Raadvoorstel.docx

Raadsvoorstel Nummer 1214829 Aan de commissie: Ruimte Portefeuillehouder: W. de Jong Beleidskader: Regionale Energie Strategie Opmerkingen griffie: Team: Omgevingsontwikkeling Ambtenaar: E. Ruland Telefoonnummer: 033 - 299 1411 E-mailadres: e.ruland@bunschoten.nl Datum raadsvergadering: 11 juli 2024 Aanvullende stukken 1. Titel: 20240424 Brief RES Regio Amersfoort aan provincie Utrecht. Bijlagen digitaal beschikbaar: ja Ter inzage: n.v.t. 2. Titel: Bijlage Zonne-energie op daken/ bebouwing Bunschoten Bijlagen digitaal beschikbaar: ja Ter inzage: n.v.t. 3. Titel: Bijlage Zonne-energie op Rijksgronden langs snelweg A1 Bijlagen digitaal beschikbaar: ja Ter inzage: n.v.t 4. Titel: Bijlage Onderzoeksgebied zonne-energie op restgrond Bunschoten Bijlagen digitaal beschikbaar: ja Ter inzage: n.v.t. 5. Titel: Bijlage Verkenning zonne-energie op restgronden Bunschoten Bijlagen digitaal beschikbaar: ja Ter inzage: n.v.t. Voorstel 1. In te stemmen met de gezamenlijke reactie van de regiogemeenten (bijlage 1) op de brief van provincie Utrecht over de regionale doelstelling van de Regionale Energie Strategie Regio Amersfoort om grootschalige wind- en zonne-energie te realiseren vóór 2030. 2. In te stemmen met de gemeentelijke bijdrage van beslispunt 1, conform de bijlagen 2 t/m 5: a. Wij zetten ons in voor grootschalige zonne-energie op daken/ bebouwing (bijlage 2), b.

Wij zetten ons in voor grootschalige zonne-energie op restgronden, door: i. Verder samen te werken aan onderzoek van Rijkswaterstaat naar zonneenergie op Rijksgronden langs de snelweg A1 (bijlage 3). ii. Verder gemeentelijk onderzoek naar het onderzoeksgebied zonne-energie uit het Afwegingskader Grootschalige Duurzame Elektriciteit van 0,004 TWh aan restgrond tussen de snelweg A1 en nieuwe gemeentelijke weg voor aansluiting Vathorst (bijlage 4). iii. Gemeentelijk onderzoek naar 0,011 TWh aanvullend aan restgronden voor zonne-energie te verkennen (bijlage 5).

Inleiding Achtergrondinformatie Gemeente Bunschoten neemt deel in de Regionale Energie Strategie [RES] van regio Amersfoort. RES Regio Amersfoort bestaat uit de gemeenten Amersfoort, Baarn, Bunschoten, Eemnes, Leusden, Soest en Woudenberg. De RES-partners zijn de provincie Utrecht, waterschap Vallei en Veluwe en netbeheerder Stedin. De Rijksopdracht van het Klimaatakkoord luidt dat elke RES-regio bijdraagt om 35 TWh aan grootschalige wind- en zonne-energie in Nederland te realiseren vóór 2030.

Grootschalige windenergie geldt vanaf een windturbine van minimaal 3 MW. Grootschalige zonne-energie geldt vanaf 1 hectare op land en vanaf 15 kWp op daken (ca 50 zonnepanelen op een groot dak). De realisatie van de regionale doelstelling van 0,5 TWh aan grootschalige zonne- en windenergie vóór 2030 loopt achter. Volgens het Klimaatakkoord dient de provincie in het ultieme geval het projectbesluit in te zetten als de RES-regio’s er niet zelf in slagen om tot invulling van de doelstellingen te komen. De provincie is bevoegd om plannen voor windparken van meer dan 5 MW vast te stellen. Oproep van de provincie De provincie heeft in januari 2024 een planMER onderzoek gepresenteerd met als uitkomst een aantal kansrijke onderzoeksgebieden voor windenergie. Hieruit volgde geen kansrijk onderzoeksgebied voor windenergie in gemeente Bunschoten. In totaal zijn vijf kansrijke onderzoeksgebieden door de provincie in RES Regio Amersfoort benoemd: - Nr. 75 in Eemnes (en Baarn voor een klein deel) nabij het knooppunt A27/A1; - Nr. 81 in Soest en Amersfoort in de Vlasakkers langs de A28; - Nr. 84 ten zuiden van de A28 grotendeels in Leusden, maar ook in Amersfoort en Soest; - Nr. 89 in Amersfoort bij knooppunt Hoevelaken langs de A28 - Nr. 93 in buitengebied van Leusden (en Woudenberg voor een klein deel).

