Document · PDF

Rapportage - Advies vorm van beheer sport gemeente Bunschoten

Gemeenteraad 28 september 2023, gemeente BunschotenBij agendapunt: RV 1179174 Voorkeursvariant beheer gemeentelijke sportaccommodaties8.251 woorden

Open het PDF bij iBabs ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen

Advies vorm van beheer sport

Gemeente Bunschoten Eindrapportage

Arnhem, 14 augustus 2023

002-plo/hde

Opdrachtgever

Gemeente Bunschoten

Auteurs

Paul Louwerse - Tien organisatieadvies

Project

Advies vorm van beheer Sport Bunschoten Gemeente Bunschoten

Betreft

Eindrapportage

Opdrachtnummer

20220915_BS1_plo/plo

Ons kenmerk

002-plo/hde

Contact

Tien organisatieadvies Utrechtseweg 70 6812 AH Arnhem plouwerse@tienorganisatieadvies.nl

INHOUD 1 De opdracht 1.1 1.2 1.3 1.4

Aanleiding en achtergrond Doel van het onderzoek/advies Werkwijze/plan van aanpak Planning

2 Vormen van beheer 2.1 2.2

Vormen van beheer in Nederland Te onderzoeken vormen van beheer voor Bunschoten

3 Wegingsmatrix 3.1 3.2

Vormen van beheer en wegingsmatrix Toelichting wegingsfactoren

4 Weging van de varianten 4.1 4.2 4.3 4.4

Vergelijking vormen van beheer Variant 1: privatisering optimalisering Variant 2: externe verzelfstandiging - Sportbedrijf Variant 3: externe verzelfstandiging - joint venture

1 1 1 1 3

4 4 4

5 5 6

8 8 8 9 10

5 Tussenadvies vorm van beheer Sport Bunschoten

6 Strategieën en interventies

6.1 6.2 6.3 6.4

Werkwijze Positieve ervaringen met joint venture Wenselijke verbeteringen Aandachtspunten bij implementatie

7 Advies en Marsroute 7.1 7.2

Advies Marsroute

14 15 15 16

18 18 18

Bijlagen

1. 2.

20 22

Plan van aanpak vorm van beheer sport Bunschoten Vormen van beheer in Nederland in vergelijking

DE OPDRACHT

1.1 Aanleiding en achtergrond SRO is in opdracht van de gemeente sinds 1997 verantwoordelijk voor het beheer en de exploitatie van sporthal De Kuil en zwembad De Duker. Sinds die periode heeft SRO aanvullende opdrachten gekregen voor het onderhoud aan alle sportvelden op sportpark De Westmaat en sportpark De Vinken, het groen onderhoud op sportpark De Vinken en de coördinatie van de verhuur van alle vier de sporthallen, alsmede het verzorgen van de roosters voor het beweegonderwijs. De huidige beheervorm in Bunschoten is een commerciële exploitatie, op basis van een huur- en een exploitatieovereenkomst. Hiertoe ontvangt SRO een gemeentelijke exploitatiebijdrage, en betaalt zij huur voor de accommodaties die zij exploiteert. De verschillende huur- en exploitatieovereenkomsten zijn de afgelopen jaren verlengd en eind 2023 lopen deze overeenkomsten af. Gelet op regelgeving van inkoop en aanbesteding kunnen deze overeenkomsten niet verder verlengd worden. Dit feit, maar ook de behoefte van de gemeente Bunschoten om de mogelijkheden van beheer en exploitatie nader te bezien, zijn aanleiding geweest voor nader onderzoek en advies rond de vorm van beheer voor de sport in Bunschoten.

1.2 Doel van het onderzoek/advies De gemeente Bunschoten heeft eerder het voornemen uitgesproken om beheer en exploitatie van de gemeentelijke sportaccommodaties onder te brengen in een gezamenlijke onderneming (een zogenaamde joint venture) met de NV SRO. In overleg met de opdrachtgever is bij de start van het project kortgesloten dat er een tussenstap wordt ingebouwd, waarin college en raad worden betrokken bij de afweging welke vorm van beheer het best passend is voor de gemeente Bunschoten. Is dit de hierboven genoemde joint venture, of is er in afweging met andere vormen van beheer een ander toekomstscenario voor beheer en exploitatie beter passend. Deze wenselijke tussenstap is in maart 2023 opgenomen in een tussenrapportage die is toegelicht en besproken in de Raadscommissie Samenleving van 20 april 2023. In voorliggend eindadvies is het tussenadvies voor een joint venture verder uitgewerkt. Het doel van de het advies voor een joint venture is dat er, op basis van de verdere uitwerking, voldoende bouwstenen beschikbaar zijn voor besluitvorming in september 2023 door de gemeenteraad. Het vierde kwartaal van 2023 is dan nodig voor de implementatie van de nieuwe vorm van beheer vanaf 1 januari 2024.

1.3 Werkwijze/plan van aanpak In het onderzoek zijn de volgende stappen onderscheiden: 1. Inventarisatie en analyse. 2. Kaderstelling: advies en besluit vorm van beheer en context gevolg. 3. Strategieën en interventies. 4. Advies en marsroute. In bijlage 1 wordt het plan van aanpak in zijn geheel toegelicht. Hierna zijn de 4 stappen van het plan van aanpak verduidelijkt.

Advies vorm van beheer sport gemeente Bunschoten

Pagina 1 / 26

1. Inventarisatie en analyse Er zijn gesprekken gevoerd en er heeft informatieoverdracht plaatsgevonden met betrekking tot sportbeleid, vastgoed en financiën. Ook is er een kennismakingsgesprek geweest met het sportplatform. Naast overleg met de directie van NV SRO Amersfoort en SRO Bunschoten bv over de huidige huur- en exploitatieovereenkomsten tussen de gemeente Bunschoten en SRO zijn ook recente ontwikkelingen met betrekking tot het instrument joint venture besproken. Vervolgens zijn er werkbezoeken afgelegd aan de gemeenten Zeist, Huizen en De Bilt. Deze gemeenten hebben in het recente verleden, met verschillen in omvang, beheer en exploitatie van sportvoorzieningen vorm en inhoud gegeven middels een joint venture tussen de gemeente en SRO. Omdat een aantal jaren geleden in de gemeente Nijkerk het beheer en exploitatie van SRO naar Optisport is overgegaan, is ook een bezoek gebracht aan Nijkerk om deze ervaring mee te nemen in het onderzoek. In maart 2023 zijn er, gezamenlijk met overleg over het onderzoek nota sportaccommodaties, in bijeenkomsten met verenigingen de ervaringen opgehaald met beheer en exploitatie in de huidige situatie. Ook worden verbeterpunten en wensen voor de toekomst geïnventariseerd.

In een wegingsmatrix worden drie vormen van beheer met elkaar vergeleken (zie verder hoofdstuk 3): ▪ Huidige situatie van privatisering (huur- en exploitatieovereenkomsten met SRO Bunschoten bv). ▪ Externe verzelfstandiging middels het oprichten van een gemeentelijk Sportbedrijf. ▪ Externe verzelfstandiging middels een joint venture gemeente Bunschoten en NV SROAmersoort. 2. Kaderstelling: advies en besluit vorm van beheer en context vervolg In stap 2 wordt de wegingsmatrix uitgewerkt op basis van de gehouden gesprekken en ervaringen met beheer en exploitatievraagstukken in Nederland. Dit leidt tot een advies aan college en raad, op basis waarvan een besluit kan worden genomen over de best passende vorm van beheer voor de sportvoorzieningen in de gemeente Bunschoten. Dit besluit vormt direct de basis voor het vervolg van het onderzoeks- en adviestraject. In het plan van aanpak in bijlage 1 is de joint venture ‘onder voorbehoud’ opgenomen. Onder voorbehoud, omdat een ander besluit kan worden genomen. Omdat eerder het voornemen is geuit om de joint venture als best passende vorm van beheer te kiezen, is als voorbeeld het vervolgtraject richting een joint venture opgenomen. Bij een andere keuze wordt het vervolgtraject bijgesteld. Het tussenadvies vorm van beheer sport Bunschoten van maart 2023 was het resultaat van stap 2. 3.

