Evaluatie Preventieakkoord def. versie.docx

EVALUATIE LOKAAL PREVENTIEAKKOORD

Gemeente Bunschoten

| 7-02-2025

1.0 Inleiding In oktober 2018 werd het Nationaal Preventieakkoord ondertekend. Dit akkoord heeft de ambitie om een gezonder Nederland te creëren. In het akkoord staat preventie voorop en worden mensen, jong en oud, gestimuleerd om gezonde keuzes te maken. Een gezonde leefstijl is hierin belangrijk. Het Nationale Preventieakkoord moet ervoor zorgen dat in 2040 roken, overgewicht en alcoholgebruik zijn verminderd. In de gemeente Bunschoten wordt veel gedaan aan preventie op het gebied van gezondheid. De gemeente is JOGG-gemeente en er is een Lokaal Sportakkoord afgesloten. Daarnaast werken meerdere organisaties aan het welzijn en de gezondheid van inwoners, waarbij de ene organisatie zich meer richt op jongeren en de andere meer op ouderen. Toen het Nationaal Preventieakkoord werd gepresenteerd, heeft de gemeente direct gekeken welke stappen gezet konden worden om hierop aan te sluiten. De gemeente wilde met vertegenwoordigers uit de zorg, het welzijn, het onderwijs, de sport en het bedrijfsleven het Lokaal Preventieakkoord ontwikkelen. Na de toekenning van VNG werd een kopgroep samengesteld, welke mee ging denken én werken. Lokaal Preventieakkoord Lokale Bunschoter stakeholders én de gemeente Bunschoten hebben een lokaal preventieakkoord gesloten in 2021. De doelen komen voort uit het Nationaal Preventieakkoord.

In dit akkoord kiezen de betrokken partijen ervoor om de volgende ambities na te streven: 1. In 2040 is er minder overgewicht en minder obesitas. Het percentage overgewicht bij jeugd (jonger dan 20 jaar) daalt van 9% naar 5%. In 2025 moet de daling ingezet zijn en in 2030 moet dit 7% zijn. In 2035 moet de daling zich verder doorzetten. Bij de groep 20+ moet een daling van 51% naar 40% worden behaald (dit ligt bijna 5% boven het landelijke gemiddelde). In 2025 moet de daling ingezet zijn en in 2030 moet dit 45% zijn. In 2035 moet de daling zich verder doorzetten. Wij gaan in de gemeente Bunschoten werken aan overgewicht door in te zetten op gezonder eten en drinken, gezonder leven en meer bewegen. 2. Een rookvrije generatie in 2040. 0% van de zwangere vrouwen en jongeren rookt en minder dan 5% van de inwoners van Bunschoten boven de 18 jaar rookt. Op dit moment rookt 8,5% van de jongeren en 6,9% van de zwangere vrouwen. In 2025 moet de daling ingezet zijn en in 2030 rookt 5% van de jongeren en 4% van de zwangere vrouwen. In 2035 moet de daling zich verder doorzetten. Momenteel rookt 18% van de inwoners boven de 18 jaar. In 2025 moet er een daling ingezet zijn en in 2030 moet dit 12% zijn. In 2035 moet de daling zich verder doorzetten. 3. In 2040 is er minder overmatig en zwaar alcoholgebruik. Maximaal 5% van de volwassenen drinkt overmatig en maximaal 5% drinkt zwaar.

Jongeren onder de 18 jaar drinken niet. In 2020 drinkt 19,5% van de volwassen (19-65 jaar) overmatig en 10,9% is een zware drinker. In 2025 moet de daling ingezet zijn en in 2030 drinkt 17% overmatig en 8% drinkt zwaar. In 2035 moet de daling zich verder doorzetten. Onder jongeren drinkt 41%. In 2025 moet er een duidelijke daling ingezet zijn en in 2030 moet dit 20% zijn. In 2035 moet de daling zich verder doorzetten. 4. Verminderen drugsgebruik. Stichting De Boei constateert dat drugsgebruik en –overlast zichtbaarder wordt. Deze ambitie zit niet in het Nationaal Preventieakkoord, maar de gemeente Bunschoten wil hier wel graag aan de preventieve kant energie in steken. In dit document wordt geëvalueerd in hoeverre de ambities tot op heden zijn nagestreefd en worden de belangrijkste bevindingen uiteengezet voor het vervolg.

