Rapport wensbeeld toekomstig Spuiplein

Wensbeeld toekomstbestendig Spuiplein, markt en omgeving

Spakenburg Centrum De wens van ondernemers, marktkooplieden, bewoners en bezoekers voor een toekomstbestendig, verbindend en aantrekkelijk centrumgebied.

Inhoudsopgave 1.

Aanleiding

1

2.

Analyse 2.1 Ruimtelijk perspectief 2.2 Sterktes, zwaktes, kansen en bedreigingen 2.3 Ambities Spuiplein en omgeving

2 4 6 7

3.

Advies en wensbeeld Spuiplein en omgeving

8

4.

Advies en wensbeeld markt

24

5.

Dankwoord en contact

30

Bijlagen: 1 Proces 2 Onderzoeksresultaten enquêtes 3 Onderzoeksresultaten interviews Op aanvraag: de vragenlijsten. Mail naar info@stadenco.nl

31 33 36

1 Aanleiding De dorpskern van Spakenburg kent een gevarieerde mix van veel zelfstandige ondernemers, een aantrekkelijk horeca-aanbod en een aantal toeristische trekpleisters. Zo staat er iedere zaterdag een regionaal goed aangeschreven markt op het Spuiplein. Het is een markt die niet alleen toegang biedt tot verse producten, maar ook functioneert als belangrijke sociale infrastructuur. De fysieke plek en de rol van de markt in de dorpskern is continue aan verandering onderhevig. Zo was gemeente BunschotenSpakenburg afgelopen jaar genoodzaakt om een alternatieve marktopstelling te hanteren als gevolg van de toen geldende COVID-19 maatregelen. Er werd verbinding gezocht met het Oostpoortplein (Ziel) en de Broerswetering, om zo de marktkramen en daarmee de bezoekersstromen te spreiden. Deze tijdelijke marktopstelling heeft laten zien dat een andere verhouding van markt en horeca op het Spuiplein een nieuwe dynamiek teweeg kan brengen. Bunschoten-Spakenburg ambieert een compact, aantrekkelijk en compleet centrum (centrumvisie 2017-2023). Deze ambitie vraagt om een herijking en het herontdekken van de mogelijkheden die het Spuiplein en de markt (in relatie tot de omgeving) te bieden heeft.

In 2021 is er een motie aangenomen door de gemeenteraad, met het verzoek tot het inventariseren van alle wensen, ideeën en kansen voor de toekomst van het Spuiplein en daarbij de belangrijkste stakeholders te betrekken. Tegelijkertijd wil de gemeente inhaken op de tijdelijke marktopstelling die nog vers in het geheugen zit.

De gemeente wil proactief inspelen op het gecreëerde momentum en heeft behoefte aan een onderzoek naar welk ontwikkelperspectief voor het Spuiplein en de markt voor de meeste betrokkenen profijt oplevert. Daarin dienen in ieder geval de marktkooplui, horeca, detailhandel, maar ook inwoners en bezoekers meegenomen te worden. Bureau Stad & Co is gevraagd om als onafhankelijk expert dit onderzoek uit te voeren en alle kennis en ervaring opgedaan uit andere dorpen en steden mee te brengen naar het Spuiplein en haar omgeving, om zo een gemeenschappelijk, breed gedragen wensbeeld voor de dorpskern te ontwikkelen. Dit heeft Stad & Co gedaan in samenwerking met stedenbouwkundig bureau Overlant. Middels interviews en enquêtes zijn de wensen opgehaald en scenario’s gevisualiseerd. Een begeleidingscommissie met een vertegenwoordiging van zowel horeca-, retail- en marktondernemers heeft gedurende het traject input geleverd, feedback gegeven en keuzes gemaakt. De begeleidingscommissie staat unaniem achter de aanbevelingen in dit rapport. In bijlage 1 is meer in detail te lezen over het proces dat doorlopen is. Het resultaat is dit document met een advies en een voorgesteld wensbeeld.

Een document dat kan worden opgepakt - door iedereen die zich daartoe geroepen voelt - om nog meer draagvlak te vinden en creëren voor de wensen vanuit het centrum, bij politiek, gemeente, bewoners en belanghebbenden.

1

2 Analyse Spuiplein en omgeving 2.1 Ruimtelijk perspectief Historie Spakenburg is een voormalig vissersdorp aan de gedempte Zuiderzee. Het gebied rondom de Oude Haven is de ruimtelijke drager van het centrum van Spakenburg en vormt het karakteristieke beeld van het dorp. Na de afsluiting door de Afsluitdijk verdween de visserij en werd de Oude Haven een recreatieve (museum)haven met een aantal historische botters. In 1949 werden de Spuikolk en een gedeelte van de Oude Haven gedempt en opgehoogd. Veel woningen werden gesloopt en vanaf de zestiger jaren concentreerden de winkelvoorzieningen zich in toenemende mate in het oude centrum van Spakenburg. Voor een deel richtten toenmalige bewoners hun huis in als winkel. In de directe omgeving van het Spuiplein zijn nog een klein aantal originele visserswoningen te vinden. Ook het (van bovenaf bezien) oostelijke pleinhuisje is een historisch overblijfsel van het Spuikolk. De twee linker pleinhuisjes zijn bijgebouwd in 1979. Spakenburg had vroeger een eigen karakter in vergelijking met de omliggende, meer agrarische plaatsen. In de vorige eeuw kwam het dorp bekend te staan als plek waar de traditionele volkscultuur nog aanwezig is, wat de aandacht van veel toeristen getrokken heeft.

