Onderzoeksverantwoording Toekomstvisie 2040.docx

BIJLAGE

Onderzoeksverantwoording TOEKOMSTVISIE BUNSCHOTEN 2040

- 15 mei 2025

De Toekomstvisie 2040 is tot stand gekomen op basis van een uitgebreide analyse om onderzoeksvragen te beantwoorden die de gemeenteraad van Bunschoten in een Startnotitie Toekomstvisie 2040 in september 2024 heeft vastgesteld.

Analysekader In het onderzoek maken we scherp onderscheid tussen feiten, beelden en analyse. Feiten zijn te onderbouwen met (kwantitatieve of kwalitatieve) openbare bronnen – denk aan statistieken, ambitiedocumenten van de gemeente of (wetenschappelijk) onderzoek. Beelden halen we op uit gesprekken met betrokkenen: zowel binnen de gemeente als in de samenleving. De analyse die hieruit volgt is onze beantwoording van de onderzoeksvragen. In het analysekader hieronder is aangegeven welke feiten en beelden zijn gebruikt om de onderzoeksvragen uit de Startnotitie Toekomstvisie 2040 te beantwoorden. Thema

Onderzoeksvragen

Feiten

Identiteit

Welke trends en ontwikkelingen komen op de gemeente af? Welke externe kaders zijn relevant om hierbij mee te nemen?

Van welke landelijke, regionale en lokale ontwikkelingen kunnen we onderbouwen dat ze van invloed zijn op de vijf ‘dragers van identiteit’ uit de Omgevingsvisie?

Welke demografische ontwikkelingen gaan er plaatsvinden en wat betekent dit voor de samenstelling van onze inwoners?

Idem aan onderzoeksvraag

Welke behoeften kent deze bevolkingssamenstelling? En wat vraagt dit aan (basis)voorzieningen? En wat mag dat kosten: Welke keuzes maken we als het gaat om voorzieningen en de betaalbaarheid daarvan?

Welke drie maatschappelijke opgaven volgend uit deze bevolkingssamenstelling zijn het grootst in de cijfers? Wat zijn de drie grootste ambities van de gemeente Bunschoten? Welke (basis)voorzieningen passen daarbij?

•

Wie willen we zijn in 2040 als BunschotenSpakenburg, Eemdijk en Zevenhuizen? Wat is de (gewenste) cultuur? Waar komen we vandaan? Wat waarderen we daarvan en willen we behouden? Wat willen in de toekomst anders? En hoe werken we daar naartoe?

Kunnen de vijf ‘dragers van identiteit’ uit de Omgevingsvisie kwantitatief worden onderbouwd? Zo nee, welke uitdagingen tekenen zich dan af voor het behoud ervan? Zijn er verschillen te ontwaren tussen de drie kernen op de vijf karakteristieken?

• •

Thema

Onderzoeksvragen

Feiten

Beelden •

Toetsingsmethode Op welke ‘externe kaders en ontwikkelingen’ handelt de gemeente wel en niet?

Documenten • Omgevingsvisie • Profielschets burgemeester • Historische canon Bunschoten? Data •

n/a

• • •

Gesprekken • Oploop gemeentelijke organisatie • Beeldensessie raad

•

•

Beelden

Welke basisvoorzieningen passen bij de genoemde identiteit? Welke voorzieningen missen, welke kunnen eraf?

Regionale monitor brede welvaart (CBS) Waarstaatjegemeente.nl Bestuurlijke samenwerking in NL Burgerpeiling 2023 en inwonersenquête

Wat karakteriseert de huidige cultuur? Welke ontwikkeling is wenselijk in de 5 karakteristieken van identiteit uit de Omgevingsvisie? Welke accentverschillen zijn er tussen de identiteit van Bunschoten-Spakenburg, Eemdijk en Zevenhuizen? Met welke regio identificeren Bunschotenaren zich?

Participatie-interventies • Alle. Expert-analyse • Relevantie landelijke, regionale ontwikkelingen (in wetgeving en beleid) • Duiding maatschappelijke opgaven

Toetsingsmethode

Onderzoeksproces Het onderzoeksproces verliep in de periode december 2024 tot mei 2050 in de volgende stappen: 1.

2.

Start en betrokkenheid van belanghebbenden. In verschillende startgesprekken werd stilgestaan bij het doel en de invulling van het traject om tot de Toekomstvisie te komen:



Voorgesprek Klankbordgroep gemeenteraad. Om invulling te kunnen geven aan het participatietraject behorend bij de Toekomstvisie is er voorafgaand aan de formele start van het proces een avond georganiseerd met de vijf leden van de Klankbordgroep van de gemeenteraad. In de klankbordgroep waren alle partijen uit de raad vertegenwoordigd. Ook de beoogde aanpak van het traject is aan hen toegelicht.



