RV 1161507 Regionale Energie Strategie RES 1.0

Raadsvoorstel Regionale Energie Strategie (RES 1.0) Nummer 1161507 Aan de commissie: Ruimte Portefeuillehouder: W. de Jong Beleidskader: Opmerkingen griffie: Team: Omgevingsontwikkeling Ambtenaar: Rieneke Gerkema Telefoonnummer: 033 - 299 1411 E-mailadres: r.gerkema@bunschoten.nl Datum: 29-4-2021 Aanvullende stukken 1. Titel: Regionale Energie Strategie Bijlagen digitaal beschikbaar: ja Ter inzage: n.v.t. 2. Titel: Amendementen, afwijkende collegebesluiten, moties en aanbevelingen Concept RES (bijlage 1) Bijlagen digitaal beschikbaar: ja Ter inzage: n.v.t. Voorstel 1)

2) 3)

Verzoek het college de Regionale Energie Strategie Regio Amersfoort 1.0 als definitief in te dienen bij het Rijk conform de verplichting van het Nationaal Programma Regionale Energie Strategie. Neem kennis van de afdoening van moties, amendementen en aanbevelingen bij de Concept Regionale Energie Strategie Regio Amersfoort. Geef het college opdracht om in regionaal verband: a. Locaties in trede 2 te concretiseren richting uitvoering. b. Locaties in trede 3 nader te onderzoeken en indien mogelijk mee te nemen in de lokale uitnodigingskaders. c. Locaties in trede 4 te verkennen en waar mogelijk mee te nemen in de lokale uitnodigingskaders.

Inleiding Om de opwarming van de aarde tegen te gaan zijn drastische maatregelen nodig. In 2015 hebben 195 landen het Klimaatakkoord Parijs gesloten. In het Klimaatakkoord is afgesproken dat er maatregelen worden getroffen om de uitstoot van broeikasgassen, en daarmee de opwarming van de aarde, te beperken. In het Nationale Klimaatakkoord is besloten dat Nederland in 2030 49% CO2-reductie moet hebben gerealiseerd ten opzichte van 1990. Om dit te realiseren zijn 5 klimaattafels geïntroduceerd die allen hun eigen opgave kennen: ‘elektriciteit’, ‘gebouwde omgeving’, ‘industrie’, ‘landbouw en landgebruik’ en ‘mobiliteit’. Regionale Energie Strategie (RES) Voor de klimaattafel elektriciteit is het Nationaal Programma Regionale Energie Strategie opgezet (NP RES) met de opgave dat er 35 Terra Wattuur (TWh) hernieuwbare elektriciteit op land moet worden opgewekt in 2030. Om dit te kunnen realiseren zijn 30 regio’s geformeerd die allen moeten bijdragen aan de geformuleerde opgave. De zeven Utrechtse gemeenten Amersfoort, Baarn, Bunschoten, Eemnes, Leusden, Soest en Woudenberg stellen gezamenlijk met provincie Utrecht, waterschap Vallei en Veluwe en Stedin de Regionale Energie Strategie van de regio Amersfoort op (RES Regio Amersfoort). In de startnotitie RES Regio Amersfoort is de regionale ambitie geformuleerd dat er 49% CO2-reductie plaats moet vinden in 2030 ten opzichte van 1990.

In de Concept RES Regio Amersfoort is deze regionale ambitie geconcretiseerd in een concept bod van 0,5 TWh. Samen met alle andere inspanningen binnen de energietransitie, zoals energiebesparing, zonnepanelen op woningen en het inzetten van alternatieve bronnen voor aardgas draagt deze 0,5 TWh grootschalige duurzame opwek bij aan een energiemix in 2030 die goed is voor 43% CO2-reductie. In oktober 2020

is de Concept RES, na vaststelling in de verschillende raden, staten en het dagelijks bestuur van het waterschap, overhandigd aan het NP RES. Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) Het ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK) heeft als formele opdrachtgever voor het NP RES het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) verzocht om als onafhankelijk instituut de voortgang van de RES’en te monitoren in de verschillende fases van hun ontwikkeling en uitvoering. Begin dit jaar heeft het PBL de ‘Monitor Concept-RES’ uitgebracht. De Monitor brengt in beeld in hoeverre de 35 TWh-doelstelling lijkt te kunnen worden bereikt in 2030, gegeven alle 30 concept RES’en en onzekerheden. De Concept RES van Regio Amersfoort bestaat voor 6% uit gerealiseerde projecten (= huidig), 6% projecten die in de pijplijn zitten (= subsidie toegekend) en 88% ambities. RES Regio Amersfoort 1.0 De plannen uit de Concept RES Regio Amersfoort zijn in RES Regio Amersfoort 1.0 verder uitgewerkt. Er is aanvullend onderzoek gedaan naar de kansrijke zones die geïdentificeerd zijn in de Concept RES van regio Amersfoort. Hierdoor is meer inzicht verkregen in de kansrijkheid en haalbaarheid van de verschillende zones.

