Perspectiefnota begroting 2024-2028.pdf
Tekst van het document
Financiële perspectiefnota Begroting 2024 - 2028
September 2023
Pagina 2
Inhoudsopgave Voorwoord ............................................................................................................................................... 5 1.
Aanleiding ........................................................................................................................................ 7
2.
Nieuwe noodzakelijke investeringen ............................................................................................... 9
3.
Scenario’s om tekort te dekken ..................................................................................................... 11
4.
3.1
Dekking enkel door bezuinigingen......................................................................................... 12
3.2
Dekking enkel door ozb-verhoging ........................................................................................ 13
3.3
Dekking mix van bezuinigingen en ozb-verhoging ................................................................ 14
Ontwikkeling activa, reserves en solvabiliteit ................................................................................ 15
Pagina 3
Pagina 4
Voorwoord Geachte Raad, Na vaststelling van de kadernota begroting 2024-2027 in de raad en de uitwerking daarvan in de programmabegroting hebben zich een aantal ontwikkelingen voorgedaan. Ontwikkelingen die wel in de kadernota zijn gemeld en waarvan een indicatie is gegeven van de hoogte van de investering van circa € 10 miljoen. Financieel zijn deze effecten nog niet vertaald in kadernota en programmabegroting 2024-2027. Investeringen 2024-2027 Er ontstaat nu een beter beeld van de investeringen die noodzakelijk zijn in de komende jaren en waar besluitvorming door de raad nog dit jaar is of wordt geagendeerd. De ontwikkelingen hebben betrekking op de uitwerking van de investeringen voor de periode 2024-2027, zoals opgenomen in de nota sportaccommodaties visiedocument 2040. Ook is een raadsvoorstel gemaakt voor het realiseren van de opbouw op de in aanbouw zijnde school/IKC Rengerswetering. Later dit jaar volgt nog de actualisatie van het IHP. De verwachte investeringen die daaruit voortvloeien zijn ook verwerkt in deze memo. Financieel perspectief Op basis van de programmabegroting 2024-2027 zien we dat we met ingang van 2026 op een structureel tekort uitkomen van afgerond € 0,9 miljoen. Als we rekening houden met de nieuw aangekondigde investeringen dan loopt het tekort op tot afgerond € 1,5 miljoen in 2028.
Op grond van artikel 189 van de Gemeentewet ziet de gemeenteraad erop toe dat de gemeentebegroting structureel en reëel in evenwicht is. Hiervan kan de gemeenteraad afwijken indien aannemelijk is dat het structureel en reëel evenwicht in de begroting in de eerstvolgende jaren tot stand zal worden gebracht. Deze nota biedt een financieel perspectief op het komen tot een structureel sluitende begroting voor de periode na 2026. De ontwikkeling van de solvabiliteit is geactualiseerd op basis van de nieuwe investeringen. Dit percentage daalt de komende jaren, maar blijft nog wel boven de minimaal gewenste grens van 30%. Op het moment dat weer in de dekking van het tekort is voorzien stijgt het percentage weer naar 32. Ook schetsen we nog kort dat dit tekort ook voor een belangrijk deel is ontstaan door maatregelen van het Rijk zoals de herijking gemeentefonds en de opschalingskorting. Ook het wijzigen van de trap-optrap-af systematiek is nadelig voor gemeenten. Deze effecten maken dat het jaar 2026 wordt aangeduid als ravijnjaar. In deze nota geven we een perspectief hoe we tot een sluitende meerjarenbegroting 2024-2028 kunnen komen. We vragen u het college opdracht te geven in aanloop van de behandeling van de kadernota 2025 te komen tot de verdere uitwerking van een voorstel om een sluitende begroting aan te bieden die structureel en reëel in evenwicht is.
Het is belangrijk om te benadrukken dat met het vaststellen van deze financiële perspectiefnota nog geen definitieve richting wordt gekozen maar door de raad de opdracht aan het college wordt gegeven om in aanloop naar de behandeling van de kadernota 2025 te werken aan en te komen met voorstellen voor een sluitende meerjarenbegroting 2025-2028.
