Inzet Bestuurlijk Overleg Leefomgeving (BOL) Noordwest 2023.docx

Aanleiding Op 15 juni 2023 is het Bestuurlijk Overleg Leefomgeving (BOL) Noordwest 1 tussen een bestuurlijke afvaardiging van onze regio en bewindspersonen van de ministeries van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK), Infrastructuur en Waterstaat (IenW), Economische Zaken (EZK) en Landbouw, Natuurbeheer en Voedselkwaliteit (LNV). Dit bestuurlijk overleg vormt samen met het Bestuurlijk overleg Meerjarenprogramma Ruimte en Infrastructuur (BO MIRT) Noordwest in het najaar, een cyclus van halfjaarlijkse momenten waarop de Rijk-regio besluitvorming over de fysieke leefomgeving, zoals verstedelijking en mobiliteit, plaatsvindt. Deze samenwerking tussen Rijk en regio is cruciaal voor de realisatie van de complexe en urgente ruimtelijke opgaven van duurzame groei van onze regio en Nederland als geheel. Met deze brief informeren wij uw Raad over de regionale inzet voor afspraken met het Rijk tijdens het BOL Noordwest. Toelichting Jaarlijks wordt per landsdeel een BOL georganiseerd tussen Rijk en medeoverheden. Deze hebben als doel: • • •

Zorgen voor uitvoering van de Nationale Omgevingsvisie (NOVI) en het programma NOVEX (executiekracht NOVI) door de diverse programmadoelen regionaal te realiseren en aandachtspunten vanuit de regio te bespreken. Komen tot bestuurlijke afspraken over opgaven in de leefomgeving waar gezamenlijke inzet van Rijk en regio voor nodig is. Zorgen voor bijbehorende investeringsstrategieën zodat afspraken ook daadwerkelijk tot uitvoering kunnen komen.

De agenda en de bespreekpunten voor het BOL Noordwest worden gezamenlijk door de deelnemende partijen bepaald. De gemeenschappelijke inzet vanuit de provincie Utrecht is in nauw overleg met de provincie Utrecht, regio’s U10, Amersfoort en Foodvalley en gemeenten Utrecht, Amersfoort en Veenendaal opgesteld. Over deze inzet en agenda informeren wij uw Raad met deze brief. De focus ligt hierbij op onderwerpen die voor de regio Amersfoort relevant zijn. Programma NOVEX De ruimte in Nederland is schaars terwijl de ruimtelijke opgaven in ons land groot, urgent en complex zijn. Daarom neemt het Rijk een sterkere, nationale regierol in de ruimtelijke ordening. Het Rijk wil de NOVI een stap verder brengen, onder meer door over te gaan tot (snellere) uitvoering ervan via de programma's NOVEX en Mooi NL. Binnen de sterkere nationale regierol in de ruimtelijke ordening is een grote rol voor de 12 provincies en de 16 NOVEX-gebieden (waaronder Utrecht-Amersfoort) in ons land weggelegd. De provincie Utrecht is door het Rijk gevraagd om onder meer: •

•

Medio oktober 2023 te komen tot een samenhangend ruimtelijk voorstel waarin nationale opgaven en doelen ruimtelijk zijn vertaald, ingepast en gecombineerd met decentrale opgaven. Het ruimtelijk voorstel is de opmaat naar een ruimtelijk arrangement eind 2023 waarin Rijk en provincie Utrecht wederkerige afspraken maken over de uitvoering van de nationale ruimtelijke opgaven en doelen. Samen met het Rijk, buurprovincies, regio’s, gemeenten en waterschappen ontwikkelperspectieven en uitvoeringsagenda’s (inclusief regionale investeringsagenda’s) op te stellen voor de NOVEX-gebieden die (deels) in de provincie Utrecht liggen.