2

3

Ondernemerschap In het centrum van Spakenburg zijn anno 2022 circa 142 ondernemers gevestigd. De meeste horeca-ondernemers zijn gevestigd aan het Spuiplein. De overige winkeliers en dienstverleners – waarvan een groot aandeel zelfstandig - zijn gevestigd aan de Oude Schans, Vissersteeg, het Zeilmakersplein, Oostpoortplein (De Ziel), de Spuistraat en de Kerkstraat. Het Spuiplein biedt iedere zaterdag ruimte aan een goedlopende warenmarkt. De markt bestaat uit circa 42 kramen, waarvan een groot deel van de kramen op het Spuiplein staat, en een deel op de Spuistraat en de Kerkstraat. Tijdens de tijdelijke corona-opstelling stonden de kramen meer verspreid over het centrum. Zo was het Spuiplein vrij van kramen, en stonden de kramen opgesteld op de Spuistraat, Kerkstraat, Broerswetering en Oostpoortplein (De Ziel).

Over de jaren hebben winkels plaatsgemaakt voor (meer) horeca waardoor er meer terras gelegenheid is bijgekomen op het Spuiplein. Het Oostpoortplein, in de volksmond ‘De Ziel’, is heringericht en heeft een stenig karakter gekregen met nauwelijks groenelementen en een verhoging (opstap) in het midden van het plein (5). De gevellijn en façades missen de frivoliteit van het Spuiplein en het ontbreken van een toegeëigende stoepzone maakt de overgang van publiek naar privaat heel abrupt (6). De nummering is terug te vinden op de afbeelding op pagina 5.

Ruimtelijke ontwikkeling Over de jaren zijn er enkele elementen toegevoegd aan de openbare ruimte. Naast het originele historische pleinhuisje zijn er twee ‘replica’s’ bijgeplaatst (1). De zogenoemde 'schaapskooi' (2) en het monument bij de gracht (3) zijn andere elementen die een duidelijke positie nemen in het centrum. Als elementen op zich hebben ze een betekenis, maar in het geheel zijn ze niet doordacht geplaatst. In plaats van de historisch ruimtelijke structuur te volgen, gaan ze er net tegenin. Het zijn elementen die de eens open ruimte opvullen en de historische zicht-as onderbreken. Ook is het Spuiplein in het verleden opgehoogd (heuvel) toen de gracht werd gedempt, net het tegenovergestelde van wat het oorspronkelijk was: een "verzonken" ruimte (4).

4

1 2

6 4

5

3

5

2.2 Sterktes, zwaktes, kansen en bedreigingen Op basis van het veldbezoek, het uitgevoerde kwalitatieve onderzoek, een studie van de trends en ontwikkelingen omtrent centrumgebieden en warenmarkten en onze eigen visie op de ontwikkeling van kleine centrumgebieden (zie ook bijlage 1 proces) is het volgende overzicht van de uitgangssituatie opgesteld:

Sterktes Authentieke uitstraling door botters, panden, bomen etc. De haven als historische trekpleister De zaterdagmarkt loopt al jaren goed Voldoende verblijfswaarde op en rondom Spuiplein door horeca Horeca en markt versterken elkaar over en weer Veel dagjesmensen die hier komen

Zwaktes Zeilmakersplein en Oostpoortplein (De Ziel) weinig binding met Spuiplein en markt (zowel in uitstraling als vindbaarheid) Veel belemmerende objecten in de openbare ruimte Verkeerssituatie kent veel knelpunten (auto’s Oude Schans, fietsparkeren, fietsen/scooteren op het plein) Oude Haven onvoldoende verbonden met het centrum

Kansen Meer ruimte voor voetgangers De Oude Schans als autoluw wandel/verblijfgebied Meer beleving en sociale functies toevoegen aan het Spuiplein, ook buiten de markt om Historie en authenticiteit van het centrum verhogen en/of nog meer tot zijn recht laten komen De haven meer verbinden met de rest van het centrum Spuiplein, pleinen en markt meer met elkaar verbinden en minder als losse eilanden laten bestaan De uitstraling van de markt verbeteren Bezoekers meer spreiden over het centrum Toegankelijkheid verbeteren door fiets/scooterprobleem op te lossen

Bedreigingen Mogelijk toekomstige krimp in aantal marktondernemers/kramen op basis van landelijke cijfers Verdere verschraling van het winkel en horeca-aanbod in het centrum Toenemende leegstand in het centrum Teruglopend aantal marktbezoekers

6

2.3 Ambities Spuiplein en omgeving In lijn met de centrumvisie 2018 - 2023 en de kansenkaart die in 2021 is opgesteld door de ondernemers van Spakenburg centrum, hebben we de volgende ambities geformuleerd waar een toekomstige inrichting van het Spuiplein, de omgeving en de markt aan zouden moeten voldoen: 1. Het Spuiplein en omgeving als aantrekkelijke, veilige en gastvrije ontmoetingsplek 2. Een duurzame marktopstelling waar zo veel mogelijk (markt)ondernemers, bewoners en bezoekers van profiteren, zowel rekening houdend met krimp als groei 3. De eigenheid en het historische karakter van Spakenburg nog meer versterken 4. Meer levendigheid creëren op het Zeilmakersplein en Oostpoortplein (De Ziel)

7

3 Advies en wensbeeld: Spuiplein en omgeving Het verhogen van de beleving en verblijfswaarde in centrumgebieden is van groeiend belang. Het plein en de omgeving is niet (alleen) een ‘functioneel’ gebied voor horeca en shoppen, maar ook een unieke, historische plek om te verblijven, ervaren en spelen. De volgende aanbevelingen dragen bij aan een Spuiplein dat nog meer die aantrekkelijke, veilige en gastvrije ontmoetingsplek is. De onderzoeksresultaten (welke ook terug te vinden zijn in bijlage 2 en 3) onderstrepen de wens om hier gehoor aan te geven. Historische centrum De historische botterhaven is een krachtig onderscheidend kenmerk van Spakenburg centrum en zou een grotere rol moeten spelen door (ruimtelijk) meer betrokken te zijn bij het Spuiplein en omgeving. Manieren waarop dit gerealiseerd kan worden: Breek de zichtlijnen (op termijn) open Sta geen overkappingen meer toe op het Spuiplein Breng het water op een passende wijze terug naar het plein; terug naar de historische staat. Zichtlijnen De wens om beter zicht te krijgen op de haven vanuit het plein wordt door veel deelnemers aan het onderzoek genoemd. Het weghalen van de schaapskooi en het (op termijn) afbreken van twee van de (niet historische) pleinhuisjes zorgt voor meer zicht op de haven en levert tegelijkertijd ruimtewinst op.

