HVA Factsheet drugsonderzoek def

Alcohol, drugs en opgroeien in Bunschoten In opdracht van de gemeente Bunschoten heeft

HOE ONDERZOCHT

de Hogeschool van Amsterdam onderzoek gedaan

►

jongerencultuur in het dorp en de rol die alcohol- en

naar alcohol- en middelengebruik bij jongeren en jongvolwassen in de gemeente. Drugs op het

drugs daarin speelt. ►

werker, een wijkagent, een jongerenwerker en een

geweest in drugsonderzoek. En als wel onderzoek

schoolcoördinator van een vakopleiding. Met vragen over:

• • • • • •

wordt gedaan, dan vindt het vaak op basis van alleen cijfers plaats. Dit kwalitatieve onderzoek geeft inzicht in jongerenculturen en riskant middelengebruik in de gemeente Bunschoten

beter te kunnen bereiken bij het zetten van nieuwe stappen in de aanpak van de alcohol- en drugsproblematiek.

Vijf diepte-interviews met professionals die nauw in contact staan met jongeren: een predikant, een sociaal

platteland is lange tijd een onderbelicht thema

en doet aanbevelingen om ouders én jongeren

Zes diepte-interviews met jongeren over de

►

de aard van het dorp; jongerenculturen; (problematisch) alcohol- en drugsgebruik; gebruikspatronen; drugsmarkten; hulpverlening.

Focusgroep met professionals Na analyse van de diepte-interviews is met een groep experts nagedacht over toekomstige interventies om te sturen in middelengebruik en risicogedrag bij jongeren en jongvolwassenen.

DE UITKOMSTEN 1

De cultuur van het dorp met positieve en negatieve kenmerken Om de aard van middelengebruik en gedragspatronen daaromtrent beter te kunnen duiden, kan een typering van het dorp, de omgeving en leefwereld van jongeren helderheid geven. In de gesprekken met jongeren en professionals over hoe zij het dorp zien en typeren (historisch, economisch, cultureel en mentaliteit) springen er een paar kenmerken uit die als positief of negatief worden gezien.

Economisch solide Positief ►

Sterke lokale economie (vis en koek).

Negatief ►

Ook arbeidsmigranten die hier werken. ►

Er is altijd werk (solidariteit met elkaar).

►

Al op jonge leeftijd goed verdienen.

Individu telt bijna niet, eigen behoeften

Kwetsbaarheden ►

worden niet altijd gestimuleerd.

Opoffering leidt tot minder zelfontplooiing.

Mentaliteit Positief ► ►

►

Negatief

Cultuur van doorzetters en

►

Arm gevoelsleven in werkcultuur.

arbeidsheroïek.

►

Niet het achterste van je tong (durven)

►

Verstikkende ervaring, weg uit het dorp (navelstreng doorsnijden).

Wars van autoriteit, recht voor zijn

laten zien. Veel ‘achter de deur’

►

Sterke wij-tegen-zij rivaliteit.

raap, niet snel de les laten lezen door

proberen te houden.

►

Druk voelen om je te bewijzen.

mensen van buiten of van hogerop.

►

Schaamtecultuur.

►

Vaak pas laat hulp inschakelen.

Koestering én verdediging van

►

Iedereen kan goed met elkaar

►

Negatieve houding bij te veel

autonomie.

opschieten en tegelijk iemand

►

Mondig en rap van tong.

neerhalen. In de aard wantrouwend

►

Trouw aan het dorp, loyaal en

naar elkaar.

►

Kwetsbaarheden

beschermend naar elkaar.

►

Niet altijd oprecht.

Eigen boontjes doppen.

►

Jezelf groter voordoen dan je bent.

bemoeienis van buiten of van bovenaf.

Cultuur Positief ►

Bloeiend verenigingsleven.

►

Veel investeren in sport en beweging.

►

Teamspirit, ‘falen is geen optie’, competitief ingesteld (blauw en rood).

►

De meesten jongeren zijn honkvast en

Negatief ►

Kennismaking met alcohol en

Kwetsbaarheden ►

soms ook drugs vindt o.a. plaats op sportclubs en in het verenigingsleven. ►

niet binnen de lijntjes blijft. ►

Het dorp als anker.

►

Hechte sociale banden.

