RV 1162662 bijlage Onderzoek Begraafplaats De Akker

onderzoek inbreiding begraafplaats de akker 21.T0819 mei 2021

onderoek inbreiding begraafplaats de akker project Begraafplaats De Akker Bunschoten

projectnummer 21.T0819

fase onderzoek

datum mei 2021

team Marc van der Zwet Landschapsontwerper Hannah Honders Landschapsarchitect Timon Verstoep Stagiair landschapsarchitectuur

ontwerpen

Copijn Landschapsarchitecten ontwerpt nieuwe en bestaande landschappen. Wij maken plannen voor een herkenbare, gezonde en groene leefomgeving. Onze ideeën en ontwerpconcepten zijn geworteld in een lange traditie van vakmanschap, kennis en innovatie en bieden creatieve oplossingen voor actuele vraagstukken. Wij ontwerpen voor de toekomst. Wij verzorgen integrale planvorming voor stedelijke en landschappelijke opgaven en vertalen complexe vragen en wensen naar een samenhangend ontwerp. Elke opgave biedt talloze mogelijkheden voor wonen, werken en ontspanning. Welke vraag we ook krijgen, wij kijken over de horizon van de opgave heen en bezien korte termijnoplossingen in het licht van de lange termijn. Wij verbinden natuur en cultuur, heden en verleden, bebouwing en omgeving en zien natuurlijke processen en kringlopen van grondstoffen als basis voor duurzaamheid. In onze visie is landschapsarchitectuur een scheppende discipline, met logica en eenvoud als vanzelfsprekend resultaat. Wij leggen de focus op de ontwikkeling van de leefbare stad en van groen erfgoed. Onze werkvelden zijn: • • • • • • • •

Stedelijke openbare ruimte Parken Landgoederen Begraafplaatsen Daktuinen Binnentuinen Grote particuliere tuinen Landschapsvisie en natuurontwikkeling

Ons team werkt aan opgaven op alle schaalniveaus. Bijzonder aan ons team is het samenspel tussen landschapsarchitecten, technisch ontwerpers en beplantingsspecialisten.

landschapsarchitecten 030 26 44 333 | www.copijn.nl

Inhoudsopgave inleiding en vraagstelling proces

ontwerp begraafplaats de akker

4 4 5

geschiedenis

5

ontwerpconcept

5

ontwerp

6

kernkwaliteiten

7

benaderingswijze onderzoek

8

visie

8

onderzoeksrichtingen

8

grafveld noordoost

9

onderzoek

‘Elke plek heeft een geschiedenis en biedt nieuwe mogelijkheden voor de toekomst.’

9

uitbreiden van alle grafvelden - extra ring

10

inbreiding op pleintjes en langs de rand

11

verticaal begraven, zogenaamde galerijgraven

12

begraven in de vallei met een natuurlijke uitstraling

13

keuze

15

uitwerking

16

grafveld noordoost

16

grafveld zuidoost

17

grafveld zuidwest

18

gemeenschappelijk graf op pleintje

19

copijn landschapsarchitecten

3

inleiding en vraagstelling Begraafplaats De Akker, gelegen aan de oostelijke dorpsrand van Bunschoten-Spakenburg, is in 2002 aangelegd naar een ontwerp van Copijn Tuin- en Landschapsarchitecten. In 2020 is door de gemeente een capaciteitsberekening opgesteld die laat zien dat, indien er geen graven geruimd worden, er rond 2032 geen graven meer beschikbaar zijn. Binnen de gemeente Bunschoten wordt gediscussieerd over uitbreiding van de begraafplaats De Akker. Of dat inbreiding van de begraafplaats een optie zou kunnen zijn. In alle gevallen zal de huidige inrichting moeten worden aangepast. De gemeente is tevreden over het ontwerp en het functioneren van de huidige begraafplaats en heeft daarom aan Copijn Landschapsarchitecten gevraagd een verkennend onderzoek uit te voeren naar de mogelijkheden om de capaciteit van de begraafplaats De Akker te vergroten. In eerste instantie om de mogelijkheden van inbreiding te verkennen. Het resultaat van het onderzoek is een beknopte rapportage dat inzicht geeft in de mogelijke varianten van inbreiding, capaciteit en bijbehorende kosten.