Ga ook met elkaar het gesprek aan over hoe om te gaan met het monument, om richting toekomst mogelijk ook de zichtlijnen naar de gracht open te breken.

Zo kan er meer teruggegrepen worden op de oorspronkelijke visserscultuur en architectuur. Dit komt ten goede komt aan de belevingswaarde van het centrum. Spuiplein als verblijfsgebied De onderzoeksresultaten laten zien dat veel bezoekers van het Spuiplein ontevreden zijn over de huidige ruimtelijke indeling van het plein en de beschikbaarheid van (openbare) zitplaatsen. Ook wordt gelegenheid voor kinderen om te spelen gemist. Het advies is om in de nieuwe opstelling horeca en haar terrassen (permanent) meer ruimte te bieden. Dit past bij de toekomstbestendige functie van het centrum als verblijfsgebied én je komt tegemoet aan de wens van het merendeel van de bezoekers van de markt en het centrum. Aanvullend kunnen er meer aantrekkelijke openbare zitplekken gerealiseerd worden. Bijkomend gevolg is dat horeca-ondernemers hun terras minder vaak hoeven op- en af te breken. Vergroening en verbinding Het aanwezige groen op het Spuiplein wordt als zeer waardevol ervaren. In de toekomstige situatie mag dit worden uitgebreid. Het Oostpoortplein (De Ziel) heeft een stenige uitstraling en kan zowel vanwege (toekomstige) hittestress problematiek als vanuit het oogpunt van beleving in een nieuwe situatie meer beplanting gebruiken. Er kan snel een start worden gemaakt met het ‘ontharden’ van enkele delen van het plein.

Het toevoegen van gevelgroen en groenvoorziening in de Sluisweg en de Blokkenmakerssteeg kan het gevoel van eenheid vergroten in het centrum en de benodigde verbinding leggen die in de huidige situatie ontbreekt.

Uitstraling De uitstraling van de openbare ruimte en de panden kunnen meer aansluiten bij het historische karakter van Spakenburg.

8

Verkeerssituatie De lokale verkeerssituatie is een knelpunt en vraagt om een nieuwe structuur. Veel mensen storen zich aan de overlast van fietsers en scooters. Het advies is om fietsen en scooteren op het Spuiplein overdag en tijdens de markt te verbieden​. Ruimtelijke ingrepen waarmee fietsers, scooters en voetgangers gescheiden worden dragen verder bij aan de veiligheid. Op korte termijn is er grote behoefte aan een oplossing voor fiets- en scooterparkeren. Het creëren van ruimte hiervoor vraagt om keuzes. Het ‘loze’ pleintje met enkele parkeerplaatsen onder het carillon, de kop van de haven en het Zeilmakersplein zijn logische plekken om (tijdelijke, pop-up) fiets- en scooterparkeerplaatsen te realiseren. Op termijn is het raadzaam een nieuw verkeerscirculatieplan te ontwikkelen waarin een autoluw centrum het uitgangspunt is. Minder auto's die de centrum-as hoeven te kruisen, komt de veiligheid en verblijfskwaliteit ten goede. Een autovrije of -luwe Sluisweg kan het Zeilmakersplein onderdeel maken van de centrale verblijfsruimte en zelfs plek bieden aan spelende kinderen. Korte en lange termijn Op het moment van dit onderzoek beschikt de gemeente niet over de budgetten om op korte termijn het plein en de omgeving grootschalig her in te richten.

Daarom presenteren we hieronder een wensbeeld voor de ‘korte termijn’, voorzien van laagdrempelige ingrepen die snel mogelijk zijn zonder grote investeringen. Aanvullend schetsen we een aantal lange termijn verbeteringen. Hierna volgt een visuele uitwerking van de gepresenteerde aanbevelingen voor het Spuiplein en de omgeving, gevolgd door een toelichting, inspiratiebeelden uit andere gebieden en een impressie van hoe het Spuiplein er in de toekomst (op de lange termijn) uit kan komen te zien.

9

Advies Spuiplein en omgeving – kleinschalige ingrepen 3

1 4 2 9 5 8 6 7

10

1

De Ziel ‘ontharden’ en groenvoorzieningen toevoegen (zie inspiratie vergroening)

2

De verbinding tussen het Spuiplein en het Oostpoortplein (De Ziel) versterken door de Sluisweg te vergroenen (zie inspiratie vergroening). Ook de bestrating kan aantrekkelijker worden gemaakt (zie inspiratie bestrating).

3

Zeilmakersplein vergroenen (zie inspiratie vergroening)

4

Blokkenmakerssteeg vergroenen met gevelgroen (zie inspiratie vergroening)

5

Bestrating van de middenstrook van het Spuiplein opnieuw bestraten met een aantrekkelijk en herkenbaar patroon (zie inspiratie bestrating)

6

Kop van de oude gracht herinrichten met een aantrekkelijke zitgelegenheid, die de verbinding met het water verbeterd (zie inspiratie zitgelegenheid)

7 8 9

Creëer tijdelijke en/of pop-up fietsenstallingen rondom het carillon en de Ziel.