Startgesprek werk- en stuurgroep: Het proces begon met een startgesprek met de werk- en stuurgroep, met als doel om het analysekader vast te stellen, afspraken te maken over de rolverdeling tussen de werk- en de stuurgroep en over hun rol vis-a-vis de voorziene gesprekken met college en strategisch medewerkers.



Start- en werksessie bestuurders en strategen: De startsessie met bestuurders en strategisch medewerkers van de gemeentelijke organisatie werd niet alleen gebruikt om de onderzoeksaanpak toe te lichten, maar ook om de eerste beelden op te halen en om de verschillende beelden van bestuur en organisatie tegen elkaar te kunnen afzetten.

Overzicht - feiten en beelden verzamelen:



Documentstudie: Er werd een uitgebreide documentstudie uitgevoerd, waarbij gemeentelijke stukken zoals de Toekomstvisie 2015-2025, de Omgevingsvisie 2040, coalitieakkoorden, begrotingen, jaarverslagen en andere relevante documenten werden geanalyseerd. Een bronnenlijst is toegevoegd aan het eind van deze bijlage.



Werksessies gemeentelijke organisatie en gemeenteraad. In een tweetal werksessies – waarvoor zowel de volledige gemeentelijke organisatie als de voltallige gemeenteraad was uitgenodigd – hebben we beelden opgehaald over de onderzoeksvragen uit het analysekader. In een ‘wereldcafé’ kregen alle deelnemers in kleinere groepen de gelegenheid om hun beelden mee te geven over vragen die betrekking hadden op de identiteit, bestuurlijke toekomst en dienstverlening.



Interviews: Er zijn acht interviews afgenomen in het kader van dit onderzoek, waarvoor wij de betrokkenen dankzeggen:  Bort Koelewijn, waarnemend burgemeester; 

Jan Jennekens, gemeentesecretaris;



Sylvia Slangen, lid managementteam;



Lucas Bolsius, burgemeester Amersfoort, en Karla Oosting, directeur/regiosecretaris Regio Amersfoort;



Mark Roël, burgemeester Baarn;



René Verhulst, burgemeester Ede en bestuurlijk voorzitter regio Foodvalley;

3.



Ferdinand Contant, gemeentesecretaris gemeente Putten;



Bas Thomas, chef Kabinet Commissaris van de Koning, provincie Utrecht;

Verrijking - wensen vanuit de gemeenschap:



Inwonersenquête: Een enquête werd uitgevoerd onder de inwoners van Bunschoten om hun wensen en behoeften te inventariseren. Deze enquête had een respons van 546 deelnemers. Zie verderop voor de overige verantwoording.



Straatactie. Met burgemeester en raadsleden werden inwoners en recreanten op de zaterdagmarkt in Spakenburg gevraagd naar hun ideeën over o.a. wat zij zouden veranderen/behouden als zij voor een dag burgemeester zouden zijn, wat hun wensen voor de toekomst van Bunschoten zouden zijn, welke droombeelden zij hebben voor de interactie tussen gemeente en inwoners en wat zij graag zouden willen veranderen. Ca. 50 inwoners en recreanten konden zo hun mening geven.



Focusgroep met ondernemers, verenigingen, stichtingen en overige maatschappelijke partners. Met 18 afgevaardigden van verschillende bedrijven en maatschappelijke organisaties hebben we nagedacht over de wederzijdse verwachtingen die gemeenten en ‘partners’ van elkaar hebben. De focusgroep gaf inzicht over het huidige en gewenste samenspel tussen de gemeente en haar niet-overheidspartners.

4.

Inzicht. In een ‘Nota van Bevindingen’ werden de vragen beantwoord die de gemeenteraad heeft gesteld in de Startnotitie Toekomstvisie 2040. Het concept werd besproken onder stap 5 en verder aangescherpt. De onderzoeksresultaten vormden een opmaat voor de keuzes die in deze Toekomstvisie zijn vastgelegd en onderbouwd. In de tekst van de Toekomstvisie wordt gerefereerd aan de feiten en beelden die de aanleiding vormden of zelfs doorslaggevend waren om deze keuze te maken.

5.

Uitzicht - Richtinggevende keuzes. In een drietal ‘dilemmasessies’ in april 2025 werd beoogd om de belangrijkste keuzes voor te leggen, die zich aftekenden in de analyses uit de Nota van Bevindingen voor de toekomst van de gemeente Bunschoten. In de praktijk hadden de verschillende werksessies ook een verschillend karakter: met de werk-stuurgroep lag de nadruk op het verscherpen en verbeteren van de dilemma’s an sich, de klankbordgroep van de raad boog zich wel degelijk over de keuzes en de onderbouwing daarvoor. De sessie met bestuurders en strategen had een opener karakter. Er werd samen nagedacht over de beste ontwikkelrichtingen op de drie thema’s identiteit, bestuurlijke toekomst en dienstverlening.