2.0 Voortgang ambities 2040 In dit hoofdstuk wordt een update gegeven, wat betreft de cijfers, per doel van het Lokaal Preventieakkoord. 1. In 2040 is er minder overgewicht en minder obesitas Uit de Gezondheidsmonitor Jeugd 2023 blijkt dat 79% van de jongeren wekelijks sport bij een club of vereniging en 91% is wekelijks actief in de vrije tijd (zowel binnen als buiten clubverband). 3 Bovendien fietst of loopt 92% van de jongeren dagelijks naar school, wat bijdraagt aan een actieve leefstijl. Uit het Gemeenteprofiel GALA van de GGD blijkt dat in 2022 de percentages overgewicht (inclusief obesitas) ten opzichte van 2019 in de leeftijdscategorieën 5-6-jarigen, 10-11-jarigen en 13-14-jarigen afgenomen of gelijk gebleven zijn.4 Hiernaast zien we wel dat het aantal volwassen met overgewicht in Bunschoten hoog is. In 2020 was het aantal volwassenen tussen de 19 en 64 jaar oud met overgewicht 44%. In 2022 is dit aantal gestegen naar 55%. Bij de leeftijd van 65 jaar en ouder zien we dat het percentage in 2020 65% was en in 2022 69% (zie Figuur 1). Daarom is het wel van belang om te blijven inzetten op overgewicht bij de jeugd om op jonge leeftijd een gezonde leefstijl te leren en zo op latere leeftijd deze ook te behouden. Daarnaast moeten we blijven inzetten op de groep van 18+ en ouder omdat deze groep ook weer het voorbeeld geeft voor kinderen.

Wat betreft het aantal 19 tot 64-jarigen met obesitas, ook hier zien wij een stijging van 14% in 2020 naar 18% in 2022. Bij de leeftijd van 65 jaar en ouder loopt dit aantal op van 20% in 2020 naar 25% in 2022.

Figuur 1, Cijfers Overgewicht volwassenen gemeente Bunschoten en regio Utrecht

2. Een rookvrije generatie in 2040 In de Gezondheidsmonitor Jeugd 2023 komt naar voren dat het aantal jongeren dat rookt in de gemeente Bunschoten sinds 2011 afloopt van 12% naar 5% in 2021. In 2023 is er wel weer een stijging naar 7% te zien. Regionaal is een zorgelijke trend te zien in het percentage jongeren dat wekelijks of vaker vapet. In 2019 en 2021 was dat in de regio Utrecht nog 1% van de jongeren (er zijn in dit jaar geen cijfers van Bunschoten bekend), in 2023 is dit percentage 8%. In Bunschoten vapet in 2023 9% van de jongeren wekelijks. Deze trend geeft reden om meer in te zetten op het voorkomen van jongeren die vapen, naast het voorkomen van tabak roken.

Bij volwassenen en senioren rookt 19,8% in 2022. Dit is een stijging ten opzichte van 2020 waar 15,2% rookte. Een voorlopige daling van deze cijfers is dus helaas nog niet te zien. Bij het aantal zwangere vrouwen dat rookt is wel een daling te zien. In 2021 rookte namelijk 8,8% van de zwangere vrouwen en in 2023 was dit 6,4%. Dit is overigens nog steeds hoger dan de regionale cijfers van 3,1%. 3. In 2040 is er minder overmatig en zwaar alcoholgebruik Wat alcoholgebruik betreft zien we dat het percentage jongeren dat de afgelopen vier weken alcohol heeft gedronken is gedaald van 41% in 2019 naar 35% in 2023. Ook is positief dat het percentage ouders dat alcoholgebruik van hun kinderen tussen de 13 en 17 jaar oud goedkeurt (van drinkers van een heel glas of meer) is gedaald van 54% in 2021 naar 38% in 2023. Dit is een stap in de goede richting. Bij volwassenen tussen de 18 en 64 jaar zien we een stijging bij de categorie ‘zware drinkers’ van ongeveer 4% (van 11% naar 15%). Ook bij de volwassenen die overmatig drinken, is een stijging van ongeveer 2% te zien.

Figuur 2, Cijfers afkeuring alcoholgebruik door ouders gemeente Bunschoten en regio Utrecht

4.