Ook hebben gesprekken met samenwerkingspartners en/of maatschappelijke organisaties, zoals de Natuur- en Milieufederatie Utrecht (NMU) en de gezamenlijke lokale energie coöperaties verenigd in Energie Samen, het ministerie van Defensie, Rijkswaterstaat en Rijksvastgoedbedrijf, nieuwe inzichten gebracht. De gemeenten werken aan lokale uitnodigingskaders om samen met hun inwoners de kansen in hun gemeenten beter in kaart te brengen. Dit heeft geleid tot een indeling in vier treden. Samen bouwen deze treden op tot de doelstelling van 0,5 TWh voor de regio Amersfoort. Argumenten 1.1 De RES 1.0 van de regio Amersfoort geeft een realistisch beeld In de Concept RES (1 oktober 2020) zijn kansrijke zones aangewezen. Deze zones zijn richting RES 1.0 verder uitgewerkt. Hierdoor heeft de RES-regio duidelijker zicht gekregen op de kansrijkheid van de zones en de tijd die nodig is om deze zones verder te ontwikkelen naar concrete initiatieven. Dit heeft geleid tot een indeling in vier treden, die samen opbouwen naar de ambitie van 0,5 TWh grootschalig opgewekte hernieuwbare energie in 2030. 1.2 De RES 1.0 moet ingediend worden om te voldoen aan de landelijke opgave De RES 1.0 van de regio Amersfoort moet rond 1 juli 2021 ingediend worden bij het NP RES. Dit geldt voor alle regio’s.

Op basis van het bod van de regio Amersfoort en de andere regio’s wordt gerekend of de landelijke opgave van 35 TWh opwek van hernieuwbare energie wordt gerealiseerd. 2.1 Moties, amendementen en aanbevelingen zijn meegewogen in RES Regio Amersfoort 1.0 Met de vaststelling van de concept RES zijn in de raden en staten moties en amendementen aangenomen. Het algemeen bestuur van het waterschap Vallei en Veluwe heeft een aantal aanbevelingen gedaan. In dit voorstel wordt in bijlage 1 ingegaan op de moties, amendementen en aanbevelingen. De uitkomsten zijn voor zover mogelijk verwerkt in RES Regio Amersfoort 1.0. 3.1 In de RES 1.0 zijn nieuwe kansrijke zones toegevoegd Er is gekeken naar nieuwe kansrijke mogelijkheden die het regionale bod van 0,5 TWh robuuster maken. De RES Regio Amersfoort 1.0 neemt voldoende reserveplannen op, zodat in 2030 ook daadwerkelijk 0,5 TWh wordt gerealiseerd. Door het onderscheid in vier treden wordt duidelijk in welk stadium initiatieven, locaties of kansrijke zones zich bevinden. Per trede is hieronder de situatie voor gemeente Bunschoten benoemd: -

Trede 1 – In uitvoering: Gerealiseerde en lopende initiatieven Bunschoten: geen projecten/initiatieven in trede 1.

-

Trede 2 – Richting uitvoering: Zones die een stap verder zijn uitgewerkt naar locaties, projecten en ideeën. Onderzoek heeft uitgewezen dat de kans van succesvolle realisatie positief is en er is naar verwachting voldoende maatschappelijke acceptatie om verder te gaan richting realisatie. Er zijn eventueel aanvullende onderzoeken gepland om de locaties uit te werken. Bunschoten: Grootschalig zon-pv op daken van bedrijventerreinen en overheidsgebouwen.

-

Trede 3 - Onderzoeksfase: Kansrijke zones die in lijn met wet- en regelgeving realiseerbaar lijken. Nader onderzoek is noodzakelijk om de ecologische, economische en maatschappelijke impact in kaart te brengen. Nader onderzoek kan verschillende uitkomsten hebben. Of de zone valt alsnog af of de zone moet worden bijgesteld om het alsnog te realiseren of de zone kan verder worden uitgewerkt en naar ‘in uitvoering’ worden gebracht. Bunschoten: Grootschalig zon-pv op daken in het buitengebied, Grootschalig zon-pv op overkapte parkeerterreinen, Zon-pv langs de A1.

-

Trede 4 - Verkenningsfase: Voor deze zones is nog veel onbekend. Hierbij moet een verkenning nog worden opgestart. Met een verkenning wordt bepaald of de initiatieven kansrijk zijn, of deze worden meegenomen in de uitnodigingskaders van de gemeenten, en of deze een vervolg krijgen. Bunschoten: Zon-pv in bermen langs provinciale wegen en Zonnevelden in rand van Eempolder (inbreng NMU). Zonne-energiepolders bij stads- en dorpsranden, Drijvende zonnepanelen Eemmeer, Wind Eemmeer (uit concept RES). De locaties uit de concept RES tellen dubbel met NMU of zijn strijdig met provinciaal beleid (Natura2000-gebied), waardoor realisatie onwaarschijnlijk is.

