Raadvoorstel.docx

Raadsvoorstel Nummer 1225042 Verordeningen Begraafplaatsen inclusief omzetten grafrechten voor onbepaalde tijd Aan de commissie: Bestuur en Financiën Portefeuillehouder: J.L. Geurts Beleidskader: Begraafplaatsen Opmerkingen griffie: Team: Beheer Realisatie Openbare Ruimte Ambtenaar: Kees Tammes Telefoonnummer: 033 - 299 1411 E-mailadres: k.tammes@bunschoten.nl Datum raadsvergadering: 25 september 2025 Aanvullende stukken 1. Titel: Verordening begrafenisrechten Bunschoten 2026 Bijlagen digitaal beschikbaar: Ter inzage: 2. Titel: Was-wordt-lijst: Verordening begrafenisrechten Bunschoten 2025-2026 Bijlagen digitaal beschikbaar: Ter inzage: 3. Titel: Verordening op het beheer en gebruik van de gemeentelijke begraafplaatsen Bunschoten 2026 Bijlagen digitaal beschikbaar: Ter inzage: 4. Titel: Was-wordt-lijst: Verordening op het beheer en gebruik van de gemeentelijke begraafplaatsen Bunschoten 2025-2026 Bijlagen digitaal beschikbaar: Ter inzage: Voorstel 1. Besluit tot vaststelling van de ‘Verordening begrafenisrechten Bunschoten 2026’ waarmee per 1 januari 2026 de mogelijkheid wordt ingevoerd om een bestaand grafrecht met een afgekochte grafrustperiode voor bepaalde tijd (tussentijds) om te zetten naar een grafrecht voor onbepaalde tijd, waarbij: a. De rechthebbende het totale actuele tarief voor een grafrecht voor onbepaalde tijd betaalt aan de gemeente. b.

De rechthebbende daarnaast aanspraak maakt op een vergoeding van de gemeente voor de ongebruikte hele (kalender-)jaren van het oude grafrecht voor bepaalde tijd die overblijven op het moment van een schriftelijke omzetting. Voor deze vergoeding hanteert de gemeente actuele tarieven, zoals deze gelden in deze verordening; 2.

Besluit tot vaststelling van de ‘Verordening op het beheer en gebruik van de gemeentelijke begraafplaatsen Bunschoten 2026’, waarin per 1 januari 2026 de beheerafspraken worden vastgelegd die samenhangen met het omzetten van een graf van bepaalde tijd naar onbepaalde tijd, waarbij: a. De rechthebbende een schriftelijk verzoek tot omzetting bij de gemeente kenbaar maakt en daarmee bewust afstand doet van de oude grafrechten en de bijbehorende voorwaarden; b. Het graf voor onbepaalde tijd met deze omzetting wordt beschouwd als een nieuwe uitgifte van een graf met de rechten en plichten, zoals die gelden volgens de regels van deze verordening;

3.

Besluit dat de volgende werkwijze wordt gehanteerd bij de uitvoering van de grafuitgifte voor onbepaalde tijd: a. Dat op initiatief van de gemeente minimaal elke 30 jaar een terugkerend administratief contactmoment plaatsvindt tussen de gemeente en de rechthebbende om de commitment van de rechthebbende voor het grafrecht voor onbepaalde tijd te verifiëren.