Gevoel van uitsluiting en schaamte

Bekritisering van het niet volgen van

(zelfveroordeling op grond van

sociale codes.

afwijkend gedrag). Emotioneel zwaar

verknocht aan hun dorp. ►

Minachting voor en/of afwijzing van wie

om je er niets van aan te trekken. ►

Iedereen van buiten ziet het dorp als één gemeenschap, ook zonder dat je er part of deel aan hebt. Bijvoorbeeld: Spakenburg is voetbal en vis.

2

Een brede alcoholcultuur

►

jongeren het dorp op zoek naar weekendvertier en

Maathouden en grenzen stellen wordt moeilijk gevonden in het

komen daar meer in aanraking met drugsgebruik.

dorp, vooral bij jonge werkende mannen. De factoren die daar invloed op hebben, en die grotendeels ook gelden in het dorp

► ►

Het aanbod op de drugsmarkt is gevarieerder en meer toegankelijk geworden.

- bescherming door collega’s - werkdruk, stress en gevaarlijke situaties - zwaar, warm of stoffig werk - ploegendienst en/of

De groep jonge gebruikers is als gevolg van de feestcultus in de breedte gegroeid.

zijn: beschikbaarheid van alcohol op het werk - sociale druk om te drinken - afwezigheid van toezicht - een hoog of laag inkomen

Vooral tijdens het festivalseizoen verlaten meer

►

De invloed van de drugsmarkt doet zich tegenwoordig

onregelmatige werktijden - verveling. Naast sociaal-demografische,

sterker gelden vanwege de toegenomen invloed van de

economische en culturele factoren, speelt bij veel ouders/

georganiseerde misdaad op het dunbevolkte platteland.

volwassenen ook het ontkennen van gezondheidsrisico’s een rol.

►

Hoewel inwoners niet graag praten over deviante

Minderjarigen worden makkelijk in de verleiding gebracht om mee

verschijnselen in hun gemeenschap en het groeiende

te drinken en dit leidt nauwelijks tot discussie thuis.

recreatieve gebruik in veel kringen nog steeds een taboeonderwerp is, worden jongeren minder snel

3

weggezet als ‘junkie’ of verslaafd.

Drugsgebruik in perspectief In sommige groepen worden ook andere middelen dan alleen alcohol gebruikt. Bij het middelengebruik doet zich een tweedeling voor bij jongeren en jongvolwassen: zij die voornamelijk drinken (en soms ook roken of blowen) en een kleinere groep jongeren die ervaring heeft met ecstasy, amfetamine, 3-MMC en vooral cocaïne, maar ook bekend is met bijvoorbeeld ketamine, GHB en lachgas. De meeste middelen blijven beperkt tot festivals en kleinere thuisfeesten in het weekend. Gebruikende en niet-gebruikende peergroepen lijken zo op het eerste oog gescheiden van elkaar, maar in het verenigingsleven en bij sport loopt dit weer door elkaar. De meerderheid van de jongeren gebruikt vooral recreatief drugs, toch zijn er ook verschillen t.a.v. eerder onderzoek aan het begin van de eeuw:

4

Ontsporing drugsgebruik Er is geen sprake van een collectief drugsprobleem, aangezien een substantieel deel van de jongeren geen drugs gebruikt. Voor de meesten is drugs een fase die hoort bij de adolescentie en jongvolwassenheid. Er zijn ook groepen met een frequenter en heviger gebruikspatroon met daarbij gepaard gaande lichamelijke en geestelijke gezondheidsrisico’s. In dergelijke gevallen is er ook vaak sprake van gezinsproblematiek. De rode draad tussen alle drugs is cocaïne, waar jongeren al op vroege leeftijd mee in aanraking komen. Het middel is makkelijk verkrijgbaar en gezien het relatief hoge inkomen op jonge leeftijd ook betaalbaar. Het gebruik van cocaïne wordt door veel jongeren (maar ook volwassenen) onderschat omdat het in de beginfase van het gebruik alleen maar voordelen lijkt te hebben. Cocaïne houdt je scherp en wakker en geeft je zekerheid dat je te allen tijde kunt doorgaan als je wilt. De keerzijde is dat de positief beleefde effecten geleidelijk niet meer worden gevoeld, maar veel gebruikers tegen beter weten in blijven gebruiken.