In dit BOL Noordwest wordt het Ruimtelijk Voorstel (het zogenoemde 2e ijkmoment) en de stand van zaken van de ontwikkelperspectieven en uitvoeringsagenda’s van de NOVEX-gebieden besproken. 2 Opmaat naar Ruimtelijk Voorstel provincie Utrecht Op 12 december 2022 heeft de provincie Utrecht van het Rijk het ‘Provinciaal Startpakket fysieke leefomgeving’ (startpakket) in het kader van het programma NOVEX ontvangen. Op basis hiervan heeft de provincie Utrecht een proces opgestart om in oktober 2023 te komen tot een Provinciaal Ruimtelijk Voorstel dat laat zien wat binnen het provinciale grondgebied ruimtelijk wenselijk, mogelijk en realiseerbaar is. Het ruimtelijk voorstel bouwt zoveel mogelijk voort op het door Provinciale Staten van Utrecht vastgestelde omgevingsbeleid, aangevuld met nieuwe opgaven zoals Groen Groeit Mee en de Defensie-opgave in onze provincie.

1

Het landsdeel ‘Noordwest’ bestaat uit de provincies Utrecht, Noord-Holland en Flevoland. De stand van zaken van het ontwikkelperspectief voor NOVEX-gebied Arnhem-Nijmegen-Foodvalley komt in het BOL Oost aan de orde. 2

Het Provinciaal Ruimtelijk Voorstel komt tot stand via een aantal ijkmomenten met het Rijk. Tijdens het BOL Noordwest op 15 juni wordt het bestuurlijke gesprek over het tweede ijkmoment gevoerd. De resultaten hiervan worden verwerkt in het Ruimtelijk Voorstel Utrecht. Dit wordt door Gedeputeerde Staten vastgesteld en in oktober 2023 aangeboden aan het Rijk. In 2024 wordt het (mogelijke) proces van wijziging van de Omgevingsvisie opgestart. Om het uiteindelijke ruimtelijk voorstel waar te kunnen maken, zijn wederzijdse inspanningen vanuit alle overheidslagen nodig. Het ruimtelijk arrangement dat over het ruimtelijk voorstel wordt gesloten betreft de wederzijdse inspanningen van Rijk en provincie. De randvoorwaarden vormen ook een belangrijke component in het ruimtelijk voorstel. Inzet BOL Noordwest: De provincie agendeert de randvoorwaarden (1) een oplossing voor een robuust watersysteem, (2) de aanpak van de netcongestie en (3) groen groeit mee als urgente ruimtelijke opgaven waar wij het Rijk bij nodig hebben. De provincie agendeert deze tijdig omdat het niet oplossen ervan grote consequenties heeft voor andere ruimtelijke opgaven op de korte en middellange termijn tot en met 2030: zoals afremming bodemdaling, natuurherstel, nieuwbouw woningen, realisatie werklocaties en mobiliteitstransitie.

Ontwikkelperspectief NOVEX-gebied Utrecht-Amersfoort Het gebied Utrecht-Amersfoort is benoemd tot NOVEX-gebied vanwege de complexiteit en urgentie van de opgave voor verstedelijking, bereikbaarheid, groen en leefbaarheid. In het BO MIRT 2020 is het Ontwikkelperspectief ‘Utrecht Nabij’ vastgesteld, en op het BO Verstedelijking 2021 is het Ontwikkelbeeld ‘Regio Amersfoort Centraal!’ vastgesteld. In het bestuurlijk overleg leefomgeving 2022 is uitgesproken dat deze twee producten door Rijk en regionale partijen gezamenlijk worden gezien als één verstedelijkingsstrategie. De ontwikkelperspectieven kennen vergelijkbare vertrekpunten waarbij nabijheid het leidende principe vormt. Het ontwikkelbeeld ‘Regio Amersfoort Centraal!’ is in het najaar van 2021 in uw raad vastgesteld als perspectief voor de regionale verstedelijking. Op basis van ‘Utrecht Nabij’ en ‘Regio Amersfoort Centraal!’ hebben Rijk en regio binnen U Ned het Ontwikkelperspectief NOVEX-gebied Utrecht-Amersfoort opgesteld. Daarbij zijn de volgende uitgangspunten gehanteerd: Dit ontwikkelperspectief bevat geen nieuwe structurerende keuzes, maar agendeert wel nieuwe opgaven en accenten om mee te nemen in nadere uitwerking. Inzet BOL Noordwest: We bespreken het concept-Ontwikkelperspectief NOVEX-gebied Utrecht-Amersfoort, en stellen op basis daarvan een uitvoeringsagenda (inclusief regionale investeringsagenda) op.