b. Het uitgangspunt is dat het grafrecht voor onbepaalde tijd minimaal de tariefperiode van een grafrecht voor onbepaalde tijd (zijnde minimaal 100 jaar) in stand gehouden wordt als het contact met de rechthebbenden is komen te vervallen en de gemeente van rechtswege over het graf beschikt en in beheer houdt. Inleiding In het voorjaar van 2023, 2024 en 2025 heeft het college voorstellen aangeboden aan de commissie Bestuur & Financiën met het verzoek hier positief over te adviseren. De commissie heeft zich unaniem uitgesproken dat zij voorstander is van het mogelijk maken om een bestaand grafrecht voor bepaalde tijd om te zetten naar een grafrecht voor onbepaalde tijd. In het voorstel van 2024 werd het omzetten mogelijk gemaakt mits rechthebbenden eerst de oude grafrechten voor bepaalde tijd beëindigen en vervolgens een nieuw grafrecht kopen voor onbepaalde tijd. Dit omzetten zou dan op het natuurlijke moment van beëindiging van het grafrecht plaats kunnen vinden en ook op een zelfgekozen moment. In het voorstel zouden de nabestaanden voor beide opties het volledige tarief voor een nieuw grafrecht voor onbepaalde tijd betalen. Dit, zonder een eventuele vergoeding van de hele (kalender-)jaren dat zij nog tegoed zouden hebben op het oude grafrecht voor bepaalde tijd. De commissie was kritisch over het voorstel met betrekking tot het uitgangspunt van geen vergoeding.

Dit punt vroeg daarom om meer uitwerking, waarbij een wijze van vergoeding wel mogelijk wordt gemaakt. Deze uitwerking is in 2024 verder opgepakt samen met de VNG. Dit om te kijken hoe een verrekening wel kan worden vormgegeven. Vandaar dat in het voorjaar van 2025 een nieuwe voorstel opiniërend is aangeboden. Na de commissievergadering is de gelegenheid geboden om een drietal vragen schriftelijk te beantwoorden. Deze antwoorden zijn meegenomen in het uitwerking van de voorliggende twee verordeningen. Het moment is dus daar om te besluiten tot invoering van de mogelijkheid tot het omzetten van een bestaande grafrecht voor bepaalde tijd naar een grafrecht voor onbepaalde tijd.

Argumenten 1. Vanwege de fiscale rechtsregels in de huidige verordening 2025 kunnen nieuwe tarieven

alleen worden ingevoerd, voorafgaand aan het begin van het volgende kalenderjaar. Dit impliceert dat een nieuw tarief voor het omzettingsrecht pas rechtsgeldig kan worden ingevoerd per 1 januari van het aankomende nieuwe jaar. Met vaststelling van dit beslispunt kan dat per 1 januari 2026 worden ingevoerd. Om in de toekomst flexibeler te zijn voor tussentijdse aanpassingen gedurende het jaar, is in de nieuwe verordening, op aangeven van de VNG, een aanpassing doorgevoerd waarin het belastingjaar als tijdvak is komen te vervallen. Dit is vergelijkbaar met de legesverordening, die eenzelfde insteek kent. 1a en 1b. De voorgestelde wijze van betalen en aanspraak op vergoeding is juridisch houdbaar. De VNG adviseert de gemeente om de aanspraak op vergoeding te doen op basis van het actuele tarief voor een grafrecht voor onbepaalde tijd en vervolgens te kijken naar het aantal hele (kalender-) jaren dat men nog niet gebruikt heeft van de oude grafrechten voor bepaalde tijd. Het is belangrijk om bij een aanspraak op vergoeding niet meer terug te kijken in de tijd, maar alleen nog vooruit te kijken op het moment dat de grafrechten worden omgezet.

Een fictief voorbeeld: Stel, een rechthebbende heeft een grafrecht voor bepaalde tijd van 30 jaar gekocht en men heeft op het moment van omzetten naar een grafrecht voor onbepaalde tijd nog 10 hele grafrecht-jaren te gaan van de oude grafrechten. Dan is de fictieve rekensom als volgt: o Te betalen aan de gemeente = Actueel tarief Onbepaalde Tijd (= 100 jaar) = € 14.300; o Aanspraak op vergoeding van de gemeente = 10 jaar x 1/100e deel van actueel tarief OT = € 1.430;

2.

De Verordening op het beheer en gebruik van de gemeentelijke begraafplaatsen treedt gelijktijdig in werking als de Verordening begrafenisrechten Bunschoten.