6.

Uitzicht – Concept Toekomstvisie 2040 en presentatie aan de gemeenteraad. De ontwikkelrichtingen uit deze Toekomstvisie werden uitgewerkt op basis van de richtinggevende keuzes in stap 5. Na voorbespreking van deze ontwikkelrichtingen en de structuur van deze Toekomstvisie met de Stuurgroep werd een concept uitgewerkt, dat voor schriftelijke reactie werd gedeeld met de Werkgroep van de gemeentelijke organisatie, de klankbordgroep van de raad en de MT-leden en strategische medewerkers van de gemeente. Na bespreking van het concept in het college van B&W (met strategisch medewerkers) is de finale conceptversie gedeeld met de gemeenteraad. Op 26 mei 2025 is de Concept-Toekomstvisie gepresenteerd aan de gemeenteraad, als aftrap van het formele besluitvormingsproces.

7.

Theoretisch kader We gebruikten het denkkader van ‘publieke waarde’ van

Harvard-hoogleraar Mark Moore (Mark Moore, "Creating Public

Value" (1995), Harvard University Press) om de beantwoording

van de onderzoeksvragen te structureren.

Dat denkkader stelt dat een overheid ‘maatschappelijke

meerwaarde’ voor haar inwoners realiseert als drie elementen

met elkaar in balans zijn: •

Een set van dieperliggende waarden: dé Bunschotense

opgaven en ambities die samenhangen met haar identiteit;

•

De mate van draagvlak voor de opgaven en ambities, die realiseert.

maar ook voor de manier waarop de gemeente Bunschoten

•

De capaciteit die – vanuit de gemeentelijke organisatie realisatie.

én van daarbuiten, in de samenleving - beschikbaar is voor

We zagen een sterke samenhang tussen de drie centrale thema’s voor deze Toekomstvisie 2040 en de elementen uit het Publieke Waarde-model (zie afbeelding). Voor het thema bestuurlijke toekomst hebben we een uitbreiding op het model gebruikt om te beoordelen of en in hoeverre de gemeente Bunschoten ‘schaalkracht’ kan realiseren in het samenspel met de regio en met haar gemeenschap.

Schaalkracht is het vermogen van de gemeente Bunschoten om publieke waarde te realiseren in de interactie met de regio én haar samenleving. De gemeenschap is in dit denkkader ook nadrukkelijk betrokkene in het zoeken naar oplossingen voor maatschappelijke oplossingen. Immers: inwoners, bedrijven, zorg- en onderwijsinstellingen en andere bewonersinitiatieven bepalen soms ook zelf de oplossingsrichting. Zij zoeken steun van en verbinding met de gemeenten. Oplossingen voor maatschappelijke opgaven en ontwikkelingen worden ook steeds vaker op het niveau van de regio gezocht, omdat de opgave zich uitstrekt buiten de gemeentegrenzen. De gemeente vervult in het model een essentiële schakelrol tussen het niveau van de regio, de gemeente en de gemeenschap. Het schaalkracht-model stelt in staat om gestructureerd antwoord te geven op de vraag hoe de gemeente Bunschoten aan de verwachtingen en ontwikkelingen op die drie schaalniveaus – regio, gemeente én gemeenschap – kan voldoen.

Bronnenlijst documentstudie 



Databronnen o A&O Gemeenten – Personeelsmonitor 2023 o CBS Statline – demografische ontwikkelingen en prognoses 2050 (vergrijzing en bevolkingsgroei) gemeente Bunschoten, (type) bedrijfsvestigingen, aantal nieuwe bedrijven opgericht per 1.000 inwoners, aantal banen per 1.000 inwoners, aandeel theoretisch en praktisch opgeleide inwoners, aantal inwoners met een bijstandsuitkering, werkeloosheid, o CBS Regionale Monitor Brede Welvaart o Findo.nl – kengetallen gemeentefinanciën. o Het PON&Telos ‘Burgerpeiling 2023 gemeente Bunschoten’ o Waarstaatjegemeente.nl – o.a. (aantal inwoners met voorzieningen in het) sociaal domein. Gemeentestukken o Bunschoten Gemeente InBeeld, It’s Public, 2019. o Coalitieakkoord Bunschoten-Spakenburg 2022-2026 o Economische en Toeristische Visie 2021-2024 o Financiële perspectiefnota (kadernota) uitwerking 2025-2028 o Integrale visie sociaal domein o Kadernota begroting 2024-2027 o ‘Klaar voor de toekomst, klaar voor morgen: leidende principes voor doorontwikkeling van onze gemeentelijke organisatie’, werkgroep strategie, 2016. o Notitie vertrekpunten omgevingsvisie o Omgevingsvisie 2040, incl.:  Communicatie- en participatieplan  Input participatietraject en procesbeschrijvingen.