Pagina 5
Pagina 6
1. Aanleiding Gemeenten in heel Nederland dreigen vanaf 2026 of eerder financieel in de problemen te komen. Door een opeenstapeling van maatregelen zien we met ingang van 2026 dat de inkomsten vanuit het Rijk (de algemene uitkering) fors teruglopen. In onderstaande paragraaf geven we daar wat meer duiding aan. Vanuit de VNG is het advies aan gemeenten gegeven dit tekort in de meerjarenbegroting te laten zien om richting het Rijk duidelijk te maken dat er onvoldoende middelen vanuit het Rijk komen om de taken waar de gemeenten voor staan op een zorgvuldige wijze uit te voeren. Ook onze meerjarenbegroting laat vanaf 2026 een tekort zien. Vanuit een oogpunt van financieel beleid hebben we deze perspectiefnota opgesteld en een drietal scenario’s uitgewerkt om te komen tot een sluitende meerjarenbegroting. Een scenario waarin het tekort door bezuinigingen (nog nader in te vullen) moet worden ingevuld, een scenario waarbij het tekort wordt gedekt door een verhoging van de onroerendezaakbelastingen en een scenario waarbij een mix van beide wordt uitgewerkt. Wellicht ten overvloede merken we op dat het om indicatieve bedragen gaat. Vanaf 2026 structureel 3,4 miljard minder voor gemeenten en provincies Het kabinet kondigde in de Voorjaarsnota aan de € 1,1 miljard die in 2026 aan het gemeente- en provinciefonds (gezamenlijk) is toegevoegd structureel door te trekken.
De keuzes in het coalitieakkoord hebben echter geleid tot een verlaging van deze fondsen van ruim € 4,5 miljard. Per saldo zijn er – ondanks deze Voorjaarsnota – vanaf 2026 dus € 3,4 miljard minder middelen ten opzichte van 2025. Dit komt vooral door het lager vaststellen van het accres (bevriezen trap-op-trap-af systematiek, andere methodiek van compensatie loon- en prijsstijging, geen compensatie volume accres in 2026) en de terugkeer van de opschalingskorting. Onderstaande tabel geeft een totaaloverzicht van de actuele stand van de financiële positie voor de jaren 2024-2027 op basis van de programmabegroting 2024-2027. Het jaar 2028 is toegevoegd, maar gelijk gehouden aan resultaat 2027. In de volgende hoofdstukken volgt een korte toelichting op de belangrijkste ontwikkelingen. Actuele stand van zaken resultaat programmabegroting 2025-2028 Omschrijving (Bedragen x € 1.000,-)
2024
2025
2026
2027
2028
Resultaat kadernota
1.391
1.928
300
328
328
Extra budget zorgkosten jeugd
1.446
1.351
1.350
1.350
1.350
Ontwikkeling algemene uitkering
-265
-265
-265
-265
-265
Extra lasten GGDrU
105
105
105
105
105
4
4
4
4
4
1.290
1.195
1.194
1.194
1.194
Resultaat inclusief memo raad
101
733
-894
-866
-866
Aangenomen amendementen
-65
-4
-8
-8
-8
Resultaat na vaststellen kadernota
166
737
-886
-858
-858
-2
0
-15
15
15
164
737
-901
-843
-843
Aanvullende memo (1179524)
E-dienstverlening (aanpassing jaarlast) Totaal aanvullende memo
Afrondingen Begrotingsresultaat 2024-2027
Pagina 7
Pagina 8
2. Nieuwe noodzakelijke investeringen Hieronder staan de verschillende noodzakelijke investeringen die niet zijn verwerkt in de programmabegroting. De nota is opgesteld met de gegevens die op dit moment bekend zijn. Toekomstige investeringen kunnen het meerjarig beeld beïnvloeden.
