Evaluatie Preventieakkoord def. versie.docx

EVALUATIE Zonnebrandpalen SUNDO

Gemeente Bunschoten

| 04-04-2025

1.0 Inleiding Tijdens de raadsvergadering op 29 juni 2023 heeft de raad het college verzocht om te onderzoeken of, eventueel in samenwerking met (plaatselijke) organisaties, dispensers met zonnebrandcrème geplaatst kunnen worden op de daarvoor geschikte plaatsen van watersport en recreatie. In de motie ‘Samen sterk tegen huidkanker’ staat dat de gemeenteraad van Bunschoten wenst te onderzoeken of conform de lijn van steeds meer gemeenten, het ook in Bunschoten mogelijk is, eventueel in samenwerking met (plaatselijke) organisaties, dispensers met zonnebrandcrème te plaatsen op de daarvoor geschikte plaatsen van watersport en recreatie. In de motie staat dat de reden hiervoor is dat elk jaar meer dan 83.000 mensen de diagnose huidkanker krijgen, hetgeen de meest voorkomende kankersoort in Nederland is. Goed insmeren kan huidkanker op vroege leeftijd voorkomen. Binnen de gemeente Bunschoten specifiek is te zien dat het gebied bovengemiddeld scoort ten aanzien van de kankersoort: huidkanker – Melanoom. Tot slot, staat er in de motie dat Bunschoten een recreatie- en watersportgemeente is waar inwoners en bezoekers veel worden blootgesteld aan UVstraling en dat in het kader van het lokaal gezondheidsbeleid, steeds meer gemeenten het als hun taak zien om inwoners bescherming te bieden tegen de schadelijke effecten van een teveel aan UV-straling.

Het college is vervolgens in de zomer van 2024 een pilot gestart voor 5 maanden, met twee zonnebrandpalen van het bedrijf Sundo, bij ’t Kleine Zeetje en bij de pier aan het einde van de Havenstraat. Deze palen maakten zonnebrandcrème gratis beschikbaar in de openbare ruimte en dienen daarmee als preventieve maatregel tegen huidkanker. Het initiatief is deels financieel ondersteund door het Zilveren Kruis. Nu de looptijd van de pilot met de twee zonnebrandpalen is afgelopen, is een evaluatie uitgevoerd om de voortgang en impact te beoordelen. In dit document wordt geëvalueerd hoe de inzet van de zonnebrandpalen is ervaren en worden de belangrijkste bevindingen uiteengezet voor het vervolg.



2.0 Evaluatie Gebruik Gedurende de zomerperiode mei t/m oktober 2024 zijn 10.705 smeerbeurten geregistreerd. Dit aantal ligt in lijn met landelijke gemiddelden en laat zien dat er sprake is van substantieel gebruik. Desalniettemin, is er nog wel ruimte voor groei om dit aantal te verhogen. Daarbij moet er wel vermeld worden dat het niet betekent dat er 10.705 verschillende mensen gebruik hebben gemaakt van de palen. Het kan namelijk zo zijn dat iemand de paal meerdere keren heeft gebruikt. Wel is het zo dat de paal op een gegeven moment tijdelijk pauzeert, om te voorkomen dat mensen onnodig veel gebruik maken van de zonnebrandpaal. Gedrag en Weersinvloeden Uit de data-analyse blijkt dat inwoners zich voornamelijk insmeren bij temperaturen boven de 22°C en een UV-index van 4,2 of hoger. Dit wijst op temperatuur gedreven smeergedrag. Dit vergt meer aandacht aangezien schadelijke UV-straling ook bij lagere temperaturen voorkomt. Vanaf een UV-index van 3 moeten mensen zich namelijk al insmeren, hier valt dus nog 1,2 punt winst te halen. Hier ligt een kans voor gedragsverbetering via bijvoorbeeld een informatieve campagne. De aanwezigheid van bewolking lijkt een minimale rol te spelen. Om dit beter te kunnen inschatten is er meer data nodig. Ditzelfde geld voor de aanwezige windsnelheid.

Onderhoud en vernieling De zonnebrandpalen hadden aan het begin van het seizoen last van lichte vervuiling. Sundo geeft hiervoor als verklaring dat mensen vaak in het begin nieuwsgierig zijn naar het nieuwe object in de openbare ruimte. Naarmate het seizoen vorderde, nam het onderhoud zichtbaar af. Eén incident van vernieling werd gemeld: een sticker op de paal werd losgetrokken. Dit oogde ernstig, maar betrof slechts cosmetische schade en is kosteloos hersteld door Sundo. In onderstaande foto’s is een beeld te zien van de beginperiode van de pilot en aan het eind van de pilot. Hierin is te zien dat de paal er aan het eind van de pilot beter uit ziet en dus minder werd vervuild door mensen.

Figuur 1, Zonnebrandpaal begin pilot

Figuur 2, Zonnebrandpaal eind pilot

Samenwerking Het Zilveren Kruis is positief over de samenwerking met de gemeente Bunschoten en Sundo en heeft al interesse getoond in een voortzetting in 2025. Dit betekent dat het Zilveren Kruis in 2025 ook weer een cofinanciering van 50% wil verzorgen, hetgeen de kosten voor de zonnebrandpalen aanzienlijk verlaagd.

3.0 Conclusie & vervolg De evaluatie van de inzet van de twee zonnebrandpalen in 2024 laat een positief resultaat zien in het gebruik van de palen. De resultaten tonen aan dat inwoners actief gebruikmaken van de palen, en dat er tegelijkertijd kansen zijn om het ‘smeergedrag’ verder te verbeteren met gerichte campagnes en educatie. De ongewenste vervuiling van de palen bleek aan het eind van de pilot steeds minder te worden, naarmate de interesse in het vervuilen van de palen afnam. Sundo heeft verder ook geen grote vernielingen aan de palen ervaren. Daarom is het advies dat de gemeente Bunschoten deze pilot een vervolg geeft in 2025. Wel wordt hierbij aangeraden om de zonnebrandpalen breder te promoten met specifiek aandacht voor het smeergedrag bij een hogere UV-index. Aangezien het Zilveren Kruis heeft aangegeven dat zij in 2025 graag weer samenwerken met de gemeente Bunschoten, maakt dit de kosten voor een eventueel vervolg aanzienlijk lager. Daarnaast is er in 2025 nog bestaand budget beschikbaar om de zonnebrandpalen te bekostigen. Voor de jaren vanaf 2026 zal er geld vrij moeten worden gemaakt voor de zonnebrandpalen. Daarom zal er in 2025 een verzoek worden ingediend voor de kadernota vanaf 2026.