Hiermee wordt voorkomen dat er een juridisch onzuivere situatie ontstaat. Van belang is dat de Begraafrechten Verordening en de Beheerverordening Begraafplaatsen qua gewijzigde uitgangspunten en begrippen juridisch op elkaar aansluiten en met dezelfde ingangsdatum in werking treden. De eerstvolgende ingangsdatum op het moment van dit schrijven is 1 januari 2026. 2a.

Een schriftelijk verzoek is vereist om een bestaand grafrecht voor bepaalde tijd te beëindigen en een nieuw grafrecht voor onbepaalde tijd aan te gaan.

In de nieuwe veordening kan een grafrecht voor bepaalde tijd gedurende de looptijd omgezet worden naar een grafrecht voor onbepaalde tijd. Dit is op verzoek van de rechthebbende en op elk willekeurig moment mogelijk. Procedureel doet de rechthebbende schriftelijk afstand van de bestaande grafrechten en direct daarna wordt een nieuw grafrecht, voor onbepaalde tijd, gevestigd. 2b.

Door de VNG wordt nadrukkelijk geadviseerd om de verordening zodanig te redigeren dat bij het (tussentijds) omzetten van een graf voor bepaalde tijd naar een graf voor onbepaalde tijd er sprake is van een nieuwe uitgifte.

Voor het beheer van de begraafplaatsen is dit een belangrijke duiding. Voorkomen moet worden dat de gemeente alsnog met claims op oude beheerrechten te maken krijgt, die een ongewenste vermenging geven van oude regels en de huidige actuele regels voor het beheer van de gemeentelijke begraafplaatsen. Ook moet voorkomen worden dat men dit vermengt in fiscaal juridische procedures bij de belastingrechter. 3a.

Blijvende belangstelling van de rechthebbende is belangrijk voor de instandhouding van het graf.

Voor de gemeente is het essentieel dat zij verzekerd is van de belangstelling van de rechthebbende in de vorm van het contact, zoals het actueel houden van het adres in de begraafplaatsadministratie, de instandhoudingsverplichting van het graf en de betaling. In het geval van het grafrecht voor onbepaalde tijd is die commitment kwetsbaar en is de kans groot dat dit op enig moment verwaterd. Dan is er de onwenselijke situatie dat de rechthebende geen belangstelling meer voor het graf heeft, terwijl de gemeente wel de zorg op zich heeft om te voorzien in het beheer van de begraafplaats en de gemeente blijvend moet voorzien in voldoende begraafcapaciteit. In onze huidige Verordening Begrafenisrechten Bunschoten is deze commitment voor grafrechten voor bepaalde tijd van 30 en 60 jaar veiliggesteld. Daarnaast hebben rechthebbenden de mogelijkheid om te verlengen met 10 of 20 jaar. Hiermee wordt het contact op regelmatige basis aangehaald. Het is van belang dat ook bij een grafrecht voor onbepaalde tijd er op regelmatige basis contact is met de rechthebbende en de belangstelling blijvend wordt geverifieerd. Door elke 30 jaar een administratief contactmoment te hebben met de rechthebbende, op initiatief van de gemeente, zal vergelijkbaar met de brief bij een eindigend grafrecht voor bepaalde tijd, een brief met antwoordformulier worden verstuurd.

Laat de rechthebbende na om te reageren, bijvoorbeeld omdat geen adreswijziging is doorgegeven of omdat geen opvolgende rechthebbende aangewezen is en de gemeente niet daarover is geïnformeerd, dan is dat voor de gemeente een juridische grond om stappen te zetten om het grafrecht voor onbepaalde tijd eventueel vervallen te verklaren. Dit is overigens dezelfde werkwijze in de gevallen van grafrecht voor bepaalde tijd. Deze (beheer-)bepalingen worden nader uitgewerkt in de nieuwe Verordening op het beheer en gebruik van de gemeentelijke begraafplaatsen Bunschoten.

3b.

Het vervallen verklaren van een grafrecht hoeft niet automatisch in te houden dat het graf wordt geruimd.