Nota sportaccommodaties visiedocument 2024 Deze nota is aan de raad aangeboden voor de behandeling in de raad van 28 september 2023. De noodzakelijke investeringen voor de periode 2024-2027 zijn geraamd op € 7,1 miljoen. Het gaat om de plaatsing van een semipermanente sporthal, de aanleg van een tweede kunstgrasveld op sportpark de Vinken en in 2027 de renovatie van sporthal de Kuil. De structurele lasten die hiermee gepaard gaan lopen op tot een bedrag van € 413.000,-.
Actualisatie integraal huisvestingsplan (IHP) onderwijs Vooruitlopend op het IHP is een voorstel aan raad voorgelegd voor een aanvullend krediet van € 725.000,- voor de opbouw van twee lokalen op de in aanbouw zijnde school/IKC Rengerswetering. Het beeld dat vanuit de actualisering van het IHP onderwijs naar voren komt is dat nadrukkelijk de koppeling wordt gelegd met de integratie van kinderopvang bij de basisscholen. In totaal wordt een uitbreiding gevraagd met 10 lokalen, waarvan er vier zijn bestemd voor kinderopvang. De bruto investering wordt geraamd op € 4,6 miljoen waarvan € 1,5 miljoen betrekking heeft op de lokalen voor het IKC. De lasten daarvan worden doorberekend aan de betreffende organisaties. Per saldo zijn de structurele netto lasten berekend op afgerond € 68.000,-.
Overname areaal en verledden Openbare Verlichting Aan de raad is een voorstel aangeboden voor de overname areaal en het verledden van de openbare verlichting. Het krediet dat hiermee gemoeid is nog niet openbaar. Budgettair geeft deze hele transactie een voordelig budgettair resultaat van € 88.000,-.
Effect renteresultaat De lasten van de investering zoals hiervoor genoemd zijn geraamd tegen een percentage van 1. Voor de financiering van deze nieuwe investeringen moet externe financiering worden aangetrokken. Wij gaan uit van een percentage van 3%, dus nog een nadeel van 2%. De structurele last die hieruit voortvloeit loopt op tot € 265.000,- in 2028.
Pagina 9
Samengevat Bovenstaande budgettaire ontwikkelingen zijn verwerkt in onderstaande tabel. Omschrijving (Bedragen x € 1.000,-)
2024
2025
2026
2027
2028
Nota sportaccommodaties visiedocument
116
233
323
413
413
Actualisatie IHP
11
33
68
68
68
Overname areaal openbare verlichting
8
-88
-88
-88
-88
Effect renteresultaat
23
125
205
235
265
Budgettair effect
158
303
508
628
658
Rekening houdend met de nieuwe ontwikkelingen komt het geactualiseerde begrotingsresultaat er als volgt uit te zien. Omschrijving (Bedragen x € 1.000,-)
2024
2025
2026
2027
2028
Begrotingsresultaat 2024-2027
164
737
-901
-843
-843
Nieuwe ontwikkelingen Begrotingsresultaat inclusief nieuwe investeringen
158
303
508
628
658
6
434
-1.409
-1.471
-1.501
Pagina 10
3. Scenario’s om tekort te dekken In lijn met de afspraken van de VNG laten we het tekort dat optreedt in de jaren 2026 en verder zien. Dit is vooral bedoeld om richting het Rijk aan te geven dat er meer Rijksmiddelen nodig zijn. Als we terugkijken wordt een groot deel van het tekort veroorzaakt door twee grote maatregelen van het Rijk. Ten eerste de herijking van het gemeentefonds dat voor Bunschoten een structureel nadeel heeft van circa € 800.000,- en als tweede de opschalingskorting die met ingang van 2026 weer is ingevoerd. Voor Bunschoten een nadeel van circa € 500.000,-. In totaal dus een nadeel van ruim € 1,3 miljoen. Daarnaast heeft het Rijk de normeringssystematiek trap-op-trap-af gewijzigd. Vanuit gemeentelijk beleid zien we oplopende tekorten in de jeugdzorg en nieuwe investeringen in sport en onderwijs. Als er geen andere dekking beschikbaar komt, betekent dit een onroerendezaakbelasting (ozb) verhoging van € 1.440.000,-, danwel extra bezuinigingen. De onbenutte belastingcapaciteit is € 3,3 miljoen en geeft voldoende ruimte. De begrootte ozb in 2024 bedraagt € 5.100.000,- voor de gemeente Bunschoten. Een verhoging met 1% impliceert dus een bedrag van € 51.000,- aan dekking. In de onderstaande tabel staat wat het effect is van het toepassen van een bepaald percentage ozb-stijging boven inflatie voor een aantal jaren aan extra dekking oplevert.