Advies vorm van beheer sport gemeente Bunschoten

Pagina 2 / 26

4. Advies en marsroute (bij keuze joint venture) In een tussenrapportage wordt het vervolgtraject geschetst met te nemen stappen tussen september 2023 en december 2023. De tussenrapportage wordt eerst ambtelijk besproken en na eventuele aanpassingen ook bestuurlijk en met het sportplatform en SRO. Desgewenst kan de tussenrapportage ook via een informatiebrief of -avond aan de gemeenteraad worden gepresenteerd. Voor de implementatie van de aanbevolen maatregelen wordt een marsroute geschetst waarin wordt ingegaan op: ▪ welke acties moeten worden ondernomen (prioritering); ▪ binnen welk tijdpad een en ander gestalte kan krijgen (planning); ▪ wie hiervoor als ‘trekker’ dient te fungeren (verantwoordelijken).

1.4 Planning De doorlooptijd van de voorgaand omschreven werkzaamheden is indicatief als volgt geraamd. Advies en implementatie vorm van beheer / JV

Doorlooptijd

1. Inventarisatie en analyse ▪

documentenanalyse, overleg gemeente, sportplatform

januari

▪

overleg SRO en werkbezoeken regiogemeenten

januari

2. Kaderstelling ▪

vaststelling wegingsmatrix en uitwerking

februari

▪

overleg verenigingen, SRO Amersfoort/Bunschoten

februari/maart

▪

tussenadvies vorm van beheer

maart/april

3. Strategieën en interventies (bij keuze JV)

mei/juni

4. Advies en marsroute

juli

▪

Eindrapportage en besprekingen

juli

▪

B&W

15 augustus

▪

Raadcommissie samenleving

7 september

▪

Gemeenteraad

28 september

▪

Implementatie JV

oktober-december

Start nieuwe organisatie Sport

Advies vorm van beheer sport gemeente Bunschoten

januari 2024

Pagina 3 / 26

VORMEN VAN BEHEER

2.1 Vormen van beheer in Nederland In Nederland worden ten aanzien van de vorm van beheer van accommodaties de volgende vijf hoofdvormen onderscheiden: ▪ Traditioneel gemeentelijk beheer. ▪ Interne verzelfstandiging. ▪ Externe verzelfstandiging. ▪ Privatisering. ▪ Afstoten.

In bijlage 2 is een algemene vergelijking opgenomen van de onderscheiden vormen van beheer en zijn als achtergrondinformatie zijn de belangrijkste voor- en nadelen genoemd.

2.2 Te onderzoeken vormen van beheer voor Bunschoten In bovenstaande figuur is met rood aangegeven welke vormen van beheer zijn onderzocht als basis voor het tussenadvies vorm van beheer sport Bunschoten. In overleg met de bestuurlijke en ambtelijke opdrachtgever en op basis van gesprekken met direct betrokkenen en stakeholders is een keuze gemaakt voor de volgende te onderzoeken varianten: ▪ Privatisering: voortzetting aanbesteden beheer- en exploitatietaken naar een marktpartij. ▪ Externe verzelfstandiging/Sportbedrijf. ▪ Externe verzelfstandiging/joint venture.

Advies vorm van beheer sport gemeente Bunschoten

Pagina 4 / 26

WEGINGSMATRIX

3.1 Vormen van beheer en wegingsmatrix Om te kunnen beoordelen welke variant het beste past bij beheer en exploitatie van de sport in Bunschoten, maken we gebruik van een wegingsmatrix. In die matrix zijn wegingsfactoren (criteria) opgenomen die belangrijk en onderscheidend zijn voor de verschillende betrokken stakeholders in Bunschoten bij het maken van de best passende vorm van beheer voor de sport in Bunschoten. Dat gaat over het perspectief van de gemeente Bunschoten, de beheerder/exploitant, de inwoner/vereniging en de toekomstbestendigheid. De wegingsfactoren, die hieronder nader worden toegelicht, zijn gekozen op basis van enerzijds de specifieke eisen/wensen van de gemeente Bunschoten en anderzijds op basis van algemene principes rondom exploitatie van accommodaties (zoals financiën en efficiëntie). Onderstaande figuur laat het format van de wegingsmatrix voor Bunschoten zien. De invulling daarvan op de geschetste varianten volgt in hoofdstuk 4. Hieronder wordt vooral de inhoudelijke invulling van de verschillende wegingsfactoren beschreven.

Wegingsmatrix vorm van beheer sport Bunschoten

Huidige situatie

Variant 1

Variant 2

Variant 3

privatisering

externe verzelfst.

SRO Bunschoten bv

optimalisering

sportbedrijf

joint venture

Advies vorm van beheer sport gemeente Bunschoten

Pagina 5 / 26

3.2 Toelichting wegingsfactoren Gemeente ▪

Gemeentelijke invloed

Hiermee wordt gedoeld op de mate van invloed van de gemeente op het (producten)aanbod, de te leveren kwaliteit, de tarieven en het gemak waarmee er ook tussentijdse invloed kan gelden de mogelijkheden voor tussentijdse bijstelling.

▪

Beleid

Deze wegingsfactor gaat over de mate waarin de variant helpt bij het realiseren van de bestaande beleidsdoelen van de gemeente op het gebied van sport en recreatie, voorzieningen en ontmoeting.

Exploitant ▪

Ondernemerschap

Hiermee wordt gedoeld op de ruimte die de exploitant krijgt om de bezettingsgraad en het activiteitenprogramma naar eigen inzicht te verbreden/verhogen/verbeteren en daarmee kwalitatieve en/of kwantitatieve winsten te genereren.

▪

Synergie

Dit gaat over de mate waarin er winst te behalen is, kwalitatief en of kwantitatief, door de bundeling van taken en werkzaamheden. Deze wegingsfactor gaat over de mate waarin de bundeling van die specifieke beheer- en exploitatietaken zorgt voor continuïteit van de organisatie en de uitvoering van beheerstaken.

Inwoner/vereniging ▪

Invloed

De mate waarin gebruikers zeggenschap hebben over de gebruikersafspraken over het WAT en het HOE zoals openstelling e.d. (‘mede-bepaler’, heb je wat te zeggen).

▪

Betrokkenheid

Hiermee wordt gedoeld op de mate waarin de gebruiker (= inwoner maar ook collectief van gebruikers vertegenwoordigd in verenigingen) betrokken is bij het reilen en zeilen van de accommodatie (‘eigenaar’, doe je mee).

Toekomstbestendigheid ▪

Organisatie en beheer

De mate waarin de bedrijfsvoering efficiënt is ingericht en de expertise en ervaring van de medewerkers aansluit bij de eisen die vanuit een goed beheer en exploitatie noodzakelijk zijn.

▪

Financiën

Deze wegingsfactor gaat over de impact van de betreffende variant op de kosten en de financiële risico’s die de gemeente loopt. Hier gaat het ook over fluctuaties in gemeentelijke bijdrage en het risico van oplopende exploitatietekorten in de toekomst.

De overkoepelende begrippen zijn als volgt te definiëren: ▪ Effectiviteit: worden de doelen bereikt (doelbereik). ▪ Efficiëntie: worden deze doelen met zo weinig mogelijk middelen/geld bereikt (doelmatigheid). ▪ Kwaliteit: ervaren kwaliteit van dienstverlening en producten/activiteiten. ▪ Toekomstbestendigheid: dit betreft de robuustheid van de organisatie (personeel, expertise, professionaliteit) die ervoor zorgt dat de er vertrouwen is in continuïteit van de bedrijfsvoering en een gezonde stabiliteit van de organisatie en financiën.

Advies vorm van beheer sport gemeente Bunschoten

Pagina 6 / 26

De gedefinieerde wegingsfactoren zijn geen kwantitatieve criteria die rekenkundig een voorkeursvariant aangeven. De wegingsmatrix is met name bedoeld om onderlinge verschillen tussen de varianten te verduidelijken. De weging van de verschillen komt in het volgende hoofdstuk aan de orde waarin ook landelijke ervaringen met beheer en exploitatie van sport- en maatschappelijke voorzieningen zijn meegenomen.