Locaties in trede 3 en 4 worden meegenomen in de afwegingen bij het opstellen van de lokale uitnodigingskaders. 3.2 Maatschappelijke organisaties brengen nieuwe initiatieven in Voor de organisaties verbonden aan de Natuur- en Milieufederatie Utrecht en Energie Samen (koepel van energie-initiatieven) is de RES Regio Amersfoort van groot belang om voortvarend, met ambitie, met oog voor zorgvuldige inpassing en met lokaal eigenaarschap invulling te geven aan de energietransitie. Na vaststelling van de concept RES Regio Amersfoort zijn NMU en Energie Samen in bijeenkomsten actief in gesprek gegaan met hun achterban: lokale groepen in regio Amersfoort die zich inzetten voor natuur, milieu, landschap en klimaat. Die uitwisseling heeft waardevolle ideeën opgeleverd over hoe de kwaliteit van de RES kan worden verhoogd. Dit is vertaald in een aantal adviezen die in RES 1.0 zijn ondergebracht in trede 3 en 4. 3.3 Lokale consequenties en maatwerk worden betrokken De regio is uitgangspunt in de RES. Draagvlak, betrokkenheid en maatwerk spelen zeker lokaal. Voor onze gemeente is van belang en zal structureel in het vervolgproces worden betrokken: - Diverse lokale moties/amendement als onder argument 2.1 en bijlage 1. - Wens college om zorgvuldig om te gaan bij keuze zoekgebieden met openheid landschap. - Druk op ons open buitengebied vanuit diverse kanten.

- Verbinding met overige strategische keuzen zoals in (lokaal) afwegingskader zon en wind (najaar 2021), omgevingsvisie (2021) en (regionaal) ontwikkelbeeld (2021). - Lokale potentie van grote bedrijfsdaken voor “zon”. - Al beperkt dit bod zich tot “zon en wind”, moeten we scherp blijven op de vele potenties die onze gemeente heeft. Zo lijken er wellicht mogelijkheden te zijn op het gebied van diepe geothermie, aquathermie en biogas.

Kanttekening 1.1 Van de zoeklocaties in de Concept RES Regio Amersfoort is een deel afgevallen Van de zoeklocaties zoals deze zijn opgenomen in de Concept RES Regio Amersfoort is een deel afgevallen, zoals de Leusderheide. Bij de uitwerking van de Concept RES Regio Amersfoort zijn alternatieven aangeboden door defensie, de achterban van de Natuur- en Milieufederatie Utrecht en Energie Samen. De door hen voorgestelde locaties worden lokaal meegenomen in de gemeentelijke uitnodigingskaders voor zonnevelden en windturbines. Gezamenlijk tellen deze naar verwachting op tot meer dan het minimale doel van 0,5 TWh grootschalig opgewekte hernieuwbare energie in 2030. 1.2 De uitvoering van de Regionale Energie Strategie kan niet zonder hulp van het Rijk De Regionale Energie Strategie Regio Amersfoort zorgt ervoor dat de regio bijdraagt aan het Klimaatakkoord. Voor de uitvoering en realisatie is de regio daarbij mede afhankelijk van derden, zoals Rijkswaterstaat, Defensie en Rijksvastgoedbedrijf voor realisatie van windturbines en zonnepanelen. Daarnaast is het Rijk nodig voor landelijke communicatie over de noodzaak van de te nemen maatregelen, de gevolgen hiervan voor de maatschappij en voor de financiering van de RES.

Tenslotte is het Rijk nodig voor aanpassing in wet- en regelgeving zoals bijvoorbeeld een aanpassing van de SDE-regeling, heroverweging van de investeringsmogelijkheden van netbeheerders, de verruiming van mogelijkheden voor het aanbrengen en verzekeren van zonnepanelen op bedrijfsdaken, en het aanbrengen van zonnepanelen op agrarische bedrijfsdaken en boven parkeerterreinen. 2.1 Moties, amendementen en aanbevelingen van de verschillende regiogemeenten zijn soms tegenstrijdig In dit voorstel wordt in bijlage 1 inzichtelijk gemaakt waar moties, amendementen en aanbevelingen tegenstrijdig zijn, maar ook waar de overeenkomsten liggen. 2.2 Overige gesignaleerde risico’s 1 RES 1.0 Regio Amersfoort moet in de regio tot stand komen op basis van raadsbesluiten van individuele gemeenten, daarmee bestaat het risico van een “witte” vlek, waardoor de regionale solidariteit onder druk komt te staan. 2 Uiteindelijk kan door het Rijk of de provincie met behulp van het RO instrumentarium het planologisch mogelijk maken van duurzame opwek van elektriciteit worden afgedwongen. Eerst vindt dan met de regio een overleg plaats over een grotere (lokale) inspanning. Op dit moment is niet duidelijk of en wanneer het Rijk dit instrumentarium denkt in te zetten. Door te zorgen voor een robuuste RES 1.0 kan ingrijpen door het Rijk worden voorkomen en houden we zelf regie.