Verminderen drugsgebruik In Bunschoten gebruikte in 2021 2% van de jongeren in de laatste 4 weken wiet of hasj. In 2023 is er een stijging naar bijna 4% te zien. Voor jongvolwassenen van 16 tot en met 25 jaar oud geldt dat in 2024 12% in de laatste 4 weken cannabis heeft gebruikt. 5 In 2022 was dit nog 9%. Van deze groep is bekend dat in 2022 12% van de jongvolwassenen in de laatste 4 weken middelen (hard- en softdrugs) gebruikt. In 2024 is dit percentage

gestegen naar 17%. Recente cijfers van de doelgroep volwassenen en senioren zijn niet beschikbaar. Landelijke trends Uit bovenstaande cijfers blijkt dat de interventies uit het Lokaal Preventieakkoord mogelijk niet voldoende effect hebben gehad om de vooraf vastgestelde doelen te behalen. Dit blijkt ook uit een rapport van het RIVM, dat in februari 2024 uitkwam, waarin de effectiviteit van de afspraken uit het Nationaal Preventie Akkoord werd geëvalueerd.1 Volgens dit rapport is er enige vooruitgang geboekt, maar de ambities voor 2040 lijken moeilijk haalbaar. Uit dit rapport blijkt bijvoorbeeld dat het aantal rokers onder de huidige afspraken iets afneemt, maar het doel van maximaal 5% rokers wordt niet behaald. Volgens de berekeningen zou 13% van de volwassenen in Nederland roken zonder de afspraken, en met de huidige maatregelen blijft dit aantal rond de 10%. Ook de ambitie om de nationale trend van de toename in overgewicht om te draaien naar een daling lijkt niet haalbaar. De ambitie is dat in 2040 maximaal 38% van de volwassenen en maximaal 9,1% van de kinderen (4 t/m 17 jaar) overgewicht heeft. Echter, volgens het onderzoek komt dit met de afspraken uit op ruim 55% van de volwassenen. Zonder afspraken zou dat 58% zijn. Ook hier zijn de huidige maatregelen dus niet voldoende om de beoogde resultaten te behalen.

Met betrekking tot het alcoholgebruik is dezelfde trend te zien. De ambitie is dat van de mensen die alcohol gebruiken, 5% problematische drinkers zijn in 2040. Uit de berekening blijkt dat deze groep met de afspraken nauwelijks daalt en uitkomt op ongeveer 8% in 2040. Al met al is de conclusie van dit rapport dat er landelijk stevigere maatregelen nodig zijn om de ambities te kunnen behalen. Denk aan extra prijsverhogingen op roken, goedkoper gezond voedsel, verkooppunten voor ongezond voedsel beperken en alcoholhoudende dranken minder beschikbaar maken. Echter, het is belangrijk om te vermelden dat het RIVM-rapport geen rekening houdt met maatregelen zoals het beperken van kindermarketing voor ongezond voedsel en het bevorderen van beweging, omdat deze niet direct in de cijfers terug te koppelen zijn op BMIontwikkeling.2 Volgens Stichting Jongeren op Gezond Gewicht (JOGG) geeft het rapport hierdoor een onvolledig beeld van de situatie. Daarnaast is het moeilijk om de impact van de interventies te meten, door het ontbreken van concrete cijfermatige voortgangsinformatie en konden gegevens die wel beschikbaar waren niet altijd direct worden vertaald naar de effecten op de leefstijlkenmerken die nodig zijn voor de doorrekening.

Mede daarom hebben we ervoor gekozen om niet alleen naar de cijfers te kijken, maar ook inhoudelijk te evalueren met de betrokken partijen in het Lokaal Preventieakkoord. Tot slot, is het belangrijk om te vermelden dat je gedragsverandering niet in drie jaar kan realiseren. Er gaan vaak meerdere jaren overheen voordat men echt van gedrag veranderd en deze resultaten ook terug zijn te zien in de cijfers.

1 Impact Nationaal Preventieakkoord op roken, overgewicht en problematisch alcoholgebruik nog onvoldoende. RIVM. (2024). https://www.rivm.nl/nieuws/impact-nationaal-preventieakkoord-op-roken-overgewicht-en-problematisch-alcoholgebruik-nog 2 Impact van het Nationaal Preventie Akkoord. JOGG. (2024). https://wiki.jogg.nl/wiki/updates/impact-van-het-nationaal-preventieakkoord 3 Gezondheidsmonitor Jeugd 2023 https://ggdru.buurtmonitor.nl/dashboard/dashboard/jongeren 4 Gemeenteprofiel GALA 2022 https://ggdru.buurtmonitor.nl/dashboard/dashboard/gemeenteprofiel-gala 5 Gezondheidsmonitor Jongvolwassenen 2024 dashboard - Jongvolwassenen - Bunschoten