Creëer meer ruimte voor permanent grotere terrassen door de multifunctionele strook op het Spuiplein te versmallen. Verplaats of verwijder de schaapskooi op het Spuiplein, om meer ruimte te creëren voor de terrassen en de multifunctionele strook, en de zichtlijnen te verbeteren. Hergebruik de overkapping eventueel voor een fietsenstalling.

11

Advies Spuiplein en omgeving – grootschalige ingrepen 6

2

1

3 7 5

4

12

1

(De suggestie van) water terug op het plein: hintend naar de historische staat (zie inspiratie water en impressie Spuiplein)

2

Openbreken van zichtlijnen op de haven o.a. door het verplaatsen van bomen en Westelijke pleinhuisjes te verwijderen.

3

Creëer meer ruimte voor ‘spelen’ en beleven door de multifunctionele strook te vergroten en obstakels en overkappingen weg te halen (zie inspiratie speelgelegenheid). Versterk ook het historisch karakter van het centrum met creatieve verlichting en bestrating (zie inspiratie bestrating).

4

Creëer vaste (brom)-fietsstallingen onder het carillon, bij de kop van de haven en het Zeilmakersplein

5

Verleg de looproute (en route voor hulpdiensten) op het plein door de bomen naar achteren te plaatsen. Hierdoor ontstaat ook meer ruimte voor terrassen onder de bomen.

6

Een autovrije of-luwe Sluisweg kan het Zeilmakersplein onderdeel maken van de centrale verblijfsruimte. Binnen het verkeerscirculatieplan onderzoeken of een knip hieraan kan bijdragen is raadzaam.

7

Ga met elkaar het gesprek aan over hoe om te gaan met het monument, om richting toekomst mogelijk ook de zichtlijnen naar de gracht open te breken.

13

Inspiratie vergroening

14

Inspiratie zitgelegenheid en verbinding met het water

15

Inspiratie sfeerverlichting

16

Inspiratie Spuiplein programmering

17

Inspiratie Spuiplein water

18

Inspiratie fietsenstalling en bomen

19

Inspiratie bestrating

20

Impressie toekomstbeeld Spuiplein lange termijn - geen water en lente

21

Impressie toekomstbeeld Spuiplein lange termijn - kanaaltjes en zomer

22

Impressie toekomstbeeld Spuiplein lange termijn - volledig water en zomer

23

4 Advies en wensbeeld: markt Ondanks dat warenmarkten al jarenlang in populariteit inboeten, is de zaterdagmarkt in Spakenburg een succes. Het aantal bezoekers blijft onverminderd hoog en ook het aantal marktkramen is al jaren stabiel. De markt heeft in het verleden zelfs een prijs behaald. Toch is er onder de ondernemers en marktkooplieden verschil van mening over de ideale opstelling van de markt. Op basis van het uitgevoerde onderzoek is het advies als volgt: Krimp en groei markt Markten zijn steeds minder in trek onder jongeren, dus op veel plekken is te zien dat het aantal bezoekers en het aantal marktondernemers terugloopt. De marktkramen worden namelijk vaak van familielid op familielid doorgegeven. Landelijk is het perspectief daarom eerder een krimpende markt dan een groeiende markt. Vanwege de aanhoudende populariteit van de markt in Spakenburg is het advies om in de (toekomstige) opstelling van de markt rekening te houden met zowel een groei- als krimpscenario. Opstelling markt Uit de onderzoeksresultaten blijkt dat zowel de huidige als de tijdelijke marktopstelling niet ideaal is. Beide opstellingen zorgen voor weerstand en dus een grotere wig tussen alle stakeholders. Maar beide opstellingen hebben ook zo hun voordelen. In de ideale situatie is de opstelling van de zaterdagmarkt daarom een tussenvariant van de huidige en tijdelijke opstelling.

Het advies aangaande de opstelling van de markt: Behoud een aantal kramen op het Spuiplein vanwege de sterke wisselwerking tussen de markt en horeca​. Het Spuiplein huisvest bij voorkeur een aantal marktondernemers met de wat kleinere en transparante kramen. Hiermee wordt de markt op het Spuiplein minder dominant. Dat vraagt om een relocatie van enkele ondernemers. Dit kan in goed overleg met alle marktondernemers en door vrijkomende marktplaatsen niet opnieuw in te vullen.

Plaats geen kramen op de Broerswetering. De marktondernemers die hier stonden waren erg ontevreden over hun plaats en ook bezoekers vonden dit te verspreid. Behoud de kramen op de Kerkstraat en in de Spuistraat. Zorg dat de kramen hier goed aaneengesloten staan, zodat er geen lege gaten vallen. Het is belangrijk dat bezoekers het gevoel hebben dat ze een ‘rondje’ lopen over de markt. Zorg dus voor een logische routing. Mocht in de toekomst de markt groeien in capaciteit, dan is het mogelijk om een aantal kramen te plaatsen op het Oostpoortplein (De Ziel). Indien de ruimte het toelaat kunnen er ook een aantal foodtruckachtige kramen worden geplaatst op de Sluisweg. Daarmee verhoog je ook de verbinding met de Ziel. Aan de kop van de haven is plek voor een klein aantal (maximaal 4) foodtrucks of kleinere kramen, om de verbinding met de haven te versterken. Met een geoptimaliseerde indeling wordt tegemoet gekomen aan de wensen van bezoekers en ondernemers om een logische routing te behouden waarbij slechts enkele marktondernemers hoeven te worden verplaatst, en waarbij de meeste terrassenniet meer hoeven te worden opgeruimd voor de markt. Vanuit de onderzoeksresultaten bleek onder een aantal marktondernemers welwillendheid voor een nieuwe plek, mits in goed overleg.

Uitstraling Maak afspraken over de uitstraling van de kramen, om de eenheid en herkenbaarheid van de markt te verhogen, en ‘verrommeling’ tegen te gaan. Thematisering Een toekomstbestendige markt vraagt om een aangescherpt concept. Een conceptaanscherping (van ‘traditionele’ warenmarkt naar een biologische landmarkt met streekproducten) onderscheidt de zaterdagmarkt van het reguliere supermarktaanbod.