Advies vorm van beheer sport gemeente Bunschoten

Pagina 7 / 26

WEGING VAN DE VARIANTEN

4.1 Vergelijking vormen van beheer In onderstaande wegingsmatrix zijn de relatieve verschillen van de onderscheiden varianten opgenomen. De volgende accenten/verschillen komen naar voren:

Wegingsmatrix vorm van beheer sport Bunschoten

Huidige situatie

Variant 1

Variant 2

Variant 3

privatisering

externe verzelfst.

SRO Bunschoten bv

optimalisering

sportbedrijf

joint venture

Gemeente Gemeentelijke invloed Beleid Effectiviteit Exploitant Ondernemerschap Synergie Efficiëntie Inwoner / vereniging Invloed Betrokkenheid Kwaliteit Toekomstbestendigheid Organisatie / beheer Financiën Kwetsbaarheid Toelichting: De aangegeven kleuren rood, oranje en groen zijn vergelijkende, dus relatieve ‘scores’ ten opzichte van de andere onderscheiden vormen van beheer. Voorbeeld: gemeentelijke invloed In de huidige situatie wordt de gemeentelijke invloed als gering weergegeven, waarbij er wel mogelijkheden worden gezien voor optimalisatie (variant 1). Bij externe verzelfstandiging middels een gemeentelijk Sportbedrijf (variant 2) is de gemeentelijke invloed van Bunschoten het grootst van de onderscheiden varianten.

4.2 Variant 1: privatisering optimalisering Bij deze variant wordt de huidige situatie, waarbij beheer en exploitatie is ondergebracht bij een particuliere exploitant gecontinueerd. Het eigenaarschap van de accommodaties ligt bij de gemeente en de buitensportverenigingen (verenigingshallen). De uitvoering van het beheer (eigenaars- en huurdersonderhoud) en de exploitatie (dagelijkse bedrijfsvoering) van de gemeentelijke accommodaties (zwembad De Duker, sporthal De Kuil) heeft de gemeente op dit moment bij SRO Bunschoten bv neergelegd middels een huur- en exploitatieovereenkomsten. Advies vorm van beheer sport gemeente Bunschoten

Pagina 8 / 26

Tevens verzorgt SRO Bunschoten bv voor alle sportvelden op sportpark De Westmaat en sportpark De Vinken, het groen onderhoud op sportpark De Vinken. De verhuur van deze accommodaties en de roosters voor het bewegingsonderwijs worden momenteel ook door SRO verzorgd. Continuering van deze vorm betekent dat er een nieuwe Europese aanbesteding dient plaats te vinden, waarbij, naast wellicht SRO, ook andere landelijke exploitanten (Optisport, Sportfondsen) kunnen inschrijven. Sterk/Positief ▪

Ondernemerschap De particuliere exploitant is een ondernemer en heeft, naast de opdracht voor de gemeente, een scherp oog voor commerciële mogelijkheden en activiteitenontwikkeling om de financiële exploitatie te versterken.

▪

Synergie De particuliere exploitant heeft veel kennis op het gebied van beheer en exploitatie en ook de kennis van onderhoud is aanwezig. Synergie in beheer en bedrijfsvoering worden gerealiseerd.

▪

Toekomstbestendig Privatisering is een toekomstbestendige vorm door de aanwezigheid van specifieke deskundigheid op onderhoud, (zwembad)techniek en activiteitenaanbod.

Zwak/Negatief ▪

Gemeentelijke invloed De gemeente heeft in deze variant de gemeentelijke invloed vastgelegd in de huur- en exploitatieovereenkomsten. Er wordt gewerkt met langdurige contracten met een vaste jaarlijkse gemeentelijke bijdrage die wordt geïndexeerd. Garantie van het aanbod van maatschappelijk activiteiten, gebruikstijden voor verenigingen en doelgroepen en vaststelling van maatschappelijke tarieven door de gemeente zullen bij de contractvormig moeten worden vastgesteld voor de duur van het contract. Naarmate er meer wensen/eisen zijn op deze punten zal de gemeentelijke exploitatiebijdrage toenemen. Tussentijdse wijzigingen komen moeilijker tot stand en zijn relatief duur.

▪

Beleid Koppeling van sportbeleid aan andere beleidsterreinen komt niet of moeizaam tot stand. Garantie van het aanbod van maatschappelijk activiteiten, gebruikstijden voor verenigingen en doelgroepen en vaststelling van maatschappelijke tarieven door de gemeente zullen bij de contractvormig moeten worden vastgesteld voor de duur van het contract. Naarmate er meer wensen/eisen zijn op deze punten zal de gemeentelijke exploitatiebijdrage toenemen.

▪

Invloed en betrokkenheid Betrokkenheid van gebruikers wordt beperkt tot overleg over inroostering en gebruik.

▪

Toekomstbestendigheid/uitkomst en effecten van aanbesteding onzeker Continuering van deze vorm van beheer betekent het opnieuw aanbesteden van de beheer- en exploitatietaken. Wijziging van exploitant heeft consequenties voor de huidige medewerkers van SRO Bunschoten bv en voor de verenigingen die de huidige samenwerking met SRO als positief ervaren.

4.3 Variant 2: externe verzelfstandiging - Sportbedrijf Bij deze variant is er sprake van één uitvoeringsorganisatie voor beheer en exploitatie van de sportvoorzieningen in de gemeente Bunschoten. In een gemeentelijk Sportbedrijf, veelal met een bv als rechtsvorm, zijn de aandelen voor 100% in handen van de gemeente.

Advies vorm van beheer sport gemeente Bunschoten

Pagina 9 / 26

De organisatie is juridisch gescheiden van de gemeentelijke organisatie en de medewerkers zijn in dienst van het Sportbedrijf. Aan het beheer en de exploitatie wordt vormgegeven op basis van een exploitatieovereenkomst, waarbij o.a. afspraken gemaakt worden over bereik van doelgroepen, tariefstelling, openstelling en verenigingsuren. Tevens wordt afgesproken welke financiële bijdrage de gemeente levert, die bovendien taakstellend is. De gemeente heeft in deze variant verschillende relaties met de verzelfstandigde organisatie, van opdrachtgever (exploitatieovereenkomst) tot verhuurder (verhuurovereenkomst) tot belanghebbende (aandeelhouder). Ten opzichte van de andere varianten van beheer zijn de volgende plussen en minnen te onderscheiden: Sterk/Positief ▪

Meer gemeentelijke invloed Ten opzichte van de andere varianten kan de gemeente relatief eenvoudig tussentijdse beleidswijzigingen vertalen naar de uitvoering van beheer en exploitatie. Deze grote gemeentelijke invloed wordt in het wegingsschema als positief gescoord.

▪

Beleid (integraal) De samenhang die in deze variant kan worden gevonden met ander beleidsterreinen (welzijn, cultuur, jeugd, ouderen) kan ervoor zorgen dat er een grotere synergie ontstaat en dat sportactiviteiten kunnen worden ingezet om doelstellingen op andere beleidsterreinen (mede) te realiseren.

▪

Synergie in beheer en exploitatie Omdat bij deze variant zowel gemeentelijke invloed op de inroostering plaatsvindt, alsook initiatieven vanuit de samenleving/gebruikers direct kunnen worden vertaald in een passend beheer en activiteitenontwikkeling.

Zwak/Negatief ▪

Ondernemerschap Met betrekking tot (maatschappelijk) ondernemerschap is deze variant in de praktijk trager als op onverwachte ontwikkelingen moet worden ingespeeld en snel en bedrijfsmatig handelen geboden is.

▪

Toekomstbestendigheid Omdat in deze variant geen gebruik gemaakt wordt van expertise van een andere gemeente/ Sportbedrijf is er gelet op de grootte Bunschoten en de omvang van de betrokken (sport) accommodaties sprake van kwetsbaarheid. Professionalisering van de organisatie kan moeilijker plaatsvinden waardoor het extern verzelfstandigde Sportbedrijf kwetsbaar is.