Zo levert een verhoging van bijvoorbeeld 3% boven inflatie voor de jaren 2025 t/m 2028 per 2028 € 640.000,- extra dekking op (prijsniveau 2024). 1,00% 2025 €
2,00%
3,00%
4,00%
5,00%
51.000
€ 102.000 € 153.000 € 204.000
€
2026 € 102.510
€ 206.040 € 310.590 € 416.160
2027 € 154.535
€ 312.161 € 472.908 € 636.806
2028 € 207.080
€ 420.404 € 640.095 € 866.279
€ 1.099.082
6,00%
7,00%
255.000
€
306.000
€
357.000
€
522.750
€
630.360
€
738.990
€
803.888
€
974.182
€ 1.147.719
€ 1.338.632
€ 1.585.060
Wij voelen zelf een verantwoordelijkheid om te komen tot een structureel sluitende meerjarenbegroting en schetsen een aantal scenario’s die een perspectief geven op een sluitende meerjarenbegroting. Dit werken we het komende jaar verder uit en komen met voorstellen voor concrete invulling bij de kadernota begroting 2025-2028. De scenario’s zijn opgenomen om een indicatie te geven van de mogelijkheden. Er wordt nu nog geen definitief besluit gevraagd om een scenario te kiezen. De scenario’s worden de komende periode verder uitgewerkt en definitieve besluitvorming is voorzien bij de behandeling van de kadernota begroting 2025 op 4 juli 2024.
Pagina 11
3.1 Dekking enkel door bezuinigingen In het eerste scenario wordt toegewerkt naar een structureel sluitende begroting in 2028 door middel van alleen bezuinigingen. In 2019 heeft een kerntakendiscussie plaatsgevonden, hieruit is gebleken dat het komen tot significante bezuinigingen lastig is gebleken. Daarnaast worden grote bezuinigingen bijvoorbeeld op voorzieningen, zoals een zwembad, museum of welzijnsorganisatie als onwenselijk beschouwd in verband met de grote impact die dit heeft op het voorzieningenniveau binnen de gemeente. Omdat het realiseren van bezuinigingen soms een aanlooptijd kent hebben we in het scenario hieronder gewerkt met een groeipad welke aanvangt op € 250.000,- en toegroeit naar € 1.500.000,- in 2028. In de jaren waarin nog geen sprake is van een sluitende begroting kan ter overbrugging dekking worden gevonden binnen de algemene reserve. Omschrijving (Bedragen x € 1.000,-)
2025
2026
2027
2028
Begrotingsresultaat inclusief nieuwe investeringen
434
-1.409
-1.471
-1.501
Extra dekking vanuit Rijk
p.m
p.m
p.m
p.m
Voorstel ozb verhoging Bezuiniging Dekking algemene reserve
0
0
0
0
250
500
1.000
1.501
0
0
0
0
684
-909
-471
0
Beschikbare dekking Resultaat na voorstel dekking
Mochten er aanvullende middelen vanuit het Rijk naar gemeenten komen dan kan de benodigde bezuiniging hiermee worden verminderd. In onderstaande tabel het voorbeeld van een aanvullende dekking vanuit de Rijksmiddelen van € 500.000,-. Het gevolg is dat kan worden volstaan met een lagere bezuinigingstaakstelling. Omschrijving (Bedragen x € 1.000,-)
2025
2026
2027
2028
Begrotingsresultaat inclusief nieuwe investeringen
434
-1.409
-1.471
-1.501
Extra dekking vanuit Rijk
500
500
500
500
Voorstel ozb verhoging
0
0
0
0
Bezuiniging
0
500
1.000
1.100
Dekking algemene reserve
0
0
Beschikbare dekking Resultaat na voorstel dekking
934
-409
29
99
Pagina 12