proces Medio 2020 hebben we met Nanda van Mondfrans een bezoek gebracht aan de begraafplaats en aansluitend gesproken over de uitgangspunten, randvoorwaarden en het beoogde resultaat van de verkennende studie. Aan het einde van 2020 is begonnen met de studie. Allereerst zijn zo veel mogelijk oplossingsinrichtingen in beeld gebracht. Deze ideeën zijn besproken met betrokken ambtenaren en portefeuillehouder. Besloten is om de meest kansrijke verkenningen verder uit te werken om capaciteitsuitbreiding en bijbehorende kosten te kunnen berekenen. Dit rapport is het resultaat van het onderzoek. De kosten van de verschillende inbreidingsopties worden separaat aangeleverd.

copijn landschapsarchitecten

4

ontwerp begraafplaats de akker geschiedenis

ontwerpconcept

In 2002 door de gemeente Bunschoten Spakenburg een prijsvraag uitgeschreven voor het maken van een ontwerp van de nieuwe begraafplaats aan de oostelijke dorpsrand van het dorp. Langs de aangelegde oostelijke rondweg zou een nieuwe dorpsrand komen in een blokachtige structuur met als onderdeel van deze dorpsrand een nieuwe begraafplaats. Uitgangspunt voor de ontwerpopgave was de integratie van de begraafplaats met de omgeving, zowel ruimtelijk als functioneel. De begraafplaats zou een openbaar karakter moeten krijgen. In het destijds opgestelde programma van eisen kwam dit onder meer tot uiting in een relatief groot oppervlakte voor de ontwerpopgave. Copijn Landschapsarchitecten won de prijsvraag en heeft het ontwerp verder uitgewerkt zodat vanaf 2002 de begraafplaats kon worden aangelegd.

De dood maakt onlosmakelijk onderdeel uit van het leven en in het ontwerpconcept is de begraafplaats dan ook zowel ruimtelijk als functioneel met de omgeving verweven. Vanaf het midden van de begraafplaats is uitzicht op het landschap en het dorp. De grafvelden zijn verhoogd aangelegd (geschikt voor 3 inlagen). De routing op de begraafplaats is ontworpen aan de hand van het ritueel van begraven en het ritueel van herdenken. Tweede deel van het concept is dat door de aanleg van een poldersysteem, een verlaging van de grondwaterstand, gebruik konden maken van het onderliggende zand van het Veluwemassief. Hierdoor hoefde veel minder zand te worden aangevoerd en kreeg het parkachtige middengebied ook dezelfde hoogte als de directe omgeving. De begraafplaats wordt ingekaderd door smalle dijkjes en lindes en is vanaf de wandelpaden voor voetgangers bereikbaar.

Oorspronkelijk concept.

copijn landschapsarchitecten

5

ontwerp Ritueel van begraven Nabestaanden verzamelen zich bij de parkeerplaats en sluiten aan achter de rouwauto. De stoet beweegt zich naar het verstilde middengebied, tussen de grafvelden en onder de parkbomen. Met een flauwe helling bereikt men het grafveld en via een smal pad het gedolven graf, zonder langs andere graven te lopen. Grafvelden De grafvelden, inclusief het gedeelte voor het beheerdersonderkomen, markeren de vierkante vorm van de begraafplaats en zijn 1.20 meter hoger gelegen dan het parkachtige middendeel. De structuur van de grafvelden wordt gevormd door beukenhagen met aan de binnenzijde een taxushaag. Gezien de relatief grote oppervlakte van het gebied is gekozen om aan één zijde van het pad de graven te situeren en daarmee de parkachtige opzet van de begraafplaats te versterken. Aan de buitenzijde van de grafvelden, in het talud staat een opgaande heesterbeplanting om de beslotenheid van de grafvelden te versterken. Middendeel Het parkachtige middendeel is royaal vormgegeven kent een ruime opzet met breed uitwaaierende paden. Vanaf het middendeel heeft men, tussen de grafvelden door, zicht op het dorp of op het omringende landschap. De ruimtes tussen de

