkomsten wordt hieronder in scenario’s verder toegelicht. Scenario 1: Begraafsituatie met een ruimingscyclus Gemiddeld worden er jaarlijks 48 nieuwe graven uitgegeven. Op basis van de prognose van de gemeente kunnen deze 48 nieuwe uitgiften als volgt worden verdeeld: 66% grafrecht 30 jaar 21% grafrecht 60 jaar 13% algemeen graf 20 jaar In de tabel hieronder wordt weergeven wat dit voor effect heeft op de inkomsten. Scenario 1: Met ruimingscyclus Uitgifte particulier graf 30 jaar
25
Uitgifte particulier graf 60 jaar
8
Uitgifte algemeen graf 20 jaar
15
Inkomsten Particulier graf 30 jaar
€ 95.700,-
Particulier graf 60 jaar
€ 45.904,-
Algemeen graf 20 jaar
€ 17.955,-
Totaal inkomsten
€ 159.559,-
Tabel 9. Overzicht inkomsten grafuitgiften bij ruimingscyclus
14
KYBYS | Gemeente Bunschoten | Advisering begraafplaatsen
20-1386
Scenario 2: Begraafsituatie met een niet-ruimenbeleid Bij een niet-ruimenbeleid blijven zoals eerder toegelicht de graven intact. Het kiezen voor een algemeen graf is door het lagere tarief voor nabestaanden financieel aantrekkelijker. Scenario 2a: Afname uitgifte particuliere graven De kans is groot dat de uitgiften van algemene graven toeneemt ten koste van de uitgifte van particuliere graven wanneer nabestaanden constateren dat graven niet geruimd worden. In onderstaande tabel is berekend wat voor effect het heeft op de inkomsten als 25% van de nieuwe uitgiften een algemeen graf wordt in plaats van een duurder particulier graf. Scenario 2a: Afname particuliere graven Uitgifte particulier graf 30 jaar
19
Uitgifte particulier graf 60 jaar
6
Uitgifte algemeen graf 20 jaar
23
Inkomsten Particulier graf 30 jaar
€ 71.775,-
Particulier graf 60 jaar
€ 34.428,-
Algemeen graf 20 jaar
€ 27.830,-
Totaal inkomsten
€ 134.033,-
Tabel 10. Overzicht inkomsten bij afname particuliere graven
Scenario 2b: Particuliere graven worden niet meer uitgegeven Op de langere termijn zal voor nabestaanden duidelijk zijn dat het graf daadwerkelijk intact blijft en zij kosten kunnen besparen door te kiezen voor een algemeen graf. Scenario 2b: Geen uitgiften particuliere graven Uitgifte particulier graf 30 jaar
0
Uitgifte particulier graf 60 jaar
0
Uitgifte algemeen graf 20 jaar
48
Inkomsten Particulier graf 30 jaar
€ 0,-
Particulier graf 60 jaar
€ 0,-
Algemeen graf 20 jaar
€ 57.456,-
Totaal inkomsten
€ 57.456,-
Tabel 11. Overzicht inkomsten bij geen particuliere graven
KYBYS |Gemeente Bunschoten |Advisering begraafplaatsen 15
20-1386
Samenvatting scenario’s: Scenario 1: Met ruimingscyclus
Scenario 2a: Afname part. graven
Scenario 2b: Geen part. graven
Uitgifte particulier graf 30 jaar
25
19
0
Uitgifte particulier graf 60 jaar
8
6
0
Uitgifte algemeen graf 20 jaar
15
23
48
Particulier graf 30 jaar
€ 95.700,-
€ 71.775,-
€ 0,-
Particulier graf 60 jaar
€ 45.904,-
€ 34.428,-
€ 0,-
Algemeen graf 20 jaar
€ 17.955,-
€ 27.830,-
€ 57.456,-
Totaal inkomsten
€ 159.559,-
€ 134.033,-
€ 57.456,-
Gemiste inkomsten
€0,-
€ 25.526,-