3.2 Dekking enkel door ozb-verhoging In het tweede scenario wordt toegewerkt naar een structureel sluitende begroting in 2028 door middel van alleen ozb-verhoging. De gemeente Bunschoten heeft relatief gezien altijd een laag lastenniveau gekend in verhouding tot andere gemeenten in Nederland. De wens is ook om hieraan te blijven werken. Echter zonder aanvullende Rijksmiddelen en zonder bezuinigingen zal een verhoging van de ozb noodzakelijk worden om te komen tot een sluitende begroting in meerjarenperspectief. Om te komen tot een sluitende begroting in meerjarenperspectief is in het scenario hieronder gekozen voor een groeipad welke aanvangt op € 357.000,- en groeit naar € 1.585.000,- in 2028. In de jaren waarin nog geen sprake is van een sluitende begroting kan ter overbrugging dekking worden gevonden binnen de algemene reserve. Dit impliceert een ozb-stijging met ongeveer 7% boven inflatie per jaar voor de jaren 2025-2028. Door in dit scenario te kiezen voor een gefaseerde verhoging van de ozb wordt voorkomen dat in één jaar er een enorme sprong in het tarief moet worden gemaakt. Dit biedt ook de mogelijkheid om ieder jaar bij de kadernota in te spelen op eventuele ontwikkelingen waardoor het niveau van de verhoging kan worden bijgesteld. Omschrijving (Bedragen x € 1.000,-)
2025
2026
2027
2028
Begrotingsresultaat inclusief nieuwe investeringen
434
-1.409
-1.471
-1.501
Extra dekking vanuit Rijk
p.m
p.m
p.m
p.m
Voorstel ozb verhoging (7%)
357
739
1.148
1.585
Bezuiniging
0
0
0
0
Dekking algemene reserve
0
0
0
0
791
-670
-323
84
Beschikbare dekking Resultaat na voorstel dekking
Mochten er aanvullende middelen vanuit het Rijk naar gemeenten komen dan kan de benodigde ozbverhoging hiermee worden verminderd. In onderstaande tabel het voorbeeld van een aanvullende dekking vanuit de Rijksmiddelen van € 500.000,-. Het gevolg is dat kan worden volstaan met een lagere ozb-stijging. In dit geval jaarlijks 5% boven inflatie. Omschrijving (Bedragen x € 1.000,-)
2025
2026
2027
2028
Begrotingsresultaat inclusief nieuwe investeringen
434
-1.409
-1.471
-1.501
Extra dekking vanuit Rijk
500
500
500
500
Voorstel ozb verhoging (5%)
255
523
804
1.099
Bezuiniging
0
0
0
0
Dekking algemene reserve
0
0
0
0
1.189
-386
-167
98
Beschikbare dekking Resultaat na voorstel dekking
Pagina 13
3.3 Dekking mix van bezuinigingen en ozb-verhoging In het derde scenario is er sprake van een mix tussen aan de ene kant bezuinigingen en aan de andere kant een verhoging van de ozb. Om te voorkomen dat de oplossing alleen gevonden wordt in één van beide mogelijkheden en daarmee een onevenredige grote bezuiniging of lastenverzwaring betekent. Dit impliceert een ozb-stijging met ongeveer 5% boven inflatie per jaar voor de jaren 2025-2028. Door in dit scenario te kiezen voor een gefaseerde verhoging van de ozb wordt voorkomen dat in één jaar er een enorme sprong in het tarief moet worden gemaakt. Dit biedt ook de mogelijkheid om ieder jaar bij de kadernota in te spelen op eventuele ontwikkelingen waardoor het niveau van de verhoging kan worden bijgesteld. Omschrijving (Bedragen x € 1.000,-)
2025
2026
2027
2028
Begrotingsresultaat inclusief nieuwe investeringen
434
-1.409
-1.471
-1.501
Extra dekking vanuit Rijk
p.m
p.m
p.m
p.m
Voorstel ozb verhoging (5%)
255
523
804
1.099
Bezuiniging
125
250
375
500
0
0
0
0
814
-636