grafvelden, met flauwe hellingen met gazon, zijn zodanig vormgegeven dat het zicht op de omgeving wordt versterkt en er toch voldoende beslotenheid blijft. Rondgang Op de begraafplaats zelf loopt aan de buitenzijde een carrépad dat zowel is bedoeld voor het onderhoud als voor wandelaars. De tweede rondgang loopt aan de buitenzijde van de begraafplaats; aan de zuid- en noordzijde over een smalle dijkje - noodzakelijk voor de onderbemaling - met lindelanen. Aan de oostzijde loopt het wandelpad langs de Rengerswetering met uitzicht op het omringende weidelandschap.

Oorspronkelijk ontwerp.

copijn landschapsarchitecten

6

kernkwaliteiten Om de verschillende mogelijkheden voor inbreiding te toetsen aan het ontwerpconcept zijn de belangrijkste kernkwaliteiten van begraafplaats de Akker: • De verwevenheid tussen openbaar gebied en begraafplaats • Functioneel met paden • Visueel met zichtlijnen • Het verstilde parkachtige middengebied • Het uitzicht op de omgeving vanaf het middengebied • Beslotenheid en structuur van de grafvelden

copijn landschapsarchitecten

7

benaderingswijze onderzoek visie

onderzoeksrichtingen

In zekere zin is het inbreidingsonderzoek een ‘vrije’ opgave omdat vooraf geen beoordelingscriteria zijn gesteld aan de hand waarvan keuze zal worden gemaakt. Bij het startgesprek is afgesproken dat inbreiding niet de wezenlijke karakteristieken van de begraafplaats mag aantasten. Het gaat - zo geeft de gemeente aan - niet alleen om de uitbreiding van de capaciteit of het investeringsbedrag maar ook om de kwaliteit van de begraafplaats. Het onderzoek hebben we breed ingestoken: zoveel mogelijk opties zijn onderzocht en in beeld gebracht. Vervolgens is iedere optie getoetst aan de kernkwaliteiten van de begraafplaats.

Voor de mogelijkheden voor inbreiding zijn de volgende mogelijkheden onderzocht • herontwerp indeling grafveld noordoost • vergroten van grafvelden • aanpassing van pleintjes op grafvelden • gebruik maken van berm/talud langs carrépad • verticaal begraven • begraven in vallei met natuurlijke uitstraling

copijn landschapsarchitecten

8

onderzoek grafveld noordoost Bij de aanleg van dit grafveld in 2002 zijn nog geen paden en beukenhagen aangeplant. Wel zijn er inmiddels drie graven in gebruik genomen. We hebben schematisch onderzocht hoeveel extra graven mogelijk zijn met een andere indeling van het grafveld. De eerste optie is binnen de bestaande contour begraven aan weerszijde van de grafpaden. De tweede optie is met hetzelfde principe maar met uitbreiding van de contour van het grafveld aan de zuidoostzijde. Bij optie 1 worden ca 160 extra graven gerealiseerd. Bij optie 2 worden ca 230 extra graven gerealiseerd.

Bestaande ontwerp grafveld noordoost.

toets aan kernkwaliteiten Deze opties tasten de kernkwaliteiten niet aan. Het zicht op het landschap in oostelijke richting blijft, ook bij de tweede optie, aanwezig ondanks uitbreiding van grafveld.

Inbreiding binnen bestaande contour, ca. 160 extra graven.