4.4 Variant 3: externe verzelfstandiging - joint venture Een vorm van externe verzelfstandiging, waarin publiek publieke samenwerking middels de oprichting van een en joint venture wordt gerealiseerd. In deze vorm wordt het beheer en de exploitatie van sportaccommodaties ondergebracht in een bv waarvan de gemeente het eigenaarschap deelt met een andere partij. Deze andere partij is een zogeheten ‘publiek gedomineerde’ partij. Hierbij wordt ervaring en deskundigheid vanuit de samenwerkingspartner ingebracht in de lokale bv. In de regio komt deze vorm relatief veel voor (Zeist, De Bilt, Huizen). Het beheer en de exploitatie middels een joint venture is een vorm van publiek-publieke Samenwerking. De gemeente sluit een huur- en exploitatieovereenkomst met de joint venture bv. De sturingsmogelijkheden van de gemeente worden geborgd in de statuten, het aandeelhouderschap en de af te sluiten overeenkomsten. Ten opzichte van de andere varianten van beheer zijn de volgende positieve en negatieve aspecten te onderscheiden:

Advies vorm van beheer sport gemeente Bunschoten

Pagina 10 / 26

Sterk/Positief ▪

Effectiviteit van beleid Deze variant scoort ten opzichte van privatisering gunstig omdat het gemeentelijk beleid direct door de gemeente Bunschoten kan worden meegenomen in de jaarlijks vast te stellen plannen en bergroting.

▪

Personeel/professionaliteit Een joint venture met SRO heeft het voordeel voor de gemeente Bunschoten en de medewerkers dat de rechtspersoon SRO Bunschoten bv al bestaat en medewerkers al in dienst zijn van deze onderneming.

▪

Grotere invloed gebruikers/verenigingen Ten opzichte van privatisering is de invloed van de gemeente Bunschoten groter, wat zich ook kan vertalen in een grotere invloed en betrokkenheid van gebruikers en verenigingen.

Zwak/Negatief ▪

Gemeentelijke invloed De tussentijdse gemeentelijke invloed is bij de joint venture groter dan in de huidige vorm van privatisering van de beheer- en exploitatietaken naar SRO. In gedeeld eigenaarschap wordt de begroting voor het komende exploitatiejaar vastgelegd en gewenste beleidswijzigingen kunnen hierin worden vertaald.

▪

Samenleving/burgerkracht/integraal Betrokkenheid van de samenleving en verenigingen bij beheer, exploitatie en activiteitenontwikkeling is bij deze variant van beheer minder dan bij de variant van een Sportbedrijf. Bedrijfsmatige principes als een efficiënte bezetting, aanbieden van exploitatieversterkende activiteiten naast het maatschappelijke pakket hebben voor de exploitant prioriteit.

▪

Exploitatiebijdrage Dat er in principe een vaste gemeentelijke bijdrage is, blijkt in de praktijk minder houdbaar en tegenvallers worden niet altijd opgevangen binnen de joint venture. Bij onverwachte kostenstijgingen (groot onderhoud, een calamiteit, energieprijzen) wordt veelal de gemeente aangesproken om een hogere exploitatiebijdrage te verstrekken. Ten behoeve van de continuïteit van bedrijfsvoering en het open houden van de sportaccommodaties leidt dit in veel gevallen tot extra gemeentelijke uitgaven.

Advies vorm van beheer sport gemeente Bunschoten

Pagina 11 / 26

TUSSENADVIES VORM VAN BEHEER SPORT BUNSCHOTEN

Het advies voor de best passende vorm van beheer voor de sportvoorzieningen in Bunschoten is (mede) afhankelijk van het verschil in zwaarte/voorrang die kan worden gegeven aan de verschillende wegingsaspecten. Zoals de wegingsmatrix nu is gebruikt tellen immers alle criteria even zwaar mee. Het advies van Tien organisatieadvies is als volgt. Afwegende dat: ▪ ▪ ▪ ▪

Een versterking van de invloed van de gemeente vanuit strategisch beleid van belang wordt geacht. Zowel bestuur en organisatie van de gemeente Bunschoten als de gebruikers/verenigingen tevreden zijn over de huidige dienstverlening van SRO Bunschoten bv. De betrokkenheid en de invloed van de gebruikers beter kan worden geborgd. Er geen Europese aanbesteding behoeft te worden gehouden met onduidelijke uitkomst.

Wegingsmatrix vorm van beheer sport Bunschoten

Huidige situatie

Advies

privatisering

externe verzelfst.

SRO Bunschoten bv

joint venture

Gemeente Gemeentelijke invloed Beleid Effectiviteit Exploitant Ondernemerschap Synergie Efficiëntie Inwoner / vereniging Invloed Betrokkenheid Kwaliteit Toekomstbestendigheid Organisatie / beheer Financiën Kwetsbaarheid Is het advies om te kiezen voor de variant van externe verzelfstandiging door het vormgeven van een joint venture in overleg en afstemming met NV SRO Amersfoort: ▪ Waardoor de gemeentelijke invloed en (bij)sturing van beheer- en exploitatie van de (gemeentelijke) sportaccommodaties kan worden vergroot, waardoor de effectiviteit van beleid en een vergroting van synergie van beleid kan worden gerealiseerd. ▪ Hierdoor kan de gewenste betrokkenheid door gebruikers/verenigingen bij openstelling, inroostering en planning worden verbeterd.

Advies vorm van beheer sport gemeente Bunschoten

Pagina 12 / 26

▪

Een keuze voor een joint venture met SRO Amersfoort betekent dat er geen aanbestedingsplicht is (quasi inbesteding). Dit is positief voor de continuïteit van de huidige bedrijfsvoering, de personele organisatie en de ervaring goede samenwerking met de gebruikers/ sportverenigingen.

Advies vorm van beheer sport gemeente Bunschoten

Pagina 13 / 26

STRATEGIEËN EN INTERVENTIES

6.1 Werkwijze De ervaringen van verenigingen in Bunschoten en van omliggende gemeenten met een joint venture als vorm van beheer en gesprekken met SRO, hebben belangrijke informatie opgeleverd voor het tussen- en eindadvies voor de vorm van beheer van de Sport in Bunschoten. Overleg verenigingen Bunschoten In alle gevoerde gesprekken met binnen- en buitensportverenigingen in het kader van de nota sportaccommodaties is ook aandacht besteed aan de ervaringen van de verenigingen met de huidige vorm van beheer, waarin SRO Bunschoten op basis van huur- en exploitatieovereenkomsten beheer- en exploitatietaken verricht. Organisatie

vertegenwoordiging

gespreksdatum

Sportplatform Bunschoten

voorzitter en secretaris

23 november 2022

St. Exploitatie De Westmaat

bestuur

18 januari 2023

V.V. Eemdijk

voorzitter en secretaris

8 maart 2023

CGV Agilitas

bestuur

8 maart 2023

Z&PC De Vaart

voorzitter

8 maart 2023

Handbalvereniging Bunschoten

voorzitter, vicevoorzitter en penningmeester

15 maart 2023

VV Unicornus

secretaris, voorzitter jeugdcommissie

15 maart 2023

BC Shooters

secretaris, wedstrijdsecretaris, TC functionaris

15 maart 2023

V.V. IJsselmeervogels

bestuurslid voetbalzaken, bestuurslid financiële zaken

22 maart 2023

BC De Sjeve Shuttle

voorzitter

22 maart 2023

TTV Bunshot

voorzitter

22 maart 2023

RC Spakenburg

voorzitter

22 maart 2023

SV Spakenburg

voorzitter, bestuurslid algemene zaken,

5 juni 2023

bestuursadviseur

De ervaringen van bovengenoemde organisaties/verenigingen met de huidige vorm van beheer en wenselijke verbeteringen voor de toekomst zijn in de volgende paragrafen geanonimiseerd verwerkt. Het algemene beeld is dat men tevreden is met SRO als beheerder/exploitant en dat de verbeterpunten zich met name richten op objectivering van de ingebruikgeving/verhuur (binnensport) en een duidelijke afbakening van onderhoudstaken (buitensport). Interviews Zeist, De Bilt, Huizen, Nijkerk De gemeente Zeist heeft de langste ervaring met de joint venture (vanaf 2018) en de gemeenten De Bilt (2020) en Huizen (2021) zijn van meer recente datum. Naast de belangrijkste beslisdocumenten (adviesrapporten, raadsvoorstellen en -besluiten) zijn er gesprekken gevoerd met de projectleider/adviseur vanuit de betreffende gemeenten. Deze gesprekken hebben belangrijke informatie opgeleverd, zowel met betrekking tot positieve ervaringen als verbeterpunten. Zonder dat die te herleiden zijn naar een betreffende gemeente zijn ze meegenomen in de volgende paragrafen. Met de gemeente Nijkerk is een gesprek geweest over de ervaringen met SRO Amersfoort, omdat Nijkerk juist heeft besloten om de samenwerking met SRO niet te continueren en nu een beheeren exploitatieovereenkomst heeft afgesloten met Optisport.