-292
98
Dekking algemene reserve Beschikbare dekking Resultaat na voorstel dekking
Mochten er aanvullende middelen vanuit het Rijk naar gemeenten komen dan kan de benodigde ozbverhoging hiermee worden verminderd. In onderstaande tabel het voorbeeld van een aanvullende dekking vanuit de Rijksmiddelen van € 500.000,-. Het gevolg is dat kan worden volstaan met een lagere bezuiniging en een lagere ozb-stijging. In dit geval jaarlijks 3% boven inflatie. Een andere optie is de hoogte van de bezuinigingen naar beneden bij te stellen. Omschrijving (Bedragen x € 1.000,-)
2025
2026
2027
2028
Begrotingsresultaat inclusief nieuwe investeringen
434
-1.409
-1.471
-1.501
Extra dekking vanuit Rijk
500
500
500
500
Voorstel ozb verhoging (3%)
153
311
473
640
Bezuiniging
125
250
375
500
0
0
0
0
1.212
-348
-123
139
Dekking algemene reserve Beschikbare dekking Resultaat na voorstel dekking
Pagina 14
4. Ontwikkeling activa, reserves en solvabiliteit Deze nieuwe investeringen hebben invloed op het totaal van investeringen (activa), reserves en op het solvabiliteitspercentage.
Ontwikkeling investeringsniveau (activa) In onderstaande tabel is eerst in beeld gebracht de stand op basis van de programmabegroting 20242027. Vervolgens de mutaties op basis van de nieuwe investeringen. We zien dat het investeringsniveau toeneemt met ruim € 13 miljoen. Omschrijving (Bedragen x € 1.000,-) Activa programmabegroting
2024
2025
2026
2027
2028
90.390
90.905
86.288
84.506
82.006
4.100
4.100
4.100
7.100
7.100
Nieuwe investeringen Nota sportaccommodaties Integraal huisvestingsplan
725
4.605
4.605
4.605
4.605
Overige
1.548
1.548
1.548
1.548
1.548
Toename activa
6.373
10.253
10.253
13.253
13.253
Actuele stand activa
96.763
101.158
96.541
97.759
95.259
Ontwikkeling reservepositie In onderstaande tabel is ervan uitgegaan dat de lasten van de nieuwe investeringen ten laste komen van het begrotingsresultaat zolang er geen alternatieve dekking aanwezig is. Cumulatief betekent dit een afname van de reservepositie met ruim € 2,2 miljoen in 2028. Omschrijving (Bedragen x € 1.000,-) Reserves programmabegroting 2024 - 2027
2024
2025
2026
2027
2028
32.117
34.510
33.585
32.732
31.135
158
158
158
158
158
303
303
303
303
508
508
508
628
628
Effect lasten nieuwe investeringen Mutatie 2024 Mutatie 2025 Mutatie 2026 Mutatie 2027 Mutatie 2028
658
Totaal afname reserves
158
461
969
1.597
2.255
Actuele stand reserves
31.959
34.049
32.616
31.135
28.880
Pagina 15
Ontwikkeling solvabiliteit In onderstaande tabel is de ontwikkeling van de solvabiliteit weergegeven op basis van de ontwikkeling investeringsniveau en ontwikkeling reservepositie. Omschrijving (Bedragen x € 1.000,-)
2024
2025
2026
2027
2028
Totaal activa
96.763
101.158
96.541
97.759
95.259
Reserves
31.959
34.049
32.616
31.135
28.880
Overige passiva
64.804
67.109
63.925
66.624
66.379
Totaal passiva
96.763
101.158
96.541
97.759
95.259
33,0
33,7
33,8
31,8
30,3
Solvabiliteit
Als we ervan uitgaan dat het tekort van € 1,5 miljoen structureel gedekt gaat worden dan is geen beschikking meer nodig over de algemene reserve en stijgt het eigen vermogen. Uitgaande van scenario 3 stijgt het solvabiliteitspercentage naar 32%.
Pagina 16