Inbreiding met uitbreiding van contour, ca. 220 extra graven.

copijn landschapsarchitecten

9

uitbreiden van alle grafvelden - extra ring Een extra ring bij ieder grafveld betekent een vergroting van het grafveld van 5.40 meter. In de praktijk betekent dit dat de bestaande Taxushagen – de contour van grafvelden – worden verwijderd en dat extra zand wordt aangebracht en de taluds worden aangepast. Bomen die in of aan de teen van het talud staan zullen moeten worden verwijderd. Op vier plekken leidt dit tot bezwaren, zie de rode cirkels. Bij de entree zal een gebouwde kering noodzakelijk zijn om het hoogteverschil op te vangen. Aan de westzijde raken de vlakstanden van de twee grafvelden elkaar en wordt het doorzicht naar het dorp beperkt. Dit geldt – weliswaar in mindere mate – ook voor de ruimte tussen de twee zuidelijke grafvelden. En tot slot: aan de noordzijde heeft asverstrooiing plaatsgevonden. In totaal kunnen ongeveer 280 graven in de extra ringen worden gerealiseerd.

+65 plekken

+75 plekken

+70 plekken +70 plekken

toets aan kernkwaliteiten De ruimtelijke kwaliteit van het middengebied wordt sterk aangetast en op een aantal plekken wordt het doorzicht naar de omgeving verminderd of te niet gedaan.

Projectnaam Projectnr.

Extra ring rondom elk grafveld.

:

Schaal

:

Datum

:

Bladnummer

:

Gageldijk 4F | 3566 ME Utrecht | Tel. 030-2644333 | info@copijn.nl L:\tl\Projecten\2020\20.T0765 begraafplaats de akker onderzoek\Produkt\Acad\20.T0765 Begraafplaats de Akker.dwg

copijn landschapsarchitecten

10

inbreiding op pleintjes en langs de rand In het huidige gebruik hebben de pleintjes een beperkte functie, behalve bij het zuidelijke grafveld waar een ‘herdenkingsboom’ staat. Onderzocht is hoeveel extra graven kunnen worden gerealiseerd als de pleintjes worden betrokken bij de grafvelden. Uit verschillende ontwerpopties blijkt dat per pleintje ca 15 extra graven mogelijk zijn. Aansluitend is gekeken of in de vlakstand naast het carrépad extra graven mogelijk zijn. De graven zouden dan parallel aan het pad worden gesitueerd. Theoretisch zou dat 150 extra graven kunnen opleveren. Maar de verwachting is dat nadere maatregelen nodig zijn om de stabiliteit van het talud, zowel bij het begraven als op lange termijn, te behouden.

Projectnaam Projectnr.

Extra graven zijn te realiseren op de pleintjes (rood) en langs de randen (groen).

:

Schaal

:

Datum

:

Bladnummer

:

Gageldijk 4F | 3566 ME Utrecht | Tel. 030-2644333 | info@copijn.nl

L:\tl\Projecten\2020\20.T0765 begraafplaats de akker onderzoek\Produkt\Acad\20.T0765 Begraafplaats de Akker.dwg

toets aan kernkwaliteiten Beide opties tasten de kernkwaliteiten van de begraafplaats niet aan.

copijn landschapsarchitecten

11

verticaal begraven, zogenaamde galerijgraven Na de verkenning van de eerste opties voor inbreiding is gevraagd om in beeld te brengen of in taluds galerijgraven (in bovengrondse kelders) mogelijk is. Gedacht werd aan twee locaties; in het talud van het westelijke grafveld bij de hoofdentree en aan de buitenzijde langs het carrépad. Bij de hoofdentree kan in het talud in twee inlagen galerijgraven worden gerealiseerd. De hoogte van de bovenzijde is dan gelijk aan het niveau van het grafveld. Aan de oostzijde, aan de buitenzijde van het carrépad, kunnen keldergraven worden gerealiseerd met drie inlagen. Deze zijn bereikbaar van het carrépad. Aan de buitenzijde komt een ‘wand’ van ongeveer 3 meter hoog. Technisch onderzoek zal moeten uitwijzen of een damwand noodzakelijk is. Aanwezige beplantingen zullen moeten verwijderd. Beide opties kunnen ook op andere plekken worden gerealiseerd.