3 Per gemeente en/of locatie kan er onvoldoende draagvlak zijn voor de daadwerkelijke realisatie van de geplande grootschalige opwek. Door de lokale uitnodigingskaders voor zon en wind en de participatie over concrete locaties ontstaat meer begrip en draagvlak. 4 Zorgen om de impact op de gezondheid door windturbines resulteren in weerstand op de plannen. Dit aspect speelt in alle regio’s. Het RIVM heeft onderzoek gedaan naar de gezondheidseffecten van het geluid van windturbines. Uitkomsten van landelijk vervolgonderzoek worden meegenomen in de uitwerking van RES 2.0. 5 Het risico bestaat dat versnelling van het ene gebied leidt tot minder inspanning elders. Uitgangpunt is daarom: iedere gemeente mag meer of sneller de doelstelling realiseren, maar dat ontslaat de ander niet om zijn eigen bijdrage te (blijven) leveren. We gaan uit van regionale solidariteit. 6 In het klimaatakkoord is afgesproken dat op 1 januari 2025 de omgevingsvergunningen voor de zon- en windprojecten zijn verleend om realisatie voor 2030 mogelijk te maken. RES 2.0 (1 juli 2023) is een tussentijds ijkmoment waarin inzichtelijk wordt gemaakt hoe ver de uitvoering van RES 1.0 gevorderd is.

Financiën Bij de vaststelling van de Concept RES is aangegeven dat aanvullend budget en capaciteit nodig is van de regiogemeenten, provincie en waterschap. Vooralsnog volstaan de beschikbaar gestelde budgetten. Indien er voor de uitvoering van het regionaal programma energietransitie aanvullende middelen nodig zijn wordt dit op een later moment met financiële dekkingsmogelijkheden aan de raad, ter integrale afweging, voorgelegd. Uitvoering Na vaststelling in de verschillende raden, staten en het dagelijks bestuur van het waterschap wordt de RES 1.0 van de Regio Amersfoort ingediend bij het NP RES. In het Klimaatakkoord is afgesproken dat de RES iedere twee jaar wordt bijgesteld met de inzichten van dat moment. Dat betekent dat RES 2.0 op 1 juli 2023 moet worden vastgesteld. De effecten van de overige klimaattafels (industrie, landbouw en landgebruik, en mobiliteit) worden uitgewerkt in het regionaal programma ‘Minder CO2’. Daarnaast is afgesproken dat de omgevingsvergunningen voor de zon- en windprojecten op 1 januari 2025 zijn verleend om realisatie voor 2030 mogelijk te maken. De uitwerking van de locaties en projecten doen we in nauw overleg met belangenorganisaties als NMU en LTO, grondeigenaren en inwoners. In het onderstaande schema zijn alle vervolgstappen tot 2030 weergegeven, waarbij in de praktijk projecten verspreid over de komende jaren worden gerealiseerd.

Communicatie De regio publiceert de RES 1.0 van de Regio Amersfoort op het online platform en informeert betrokkenen. Vanuit de gemeente communiceren we via de gebruikelijke kanalen over de inhoud en vaststelling van de RES 1.0.

De raad van de gemeente Bunschoten, Gezien het voorstel van burgemeester en wethouders van 18 mei, nummer 1161505; Gelet op de Gemeentewet: Besluit 1)

2) 3)

Het college te verzoeken de Regionale Energie Strategie Regio Amersfoort 1.0 als definitief in te dienen bij het Rijk conform de verplichting van het Nationaal Programma Regionale Energie Strategie. Kennis te nemen van de afdoening van moties, amendementen en aanbevelingen bij de Concept Regionale Energie Strategie Regio Amersfoort. Het college opdracht te geven om in regionaal verband: a. Locaties in trede 2 te concretiseren richting uitvoering. b. Locaties in trede 3 nader te onderzoeken en indien mogelijk mee te nemen in de lokale uitnodigingskaders. c. Locaties in trede 4 te verkennen en waar mogelijk mee te nemen in de lokale uitnodigingskaders.

Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van de raad van de gemeente Bunschoten van 8 juli 2021, Griffier Drs. E. Hoogstraten Voorzitter M. van de Groep