3.0 Samenwerkende partijen Het Lokaal Preventieakkoord van de gemeente Bunschoten is ondertekend door meerdere organisaties. Daarnaast is er een kopgroep gevormd waarin onder andere vertegenwoordigers van NBSS, het Fysiohuis, Huisartsen Eemland, De Boei, de GGD en de gemeente Bunschoten plaatsnamen. Samen zijn meerdere interventies ingezet en is kennis uitgewisseld. In dit hoofdstuk wordt de onderlinge samenwerking tussen de organisaties in de kopgroep en de uitvoering van de interventies geëvalueerd. Deze informatie is opgehaald bij de leden van de kopgroep. Samenwerking binnen de kopgroep De samenwerking binnen de kopgroep werd als zeer positief ervaren. De partijen in de kopgroep waren erg betrokken en er waren korte lijntjes onderling. Daarbij vond men het erg prettig dat er een uitvoerend lid betrokken was die de uitvoering van nieuwe interventies op zich kon nemen. Dankzij deze dynamiek konden interventies snel worden uitgerold en werd kennis effectief gedeeld. Wel bleek dat de rol van de kopgroep soms verder ging dan bedoeld. Hoewel de groep een meer sturende en strategische functie had moeten hebben, lag de nadruk in de praktijk vaak op uitvoerende taken. Hierdoor kwamen overkoepelende afstemming en strategische besluitvorming minder aan bod.

Inmiddels is dit verbeterd doordat de kopgroep nu deel uitmaakt van de klankbordgroep GALA (Gezond en Actief Leven Akkoord), waar thema’s beter worden verbonden en strategische samenwerking wordt versterkt. Betrokkenheid van andere partijen Het betrekken en blijven motiveren van partijen binnen het Lokaal Preventieakkoord, maar buiten de kopgroep, was niet altijd eenvoudig. Vooral partijen die geen directe kerntaak hebben op de thema’s van het akkoord, waren minder intensief betrokken. Vanuit de kopgroep zijn verschillende initiatieven ondernomen om deze partijen te informeren en actief te betrekken, zoals het organiseren van bijeenkomsten en het versturen van nieuwsbrieven. Een belangrijke les is dat het vooraf duidelijker afstemmen van verwachtingen en rollen had kunnen helpen om de betrokkenheid te vergroten. Het vrijblijvende karakter van het Preventieakkoord maakte dat de mate van verantwoordelijkheid en inzet per partij verschilde. Interventies De uitvoering van de interventies werd op verschillende plekken belegd. De thema’s ‘alcohol en drugs’ werden ondergebracht bij de Stuurgroep Preventie Middelengebruik, terwijl voor het thema Roken een aparte werkgroep was opgericht. Voor het thema overgewicht waren JOGG of NBSS verantwoordelijk. De effectiviteit verschilde per interventie, zoals in de interventiematrix in hoofdstuk 4 te zien is.

Sommige interventies zijn goed van de grond gekomen en waren succesvol, terwijl andere minder effectief waren. De interventies op het gebied van overgewicht gingen over het algemeen goed. Daarin zie je dat NBSS veel contacten al had en deze kon benutten. Ook de inzet van het uitvoerend lid heeft hieraan bijgedragen. Verschillende acties hebben naarmate de jaren steeds meer aandacht gekregen. Interventies op het thema Alcohol en Drugs waren vooral publiekscampagnes, zoals "Zien drinken, doet drinken," "Stoptober," "IkPas," en "Wereld Niet Roken Dag." De uitvoering van deze campagnes verliep over het algemeen goed; doordat ze gericht waren op communicatie, waren ze laagdrempelig en eenvoudig te organiseren en uit te voeren. Wat hierbij lastig te beoordelen blijft, is de effectiviteit van deze campagnes op de lange termijn. Hoewel de boodschap breed is verspreid, kunnen we moeilijk meten of de campagnes daadwerkelijk het gewenste effect hebben gehad op het gedrag van de doelgroep. Overige interventies bij dit thema werden al uitgevoerd door de Stuurgroep Preventie Middelengebruik. Voor andere interventies, zoals de Week tegen Suiker, was samenwerking met nieuwe partners zoals diëtisten noodzakelijk. Hier stuitte de kopgroep op een ander obstakel: het was