toets aan kernkwaliteiten De eerste optie zal ten koste gaan van de parkachtige kwaliteit van het middengebied. De tweede optie tast de beslotenheid van het grafveld aan. Galerijgraven in taluds. copijn landschapsarchitecten

12

begraven in de vallei met een natuurlijke uitstraling Begraven in de natuur is in opkomst. Op verschillende plekken in Nederland zijn begraafplaatsen ontwikkeld waar in een in een natuurlijke omgeving begraven wordt. Andere karakteristieken zijn: • meestal met één inlaag • graven liggen op ruime afstand van elkaar (meestal meer dan 6 meter) • de vegetatie is natuurlijk en wordt extensief beheerd • gedenkstenen zijn minimaal en vaak van natuurlijk materiaal • de graven zijn terug te vinden met coördinaten Voor begraafplaats De Akker zou het parkachtige middengedeelte kunnen worden gebruikt als natuurbegraafplaats. Het gazon wordt omgevormd tot een kruidachtige vegetatie. Op onderstaande tekeningen is een indicatieve verdeling weergegeven met een onderlinge afstand tussen de graven van ca 6 meter. Als alleen langs de paden wordt begraven levert dat ca. 20 graven op. In het geval het gehele gazon in gebruik wordt genomen levert dit ongeveer 60 graven op. In het beeld is het belangrijk dat er geen reguliere grafmonumenten worden geplaatst.

toets aan kernkwaliteiten Bij beide opties zal het karakter van het middengebied veranderen van een meer parkachtige inrichting naar een gebied met een meer natuurlijke uitstraling. Dit gaat niet per definitie ten koste van de kwaliteit van het middengebied; het beeld wordt wel anders, wat rommeliger maar ecologisch gezien ook waardevoller. copijn landschapsarchitecten

13

13.59

13.59

19.88

31.16

31.16

11.04

19.88

11.04

looppad

looppad

looppad

13.18

13.18

21.55

Begraven in de vallei met een natuurlijke uitstraling, circa 60 graven over het gehele gazon.

Projectnaam

21.55

Projectnr.

:

Schaal

:

Datum

:

Bladnummer

:

Gageldijk 4F | 3566 ME Utrecht | Tel. 030-2644333 | info@copijn.nl

Gageldijk 4F | 3566 ME

Begraven in de vallei met een natuurlijke uitstraling, circa 20 graven alleen langs de paden.

L:\tl\Projecten\2021\21.T0819 Onderzoek De Akker nieuw\Produkt\Acad\20.T0765 Begraafplaats de Akker.dwg

copijn landschapsarchitecten

L:\tl\Projecten\2021\21.T0819 Onderzoe

14

keuze De verschillende opties zijn intern binnen de gemeente besproken en met Copijn teruggekoppeld. Gezamenlijk zien wij de grootste potentie in het optimaliseren van het grafveld noordoost met een kleine uitbreiding van het grafveld aan de zuidoostzijde. Voor de overige opties geldt dat deze niet verder worden uitgewerkt. Alle grafvelden uitbreiden gaat ten kosten van de ruimtelijkheid van de begraafplaats. Dit geldt ook voor het galerijbegraven. Bovendien is het niet zeker of deze manier van begraven aansluit bij de belevingswereld van de inwoners van Bunschoten Spakenburg, ook gezien het beperkte aantal unengraven en asverstrooiingen die de afgelopen jaren hebben plaatsgevonden. Dat geldt in zekere zin ook voor het natuurbegraven, zeker gezien de behoefte van nabestaanden aan duidelijke grafmonumenten.

Ook is aanvullend gevraagd om uitwerking te geven aan de uitbreiding van dit grafveld met één extra ring. Men ziet wel kans om urnengraven te realiseren aan de buitenzijde van het carrépad. Tot slot is er de behoefte om bij één van de pleintjes een gemeenschappelijk graf te ontwerpen waar na grafruiming, eventuele stoffelijke resten kunnen worden bijgezet.