Bereikbaarheid en MIRT MIRT is de afkorting voor Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport. Het is een overzicht van alle infrastructuurprojecten waar sprake is van een ruimtelijke ingreep en waar de rijksoverheid direct financieel bij betrokken is. MIRT-projecten die relevant zijn voor de provincie Utrecht zijn met name: MIRT-verkenning OV en Wonen in de regio Utrecht (onderdeel programma U Ned), A28/A1 Knooppunt Hoevelaken, A1/A30 Barneveld, Noordelijke Randweg Utrecht, en A27/A12 Ring Utrecht. Strategische heroriëntatie IenW In de Kamerbrief ‘Vooruitblik MIRT 2023’ hebben de bewindspersonen van IenW een strategische heroriëntatie aangekondigd. In plaats van te investeren in aanleg van infrastructuur wordt een groot deel van dat gereserveerde geld ingezet om onderhoud en renovatie te plegen voor het wegen- en vaarwegenprogramma. Dat houdt in dat verbredingen en aanleg van een deel van de (vaar-)wegen worden uitgesteld. De effecten van deze heroriëntatie op de specifieke MIRT-projecten in provincie Utrecht (zie hierboven) moet de komende maanden duidelijk worden. Aangegeven is dat de gelden voor de ontsluiting van nieuwe woningbouw (€ 7,5 miljard) en voor verkeersveiligheid ongemoeid blijven. In het BOL Noordwest wordt de tussenstand gedeeld.

Inzet BOL Noordwest: Er wordt ingezet op handhaving van de gemaakte MIRT afspraken, omdat ze belangrijk zijn voor onze bereikbaarheid en de realisatie van nieuwe woningen. Mocht het Rijk toch met Utrechtse projecten gaan schuiven, dan zetten wij in op goede (nieuwe aanvullende) projectafspraken om invulling te 1

Het landsdeel ‘Noordwest’ bestaat uit de provincies Utrecht, Noord-Holland en Flevoland. De stand van zaken van het ontwikkelperspectief voor NOVEX-gebied Arnhem-Nijmegen-Foodvalley komt in het BOL Oost aan de orde. 2

kunnen geven aan onze opgaves. We zien hierbij mogelijkheden om onderdelen van het mobiliteitspakket 2030 van het programma U Ned, in te zetten. Hiermee kunnen we de impact van projecten die worden uitgesteld, opvangen en tegelijkertijd de mobiliteitstransitie versterken. Financiën Het aangaan van deze BOL-afspraken heeft geen aanvullende financiële consequenties ten opzichte van de afspraken van het BO MIRT 2022. Vervolgstappen • Na het BOL Noordwest zullen we u informeren over de uitkomsten van dit bestuurlijk overleg. • Het eerstvolgende moment na het BOL Noordwest om afspraken met het Rijk te maken is het BO MIRT Noordwest najaar 2023. • Over onze regionale inzet, de inhoudelijke keuzes en financiering blijven wij met u in gesprek.

1

Het landsdeel ‘Noordwest’ bestaat uit de provincies Utrecht, Noord-Holland en Flevoland. De stand van zaken van het ontwikkelperspectief voor NOVEX-gebied Arnhem-Nijmegen-Foodvalley komt in het BOL Oost aan de orde. 2