Het vervallen verklaren houdt in dat: Het grafrecht moet worden overgeschreven naar een nieuwe rechthebbende binnen een bepaalde termijn (minimaal een half jaar) na het overlijden van de laatste rechthebbende. Gebeurt dat niet tijdig, dan kán het grafrecht door het College van B&W vervallen worden verklaard en kán het graf vervolgens worden geruimd. Zorgvuldigheid vereist dan wel, dat de gemeente vóór het laten vervallen van het grafrecht als begraafplaatshouder zelf heeft geprobeerd om opvolgende rechthebbenden te vinden, door ze aan te schrijven en door een lange tijd op de begraafplaats dit te communiceren. Dit laatste doet de gemeente voor een periode van een jaar door op het informatiebord van de begraafplaats een bericht op te hangen. Hiermee worden belanghebbenden verzocht om contact op te nemen met de gemeente. Als in de tussentijd het graf nog niet geruimd is, kan het graf alsnog op naam van een ander worden gesteld. Het tarief voor een grafrecht voor onbepaalde tijd staat in onze gemeente gelijk aan een tarief voor 100 jaar. Onbepaalde tijd houdt in dat er dus geen eindmoment gedefinieerd is. Met het instellen van een regelmatig contactmoment om de 30 jaar zal het vervallen verklaren minder aan de orde zijn.

In het geval van een grafrecht voor onbepaalde tijd is het de wens van de raad om het graf niet direct na een jaar vervallen te verklaren en te ruimen na het wegvallen van het contact met de rechthebbende. Daarom wordt bij het wegvallen van het contact met de rechthebbende binnen de eerste 100 jaar, het grafrecht voor onbepaalde tijd in stand gehouden tot minimaal de betaalde tariefperiode voor onbepaalde tijd, zijnde 100 jaar.

Kanttekening 1, 2 en 3. Het invoeren van de mogelijkheid tot het omzetten van een bestaand grafrecht voor bepaalde tijd naar onbepaalde tijd gaat in tegen de eerdere adviezen van 2023 en 2024. De eerdere adviezen die behandeld zijn in de commissie Bestuur & Financiën van 2023 en 2024, genieten nog altijd de voorkeur. Het huidige beleid heeft zijn waarde bewezen en biedt rechthebbenden een goede basis aan om graven langdurig en met aandacht van rechthebbenden in stand te houden. De volgende kanttekeningen zijn aangedragen: a/ Het is ongewenst dat graven van bepaalde tijd en graven van onbepaalde tijd door elkaar verspreidt liggen. Dit is ongewenst, omdat daarmee het ruimen van graven wordt bemoeilijkt en daarmee het opnieuw uitgeven van vrijkomende graven, het herinrichten en het uitvoeren van groot onderhoud van bijvoorbeeld de aanleg van drainage op de begraafplaats wordt belemmerd. De beschikbaarheid van graven komt daardoor onder druk te staan. b/ Binnen wettelijke en bestaande lokale regelgeving is het goed mogelijk om een grafrecht telkens te verlengen voor bepaalde tijd. Met het telkens verlengen van een grafrecht voor bepaalde tijd is het ook mogelijk een langere grafrust te realiseren. Dit heeft wederzijdse voordelen. De gemeente beschikt dan altijd over de actuele contactgegevens van de rechthebbenden.