Naast de uitwerking van grafveld noordoost is gevraagd om te onderzoeken in hoeverre, op basis van hetzelfde principe als het grafveld noordoost, het gedeelte van grafveld zuidwest dat nog niet in gebruik is genomen, te optimaliseren.

copijn landschapsarchitecten

15

uitwerking grafveld noordoost Het basisprincipe voor de indeling van dit grafveld bestaat uit beukenhagen met een tussenruimte van 6.70 meter. De graven zijn gelegen tegen de beukenhaag aan. Het tussenliggende pad heeft een ruimtelijke breedte van 2.70 meter met in het midden een asfaltpad van 140 cm breed. Door de uitbreiding van het grafveld moet de hoogteligging van de paden en het talud worden aangepast. De bestaande Taxushaag moet worden vervangen door een nieuwe haag. Rekening is gehouden met de drie bestaande graven. Het pleintje krijgt met de komst van een gezamenlijk graf een nieuwe betekenis. In totaal kunnen hier 553 graven worden gerealiseerd, ca 246 meer dan de nog beschikbare 307.

13.59 11.04

Wij adviseren om de contour van het gedeelte met het beheerdersonderkomen aan te passen zodat voldoende ruimte overblijft met zicht op de omgeving.

19.88

556

31.16

ld NO

ng ve

richti

herin

Grafveld noordoost - dubbelzijdig begraven met optimalisatie van de vorm. In oranje (dunne lijn) het huidige talud, in blauw (dikke lijn) na aanpassing en in rood de drie huidige aanwezige graven.

copijn landschapsarchitecten

16

19.88

55

31.16

ld NO

ng ve

richti

herin

grafveld zuidoost Een extra ring bij dit grafveld levert ca 80 graven op. Dit betekent wel dat de ruimte met de andere grafvelden aanmerkelijk minder wordt zodat de taluds van de grafvelden in elkaar overlopen en de ruimtelijke van de begraafplaats aanmerkelijk wordt verminderd. Dit geldt zowel aan de noordzijde van dit grafveld - zeker als grafveld noordoost wordt vergrootals aan de westzijde; hier wordt de vrije ruimte tussen de grafvelden erg klein. Door het toevoegen van een extra ring zal de bestaande taxushaag moeten worden verwijderd, taluds en paden worden aangepast. Ook zullen enkele bomen moeten worden verwijderd. Wij adviseren om deze optie niet te realiseren.

d ZO

e ran

nieuw

+81

13.18

21.55

Grafveld zuidoost, uitgebreid met een extra ring. In oranje (dunne lijn) het huidige talud, in blauw (dikke lijn) na aanpassing.

copijn landschapsarchitecten

17

grafveld zuidwest Bij dit grafveld zijn drie ‘ringen’ nog niet in gebruik genomen (ring 3, 4 en 5 van buitenaf tellend). Hier zouden met de bestaande indeling ca 172 graven kunnen worden gerealiseerd. In het geval aan weerszijde van het pad wordt begraven kunnen twee ‘ringen’ worden gerealiseerd met in totaal 233 graven; ca 51 stuks extra. Hiervoor moeten wel alle paden en hagen worden vervangen.

Grafveld zuidwest, in rood de ruimte die opnieuw kan worden ingericht.

copijn landschapsarchitecten

18

gemeenschappelijk graf op pleintje Voor het bijzetten van eventuele stoffelijke resten na ruiming van graven is een plek gereserveerd op het oorspronkelijke pleintje bij grafveld noordoost. We denken aan een breed graf dat als gedenkplaats wordt toegevoegd aan de begraafplaats. De plek sluit aan op de vorm van het grafveld en biedt voldoende beslotenheid aan nabestaanden. De grootte en detaillering moet nog worden uitgewerkt afhankelijk van de verwachtte behoefte en het gebruik door de beheerder.

copijn landschapsarchitecten

19

colofon bezoekadres Copijn Landschapsarchitecten B.V. Gageldijk 4f 3566 ME UTRECHT Tel: +31(0)30 26 44 333 info@copijn.nl www.copijn.nl © Copijn

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand en/of openbaar gemaakt in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op enige andere manier zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.