De raad is via een schriftelijke mededeling (11-1-2024) en diverse raadsinformatiebijeenkomsten geïnformeerd over de brief van de provincie van 9 januari 2024. De provincie vraagt aan de gemeenteraden om concreet te maken hoe zij bijdragen aan het doel van RES Regio Amersfoort om 0,5 TWh aan grootschalige zonne- en windenergie te realiseren vóór 2030. De provincie stelde in de brief vragen over het aandeel in vermogen en over de status en planning van projecten. Gezamenlijke brief aan de provincie Het resultaat van verschillende heisessies met de zeven verantwoordelijk wethouders van RES Regio Amersfoort is het voorstel om een gezamenlijke brief aan de provincie te sturen met daarin een RESbod van 0,5 TWh van ca 50% windenergie en ca 50% zonne-energie met wat extra TWh vanwege verwachte uitval na onderzoeken. Het voorstel bevat het doorzetten van onderzoek naar windturbines langs de A28 in Amersfoort, Soest en Leusden in samenwerking met Rijkswaterstaat [project OER A28], waarbij aan de provincie wordt gevraagd het bevoegd gezag op zich te nemen voor nr. 81, 84 en 89. Een klein deel van onderzoeksgebied nr. 75 stelt gemeente Baarn voor aan de raad om de mogelijkheid van één windturbine samen met de provincie te verkennen. De regionale doelstelling is 0,2 TWh aan zonne-energie op daken en het resterende aan TWh zonne-energie op land.

Beleid voorkeursvolgorde zon Het Rijk heeft in de Kamerbrief van 26 oktober 2023 de aangescherpte voorkeursvolgorde zon aangekondigd in reactie op de stijgende vraag naar elektriciteit door de bevolkingsgroei en energietransitie. Het Rijk streeft naar multifunctioneel ruimtegebruik en zonne-energieprojecten die technisch haalbaar en betaalbaar op het elektriciteitsnet kunnen worden aangesloten. Zonne-energie op land is hiermee beperkt tot uitzonderingen. Zonne-energie is gewenst op: bebouwing (zoals daken, gevels, parkeerplaatsen), restgronden (zoals langs infrastructuur) en transitiegronden. Landbouw- en natuurgronden zijn in principe ongewenst voor zonnevelden; deze wil het Rijk vrijhouden voor andere ruimtelijke opgaven, zoals biodiversiteit, voedsel en (opvang van) water. De provincie Utrecht is momenteel bezig de voorkeursvolgorde zon te verwerken door de omgevingsverordening aan te passen en een handreiking voor weidevogelgebieden vast te stellen. Vervolg Na de zomer van 2024 telt de provincie de som op van zonne- en windenergieprojecten van alle Utrechtse gemeenten met raadsbesluiten en waar vanuit de netbeheerder blijkt dat deze vóór 2030 gerealiseerd kunnen worden. Als de som niet uitkomt op 2,4 TWh, dan volgt voor het aanvullende deel projectbesluiten voor windenergie van meer dan 5 MW in één of meerdere kansrijke onderzoeksgebieden uit het planMER onderzoek.

De concept omgevingsverordening met de voorkeursvolgorde zon volgt in de zomer van 2024 en de definitief aangepaste omgevingsverordening volgt naar verwachting begin 2026. De provincie verwacht de handreiking voor zonne-energie in weidevogelgebieden in de zomer van 2024 vast te stellen. Argumenten 1.1 Hiermee dragen we bij aan de RES in opdracht van het Nederlandse Klimaatakkoord. Pagina 2 van 6

In navolging van het Klimaatakkoord heeft de provincie aangekondigd mogelijk over te gaan tot ongewenste projectbesluiten voor windenergie van 5 MW als de realisatie van de RES door de gemeenten achterblijft. Door gezamenlijk als regio te reageren op de provincie, tonen we de eenheid van de RES Regio Amersfoort die allen bijdragen aan het RES-bod van 0,5 TWh. Onze bijdrage aan de RES is opgeteld ca 9% oftewel ca 0,0454 TWh aan zonne-energie (zie bijlagen). 1.2 Onderzoek naar de elektriciteitsstations ‘Amersfoort Noord ’is nog lopend. Het lopende onderzoek naar geschikte locaties voor elektriciteitsstations ‘Amersfoort Noord’ betreft een ander traject dan de RES, waarover een ander bestuurlijk overleg en daarna de raad op een later moment een besluit neemt. Op dit moment wordt een locatie voor een onderstation op het grondgebied van Bunschoten onderzocht, waarover de portefeuillehouder een aantal voorwaarden aan TenneT heeft gesteld. Het lijkt erop dat dit een kans van slagen heeft. Als echter uit dit onderzoek blijkt dat deze locatie niet mogelijk is, dan wel als geen overeenstemming over de voorwaarden wordt bereikt, dan zal er naar een nieuwe locatie worden gekeken. Daarbij komen alle onderzoek locaties weer in beeld. De uiteindelijke realisatie van deze stations dragen wel bij aan de aansluitbaarheid van grootschalige windenergie en zonne-energie op het elektriciteitsnet.