DE AANBEVELINGEN 1

►

4

en drugsgebruik niet verzanden in symboolpolitiek. Werk

Meer ondersteuning en informatie/voorlichting over alcohol- en middelengebruik in de directe, sociale en werkomgeving

daarom een gezamenlijk alcoholplan uit (met een krachtige

►

Naar een brede aanpak en samenwerking Wees er scherp op dat nieuwe initiatieven rondom alcohol-

slogan) die door alle maatschappelijke instituties (o.a. kerken,

waar ‘niet zeuren maar doorwerken’ de boventoon voert,

scholen, (sport)verenigingen) vanuit een gemeenschappelijk

wordt het gevoelsleven en de behoefte van jongeren

belang gedragen wordt, namelijk een gezonde toekomst

aan emotionele verbondenheid, vooral in gezinnen met hardwerkende ouders, onvoldoende opgepakt.

voor minderjarigen en jongvolwassenen. Ook de horeca en andere publieke verkooppunten van alcohol zouden hier in

►

►

middelengebruik bij vrienden.

Zoek uit of je sponsors en rolmodellen (o.a. in de sport) kunt winnen voor de ondersteuning van een gezonde omgeving

Ondersteun (vanuit preventie) jongeren in groepen die zich verantwoordelijk voelen voor problematisch alcohol- en

meegenomen moeten worden. ►

Zet meer in op opvoedingsondersteuning. In een wereld

►

Het hoge alcoholgebruik bij (minderjarige) jongeren is een

(in navolging van IJsland-model). Er zit een intrinsieke kracht

punt van zorg. Zolang ouders de schadelijkheid van alcohol

in het dorp waar iets ten goede kan worden gekeerd. Als

als een fictief probleem zien, werkt dat door in het gedrag

die collectieve kracht ook kan worden ingezet op het thema

en de positieve perceptie van jongeren over alcohol. Het

alcohol, kunnen er grote stappen worden gezet.

bemoeilijkt de effectiviteit van overheidscampagnes die het alcoholgebruik onder 18 verder willen terugdringen.

Steek ook je licht eens op bij andere vissersdorpen met een vergelijkbare problematiek en welk plan van aanpak zij

►

De laissez-faire benadering van ouders bij alcoholgebruik

hebben ten aanzien van alcohol- en middelengebruik bij jonge

van minderjarigen in de thuissituatie dreigt onbewust een

dorpelingen.

potentiële aanjager te worden van forser alcoholgebruik op latere leeftijd. Het idee van ouders, dat kinderen beter thuis

2

Bemoeilijk de verkrijgbaarheid en toegankelijkheid van alcohol bij minderjarigen ►

vergunningen worden afgedwongen dat er geen alcohol meer

geestelijke gezondheidsrisico’s als gevolg van structureel

op sportparken mag worden geschonken.

lange werkdagen en weinig slaapuren (onder andere als

Kijk kritischer naar de leeftijdsgrens bij de verkoop (winkels,

gevolg van stimulantiagebruik).

Controleer scherper op leeftijd bij jongeren in de horeca geconstateerde dronkenschap.

Meer toegang naar laagdrempelige hulp en aandacht voor nazorg ►

In de laagdrempelige hulpverleningssfeer kunnen jongeren baat hebben bij het inzetten van een ervaringswerker die naturel en geloofwaardig overkomt. Ook rolmodellen kunnen inspirerend zijn voor het ontwikkelen van een positiever zelfbeeld. Met de ondersteuning van een vertrouwenspersoon creëer je een veilige omgeving voor jongeren waar ze op moeilijke momenten terecht kunnen.

►

Voor (jonge) werknemers én werkgevers moet speciale informatie/voorlichting komen over lichamelijke en

en op evenementen, evenals op het doorschenken bij

3

op de verandacultuur. ►

wordt geschonken aan jongeren. Desnoods kan er met

slijters) van alcohol aan minderjarigen. ►

zou daarom meer alcoholpreventie moeten komen gericht

Treed krachtiger op tegen de makkelijke verkrijgbaarheid van alcohol die buiten de horeca, bijvoorbeeld in sportkantines

►

onder toezicht kunnen drinken, werkt eerder averechts. Er

De organisatie van de nazorg moet beter worden afgestemd. Er zijn te weinig succesverhalen van jongeren die na het afkicken voor langere tijd abstinent blijven.

Meer weten? Neem contact op met: Ton Nabben, Senior Onderzoeker Hogeschool van Amsterdam

@ a.l.w.m.nabben2@hva.nl  06-23741172