24

Houdt dus de branchering tegen het licht en sta – waar passend marktkramen met vernieuwend en onderscheidend aanbod toe.​ Samenwerking Er liggen kansen voor marktondernemers van Spakenburg in het meer collectief opereren op het gebied van profilering en thematisering. Ook online aanwezigheid en promotie kan een bijdrage leveren aan de verdere versterking van de markt. Op de volgende pagina volgt het advies voor de marktopstelling met een beperkt aantal standplaatsen waarbij slechts de kleinere ingrepen aan het Spuiplein en omgeving zijn weergeven. De schets op de pagina die daarop volgt geeft de markt met een grotere bezetting en op de derde schets is de situatie met de grotere ingrepen weergegeven. De toelichting volgt op pagina 29.

25

Advies marktopstelling – kleinere ingrepen (68 standplaatsen)

3

1 2

26

Advies marktopstelling – kleinere ingrepen (94 standplaatsen)

4

27

Advies marktopstelling – grotere ingrepen (94 standplaatsen)

5

28

1

Op het Spuiplein is in het nieuwe scenario plek voor 20 standplaatsen. Het aantal kramen is hoogstwaarschijnlijk kleiner. Het is belangrijk dat dit kleinere/transparante kramen zijn.

2

Aan de Spuistraat en Kerkstraat is altijd plek voor een geschakelde (aaneengesloten) rij standplaatsen.

3

Aan de kop van de haven is altijd plek voor een drietal foodtrucks of kleinere kramen, om de verbinding met de haven te versterken.

4

Op korte of lange termijn kan bij groeiende capaciteit (tot maximaal 94 standplaatsen) een aantal kramen geplaatst worden op het Oostpoortplein (De Ziel). Dit versterkt tegelijkertijd de verbinding tussen het Spuiplein en het Zeilmakersplein en Oostpoortplein.

5

Bij groeiende capaciteit kan het aantal kleine kramen/foodtruck vergroot worden aan de kop van de oude gracht.

29

5 Dankwoord en contact Dit advies en wensbeeld is tot stand gekomen met de enthousiaste input van betrokken (markt)ondernemers en bewoners. Bedankt aan alle respondenten en de begeleidingscommissie voor jullie bijdrage! Versie: 14 juli 2022

Gemeente Bunschoten Opdrachtgever Nanda van Mondfrans n.vanmondfrans@bunschoten.nl

Stad & Co Uitvoering Marius Drissen, Marlot van Dijken, Farzad Ghaus info@stadenco.nl

Overlant Uitvoering Kenny Vanderpoel kenny@overlant.be

30

Bijlage 1 proces Om tot een breed gedragen advies en wensbeeld voor het centrum van Spakenburg te komen, is er gekozen voor een traject waarin we een aantal stappen hebben doorlopen. Stap 1: Startbijeenkomst begeleidingscommissie In januari 2022 is gestart met een startoverleg met de gemeente om de meest recente lokale ontwikkelingen in beeld te krijgen. Daarnaast is de bestaande ‘begeleidingscommissie’ nieuw leven in geblazen. De begeleidingscommissie heeft de volgende samenstelling van vertegenwoordigers: - Horecaondernemer Spuiplein - Koninklijke Horeca Nederland - Marktondernemer non-food - Marktondernemer food en lid markt-commissie - Marktondernemer food en lid markt-commissie - Retailer Spuiplein - Retailer Oude Schans - Retailer Oostpoortplein (De Ziel) - Retailer Blokkenmakerssteeg Stap 2: Veldbezoek en interviews In maart 2022 zijn er individuele interviews afgenomen met de leden van de begeleidingscommissie. Tijdens deze gesprekken zijn belangrijke standpunten en individuele opvattingen opgehaald, om zo een goed beeld te krijgen van de wensen, uitdagingen, ideeën en eventuele belemmeringen aangaande het huidige en toekomstige Spuiplein en de markt. Ook is er een eerste bezoek gebracht aan het gebied. Zie bijlage 3 voor een samenvatting van de interviewresultaten.

De opzet en inhoud is voorafgaand aan het verspreiden besproken met de gemeente Bunschoten en de leden van de begeleidingscommissie. In deze enquêtes zijn vragen opgenomen over het functioneren van het Spuiplein en het centrum en de huidige en de tijdelijke marktopstelling. De vragenlijsten zijn niet bijgevoegd als bijlage. Wilt u toch de vragenlijsten inzien? Mail dan uw verzoek naar info@stadenco.nl. Voor het verspreiden van de digitale (online) vragenlijsten is gebruik gemaakt van de gemeentelijke (sociale media) kanalen, de Bunschoter en het netwerk van marktcommissie en het bestuur van Dynamisch Spakenburg. Daarnaast zijn er op zaterdag 26 maart flyers uitgedeeld onder de (markt)ondernemers met de link naar de online vragenlijst. Bovendien zijn op deze zaterdag ook een aantal bezoekers geïnterviewd tijdens de markt, om zo beter beeld te krijgen bij de meningen van bezoekers. Door deze integrale aanpak hebben zo veel mogelijk mensen de mogelijkheid gekregen om mee te denken en input te geven.

Respons (markt)ondernemers In totaal hebben 58 (markt)ondernemers de vragenlijst ingevuld. Van de 58 respondenten zijn 29 deelnemers marktondernemer. Dit is een respons van 69% van het totaal aantal marktondernemers (42). Van de 142 ondernemers in centrum van Spakenburg hebben 32 ondernemers deelgenomen aan de vragenlijst. Dit is een respons van 23%. Beide responspercentages zijn hoger dan gebruikelijk bij dit soort onderzoeken. Zie bijlage 2 voor een overzicht en samenvatting van de enquêteresultaten. ​

Stap 3: Enquêtes Op basis van de informatie opgehaald in de eerste fase zijn vervolgens twee enquêtes opgesteld: één voor (markt)ondernemers en één voor bewoners/bezoekers.