2.1 Onze reactie sluit aan op het gemeentelijke coalitieakkoord 2022-2026 en eerdere moties en amendementen van de raad over de RES. In het gemeentelijke coalitieakkoord 2022-2026 staat: “Binnen de Regionale Energiestrategie (RES) dienen de 30 energieregio’s in Nederland te onderzoeken waar en hoe het best duurzame elektriciteit opgewekt kan worden via wind en zon. We zetten ons daarbij in voor de bescherming van het Eemmeer, de Eempolders en de Natura2000- en weidevogelgebieden. Daarom zetten we in eerste instantie zoveel mogelijk in op zon-op-daken.” Onze gemeentelijke reactie bestaat uit zonne-energie op daken/ bebouwing en restgronden en voldoet hieraan (zie bijlagen 2-5). Zie hieronder in de tabel beantwoording van moties en amendementen van de raad over de RES. Amendement/ Motie RES Amendement ‘Geen opwek van zon- en windenergie in de Eempolder en het Eemmeer’ (RES 1.0) Amendement ‘Innovatie’ (RES 1.0) Motie ‘Betrekken inwoners en jongeren’ (RES 1.0) Motie ‘Bewustwording en energiebesparing’ (RES 1.0) Motie ‘51% lokaal eigenaarschap’ (RES 1.0) Motie ‘Wind op zee’(RES 1.0) Motie ‘RES moet democratisch’ (RES 1.0) Motie ‘gezondheidseffecten windturbines’ (RES 1.0)

Status Dit is verwerkt in het op 30 juni 2022 vastgestelde lokale Afwegingskader en het onderstaande wordt meegenomen in de actualisatie. Er is geen kansrijk onderzoeksgebied voor grootschalige windturbines in gemeente Bunschoten vóór 2030 volgens de uitkomst van het planMER onderzoek van de provincie. Dit wordt meegenomen in het zoeken naar oplossingen voor netcongestie, zoals energieopslag in energiehubs. Belangenorganisaties zitten in de regionale stakeholdersgroep van de RES, die de zeven bestuurders advies geven en worden uitgenodigd voor regionale raadsbijeenkomsten. Daarin zit onder meer Jong RES die de jongeren vertegenwoordigen. Dit wordt meegenomen in het zoeken naar oplossingen voor netcongestie. Door energie te besparen hoeft ook minder zonneenergie opgewekt te worden. Dit is verwerkt in het op 30 juni 2022 vastgestelde lokale Afwegingskader. De RES gaat niet over wind op zee. Het Rijk gaat in een apart traject over wind op zee. De raad is betrokken over de RES in regionale raadsinformatiebijeenkomsten en via schriftelijke mededelingen en voortgangsrapportages. Dit is verwerkt in op 30 juni 2022 vastgesteld lokale Afwegingskader en het onderstaande wordt meegenomen in de actualisatie. Er is geen kansrijk onderzoeksgebied voor grootschalige windturbines in gemeente Bunschoten vóór 2030 volgens de uitkomst van het planMER onderzoek van de provincie.

Pagina 3 van 6

2.2 Onze reactie toont het succes van bestaande samenwerkingen. Van het gemeentelijke aandeel van 0,03 TWh aan zonne-energie op daken/bebouwing vóór 2030 uit de voortgangsrapportage RES 2.0 is bijna 70% al gerealiseerd volgens de data en meetmethode van Zonnedakje (zie bijlage 2). Voor het realiseren van zonneenergie op daken/ bebouwing heeft de gemeente lokale adviseurs die bedrijven helpen te verduurzamen. En zo werkt de gemeente op het gebied van netcongestie-oplossingen en energiehubs al samen met lokale bedrijven en de provincie. Onze gemeente kenmerkt zich met relatief veel grote daken van onder meer grote bedrijven. Daarnaast werkt de gemeente met andere regiogemeenten al samen aan het onderzoek van Rijkswaterstaat voor zonne-energie langs de snelweg A1. Momenteel is de inschatting dat 0,0004 TWh = ca 0,4 hectare aan Rijksgrond in gemeente Bunschoten langs de snelweg A1 kansrijk is voor zonne-energie (zie bijlage 3). Dit ligt binnen het gemeentelijk onderzoeksgebied langs de A1 uit het lokale Afwegingskader grootschalige duurzame elektriciteit en verder onderzoek volgt. 2.3 Onze reactie sluit aan op nieuw beleid van hogere overheden. Het gemeentelijke aandeel bevat geen windenergie; de uitkomst van het planMER onderzoek van de provincie presenteerde geen kansrijk onderzoeksgebied voor grootschalige windenergie in gemeente Bunschoten.