voor deze partners vaak moeilijk om tijd vrij te maken. Daarnaast zorgde de wisseling van de JOGG-regisseur ervoor dat het netwerk opnieuw opgebouwd moest worden, waardoor inzet op deze interventie niet goed van de grond kwam. De effectiviteit van interventies is moeilijk meetbaar, vooral bij publiekscampagnes die zich richten op bewustwording. Toch ontvingen we signalen dat bepaalde campagnes goed werden ontvangen en herkend werden door de inwoners. Campagnes als ‘Zien drinken, doet drinken’, ‘IkPas’ en ‘Zit niet stil in April’ lijken effectief in het vergroten van de bewustwording en het stimuleren van gedragsverandering. Het helpt hierbij dat ‘IkPas’ en ‘Zien drinken, doet drinken’ onderdeel zijn van landelijke campagnes, wat hun bereik en herkenbaarheid vergroot. Bij de campagne ‘Zit niet stil in April’ gaven deelnemers aan dat zij gedurende de maand meer hebben bewogen dan normaal vanwege het competitieonderdeel dat erin zat. Daarnaast zag je bij deze campagne ook dat het aantal deelnemers ook elk jaar toenam. Het afgelopen jaar waren er bijna 200 deelnemers. Communicatie Bij de publiekscampagnes is communicatiemateriaal naar de aangesloten partijen gestuurd, met het verzoek dit te delen binnen de eigen praktijk, school, etc. Op die manier sprak iedereen één gezamenlijke boodschap uit.

Er was ook een eigen website van het Lokaal Preventieakkoord waar deze informatie beschikbaar was en waar partijen het communicatiemateriaal konden vinden. Alles werd zo kant-en-klaar mogelijk aangeleverd, zodat de partijen er weinig extra werk aan hadden. Toch bleek in de praktijk dat niet alle partijen het materiaal actief deelden, zoals onder het kopje ‘samenwerking’ al wordt besproken. Het bleek wel een goede zet te zijn om aan te haken bij landelijke campagnes en partijen via de nieuwsbrief te informeren. Zo kreeg men via verschillende media met het thema te maken.

4.0 Interventiematrix In onderstaande tabel is een overzicht te zien van de overkoepelende taken die vanuit het Lokaal Preventieakkoord zijn uitgevoerd. Overkoepelende uitvoering Nieuwsbrief Mail- en websitebeheer Organisatie bijeenkomsten Lokaal Preventieakkoord

Uitvoering aan interventies en campagnes uit kalender Koppeling tussen Sportakkoord en Preventieakkoord

Opzetten, vormgeving en uitsturen van de kwartaal nieuwsbrief naar betrokken partijen. In samenwerking met Bluedust werd de website ge-update en communicatie via de mail bijgehouden. Campagnes werden via krant, mailing, website (www.preventieakkoordbunschoten.nl) en nieuwsbrief, die naar de aangesloten partijen werd verstuurd, verspreid. Op 3 november 2021werd de bijeenkomst georganiseerd waarbij 30 partijen het bord ondertekenden om mee te participeren aan het Lokale Preventieakkoord. Op 9 nov 2022 werd een bijeenkomst voor alle betrokken partijen georganiseerd waarin terug- en vooruitgeblikt werd op het Preventieakkoord. Op 23 oktober 2024 werd de laatste bijeenkomst van het Preventieakkoord georganiseerd waarin de resultaten verteld werden en de aanwezigen geïnformeerd werden over de landelijke en regionale ontwikkelingen (IZA/ GALA), waarna het afgesloten werd met een informatiemarkt met verschillende gezondheidsinitiatieven in onze gemeente. Ondersteunend aan de werkgroepen (regelen van promotiemateriaal, contact met voorzitter werkgroepen, etc.). Om de pijlers onder de aandacht te brengen werd elke maand in het teken gezet van één van de pijlers met bijbehorende interventies of acties.

Doordat het overkoepelend uitvoerend lid zowel ondersteunend was aan het Sportplatform als aan de kopgroep van het Lokale Preventieakkoord, konden er makkelijk lijntjes gelegd worden tussen de twee akkoorden.

In onderstaande tabel is een overzicht te zien van alle interventies die men tijdens de uitvoering van het Lokaal Preventieakkoord wilde inzetten voor de verschillende doelgroepen en of dit uitgevoerd is of niet. De kolom ‘ervaring’ is ingedeeld op basis van de ervaring vanuit de gemeente Bunschoten de kopgroep van het Lokaal Preventieakkoord. Interventie

Verantwoordelijke

Wereld niet Roken dag

Stuurgroep Middelengebruik

Stand van zaken (rood/oranje/groen )

Ervaring

Toelichting

Positief

Beschikbaar stellen van rookvrije stoeptegels i.s.m. de GGD. De kinderburgemeester is hierbij betrokken geweest en interviewde Judith Herder (longarts, Meander Medisch Centrum) over de gevolgen van roken. Daarnaast is er een flyer ontwikkeld met informatie over het lokale hulpaanbod voor inwoners die willen stoppen