Advies vorm van beheer sport gemeente Bunschoten

Pagina 14 / 26

Gesprekken met SRO Na het eerste overleg met SRO in november 2022 heeft er in juli 2023 een overleg plaatsgevonden met de directiesecretaris van NV SRO en met de locatiemanager van SRO Bunschoten. In deze gesprekken zijn de ervaringen en verbeterpunten uit de gesprekken met de verenigingen en de JVgemeenten getoetst. Tevens is er meer inhoudelijk gesproken over de statuten, de aandeelhoudersovereenkomst, de samenwerkingsovereenkomst en de beheer- en exploitatieovereenkomst waarvan SRO concept-documenten heeft aangeleverd.

6.2 Positieve ervaringen met joint venture Expertise bedrijfsvoering SRO is een ervaren exploitant en heeft actuele kennis van het beheren en exploiteren van sportvoorzieningen (binnensport, buitensport, zwembaden). Dit aspect wordt door alle JV-gemeenten als een belangrijk positief punt genoemd. Kennis verduurzaming Verduurzaming van sportaccommodaties in het algemeen en zwembaden in het bijzonder vereist specialistische kennis. Deze kennis is aanwezig bij SRO Amersfoort NV wat een groot voordeel is boven gemeentelijke exploitatie en andere minder ervaren exploitanten. De gemeente Bunschoten en de verenigingen zullen vanzelfsprekend op basis van het eigenaarschap van de accommodaties de belangrijkste stem hebben in de te nemen duurzaamheidsmaatregelen, maar SRO kan een adviserende en uitvoerende taak vervullen bij het concretiseren van dit belangrijke vraagstuk. Jaarplan maakt tussentijdse aanpassingen mogelijk In tegenstelling tot meerjarenafspraken bij de huidige exploitatieovereenkomst wordt een joint venture door de gemeenten Zeist, De Bilt en Huizen als positief ervaren door de mogelijkheid van tussentijdse aanpassing van de begroting. In een jaarplan wordt onder meer de begroting voor het volgende jaar vastgelegd, waarbij de gemeente Bunschoten middels 50% eigenaarschap van de SRO Bunschoten bv een belangrijke stem heeft.

Hierdoor kan er beter worden ingespeeld op actuele ontwikkelingen en kunnen beleidswijzigingen worden vertaald naar de effecten op de begroting van SRO Bunschoten bv. SRO Bunschoten bv een voordeel Specifiek voor Bunschoten is het een voordeel dat SRO Bunschoten bv al bestaat. Er wordt al gewerkt met een huur- en exploitatieovereenkomst en een overgang naar een joint venture tussen SRO Bunschoten bv en de gemeente Bunschoten is dan op onderdelen eenvoudiger. Bij de andere joint ventures was er op basis van de wet Overgang van Onderneming sprake van wijziging van rechtspositie van de medewerkers (CAO, pensioen, specifieke arbeidsvoorwaarden). Dit is niet van toepassing voor SRO Bunschoten bv. Het personeel is en blijft onder dezelfde voorwaarden in dienst van SRO Bunschoten bv. Andere voordelen zijn dat de gebruikers/verenigingen al ervaring hebben met SRO Bunschoten bv en dat deze ervaringen overwegend positief zijn. Er blijven natuurlijk wel aandachtspunten die van belang zijn bij het oprichten en inrichten van de joint venture. Deze zijn opgenomen in de volgende paragraaf.

6.3 Wenselijke verbeteringen Proactieve opstelling m.b.t. nieuwe activiteiten De kracht van SRO wordt door de andere JV-gemeenten met name gezien in kostenbeheersing en maatregelen die gericht zijn op efficiëntieverbetering in de bedrijfsvoering. Advies vorm van beheer sport gemeente Bunschoten

Pagina 15 / 26

Dit is waardevol, maar meer aandacht voor inkomstenverhogende maatregelen en activiteiten werd door een aantal gemeenten als verbeterpunt aangegeven. Van SRO mag een meer proactieve instelling worden verwacht op dit punt. Scheiding vastgoed en exploitatie: één aanspreekpunt In de werkorganisatie van NV SRO Amersfoort zijn de onderdelen vastgoed en exploitatie in organisatorische zin aparte afdelingen. Dit zorgt niet altijd voor een effectieve afstemming en afhandeling van vragen die een JV-gemeente heeft. Dit punt wordt onderkent door SRO en een verbeterplan is in voorbereiding. Informatievoorziening - rapportagemomenten De kwartaalrapportage verschijnen vaak te laat en dit wordt door de JV-gemeenten als een verbeterpunt gezien. Bij bespreking met SRO is aangegeven dat het aantal tussentijdse rapportages waarschijnlijk wordt teruggebracht naar twee keer per jaar. Dan kunnen de rapportages wel tijdig en kwalitatief beter worden aangeleverd. Dit is een punt van overleg tussen de gemeente Bunschoten en SRO in het 4e kwartaal van 2023. Meer actief in de plaatselijke gemeenschap In een strategische bijeenkomst, georganiseerd door SRO met de JV-gemeenten kwam als aanbeveling naar voren dat het gewenst is dat SRO actiever moet zijn in de plaatselijke gemeenschap. Dit betekent ook een meer actieve rol in marketing en communicatie (social media) dan nu het geval is.

Het opnemen van Buurtsportcoaches werd door andere JV-gemeenten als een mogelijkheid gezien om dit meer concreet te organiseren. In Bunschoten is hier (nog) geen sprake van, maar kan bij een eerste evaluatie eind 2024 wel worden meegenomen als aandachtspunt.

6.4 Aandachtspunten bij implementatie Governance/opdrachtgeverschap Een belangrijk aandachtspunt voor de gemeente Bunschoten is het eigen opdrachtgeverschap. Niet zelden wordt dit aspect veronachtzaamd, zowel qua inhoudelijke vormgeving als continuïteit. Dit was/is een belangrijk aandachtspunt voor de gemeente Zeist, als een van de eerste joint ventures. Door personeelswisselingen (projectmanager, beleidsmedewerker sport, accounthouder) is historische kennis onvoldoende geborgd en is de vertaling van beleidswijzigingen naar afspraken met en evaluatie van de joint venture moeizaam verlopen. Naast dat de gemeente Bunschoten terecht een professionele opdrachtnemer verlangt, is ook een professioneel opdrachtgeverschap van groot belang. De aspecten beleid, vastgoed en financiën dienen samen te komen bij de gemeentelijke accounthouder voor de joint venture, veelal de beleidsadviseur sport. Het meer op afstand zetten van beheer- en exploitatietaken betekent niet dat de gemeentelijke betrokkenheid naar nul kan worden afgebouwd. Zowel in de huidige situatie als in de nieuwe situatie van een joint venture is dit van belang. De accounthouder heeft ook een belangrijke adviserende rol als het gaat om evaluatie van prestaties, beoordeling van gemaakte afspraken en meer algemene sturing- en beheersingsvraagstukken.

Demarcatie exploitatietaken en onderhoud In de huidige situatie stelt SRO het meerjarenonderhoudsplan op en wordt het plan na goedkeuring uitgevoerd door de gemeente, de verenigingen en SRO. De verdeling van de onderhoudswerkzaamheden tussen eigenaars- en huurdersonderhoud is vastgelegd in een demarcatielijst. Meer duidelijkheid over deze afbakening is van belang.