€ 102.103,-
Inkomsten
Tabel 12. Totaaloverzicht inkomsten uitgiftes algemeen graf
Wanneer het aantal particuliere uitgiften afneemt en het aantal algemene graven toeneemt met 25% is het totaal aan gemiste inkomsten ca. € 25.526,-. Wanneer er in totaliteit geen particuliere graven meer worden uitgegeven loopt de gemeente hierdoor ca. € 102.103,- per jaar aan inkomsten mis. 4.2.4
Capaciteitstekort Een andere grote financiële consequentie van het (langere tijd) niet ruimen is, zoals beschreven in hoofdstuk 3.2, dat op beide begraafplaatsen een capaciteitstekort ontstaat waardoor het inbreiden of uitbreiden van de begraafplaatsen noodzakelijk is. Bij het inbreiden van de begraafplaatsen worden delen groen en verhardingen verwijderd waardoor er op die locaties nieuwe graven kunnen worden gerealiseerd. Met het inbreiden wordt het capaciteitstekort tijdelijk opgelost. De gemeente heeft de organisatie ‘Copijn Landschapsarchitecten’ gevraagd om de inbreiding van de begraafplaats de Akker uit te voeren. Zij hebben deze begraafplaats ontworpen en zullen de nieuwe capaciteit en de kosten daarvoor inzichtelijk maken. Voor de financiële consequenties verwijzen wij naar paragraaf 4.3. Een meer permanentere oplossing om te voorzien in de begraafbehoefte is door de begraafplaatsen uit te breiden. Bij een uitbreiding zal er een nieuw stuk grond moeten worden aangekocht en bestemd worden als begraafplaats. De gemeente heeft aangegeven dat het uitbreiden van de begraafplaatsen voor nu echter geen optie is vanwege de omliggende type grond en de technische moeilijkheden die daar bij komen kijken.
16
KYBYS | Gemeente Bunschoten | Advisering begraafplaatsen
20-1386
4.2.5
Overige consequenties Naast de financiële consequenties zijn er ook gevolgen in de praktijk waar rekening mee gehouden dient te worden: Onderhouden graf Zoals eerder beschreven is de kans aanwezig dat grafmonumenten en de beplanting in verval raken bij een grafuitgifte voor 90 jaar waardoor de buitendienst gemoeid is met meer onderhoudswerkzaamheden. Bij het niet ruimen van een graf is deze kans nog groter. Het graf blijft tenslotte voor een langere periode of zelfs tot in de eeuwigheid liggen waardoor er geen nabestaanden meer zijn die het graf mee kunnen verzorgen. Zie ook paragraaf 4.1.2. Kostendekking De gemeente verliest inkomsten in het aantal verlengingen en mogelijk in de uitgiften van type graf. Om de kosten alsnog te kunnen dekken kan er gedacht worden om de begraaftarieven extra te verhogen of het onderhoudsniveau bij te stellen naar een lager niveau zodat er wordt bespaard op onderhoudskosten. Dit kan weerstand opwekken bij nabestaanden doordat zij meer gaan betalen maar ook dat de begraafplaatsen een lager kwaliteitsbeeld krijgen dan dat zij zijn gewend. Rechtsongelijkheid De gemeente creëert niet alleen een wisselend beeld in haar besluitvaardigheid naar haar inwoners toe maar zij creëert ook rechtsongelijkheid onder inwoners door graven niet te ruimen.