Zorgkaart roken

Gemeente Bunschoten

Positief

Rookvrije Zorg

Scala Medica en de Haven

Positief

Bedrijven / kerken / verenigingen

Positief

Rookvrije speeltuinen

Gemeente Bunschoten

Positief

Stoptober

Stuurgroep Middelengebruik

Positief

Rookvrije pleinen accommodaties

/

met roken. Deze flyer wordt actief verspreid door zorgaanbieders en andere betrokken organisaties, die de flyers hebben ontvangen om door te geven aan hun cliënten en patiënten. Ook is de campagne PUUR Rookvrij gelanceerd. In samenwerking met Huisartsen Eemland is een zorgkaart gemaakt die huisartsen kunnen gebruiken om burgers die willen stoppen met roken makkelijk door te verwijzen naar verschillende behandeltrajecten. Deze zorgkaart biedt een overzicht van alle opties die iemand heeft om hulp te krijgen bij het stoppen met roken en is een fijne tool voor huisartsen om tijdens het gesprek met de patiënt te gebruiken. Scala Medica heeft zichtbaar aangegeven dat ze rookvrij zijn. Ook De Haven is rookvrij. De Haven heeft hun aanpak ook ter inspiratie toegelicht tijdens de bijeenkomst in 2022. In samenwerking met de GGD zijn er in de afgelopen periode meerdere terreinen rookvrij gemaakt. Dit werd mogelijk door het beschikbaar stellen van rookvrije stoeptegels. Kinderopvanglocaties, sportorganisaties, scholen en andere betrokkenen hebben deze stoeptegels ontvangen en gebruiken ze om zichtbaar te maken dat hun terreinen rookvrij zijn. Ook zijn er twee kerken die stoeptegels hebben neergelegd om te laten zien dat het kerkplein rookvrij is. Een paar pleinen en bedrijventerreinen zijn vanaf nu gemarkeerd als rookvrij terrein middels de rookvrije tegels en bordjes.

Echter, er kunnen nog meer terreinen bij. Elke nieuwe of gerenoveerde speeltuin in Bunschoten is vanaf nu gemarkeerd als rookvrij terrein middels de rookvrije tegels en bordjes. Aandacht voor cijfers roken en effecten i.s.m. Judith Herder Meander Medisch Centrum. Eerstelijnszorgprofessionals in onze gemeente konden

Smokefree-challenge

Stuurgroep Middelengebruik

Positief

IkPas

Stuurgroep Middelengebruik

Positief

Drink met mate

Stuurgroep Middelengebruik

Positief

Instructie Verantwoord Alcoholgebruik

Sportverenigingen en Sportplatform

Neutraal

Opleiding Hygiëne

Teamfit  Horeca en sportverenigingen

Neutraal

Stuurgroep Middelengebruik

Positief

Sociale

Stop direct met drugs

de training Very Brief Advice volgen. Dit is een laagdrempelige methode om in 30 seconden roken onder de aandacht te brengen tijdens een consult. VBA is een advies geven aan rokers waarin de zorgprofessional aangeeft wat de meest effectieve wijze is om te stoppen met roken. Dit is een wetenschappelijk bewezen effectieve interventie. De Smokefree-challenge is onder de aandacht gebracht bij het Oostwende College (het is voornamelijk een challenge op het voortgezet onderwijs). Zet je alcoholgebruik 40 dagen op pauze challenge i.s.m. Ik Pas – onder de aandacht d.m.v. borden langs de weg, posters en krant en de inzet van lokale ambassadeurs. Elk jaar is ingezet op de campagne Zien drinken, doet drinken. Het doel van de campagne is om ouders en andere volwassenen bewust te maken van de invloed die zij met hun drinkgedrag hebben op de beeldvorming van alcohol en het latere drinkgedrag van kinderen. Het advies is om in het bijzijn van kinderen geen alcohol te drinken. In 2024 heeft het Oudercomité ook een ouderwijsavond in samenwerking met De Boei georganiseerd waarin dit thema centraal stond. De Instructie Verantwoord Schenken is tegenwoordig een gratis e-learning die NOC NSF aanbiedt. Dit hoeven wij dus niet meer vanuit de gemeente aan te bieden. Wel wordt het volgen van de e-learning gestimuleerd door de gemeente.