Advies vorm van beheer sport gemeente Bunschoten

Pagina 16 / 26

Ook is het aan te bevelen om het opstellen van het meerjarenonderhoudsplan niet door de uitvoerder SRO te laten opstellen maar door de gemeente zelf of een derde ter zake deskundige partij in opdracht van de gemeente Bunschoten als eigenaar van de accommodaties. Eigen vermogen huidige SRO Bunschoten bv Dit is een specifiek bespreekpunt vanuit de overgang van de huidige SRO Bunschoten bv naar de joint venture SRO Bunschoten bv. In de huidige bv is een eigen vermogen van ca. € 250.000 aanwezig. Bij het maken van afspraken tussen SRO en de gemeente Bunschoten over de ‘inkoopsom’ zal dit punt worden besproken. De vragen zijn ‘wie heeft de opbouw van het eigen vermogen gefinancierd?’, ‘welk inkoopbedrag in de BV is realistisch voor de gemeente Bunschoten en SRO?’. Omdat de hoogte van het huidige eigen vermogen kan worden gezien als een risico-/ weerstandreserve wordt geadviseerd dit bedrag in de huidige BV te laten met eenzelfde functie, zonder extra verrekening. Dit aspect dient op korte termijn fiscaal/juridisch te worden onderzocht, zodat dit punt transparant kan worden meegenomen in de geplande besluitvorming door de raad in december 2023. Verdeling financieel risico Bunschoten – JV In de conceptovereenkomsten wordt aandacht besteed aan de financiële risico’s die bij hetzij de joint venture, hetzij bij de gemeente Bunschoten worden gelegd.

Er wordt geadviseerd om deze financiële risico’s in eerste instantie te laten landen bij de joint venture en goede afspraken te maken welke risico’s wanneer eenzijdig bij de gemeente Bunschoten komen te liggen. Bepaling tarieven en indexering Er wordt geadviseerd de maatschappelijke tarieven en de indexering op deze tarieven (scholen, verenigingen) jaarlijks vast te laten stellen door de (gemeenteraad) van Bunschoten. Tarieven voor exploitatieversterkende activiteiten en als niet-maatschappelijk gedefinieerde activiteiten kunnen worden vastgesteld door de joint venture. Dit voorkomt een discussie met SRO over de hoogte van en indexering van de maatschappelijke activiteiten. Aandachtspunt is dat lage maatschappelijke tarieven zullen leiden tot een hoger negatief exploitatieresultaat i.c. een hogere gemeentelijke bijdrage van de gemeente Bunschoten aan de joint venture SRO Bunschoten bv. Begroting joint venture SRO Bunschoten bv Bij een keuze voor een joint venture SRO Bunschoten bv per 1 januari 2024 zal er in samenspraak met SRO Bunschoten/NV SRO een jaarplan inclusief begroting worden opgesteld voor het eerste exploitatiejaar 2024. Omdat de huidige SRO Bunschoten een goed beeld heeft van het beheer en de exploitatie van de sportvoorzieningen wordt geadviseerd om aan SRO te vragen een concept open begroting aan te leveren.

Een belangrijk onderdeel van deze begroting is de dienstverlening tussen de joint venture en de NV SRO Amersfoort voor de te leveren diensten (financiën, HRM, onderhoud, duurzaamheid, communicatie, etc.). Een inzichtelijke opbouw van deze door te berekenen dienstverlening is hierbij van belang.

Advies vorm van beheer sport gemeente Bunschoten

Pagina 17 / 26

ADVIES EN MARSROUTE

7.1 Advies Bij de uitwerking van het tussenadvies is er geen wijziging in de adviesrichting ontstaan. Wel zijn in de gevoerde gesprekken en bij analyse van de conceptovereenkomsten aandachtspunten en verbeterpunten aangegeven die nadrukkelijk aandacht vragen in de implementatiefase (4e kwartaal 2023) en in de periode daarna: ▪ governance/opdrachtgeverschap; ▪ demarcatie onderhoud; ▪ eigen vermogen huidige SRO Bunschoten bv; ▪ verdeling financieel risico; ▪ bepaling tarieven; ▪ opstellen begroting/dienstverleningsovereenkomst. In gesprekken met andere gemeenten/Sportbedrijven is duidelijk geworden dat voor het oprichten en inrichten van joint ventures alleen regionaal wordt gewerkt. Voorbeeld: Acces Apeldoorn biedt ook de mogelijkheid voor het vormen van een joint venture, maar alleen in samenwerking met gemeenten in de regio Apeldoorn. Accres is niet geïnteresseerd in een joint venture voor Bunschoten. Hetzelfde geldt voor Alkmaar Sport bv. Andere Sportbedrijven/gemeenten bieden geen joint venture als vorm van beheer aan op de markt. Het advies is derhalve om voor een toekomstbestendig beheer van de sport in Bunschoten te kiezen voor het oprichten en inrichten van een joint venture tussen de gemeente Bunschoten en SRO Bunschoten bv, met in achtneming van de aangegeven aandachtspunten.

In het vierde kwartaal kan vervolgens de implementatie in samenwerking met SRO worden voorbereid, zodat na besluitvorming door de gemeenteraad in december 2023, een start per 1 januari 2024 mogelijk is.

7.2 Marsroute Het besluitvormingstraject is al uitgelijnd tot de raadsbehandeling op 28 september 2023 (zie paragraaf 1.4 Planning). Hoewel de periode oktober-december in absolute zin kort is, is de verwachting dat op basis van de nu al beschikbare concept-documenten implementatie per 1 januari 2024 goed mogelijk. De belangrijkste onderdelen van de marsroute zijn: ▪ Besluit college ▪ Raadscommissie Samenleving ▪ Gemeenteraad (voorgenomen besluit) ▪ Huur- en exploitatieovereenkomst ▪ Aandeelhouders- en samenwerkingsovereenkomst ▪ Jaarplan inclusief begroting ▪ Statuten joint venture ▪ Gemeenteraad (definitief besluit) ▪ Start joint venture

Advies vorm van beheer sport gemeente Bunschoten

15 augustus 2023 7 september 2023 28 september 2023 oktober-november 2023 november-december 2023 november-december 2023 november-december 2023 december 2023 januari 2024

Pagina 18 / 26

BIJLAGEN

Advies vorm van beheer sport gemeente Bunschoten

Pagina 19 / 26

Plan van aanpak vorm van beheer sport Bunschoten

1. Inventarisatie en analyse Er zijn gesprekken gevoerd en heeft informatieoverdracht plaatsgevonden met betrekking tot sportbeleid, vastgoed en financiën. Ook is er een kennismakingsgesprek geweest met het sportplatform. Naast overleg met de directie van NV SRO Amersfoort en SRO Bunschoten bv over de huidige huur- en exploitatieovereenkomsten tussen de gemeente Bunschoten en SRO zijn ook recente ontwikkelingen met betrekking tot het instrument joint venture besproken. Vervolgens zijn er werkbezoeken afgelegd aan de gemeenten Zeist, Huizen en De Bilt. Deze gemeenten hebben in het recente verleden, met verschillen in omvang, beheer en exploitatie van sportvoorzieningen vorm en inhoud gegeven middels een joint venture tussen de gemeente en SRO. Omdat een aantal jaren geleden in de gemeente Nijkerk het beheer en exploitatie van SRO naar Optisport is overgegaan, is ook een bezoek gebracht aan Nijkerk om deze ervaring mee te nemen in het onderzoek. In maart 2023 zijn er, gezamenlijk met overleg over het onderzoek nota sportaccommodaties, in bijeenkomsten met verenigingen de ervaringen opgehaald met beheer en exploitatie in de huidige situatie. Ook worden verbeterpunten en wensen voor de toekomst geïnventariseerd. In een wegingsmatrix worden drie vormen van beheer met elkaar vergeleken (zie verder hoofdstuk 3): 1.