31

Stap 4: Schetsen Ons onafhankelijke advies - in combinatie met de input opgehaald tijdens de eerste drie stappen - is visueel gemaakt met behulp van een aantal stedenbouwkundige schetsen. In de schetsen komt de inrichting en uitstraling van het Spuiplein en omgeving en de fysieke marktopstelling samen. Hierna zijn de eerste resultaten van de voorgaande stappen, het advies en de concept-schetsen besproken met de gemeente Bunschoten. Stap 5: Tussentijdse presentatie en keuzes maken Tijdens een bijeenkomst voor de leden van de begeleidingscommissie zijn onze bevindingen, het advies en een aantal schetsen (wensbeelden) voor het Spuiplein en de markt gepresenteerd. De feedback vanuit de begeleidingscommissie is verwerkt in een aantal definitieve wensbeelden. Deze zijn een laatste keer digitaal voorgelegd aan de begeleidingscommissie en de gemeente Bunschoten voor een eindcheck. Stap 6: Advies en besluitvorming onafhankelijk advies. Tot slot zijn in mei 2022 het definitieve onafhankelijke advies en de bijbehorende wensbeelden uitgewerkt. Deze worden aangeboden aan het college van B&W en in een later stadium aan de gemeenteraad van Bunschoten.

Respons bewoners De bewoners/bezoekersenquête is door 511 respondenten ingevuld. Aanvullend zijn er 18 bezoekers geïnterviewd. De meeste van de 511 respondenten bezoeken het Spuiplein in Spakenburg wekelijks (winkelbezoek 81%; horeca 72%; markt 76%)​. 42% van de respondenten is woonachtig in het centrum, 55% binnen de gemeentegrenzen (niet-centrum) en 3% buiten de gemeente Bunschoten. De leeftijdsverdeling van de respondenten is als volgt: 75 jaar of ouder 2% 61 - 75 jaar 20%

18 - 30 jaar 15%

31 - 45 jaar 27%

46 - 60 jaar 35%

De demografische kenmerken van de respondentengroep schetsen het beeld dat de deelnemers aan de bewoners/bezoekersvragenlijst een goede afspiegeling vormen van de inwoners van Spakenburg. Zie bijlage 1 voor een overzicht en samenvatting van de enquêteresultaten. ​

32

Bijlage 2 enquêteresultaten Enquêteresultaten bezoekers Respondenten Belangrijke info over de 511 respondenten De meeste respondenten bezoeken het Spuiplein in Spakenburg wekelijks; (winkelbezoek 81%; horeca 72%; markt 76%). Demografisch: 1% = onder de 17 jaar; 36 % = 46-60 jaar; 27% = 31-45 jaar; 20% = 61-70 jaar; 15% = 18-30 jaar; 2% = 75 jaar en ouder Woonachtig: 42% in centrum en 55% in gemeente, de rest buiten Bunschoten

Veelgenoemde minpunten Spuiplein e.o. Er zijn te veel fietsen/scooters Te weinig fietsparkeerplekken De bestrating is slecht; effect voor mensen/ouderen met een beperking erg vaak genoemd Het plein is kind-onvriendelijk en gevaarlijk (fietsen en vrachtwagens)

Te weinig groen, de huidige bloembakken zorgen voor onvrede Muziek en reclame uit speakers is storend Horeca wordt te veel belast door het steeds moeten afbouwen voor de markt De markt is te verspreid Marktbezoekers hebben ‘last’ van ‘bekeken worden door terrasgebruikers’ Geen plek voor de kinderen om te spelen en ouders kunnen niet rustig zitten Afval, vooral op zondag en maandag Vrachtwagens en veegwagen zijn storend einde van de middag Te weinig zitplekken op terras op zaterdag Te weinig rekening gehouden met bezoekers met een beperking: slechte bestrating, geen verlaagde stoepen, lange loopafstanden en gehandicaptenparkeerplaatsen vervangen door laadpalen Take-away en bezorgdiensten zorgen voor overlast ‘Raar’ afdakje op het plein Pleinhuisje en andere ‘bouwsels’ blokkeren zicht op haven Veelgenoemde pluspunten Spuiplein e.o. Historische dorpssfeer, haven Lampjes in de bomen Horecaterrassen/aanbod horeca op het plein Toegankelijk voor voetgangers en fietsen Uitstraling openbare ruimte Complementair effect horeca en markt Horeca op werkdagen aantrekkelijker dan op zaterdag Centrum/plek om elkaar te ontmoeten Ideeën ter verbetering Een loop/fietsstrook in het midden van het Spuiplein Pleinhuisjes weg voor open uitstraling plein en verbinden van de haven met de markt en het plein

33

Meer inzetten op de historische kant van het dorp en de haven Speeltoestel in het midden van het plein, zodat kinderen kunnen spelen. Terras eromheen. Ruime marktopstelling is beter voor de drukteverdeling Uitzicht op de haven Non-horeca zitplekken Geen bouwsels/overkapping op plein Podium voor cultuur De mix van horeca, winkels en markt versterken en verbinden dorps karakter; omdat dat bezoekers trekt Markt rondom het plein of verspreid, maar niet op het plein Kijk naar retailtrends en creëer een ‘Ikea-route’ Opvallende resultaten De meningen zijn redelijk verdeeld over de verdeling tussen horeca en markt; tussenoplossing die vaker is aangedragen: zomer voorrang aan horeca en winter voorrang aan markt De corona-opstelling is goed ontvangen door een grote groep bezoekers, met de kanttekening dat de looproutes niet ideaal zijn en een compactere vorm van de marktopstelling beter zou zijn Ook voor de fietsers en de auto’s wordt voorgesteld om te werken met tijdsvakken (zomer vs. winter; week vs. Weekend; avond/nacht vs. dag) Het vaakst genoemd: overlast fietsen, slechte bestrating, voorkeur tijdelijke opstelling, gebrek aan groen Combinatie bezoek: markt + winkel/horeca aan het Spuiplein = meest. Markt + horeca/winkel buiten Spuiplein =minder.