Link: https://nocnsf.nl/wat-doet-nocnsf/sporten-maatschappij/gezonde-sportomgeving/e-learningverantwoord-alcohol-schenken. Als een vereniging een paracommerciële drank- en horecavergunning wil, dan moeten een aantal mensen de Verklaring Sociale Hygiëne halen. Dat is een vereiste vanuit de wet. Lesprogramma’s Oostwende College onder de aandacht in nieuwsbrief m.b.t. alcohol, drugs, roken. Oostwende

Signalering  harde aanpak Gezonde jeugd

Burgers  Boa’s en politie

Neutraal

Stuurgroep Preventie Akkoord: Gezond Gewicht

Positief

Week zonder Suiker

Stuurgroep Preventie Akkoord: Gezond Gewicht

Neutraal

Wandel naar je werk/school (Ommetje)

Stuurgroep Preventie Akkoord: Gezond Gewicht & sportplatform

Positief

Kies je Sport

NBSS en LO-groep Oostwende

Positief

Op de fiets / lopend naar (campagne Safe bij de

NBSS

Positief

College heeft het certificaat Gezonde School op het thema ‘Alcohol, roken en drugs’. Straat- en jeugdwerkers onder de aandacht in nieuwsbrief i.s.m. de Boei. Het oudercomité Glashelder is opgestart en alternatieve activiteiten voor jongeren zijn georganiseerd onder de noemer Sport, eat, fun i.s.m. De Boei. Aanbod van Jellinek onder de aandacht in de nieuwsbrief. Jellinek heeft ook een presentatie gegeven aan zorgprofessionals hoe ze signalen van drugsgebruik kunnen herkennen en hoe ze het gesprek hierover met de client kunnen voeren. Dit actiepunt valt ondertussen onder het reguliere werk van de BOA’s. Via de kinderburgemeester en kinderraad werd de challenge ‘Dobbel je Fit’ bij de basisscholen groep 8 samengesteld en uitgevoerd om kinderen gezonder te laten eten of meer te bewegen. Oproep in de nieuwsbrief tot meedoen met Nationale Suikerchallenge: 7 dagen gezond eten en drinken in samenwerking met Diabetes fonds. Hier is nog verbetering mogelijk omdat het de bedoeling was om met een diëtist samen te werken, maar dit is niet doorgegaan. In samenwerking met verschillende zorginstellingen, onderwijsinstellingen, Stichting Ommetje en het bedrijfsleven voerden we deze interventie uit om de inactieve inwoners actiever te maken: 30 dagen élke dag een ommetje maken. Dit werd gedaan onder het mom van de campagne ‘Bunschoten zit niet stil in april’.

In totaal deden in drie jaar 597 inwoners mee in 72 teams. Een erg mooi resultaat dus! Dit project loopt nog steeds. Kinderen van groep 3 tot en met 8 van de bassischool kunnen een proefles volgen bij verenigingen om een passende sport uit te kiezen. Om meer kinderen op de fiets naar school te krijgen, hebben we de Campagne ‘Safe bij de bel’ gedaan bij

bel)

meerdere basisscholen. Tijdens de campagneweken werden zowel kinderen als hun ouders op verschillende manieren betrokken en gestimuleerd. Zo verzamelden basisschoolleerlingen gedurende 4 weken stickers, die ze op een grote klassenposter plakken. De stickers verdienden ze telkens als ze lopend of fietsend naar school gaan. Iedereen die genoeg stickers verzamelt, ontvangt aan het einde van de actieweek een echte Safe bij de Bel – fietsbel! “Door de campagne ‘Safe bij de Bel’ kwamen 17% meer kinderen iedere dag lopend of op de fiets naar school. Een prachtig resultaat! We zetten de campagne nu uit in de hele gemeente.” (Marianne Wajer, gemeente Bunschoten)

Doorverwijzen Motorische Remedial teaching (MRT) Gezonde kantine & JOGG

Huisartsen en NBSS

Positief

Teamfit en NBSS

Positief

Gezonde school

GGDrU

Positief

Voor lopend naar werk hebben we deelgenomen aan de campagne ‘Ommetje’ waarbij het werd gestimuleerd dat werknemers lopend naar het werk gingen of op het werk een stuk wandelen. De doorverwijzing voor dit programma voor breed motorische ontwikkeling verloopt en dit gebeurt nu ook vanuit het sociaal team. TeamFit aanpak opgestart bij verschillende verenigingen: HVBS – eerste stappen worden gezet (in samenwerking met het Sportplatform) VV IJsselmeervogels – eerste stappen zijn gezet richting waterdrinken (doormiddel van gratis aanbod vanuit JOGG). TeamFit heeft een presentatie gegeven over de Gezonde Sportkantine tijdens het Sportcafé van het Sportplatform. Ondersteuningsaanbod van TeamFit bekendgemaakt bij de sportverenigingen. Challenge ‘Dobbel je Fit’ bij de basisscholen groep 8 samengesteld en uitgevoerd om kinderen gezonder te laten eten of meer te bewegen. ’t Kruisrak haalde het