En de rechthebbende kan telkens in overweging nemen of er nog wel belangstelling voor instandhouding van het graf is. Hierin kunnen zij een bewuste keuze maken. c/ De mogelijkheid wordt geboden om een grafrecht voor bepaalde tijd om te zetten naar een grafrecht voor onbepaalde tijd. Wanneer de rechthebbende een grafrecht voor onbepaalde tijd wenst, dan is dat te realiseren door het bestaande grafrecht op te heffen (met verrekening van reeds bestaande rechten) en daarna het stoffelijk overschot op te graven en her te begraven, onder uitgifte van een nieuw grafrecht voor onbepaalde tijd. Samengevat luidde het advies: “In de afweging tussen enerzijds de juridische mogelijkheden anderzijds de technische en ruimtelijke nadelen, extra administratieve inspanningen, risico’s op de lange termijn en het beperkte maatschappelijke belang, adviseren wij de mogelijkheid op het omzetten van een lopend grafrecht (voor bepaalde tijd) in een grafrecht voor onbepaalde tijd niet in te voeren. Elke rechthebbende heeft het wettelijk recht om een grafrecht voor bepaalde tijd telkens te verlengen. Hier kan gebruik van worden gemaakt om het graf zo lang als hij / zij wil in stand te houden. De momenten waarop het grafrecht dan wordt verlengd, ondervangt voor de gemeente het risico dat het contact met de rechthebbende verloren gaat.” 1, 2 en 3.

De financiële gevolgen op de kostendekkendheid van de begraafplaatsen is op dit moment niet te overzien. Er wordt een nadelig effect op de kostendekkendheid van de begraafplaatsen verwacht, omdat na 100 jaar de betalingen van graven voor onbepaalde tijd inclusief het onderhoud stoppen en geen vervolg krijgen met de uitgifte van een nieuw graf op die plek. De kosten voor het beheer en onderhoud van de begraafplaatsen gaan immers onverminderd door. De consequenties zijn op dit moment niet goed te overzien. Ook omdat de gemeente nog geen uitgifte van graven voor onbepaalde tijd heeft hoeven doen in de laatste paar jaren dat dit mogelijk geworden is in onze gemeente (sinds de Coronaperiode). Daarom is het raadzaam om een evaluatie te doen na het volledig eerste jaar na de inwerkingtreding van de nieuwe verordeningen om de financiële effecten goed te kunnen beoordelen.

1 , 2 en 3. Het hebben van een nieuwe derde begraafplaats zal sneller aan de orde komen met de invoering van de mogelijkheid tot omzetting naar een grafrecht voor onbepaalde tijd. De gemeente voorziet op dit moment dat rond het jaar 2040 de bestaande voorraad aan nieuwe graven opgebruikt zullen raken. Dit is gebaseerd op een inschatting van de actuele voorraad aan nieuwe graven, aan de verwachte hoeveelheid aan te ruimen graven, aan de actuele sterftecijfers per jaar en dat het begraven binnen onze gemeente populair blijft. Ook de toegenomen overlijdensgevallen door het groeiende aantal inwoners maakt dat de druk op de beschikbare graven toeneemt. De gemiddelde tijd om een nieuwe locatie te kunnen ontwikkelen duurt ongeveer 5-10 jaar, zodat de gemeente over uiterlijk 5 jaar (2030) moet beginnen met de voorbereidingen voor een nieuwe derde begraafplaats binnen onze gemeente. Het invoeren van de mogelijkheid om bestaande graven om te kunnen zetten naar een grafrecht voor onbepaalde tijd zal de voorraad aan beschikbare graven doen afnemen. Het ruimen is daardoor in de eerste 100 jaar ook niet meer aan de orde bij een graf voor onbepaalde tijd, waardoor de noodzaak van een nieuwe derde begraafplaats naar verwachting eerder in beeld zal komen dan nu gedacht.

Financiën Aan de tarieven voor een grafrecht voor onbepaalde tijd dat de gemeente in rekening brengt veranderd niets. Dit betekent dat dezelfde beheerkosten van toepassing zijn als bij graven voor bepaalde tijd (voor de eerste 100 jaren). Een nieuw grafrecht voor onbepaalde tijd of voor het omzetten van een bestaand grafrecht voor bepaalde tijd naar een grafrecht voor onbepaalde tijd is in dit voorstel hetzelfde tarief. Het actuele tarief voor een grafrecht voor onbepaalde tijd staat gelijk aan een tarief voor een grafrecht voor totaal 100 jaar. Op basis van het advies van de VNG vindt de aanspraak op vergoeding van de ongebruikte hele (kalender-) jaren grafrust voor bepaalde tijd plaats op basis van 1/100e deel van het actuele tarief in het jaar dat de nieuwe uitgifte van het grafrecht voor onbepaalde tijd plaatsvindt. De gemeente verhoogt jaarlijks de tarieven met de in de kadernota afgesproken inflatie (met een eventuele correctiefactor van het voorgaande jaar). In de Kadernota 2026 is dit percentage bepaald op 2,90%. Vaststelling van de Kadernota 2026 vindt plaats in de raad van 3 juli 2025. De kostendekkendheid, zoals omschreven bij de kanttekeningen, blijft wel een financieel zorgpunt.