Het gemeentelijk aandeel bevat zonne-energie op daken/ bebouwing en restgronden, waarmee wordt voldaan aan de voorkeursvolgorde zon. Het onderzoeksgebied uit het lokale afwegingskader tussen de A1 en de nieuwe gemeentelijke weg is ingeschat op 0,004 TWh = ca 4 hectare. Dit onderzoeksgebied is kansrijk voor zonne-energie nadat de gemeentelijke weg is gerealiseerd. Dit afgesloten stuk grond is dan niet meer interessant is voor landbouw en weidevogels en valt volgens de provincie dan onder restgrond. Rond de zomer van 2024 volgt naar verwachting de concept omgevingsverordening en de handreiking voor weidevogelgebieden, waarin de provincie Utrecht de voorkeursvolgorde zon van het Rijk zal hebben verwerkt. Met behulp hiervan kan de gemeente een verkenning starten naar aanvullende restgronden voor zonne-energie die door het Bureau Regio Amersfoort zijn ingeschat op 0,011 TWh = ca 11 hectare. Verder onderzoek en oplossingen voor netcongestie (zoals uitbreidingen van het net) zijn nodig, voordat de raad kan besluiten over de realisatie van zonne-energie op restgronden vóór 2030. Kanttekening Pas bij akkoord van alle 7 gemeenteraden in regio Amersfoort, zal de gezamenlijke brief (bijlage 1) worden verstuurd. RES Regio Amersfoort bestaat uit de besluiten van alle raden van regiomeenten en de provinciale staten samen.

Overheden kunnen enkel over hun eigen invloedsfeer en hun eigen grondgebied besluiten. Zo kan gemeente Bunschoten niets besluiten over windturbines en zonne-energie op ander grondgebied. Het Rijk, de provincie en de andere lokale regiogemeenten besluiten over hun eigen invloedsfeer en hun eigen grondgebied, dat kan leiden tot veranderingen in de RES-opgave. De provincie heeft aangegeven grootschalige windturbines niet als kansrijk te zien in gemeente Bunschoten voor 2030, maar er is nog geen duidelijkheid over de periode daarna. Nieuwe coalitieakkoorden hebben eerder tot aanpassingen in de RES geleid. We zijn in afwachting van een nieuw coalitieakkoord vanuit het Rijk. Hiermee zal blijvend moeten worden omgegaan. Er is geen garantie voor realisatie van zonne-energie op daken/bebouwing of restgronden. De cijfers in TWh (0,004 + 0,011 TWh voor Bunschoten) in de tabel van de gezamenlijke brief zijn intenties en schattingen voor zonne-energie dat nog niet is gerealiseerd. Met behulp van de gemeentelijke onderzoeken volgt een actualisatie van het lokale afwegingskader voor zonneenergieprojecten. De (particuliere) eigenaren van gebouwen en percelen gaan over wel of geen zonne-energie op hun eigendom en zo kan realisatie van zonne-energie op daken of restgronden uitblijven.

Indien de eigenaar samen met een zonne-ontwikkelaar zich melden bij de gemeente, dan wordt de procedure doorlopen waarbij onder meer de onderzoeken van de zonne-ontwikkelaar(s) nog worden beoordeeld. Er is echter geen garantie voor onherroepelijke vergunningen. Netcongestie blijft een uitdaging voor de aansluitbaarheid van zonne-energieprojecten. De invloedsfeer van de gemeente blijft beperkt tot inzetten op innovaties en uitbreidingen van het elektriciteitsnet. Pagina 4 van 6