De rechtsongelijkheid ontstaat tussen nabestaanden die betalen om het graf te behouden en nabestaanden die niet meer betalen maar waarvan het graf ook behouden blijft. Zo krijgen de rechthebbenden die in 2020 hebben gereageerd op het verlopen van de grafrechten wel een factuur en de rechthebbenden die niet hebben gereageerd geen factuur. In beide gevallen blijven de graven liggen. Door graven niet te ruimen kunnen nabestaanden ook het gevoel krijgen dat zij niet gehoord worden. Er zijn nabestaanden die bijvoorbeeld wegens leeftijd of gezondheid niet meer in staat zijn om voor het grafmonument en de beplanting te zorgen en het graf graag geruimd zien. Door graven niet te ruimen voelen zij zich toch enigszins verplicht om het graf te onderhouden, omdat zij niet willen dat deze vervallen raakt. Ook kan het in stand houden van het graf en het grafmonument vervelende situaties veroorzaken doordat dit pijn en verdriet veroorzaakt bij nabestaanden wanneer zij de vaak zware beslissing hebben genomen om afstand te doen van het graf. Bureaucratie Naast dat het niet ruimen van graven rechtsongelijkheid creëert is het niet ruimen van graven ook in strijd met de vigerende verordening en de Wet op de Lijkbezorging. Graven worden op basis van deze regelgeving en onder bepaalde voorwaarden uitgegeven, indien hier geen gehoor aan wordt gegeven is er kans op juridische conflicten.
Om de situatie juridisch te kunnen dekken dient de gemeente een begraafbeleid of regelgeving op te stellen waarin wordt opgenomen hoe zij omgaan met het niet ruimen van de graven. Aansluitend aan dit beleid dient er een nieuwe beheersverordening te komen. Belangrijk is dat deze documenten voldoen aan de juridische voorwaarden die o.a. staan opgenomen in de Wet op de Lijkbezorging.
KYBYS |Gemeente Bunschoten |Advisering begraafplaatsen 17
20-1386
4.3
Inbreiding begraafplaats de Akker Door gehoor te geven aan de wens om de graven niet te ruimen ontstaat er een capaciteitstekort op beide begraafplaatsen. Een oplossing hiervoor is om de begraafplaatsen in of uit te breiden. Landschapsarchitect Copijn heeft de begraafplaats ontworpen in 2002 en heeft nu een nieuw ontwerp gemaakt om extra begraafcapaciteit te creëren (rapportage onderzoek inbreiding begraafplaats De Akker, 21.T0819, mei 2021).
4.3.1
Financiële consequenties Wat zijn de financiële gevolgen voor de begraafplaatsexploitatie bij een inbreiding of uitbreiding van begraafplaats ‘De Akker’? Het inbreiden van de begraafplaats aan de noordoost- en de zuidwestzijde bedraagt € 195.920,- excl. BTW.
In het rapport van Landschapsarchitect Copijn wordt er gesproken over twee opties om de begraafplaats de Akker in te breiden en te voorzien van extra begraafcapaciteit: 1. Uitbreiding grafveld noordoostzijde 2. Uitbreiding grafveld zuidwestzijde In optie 1 worden er circa 246 extra graven gecreëerd. De kosten bedragen € 162.430,- exclusief BTW. In optie 2 worden er circa 51 extra graven gemaakt. De kosten bedragen € 33.490,- exclusief BTW. Er wordt vanuit gegaan dat beide opties gerealiseerd worden en dat de financiële consequentie van het inbreiden totaal € 195.920,- bedraagt. 4.3.2
Overige consequenties Naast de financiële consequenties zijn er ook gevolgen in de praktijk waar rekening mee gehouden dient te worden: Uiterlijk begraafplaats Begraafplaats de Akker staat bekend om zijn parkachtige uitstraling. Bij het inbreiden van een begraafplaats zullen delen van het groen of de wandelpaden ingeruild worden voor begraafcapaciteit. Copijn heeft er in zijn ontwerp rekening mee gehouden dat de begraafplaats zijn parkachtige karakter niet verliest. Beheer en onderhoud Doordat onder andere het groen plaats maakt voor extra begraafcapaciteit nemen de onderhoudswerkzaamheden en daarbij de tijdsbesteding betreffende het groen af voor de eigen buitendienst en derden. Door deze afname dalen de onderhoudskosten. Echter zijn er wel meer grafmonumenten die onderhouden of schoongemaakt moeten worden waardoor de onderhoudskosten zullen toenemen.