o Overzicht Evaluatie & Doorontwikkeling organisatie 2022  Raadsmemo (1197019) evaluatie organisatieontwikkeling (ter bespreking) o Overzicht jaarlijkse subsidies 2025; o Organogram gemeente Bunschoten o Profielschets Bunschoten (nieuwe burgemeester) o Programmabegrotingen 2025-2028, 2024-2027, 2023-2026, 2022-2025, 2021-2024. o Jaarstukken 2020, 2021, 2022, 2023, 2024. o Toekomstvisie 2015-2025 o Transitievisie warmte + bijlage o Economisch puntenplan Bunschoten, namens bedrijvenkring Bunschoten



o Uitvoeringsagenda omgevingsprogramma wonen 2025-2029 (Stec Groep) Regionale stukken o BNLP i-visie (concept) o ‘Groeien in nabijheid’, Ontwikkelperspectief 2040 NOVEX Utrecht-Amersfoort o Kader voor Provinciale Programmering Wonen en Werken 2023-2027 o Omgevingsvisie provincie Utrecht o Ontwikkelbeeld en strategie 2030-2040 regio Amersfoort (2021) o Procesdocumenten agendavorming regio Eemland o Regionale programma wonen en werken o RES (Regionale Energiestrategie) + bijlagen o Regionale nieuwsflitsen Amersfoort (9x, allemaal 2024) o Regiovisies BBS-samenwerking:  Regiovisie Samen in de Wijk  Regiovisie Specialistische Jeugdhulp  Regiovisie voor een veilig thuis Regio Utrecht o Strategische Agenda Regio Foodvalley 2020-2025  Programma ‘Voeding voor een gezond leven’ en overige programmadocumenten

Verantwoording Inwonersenquête Toekomstvisie 2040 Om het draagvlak en de herkenbaarheid van de keuzes in de Toekomstvisie 2040 voor de inwoners van Bunschoten zo groot mogelijk te maken, heeft de gemeenteraad ervoor gekozen om een inwonersenquête deel uit te laten maken van het traject om te komen tot de Toekomstvisie. Het PON & Telos en Berenschot hebben die inwonersenquête gezamenlijk uitgevoerd. De vragenlijst voor de inwonersenquête kwam tot stand in nauwe co-creatie tussen de werkgroep van de gemeente Bunschoten en de onderzoeksbureaus. Omdat er in 2023 al een Burgerpeiling was uitgevoerd in de gemeente Bunschoten, is ervoor gekozen om geen vragen ‘over te nemen’ die ook in de Burgerpeiling centraal stonden. De vragenlijst is dus maatwerk geweest (want de Burgerpeiling kent een standaardvragenlijst) en volledig afgestemd op de onderzoeksvragen uit het analysekader op de thema’s identiteit, bestuurlijke toekomst en dienstverlening. De vragenlijst is beschikbaar bij de gemeentelijke organisatie. De enquête kon online worden ingevuld door inwoners van de gemeente in de periode van 17 februari tot en met 19 maart 2025. De gemeente Bunschoten was verantwoordelijk voor de verspreiding van de inwonersenquête middels een QR-code.

Die werd gepubliceerd in de Bunschoter, op de sociale media-kanalen van de gemeente (Facebook, X en Instagram, herhaalde aandacht), in de nieuwsbrief aan raadsleden en op het intranet van de gemeentelijke organisatie. De totale respons lag op 546 ingevulde vragenlijsten. Bij de Burgerpeiling in 2023 lag het aantal ingevulde vragenlijsten op 503 – dus we hebben op deze manier meer inwoners weten te bereiken dan gebruikelijk. Op basis van dit aantal respondenten konden we statistisch betrouwbare uitspraken doen over de gehele gemeente. De

resultaten zijn gecorrigeerd naar twee achtergrondkenmerken: leeftijd en geslacht, om te kunnen stellen dat voor deze kenmerken de resultaten representatief zijn voor de gehele bevolking. De volledige output van de inwonersenquête en de beantwoording van de open vragen is beschikbaar bij de gemeente Bunschoten. Voor de uitkomsten van de enquête die in deze Toekomstvisie 2040 worden aangehaald geldt het volgende:  

Door afrondingsverschillen kan het voorkomen dat cijfers niet altijd op tellen tot exact 100%, maar soms op 99% of op 101%. De ‘n’ staat voor het aantal respondenten dat een bepaalde vraag heeft ingevuld. Respondenten die weet niet of geen mening in hebben gevuld, of de vraag helemaal hebben overgeslagen zijn hierin dan dus ook niet meegenomen.