Huidige situatie van privatisering (huur- en exploitatieovereenkomsten met SRO Bunschoten bv). 2. Externe verzelfstandiging middels het oprichten van een gemeentelijk Sportbedrijf. 3. Externe verzelfstandiging middels een joint venture gemeente Bunschoten en NV SROAmersoort. Met het vaststellen van de wegingsmatrix vormen van beheer wordt stap 1 afgesloten.

Advies vorm van beheer sport gemeente Bunschoten

Pagina 20 / 26

2. Kaderstelling: advies en beluit vorm van beheer en context vervolg In stap 2 wordt de hierboven weergegeven wegingsmatrix uitgewerkt op basis van de gehouden gesprekken en ervaringen met beheer en exploitatievraagstukken in Nederland. Dit leidt tot een advies aan college en raad, op basis waarvan een besluit kan worden genomen over de best passende vorm van beheer voor de sportvoorzieningen in de gemeente Bunschoten. Dit besluit vormt direct de basis voor het vervolg van het onderzoeks- en adviestraject. In het plan van aanpak is de joint venture ‘onder voorbehoud’ opgenomen. Onder voorbehoud, omdat een ander besluit kan worden genomen. Omdat eerder het voornemen is geuit om de joint venture als best passende vorm van beheer te kiezen, is als voorbeeld het vervolgtraject richting een joint venture opgenomen. Bij een andere keuze wordt het vervolgtraject bijgesteld. Gelet op de doorlooptijd van het traject en de looptijd van de huidige overeenkomsten rond beheer en exploitatie met SRO tot 1 januari 2024 is besluitvorming rond de vorm van beheer in maart/april 2023 van belang om voldoende ruimte te houden voor de te nemen vervolgstappen/implementatie tot 1 januari 2024. 3.

Strategieën en interventies (bij keuze joint venture) Bij een keuze voor een joint venture tussen de gemeente Bunschoten en SRO Bunschoten bv zal bij deze stap het accent liggen op de te maken afspraken rond governance, bestuur en toezicht en regievoering c.q. zeggenschap van de gemeente Bunschoten. Ook wordt geadviseerd over de demarcatie van exploitatietaken en te maken afspraken rond informatievoorziening en financiën. Beschikbare documenten vanuit de NV SRO organisatie als huur- en exploitatieovereenkomst, een samenwerkingsovereenkomst en dienstverleningsovereenkomst zullen worden gescreend vanuit het belang van de gemeente Bunschoten en de gebruikers van zwembad, binnensport- en buitensportvoorzieningen. 4. Advies en marsroute (bij keuze joint venture) In een tussenrapportage wordt het vervolgtraject geschetst met te nemen stappen tussen september 2023 en december 2023. De tussenrapportage wordt eerst ambtelijk besproken en na eventuele aanpassingen ook bestuurlijk en met het sportplatform en SRO. Desgewenst kan de tussenrapportage ook via een informatiebrief of -avond aan de gemeenteraad worden gepresenteerd.

Voor de implementatie van de aanbevolen maatregelen wordt een marsroute geschetst waarin wordt ingegaan op: ▪ welke acties moeten worden ondernomen (prioritering); ▪ binnen welk tijdpad een en ander gestalte kan krijgen (planning); ▪ wie hiervoor als ‘trekker’ dient te fungeren (verantwoordelijken).

Advies vorm van beheer sport gemeente Bunschoten

Pagina 21 / 26

Vormen van beheer in Nederland in vergelijking

Traditioneel gemeentelijk beheer De belangrijkste kenmerken van het traditioneel gemeentelijk beheer zijn in het algemeen dat de directe politieke invloed op de wijze van beheren en de exploitatie optimaal is en dat er daarentegen minder mogelijkheden zijn om op een bedrijfsmatige wijze te exploiteren. Dit laatste komt tot uitdrukking in de inbedding van de (sport)accommodatie(s) in de gemeentelijke structuur en besluitvormingstrajecten. Interne verzelfstandiging In navolging van het bedrijfsleven zijn diverse overheden in het laatste decennium overgegaan tot het invoeren van een vorm van beheer op basis van contractmanagement/budgetfinanciering. Gelet op het feit dat voor een optimale vorm van contractmanagement er ingrijpende wijzigingen in de traditionele gemeentelijke structuur en cultuur noodzakelijk zijn, is contractmanagement in zijn uiterste vorm nog in weinig gemeenten operationeel. Het fenomeen contractmanagement/budgetfinanciering gaat ervan uit dat het organisatieonderdeel als een geheel zelfstandig deel van het gemeentelijke concern functioneert. Het organisatieonderdeel is echter geen aparte rechtspersoon. Voor een optimaal functioneren van dit model dient aan de volgende voorwaarden voldaan te worden: ▪ Decentralisatie en delegatie van bevoegdheden en middelen. ▪ Een contract waarin de te realiseren prestaties vastgelegd zijn.

▪ Inzicht in kosten en opbrengsten per product per uur. ▪ Mogelijkheden voor belonen en sancties bij winst en verlies. ▪ Opheffen van gedwongen winkelnering of het in contracten vastleggen van de (wederzijdse) dienstverlening.

Advies vorm van beheer sport gemeente Bunschoten

Pagina 22 / 26

▪ ▪

Omslag van traditionele ambtelijke cultuur naar een cultuur waarin bedrijfsmatig werken voorop staat. Management van hoog kwalitatief niveau dat in staat is tot zelfstandige beleidsvoorbereiding en beleidsuitvoering.

In principe dient het college van Burgemeester en Wethouders rechtstreeks een contract af te sluiten met de manager van het verzelfstandigde Sportbedrijf. In de praktijk komt het meestal voor dat het college dit heeft gedelegeerd naar een sectordirecteur/afdelingshoofd.

VOORDELEN interne verzelfstandiging: ▪ De gemeenteraad behoudt in principe optimale controle op bedrijfsvoering binnen het verzelfstandigde organisatieonderdeel, maar behoeft zich op basis van de inhoud van het contract niet meer uit te spreken over vele zaken betreffende de directe bedrijfsvoering. ▪ De mogelijkheid die deze vorm van organisatie biedt om de bedrijfsvoering efficiënt in te richten. ▪ De continuïteit binnen het gemeentelijk Sportbedrijf is optimaal gewaarborgd. ▪ De synergie van beleid op het gebied van sport en aangrenzende terreinen kan goed tot stand gebracht worden. ▪ De beleidsuitvoering en beleidsontwikkeling liggen in dit model zeer dicht bij elkaar, zodat bijsturing van beleid eenvoudig is.

NADELEN interne verzelfstandiging: ▪ Het invoeren van contractmanagement in een traditionele gemeentelijke organisatie is over het algemeen een gecompliceerd proces. Om de invoering van contractmanagement niet te frustreren dient in de ideale vorm de ‘gedwongen winkelnering’ te verdwijnen. Een second best oplossing is dat er gewerkt wordt met dienstverleningsovereenkomsten met duidelijke afspraken rond de wederzijdse dienstverlening. ▪ Hoewel de gemeenteraad minder direct bij de bedrijfsvoering betrokken zal raken, blijft toch de bestuurlijke last groter dan bij andere vormen van verzelfstandiging. ▪ Het bewaren van de benodigde afstand tot de directe bedrijfsvoering door de politiek en andere betrokkenen uit het gemeentelijke concern is niet gegarandeerd.

Externe verzelfstandiging d.m.v. zelfstandig rechtspersoon (stichting, bv, nv) Een zelfstandige rechtspersoon, waarin de gemeente direct of indirect participeert, neemt de gehele zorg voor de (sport)accommodatie(s), zowel beheer als (onderdelen van) beleid, over van de gemeente. De gemeente blijft juridisch eigenaar van de accommodatie(s) en verantwoordelijk voor de beleidsontwikkeling en beleidsuitvoering op specifieke onderdelen (subsidie). De rechtspersoon sluit een contract met de gemeente waarin op basis van kwaliteitsnormen de te leveren producten en diensten vastgelegd worden. De gemeente subsidieert de rechtspersoon bij voorkeur op basis van budgetfinanciering (output-budgettering). Het is ook mogelijk dat er voor verschillende delen van de accommodaties aparte rechtspersonen in het leven geroepen worden. De opzet van de organisatie binnen de rechtspersoon en de wijze van werken is bedrijfsmatig van aard. Er zijn weinig of geen belemmeringen om te ‘ondernemen’.