Er is momenteel een wachtlijst voor nieuwe grootschalige aansluitingen en voor grootschalige zonne-energieprojecten die elektriciteit willen terugleveren op het elektriciteitsnet. Pas als netcongestie is opgelost kunnen de projecten terug leveren op het net. Stedin heeft eerder hiervoor het jaartal 2029 aangegeven, maar dat is een verwachting. De kamerbrief van 25 april 2024 toont nieuwe netcongestiemaatregelen, maar geeft ook aan dat tot nu toe de elektriciteitsvraag sneller groeit dan dat de netbeheerders de elektriciteitsnetten kunnen verzwaren en uitbreiden. Momenteel is het per zonne-energieproject maatwerk voor een haalbare businesscase met netcongestie oplossingen zoals direct de energie gebruiken, energieopslag en beperkingscontracten voor bepaalde piekuren. De gemeente zet momenteel in op innovaties als het vormen van energiehubs bij bedrijven. Als eerste gemeente is in 2023 met Stedin een samenwerkingsovereenkomst gesloten om geschikte locaties te zoeken voor extra elektriciteitsstations op laagspanning en middenspanning. Samen met Nijkerk, Amersfoort, de provincie en netbeheerders Stedin en Tennet onderzoeken we geschikte locaties voor elektriciteitsstation op hoogspanning. Voor het grote elektriciteitsstation aan de Groeneweg dat in verbinding staat met hoogspanning heeft de raad eerder akkoord gegeven om uit te breiden.

Financiën Dit voorstel heeft geen financiële gevolgen. Het college heeft in 2023 geld gereserveerd voor onderzoek naar zonne-energie op daken en zonneenergie op land. Dit is Rijksgeld vanuit de Tijdelijke regeling capaciteit decentrale overheden voor klimaat- en energiebeleid [CDOKE] dat is gereserveerd. De kosten van het realiseren van zonne-energie installaties ligt bij zonne-ontwikkelaars en de eigenaren van de gebouwen en gronden. Uitvoering Bij vaststelling worden: - de vastgestelde beslispunten met ambities en bijlagen voor de regionale brief naar de provincie Utrecht toegestuurd. De raad wordt geïnformeerd over de definitieve versie van de regionale brief. - de bijlagen 2 t/m 5 door het college van B&W in samenhang gezien met het lokale beleid ‘Afwegingskader Grootschalige Duurzame Elektriciteit’ bij het behandelen van particuliere initiatieven. Na een positief besluit vindt verder onderzoek plaats en werken we aan actualisatie van het afwegingskader. Er volgt geen onderzoeksgebied voor grootschalige windenergie. De onderzoeksgebieden voor zonne-energie op daken/ bebouwd gebied en restgronden worden geconcretiseerd. De verkenning van restgronden zonne-energie kan leiden tot het verkleinen of verwijderen van de huidige onderzoeksgebieden voor zonnevelden. De aanpassingen aan het afwegingskader worden aan de raad voorgelegd, naar verwachting in 2025.

Communicatie Informatie over het Afwegingskader Grootschalige Duurzame Elektriciteit en netcongestie is te vinden op: https://www.bunschoten.nl/duurzametoekomstplannen Informatie over de RES en de raadsinformatiebijeenkomsten is te vinden op: https://www.bureauregioamersfoort.nl/themas/energietransitie/regionale-energie-strategie/

Pagina 5 van 6

De raad van de gemeente Bunschoten, Gezien het voorstel van burgemeester en wethouders van 28 mei 2024, nummer 1214827; Gelet op de Gemeentewet: Besluit 1. In te stemmen met de gezamenlijke reactie van de regiogemeenten (bijlage 1) op de brief van provincie Utrecht over de regionale doelstelling van de Regionale Energie Strategie Regio Amersfoort om grootschalige wind- en zonne-energie te realiseren vóór 2030. 2. In te stemmen met de gemeentelijke bijdrage van beslispunt 1, conform de bijlagen 2 t/m 5: a. Wij zetten ons in voor grootschalige zonne-energie op daken/ bebouwing (bijlage 2), b. Wij zetten ons in voor grootschalige zonne-energie op restgronden, door: i. Verder samen te werken aan onderzoek van Rijkswaterstaat naar zonneenergie op Rijksgronden langs de snelweg A1 (bijlage 3). ii. Verder gemeentelijk onderzoek naar het onderzoeksgebied zonne-energie uit het Afwegingskader Grootschalige Duurzame Elektriciteit van 0,004 TWh aan restgrond tussen de snelweg A1 en nieuwe gemeentelijke weg voor aansluiting Vathorst (bijlage 4). iii. Gemeentelijk onderzoek naar 0,011 TWh aanvullend aan restgronden voor zonne-energie te verkennen (bijlage 5). Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van de raad van de gemeente Bunschoten van 11 juli 2024, Griffier Drs. E. Hoogstraten Voorzitter M. van de Groep

Pagina 6 van 6