Merendeel van bezoekers vindt dat het winkelgebied rondom de oude haven in de toekomst autovrij moet worden, met name op zaterdag (zie figuur) Reacties over dat markt en horeca (soms ook gemeente), het met elkaar eens moeten worden

Huidige marktopstelling (waardering gemiddeld een 6): Ontevreden over ruimtelijke verdeling markt en horeca (opgepropt, te weinig ruimte voor horeca) Onvoldoende beschikbaarheid zitruimte Overlast van fietsers/scooters op het plein Tevreden over sfeer Korte loopafstanden is fijn Tijdelijke corona-opstelling (waardering gemiddeld een 7) Men mist verbinding tussen haven en markt Verspreiding van de kraampjes heeft als positief effect dat er meer ruimte is en dat meer winkeliers profiteren van bezoekers. De voordelen voor de horeca zijn ook vaak genoemd. De marktsfeer ontbreekt omdat de kraampjes niet dicht bij elkaar staan. Kraampjes op Oostpoortplein (De Ziel), Zeilmakersplein en Sluisweg gewenst, om zo deze plekken ook eindelijk te betrekken. De routing was niet ideaal om langs alle kraampjes te lopen (het was geen ‘rondje’); bewegwijzering/routing miste ook. Cijfer huidige opstelling: 6,09 Cijfer tijdelijke opstelling: 7,04

34

Enquêteresultaten (markt)ondernemers Respondenten: Marktondernemers: 48% Ondernemers centrum: 52% Wat moeten we behouden: Gezellige, dorpse en centrale karakter Zitplaatsen op het plein (bankjes) Bomen en verlichting En natuurlijk wordt beide genoemd: zowel de markt als horeca Wat bevalt het minst: In de winter een kale bedoening (Overlast van) fietsers en scooters (weggebruik en parkeren) Overkapping (schaapskooi) Pluspunten huidige (standaard) marktopstelling: Wisselwerking tussen markt en middenstand wordt een aantal keer genoemd: gezelligheid en samen profiteren, maar wordt door anderen juist bestreden Compactheid (en dus beloopbaar) Wat kan beter aan de huidige (standaard) marktopstelling: Lege gaten (als ondernemers niet komen opdagen) zouden moeten worden opgevuld Kramen bij de haven (verbinding Oude Schans) Pluspunten tijdelijke marktopstelling: Ruimtelijker in beleving Je benut het hele centrum (De Ziel kwam meer tot leven) Door bovenstaande minder last van elkaar bij op- en afbouw

Invloed tijdelijke opstelling op de onderneming: Minder loop naar Oude Schans/haven Minder goede aanloop en dus omzetverlies (bij enkeling verbetering, ook marktondernemer) Cijfer huidige opstelling: 6.98 Cijfer tijdelijke opstelling: 5,44 Ideeën voor de toekomst voor het Spuiplein: Oproep om tot een gezamenlijke oplossing te komen waar alle ondernemers van profiteren. Ruimte voor de bezoeker Verblijfs-/wandelgebied Oude Schans/haven (botters) er meer bij betrekken Meer groen en gezelligheid ‘’Een groot egaal plein dat alleen toegankelijk is voor voetgangers, met zo min mogelijk obstakels in alle richtingen van het centrum (haven/Oostpoortplein/Broerswetering).’’ ‘’Het ideale Spuiplein moet teruggrijpen op de historische situatie. Dus doortrekken van de gracht naar de haven en sloop van de westelijke pleinhuisjes, zodat er doorzicht is naar de haven en de scheepswerf.’’ Ideeën voor de toekomst/de ideale zaterdagmarkt: ‘’Buiten de kwaliteit van het aanbod zou er vaker iets éxtra kunnen zijn: promotie, politiek, goede doelen, tweedehands, muziek, presentaties enz.’’

Wat kan beter aan de tijdelijke marktopstelling: Winkeliers, horeca en markt zou beter bij elkaar kunnen worden betrokken Kramen dichter bij elkaar (de wens om het toch één geheel te laten zijn Sfeer en uitstraling verbeteren

35

Bijlage 3 interviewresultaten (markt)ondernemers Samenvatting interviews Ondernemers aan het Spuiplein die wij gesproken hebben, merken – gedurende de tijd dat de ze zelf niet verplicht moesten sluiten van de overheid - geen verschil in omzet met gewone opstelling en tijdelijke opstelling. De horeca(terrassen) en de markt versterken elkaar. Dit is nog meer duidelijk geworden tijdens de verplichte sluiting van de horeca. Mensen die de markt bezoeken willen even rusten op het terras, en de horecabezoekers willen wat te kijken hebben. Alle kramen van het Spuiplein afhalen lijkt dan ook niet het beste idee. Het aantal kramen op het plein zelf wat terugbrengen is wel meerdere keren genoemd. Bezoekers/ondernemers aan de Oude Schans hebben last van het snelle auto en fietsverkeer. Via de haven zijn de meesten voor het behoud van een fietsroute. Belangrijk dat er wordt gezorgd voor een goede fietsparkeervoorzieningen aan deze kant (havenkant) van het centrum. Kramen op de oude haven/oude schans is in theorie een leuk idee, maar gaat in de praktijk niet passen denken velen. Tenzij het gaat om hele kleine/smalle kramen. Suggestie: je zou kraampjes op de Sluisweg kunnen zetten richting en op de Ziel en Zeilmakersplein. Goed voor de ondernemers daar en de verspreiding van de bezoekers en verbinding met Spuiplein. Dit is vaak genoemd.