Uitvoering o 25 sept. 2025: o Najaar 2025: o

1 januari 2026:

o

2027:

Definitieve vaststelling Verordeningen door raad; Inregelen van aangepaste werkwijze bij uitvoering van de grafuitgifte voor onbepaalde tijd; Inwerkingtreding nieuwe Verordening Begrafenisrechten Bunschoten 2026 en nieuwe Verordening op het beheer en gebruik van de gemeentelijke begraafplaatsen Bunschoten 2026. Evaluatie financiële consequenties kostendekkendheid

Communicatie Onze inwoners worden geïnformeerd via de gebruikelijke kanalen van de gemeente. Een en ander wordt nog nader afgestemd met het team communicatie.

De raad van de gemeente Bunschoten, Gezien het voorstel van burgemeester en wethouders van 29 juli 2025, nummer 1225027; Gelet op de Gemeentewet: Besluit 1. Besluit tot vaststelling van de ‘Verordening begrafenisrechten Bunschoten 2026’ waarmee per 1 januari 2026 de mogelijkheid wordt ingevoerd om een bestaand grafrecht met een afgekochte grafrustperiode voor bepaalde tijd (tussentijds) om te zetten naar een grafrecht voor onbepaalde tijd, waarbij: a. De rechthebbende het totale actuele tarief voor een grafrecht voor onbepaalde tijd betaalt aan de gemeente. b. De rechthebbende daarnaast aanspraak maakt op een vergoeding van de gemeente voor de ongebruikte hele (kalender-)jaren van het oude grafrecht voor bepaalde tijd die overblijven op het moment van een schriftelijke omzetting. Voor deze vergoeding hanteert de gemeente actuele tarieven, zoals deze gelden in deze verordening; 2. Besluit tot vaststelling van de ‘Verordening op het beheer en gebruik van de gemeentelijke begraafplaatsen Bunschoten 2026’, waarin per 1 januari 2026 de beheerafspraken worden vastgelegd die samenhangen met het omzetten van een graf van bepaalde tijd naar onbepaalde tijd, waarbij: a. De rechthebbende een schriftelijk verzoek tot omzetting bij de gemeente kenbaar maakt en daarmee bewust afstand doet van de oude grafrechten en de bijbehorende voorwaarden; b.

Het graf voor onbepaalde tijd met deze omzetting wordt beschouwd als een nieuwe uitgifte van een graf met de rechten en plichten, zoals die gelden volgens de regels van deze verordening; 3. Besluit dat de volgende werkwijze wordt gehanteerd bij de uitvoering van de grafuitgifte voor onbepaalde tijd: a. Dat op initiatief van de gemeente minimaal elke 30 jaar een terugkerend administratief contactmoment plaatsvindt tussen de gemeente en de rechthebbende om de commitment van de rechthebbende voor het grafrecht voor onbepaalde tijd te verifiëren. b. Het uitgangspunt is dat het grafrecht voor onbepaalde tijd minimaal de tariefperiode van een grafrecht voor onbepaalde tijd (zijnde minimaal 100 jaar) in stand gehouden wordt als het contact met de rechthebbenden is komen te vervallen en de gemeente van rechtswege over het graf beschikt en in beheer houdt. Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van de raad van de gemeente Bunschoten van 25 september 2025, Griffier drs. E. Hoogstraten Voorzitter J.L. Geurts