Advies vorm van beheer sport gemeente Bunschoten

Pagina 23 / 26

Externe verzelfstandiging middels een joint venture Een vorm van externe verzelfstandiging, waarin publiek publieke samenwerking middels de oprichting van een en joint venture wordt gerealiseerd, is een vorm die in de regio van Bunschoten relatief veel voorkomt (Zeist, De Bilt, Huizen). In deze vorm wordt het beheer en de exploitatie van sportaccommodaties ondergebracht in een BV waarvan de gemeente het eigenaarschap deelt met een andere partij. Deze andere partij is een zogeheten ‘publiek gedomineerde’ partij. Hierbij wordt ervaring en deskundigheid vanuit de samenwerkingspartner ingebracht in de lokale bv. Het beheer en de exploitatie middels een joint venture is een vorm van publiek-publieke samenwerking en daarmee niet aanbestedingsplichtig. De gemeente sluit een huur- en exploitatieovereenkomst met de joint venture bv. De sturingsmogelijkheden van de gemeente worden geborgd in de statuten, het aandeelhouderschap en de af te sluiten overeenkomsten.

VOORDELEN externe verzelfstandiging: ▪ De combinatie tussen een zo optimaal mogelijke bedrijfsvoering en de mogelijkheid van een gemeentelijke controle. ▪ Indien het gemeentelijke Sportbedrijf integraal verzelfstandigd wordt is de synergie van het gemeentelijk beleid (inclusief doelgroepenbeleid) gewaarborgd. ▪ De bestuurlijke last van de gemeente wordt sterk verminderd doordat de sturing alleen indirect plaatsvindt op basis van de contractueel vastgelegde output.

NADELEN externe verzelfstandiging: ▪ Door de steun vanuit de gemeente is het de vraag of de verzelfstandigde organisatie de ‘spirit’ heeft om optimaal te presteren. In principe is het als instelling namelijk ook mogelijk andere winstgevende activiteiten te ontplooien. ▪ Het klassieke ‘dubbele pettenprobleem’ van vertegenwoordigers van de gemeente in de verzelfstandigde organisatie kan de kop opsteken. ▪ De dreiging dat de beleidsontwikkeling en beleidsbepaling van de gemeente te veel los komen te staan van de beleidsuitvoering in de verzelfstandigde organisatie. De beleidsadviserende rol van de verzelfstandigde organisatie zal derhalve vastgelegd en gestructureerd dienen te worden.

KANTTEKENING rechtsvorm stichting en bv ▪ De meeste gemeenten in Nederland die een keuze maken voor externe verzelfstandiging naar een gemeentelijk Sportbedrijf kiezen als rechtsvorm een besloten vennootschap (bv). ▪ Door deze keuze zijn er meer mogelijkheden voor (maatschappelijk) ondernemerschap en worden mogelijkheden voor verrekening van de btw vergroot. ▪ Hoewel en stichting vaak een meer maatschappelijke functie wordt toegedicht en een grotere gemeentelijke betrokkenheid/invloed is dit niet juist. Juist een gemeentelijk Sportbedrijf, waarvan de aandelen van de bv in handen zijn van de gemeente, borgen beter dan bij een stichtingsvorm, gemeentelijke betrokkenheid en invloed.

Advies vorm van beheer sport gemeente Bunschoten

Pagina 24 / 26

Privatisering Het ‘exploiteren’ van accommodaties binnen de gemeente kan in zijn geheel uitbesteed of overgelaten worden aan (een) marktpartij(en). Dit kan op basis van het overdragen van het eigendom, maar de gemeente kan ook juridisch eigenaar van de accommodatie(s) blijven en alleen de verantwoordelijkheid voor het exploiteren overdragen aan een ondernemer. Andere onderdelen zoals het ontwikkelen en bepalen van het beleid en uitvoering van het sportstimuleringsbeleid/ subsidiebeleid blijven geheel of gedeeltelijk het domein van de gemeente. In contracten worden afspraken vastgelegd over de kwaliteit van de dienstverlening en de vaste of variabele hoogte van de gemeentelijke bijdrage aan de exploitatie voor een bepaalde looptijd.

VOORDELEN privatiseren: ▪ De gemeente kan zich geheel losmaken van directe uitvoerende taken en zich uitsluitend bezighouden met de beleidsontwikkeling. Er ontvalt de gemeente een behoorlijke bestuurlijke last. Echter de praktijk leert dat er toch enig toezicht uitgeoefend dient te worden, wil de gemeente niet geconfronteerd worden met kapitaalvernietiging (onderhoud aan accommodaties). ▪ Bij het afstoten van accommodaties komen door verkoop eventuele financiële middelen vrij. ▪ De gemeente verkrijgt relatieve zekerheid over de hoogte van de jaarlijkse exploitatiebijdrage door het maken van meerjarenafspraken met de particuliere exploitant.

NADELEN privatiseren: ▪ Bij deze variant is de kans op een versnippering van het gemeentelijk accommodatiebeleid groot, omdat er vrijwel geen marktpartijen zijn die geïnteresseerd zijn in integrale overname van het gehele accommodatie-aanbod. Het zal dan moeilijk zijn om het beleid op het gebied van accommodaties en sport in de praktijk tot zijn recht te laten komen. ▪ Er is sprake van weinig concurrentie op de markt voor het overnemen van gemeentelijke sportbedrijven. Voor enkele onderdelen (tennis, squash, fitness) is de concurrentie groot, maar voor onderdelen waarvoor traditioneel de gemeente als ‘hoeder’ optreedt is de belangstelling zeer gering, omdat bijvoorbeeld voor sporthallen, gymzalen, multifunctionele centra, sportvelden en zwembaden een puur commerciële exploitatie niet haalbaar is. ▪ Het ontbreken van deze concurrentie heeft als gevolg dat voor deze accommodatiesoorten positieve effecten van het marktmechanisme niet ‘automatisch’ worden bereikt (hogere kwaliteit, lagere prijs). ▪ Omdat sport in ogen van een gemeente geen doel op zich is maar een middel tot realisering van maatschappelijke doeleinden, zal een gemeente op welke manier dan ook een ondernemer bij de exploitatie aan voorwaarden willen binden (o.a. tarieven, openstelling). In ruil hiervoor zal de exploitant niet bereid zijn het volledige risico van het ondernemen te dragen.

Er ontstaat dan een situatie dat er op het gebied van prestatiegerichtheid geen meerwaarde ontstaat ten opzichte van het model van externe verzelfstandiging, terwijl de zeggenschap of zelfs eigendomsrechten van accommodaties (vrijwel) verdwenen zijn.

Afstoten Zoals in voorgaande paragraaf werd aangegeven kan het ‘exploiteren’ van accommodaties binnen de gemeente over gelaten worden aan (een) marktpartij(en). Dit kan op basis van het overdragen van het eigendom of het overlaten aan de markt of een initiatief wordt opgepakt of niet.

Advies vorm van beheer sport gemeente Bunschoten

Pagina 25 / 26

Met het afstoten wordt bedoeld dat er geen gemeentelijke bemoeienis/inbreng is, anders dan het toetsen (bestemmingsplan) en het verlenen van de vereiste vergunningen en de controle hierop. Er is geen gemeentelijke bijdrage en de marktwerking zal ervoor zorgen of deze activiteiten/ accommodaties levensvatbaar zijn of niet. Voorbeelden van dergelijke initiatieven zijn: fitnesscentra, klimexploitanten, squashcentra, etc.

VOORDELEN afstoten: ▪ Geen gemeentelijke bijdrage. ▪ Marktwerking zorgt voor aansluiting van het aanbod op de vraag.

NADELEN afstoten: ▪ Beperkte invloed op ontstaan van deze activiteiten/accommodaties. ▪ Geen invloed op tarifering en toegankelijkheid accommodaties.

Advies vorm van beheer sport gemeente Bunschoten

Pagina 26 / 26

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij iBabs is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/13058126/2