De marktondernemers op de Kerkstraat worden slecht bezocht. Beginnende ondernemers krijgen deze plekken aangewezen. Hier vallen meer gaten tussen de kramen dan elders op de markt.

In de tijdelijke opstelling hadden de marktondernemers op de Broerswetering het zwaar. Hier kwamen de bezoekers weinig tot niet. Deze plaats lijkt dus niet geschikt voor het plaatsen van kramen. De markt moet zo opgesteld staan dat het geheel een ‘gezellig’ wandelrondje vormt. In de huidige opstelling zit er op een aantal plekken ruimte tussen de kramen op het Spuiplein. Dit kan efficiënter, waardoor er meer ruimte voor terras ontstaat. Voorkeur voor kramen die met de ‘open’ kant richting de horeca/winkels staan. Kramen met ruggen tegen elkaar zetten op het Spuiplein is meerdere keren genoemd. Een aantal marktondernemers parkeren hun auto/bus op het plein gedurende de markt. Veel ondernemers vinden dit niet gewenst met oog op uitstraling en ruimte. Oude haven ligt verstopt. Het is een aantal keer geopperd om de zichtlijnen tussen het Spuiplein en de haven te verbeteren. Nu is er weinig samenhang. Het idee speelt om één of twee Sluishuisjes te verwijderen. Keerzijde: het zijn pandjes met een authentieke uitstraling, een ervan is een monument. Ook heeft het de voorkeur om het Spuiplein op zaterdag niet helemaal vol te bouwen met kramen, want zo zie je de Haven niet meer. Het idee is geopperd om de haven weer met de ‘gracht’ te verbinden.

Niet bepaald of dit gevoelsmatig /visueel zo moet overkomen, of dat je letterlijk het water weer doortrekt, met bruggetjes over het water (a la Veenendaal en Zaandam). Vanaf het monument heb je dan een mooier zicht op de oude haven met de botters. Dit laatste is een grote ingreep. Maar hiermee herstel je wel het oude historische Spuiplein.

36

Veel marktkramen op het Spuiplein staan een beetje rommelig, en er is geen eenheid in uitstraling. De kramen staan bijvoorbeeld ook niet langs één lijn. Fontein voor kinderen is leuk in de zomer met lekker weer, maar is verder niet van toegevoegde waarde. De ‘schaapskooi’ (overkapping) heeft geen functie en kan volgens vrijwel iedereen weg. Er zijn veel bovengrondse stroomkasten (voor de markt). Er is een aantal keer genoemd dat deze ook ondergronds zouden moeten kunnen. Het Spuiplein dient ook functioneel te zijn, zodat er activiteiten/evenementen kunnen worden georganiseerd. Gebrek aan goede fietsenstalling(en). Nu is het vaak een rommeltje in het hele centrum. Er moeten er minimaal twee komen. Goede locaties kunnen bijdragen aan de ‘loop’. Het Idee is dat er een fietsenstalling aan de kant van de haven, en een stalling aan de zuidkant van het centrum zouden moeten worden gerealiseerd. Bijvoorbeeld in de buurt van het carillon. De normale opstelling wordt door vrijwel iedereen als ‘gezelliger’ ervaren, in vergelijking met de tijdelijke opstelling. De ‘gezelligheid’ is een belangrijk element omdat het voor werkplezier van marktondernemers zorgt en verbinding tussen de marktondernemers Het idee is geopperd om de food-kramen te concentreren bij elkaar, met wat zitjes erbij (zoals de loempia’s, poffertjes, broodjes, kip, ijs etc.).

Maar volgens sommigen is het geen goed idee om etenswaar op een plek te concentreren, omdat de non-food het moet hebben van de loop die door de goed bezochte food kraampjes wordt gecreëerd. De markt kan volgens enkele geïnterviewden nog compacter? Aan de andere kant wordt geopperd dat meer loop die met een ruime verdeling betekent dat mensen ook langer blijven, en meer beleven. De horecaondernemers die we hebben gesproken willen het liefst dat het hele plein structureel gebruikt kan worden voor terrassen, zodat hier ook serieus in kan worden geïnvesteerd.

Belangrijk om naar het totale plaatje te kijken bij inrichting markt. Rekening houden met ingang, logische looproute is belangrijk. Verbeteren van de routing aan de hand van bloembakken, natuurlijke obstakels of peilen op het wegdek zou kunnen bijdragen aan een betere verdeling van de toestroom van mensen in het centrum. De Ziel en het Zeilmakersplein liggen in een windhoek. Dit gedeelte ligt wat verscholen en er is minder loop. Het heeft wel de potentie om een verblijfsgebied te worden. Nu is het vooral gericht op shoppen. Meer horeca op dit plein vindt men een goed idee. Het pand van de Bruna wordt bijv. genoemd als mogelijk grand café. Bottervloot en het museum meer uitlichten en prominenter maken/meer verbinden met de rest van het centrum. De ideale markt is een mix van de oude en tijdelijke situatie. Een toegankelijke en compacte markt, maar wel met wat meer ruimte voor de terrassen. Grootste discussiepunt: De zaterdagmarkt is van grote toegevoegde waarde voor het centrum, maar is de markt wel het belangrijkste? De markt is er alleen op zaterdag, de horeca is 5 of 6 dagen per week geopend. Door de markt moeten veel essentiële zaken voor horecaondernemers (zoals terrassen, overkappingen, wind/zonneschermen, evenementen etc.) wijken. Veel gezegd: in de zomer is de horeca niet afhankelijk van de markt, maar de markt wel van de horeca.

37