18
KYBYS | Gemeente Bunschoten | Advisering begraafplaatsen
20-1386
5
Exploitatieanalyse Op basis van de jaarrekening 2019 kan geconcludeerd worden dat de omschrijvingen op de jaarrekening te algemeen is. De jaarrekening bevat kostensoorten die omschreven staan zoals ‘overige goederen en diensten’, ‘overige verekeningen’ en ‘groen diversen’. Op basis van deze omschrijvingen is niet te herleiden welke kosten hier precies onder vallen waardoor de jaarrekening een gedetailleerde opbouw mist. De kostensoorten genoemd in de jaarrekening 2019 kunnen verdeeld worden over drie componenten die betrekking hebben op de begraafplaatsen. Dit betreft de volgende componenten: 1. Instandhouden; kosten die nodig zijn om een begraafplaats te laten bestaan. Zoals belastingen, heffingen, een deel van de overheadkosten maar ook deels ook kosten voor water en energie. 2. Beheer en onderhoud: dit zijn met name de kosten voor het groenonderhoud. 3. Lijkbezorging: kosten omtrent het begraven en het plaatsen van asbussen. Hieronder is te zien welke kostensoorten van invloed zijn op welke componenten.
Kostensoort
Bedrag
Instandhouden begraafplaatsen
Beheer en onderhoud
Lijkbezorging
Salarissen en sociale lasten
€ 96.858,-
20%
40%
40%
Overige goederen en diensten
€ 11.080,-
0%
50%
50%
Dotatie voorz. overige gem. gebouwen
€ 9.282,-
50%
50%
0%
Afschrijvingen
€ 65.395,-
85%
10%
5%
Rente
€ 16.695,-
85%
10%
5%
Overige verrekeningen (overhead 54%)
€ 54.303,-
20%
40%
0%
Overige verrekeningen (tractie)
€ 28.894,-
0%
100%
0%
Belastingen
€ 750,-
100%
0%
0%
Gas, Water en Electra
€ 3.985,-
33%
33%
33%
Dagelijks onderhoud
€ 4.674,-
0%
100%
0%
Schoonhouden
€ 971,-
50%
50%
0%
Verzekeringen
€ 490,-
100%
0%
0%
Onderhoud groen diversen
€ 89.224,-
0%
75%
25%
Totaal
€ 380.601,-
Tabel 13. Kostenverdeling begraafplaatsen
KYBYS |Gemeente Bunschoten |Advisering begraafplaatsen 19
20-1386
De dekkingsgraad van de begraafplaatsen wordt bepaald door de kosten af te zetten tegen de baten. De kostendekking is vastgesteld op 100%. De volledige kostendekking van de begraafplaatsen in Bunschoten wordt mede behaald door het gebruik van een egalisatiereserve, welke is bedoeld als buffer voor de verschillen tussen de lasten en de baten bij een kostendekking van 100%. De hoogte van de reserve is bepaald op maximaal 5% van de geraamde opbrengst. € 350.000,00 € 300.000,00 € 250.000,00 € 200.000,00 € 150.000,00 € 100.000,00 € 50.000,00 € 0,00 2014
2015
2016
2017
2018
2019
Grafiek 3. Verloop reserve vanaf 01-01-2015 tot 01-01-2020
Te zien is dat, met 2016 als uitzondering, er jaarlijks een bedrag wordt ontrokken uit de reserve om de kosten van de begraafplaatsen te kunnen dekken. In vijf jaar tijd is het bedrag in de reserve met € 121.831,afgenomen. De laatste jaren is bewust een lager dekkingspercentage gehanteerd om de reserve af te bouwen. De maatregelen genoemd in hoofdstuk 4 hebben vanzelfsprekend invloed op de exploitatie van de begraafplaatsen en haar kostendekkendheid.
20
KYBYS | Gemeente Bunschoten | Advisering begraafplaatsen