Gecombineerde Leefstijl Interventies

Fysiohuis en podotherapeut

Positief

Beweegweek voor ouderen

NBSS

Neutraal

Vitaliteit op de werkvloer

Fysiohuis De Haven

Positief

Nationale Sportweek & Vitakliteitsweek

Fysiohuis & NBSS

Positief

Stand van zaken: Groen = afgerond Oranje = de interventie is gestart maar er is verbetering mogelijk Rood = niet afgerond en/of gestart

vignet Gezonde School voor de thema’s voeding, sport en bewegen en voor roken en alcoholpreventie. ‘t Sterrenlicht heeft ingezet op waterdrinken. GGD blijft scholen stimuleren. Er worden op het moment twee soorten Gecombineerde Leefstijl Interventies uitgevoerd in de gemeente Bunschoten. ‘Dobbel je Fit’-toolkit voor ouderen werd samengesteld en uitgedeeld bij alle zorginstellingen om hiermee aan de slag te gaan. Ook is een dansworkshop door NBSS georganiseerd. Wel doen er maximaal 50 ouderen tijdens deze week mee hetgeen nog een laag aantal deelnemers is. Daarom wordt er in 2025 tijdens de Nationale Sportweek extra ingezet op het werven van ‘oudere’ deelnemers. Het Fysiohuis voerde een gronding werkplekonderzoek uit met een team van een fysiotherapeut en een ergotherapeut, die alle medewerkers persoonlijk evalueren. De Haven heeft subsidie ontvangen voor het stimuleren van een gezondere leefstijl onder werknemers. Voestalpine heeft tijdens de bijeenkomst van het preventieakkoord gepresenteerd wat zou op dit onderdeel doen om zo andere te inspireren. Tijdens de Nationale Sportweek en de Vitaliteitsweek zijn er meerdere evenementen georganiseerd om aandacht te besteden aan meer bewegen. Denk aan een meerkamp, sportclinics voor de jeugd en het danspaleis voor senioren.

In samenwerking met het Sportplatform is deze week steeds succesvoller geworden in Bunschoten en trekt het jaarlijks honderden deelnemers van jong tot oud.

Subsidies Om partijen te stimuleren om ook zelf aan de slag te gaan met de pijlers, is er budget beschikbaar gesteld waar partijen in aanmerking voor kwamen om subsidie aan te vragen voor een activiteit die aansloot bij het Preventieakkoord. Dit is tot maximaal 1000eu incl. BTW, en voor commerciële partijen geldt cofinanciering. In totaal zijn de volgende aanvragen gedaan:  Valpreventie/Valscreeningsdag (de Haven/Fysiohuis)  Meer bewegen voor medewerkers/hardlooptraining (de Haven).

5.0 Conclusie & vervolg De evaluatie van het Lokaal Preventieakkoord laat een positief resultaat zien in termen van samenwerking en het opzetten van gezondheid bevorderende activiteiten. Het akkoord heeft succesvol lokale partijen bij elkaar gebracht, wat resulteerde in de uitvoering van diverse interventies gericht op het bevorderen van een gezonde leefstijl. De samenwerking binnen de kopgroep werd als zeer positief ervaren, ondanks de uitdaging van de toenemende uitvoerende rol van de groep in plaats van de oorspronkelijke strategische functie. De oprichting van de Klankbordgroep GALA biedt een verbetering van de strategische afstemming en samenwerking. Een belangrijk aandachtspunt is om de partijen die het akkoord hebben getekend, ook betrokken te houden. Dit blijkt een belangrijke les voor toekomstige initiatieven. De effectiviteit van de interventies varieerde, maar er werden positieve resultaten behaald. Een opvallend resultaat was de campagne 'Safe bij de Bel', waarbij 17% meer kinderen dagelijks lopend of op de fiets naar school gingen. Daarnaast nam het aantal deelnemers aan de 'Zit niet stil in April'-campagne elk jaar toe, wat wijst op een succesvolle stimulans voor meer beweging. Hoewel het moeilijk is om de langetermijneffecten van deze campagnes volledig te meten, wijzen de signalen op een positief effect, vooral op korte termijn.

Daarnaast blijkt dat echt echte, grote stappen richting een gezondere leefomgeving niet alleen op gemeentelijk niveau gezet kunnen worden. Voor het behalen van ambitieuze doelstellingen is aanvullend landelijk beleid noodzakelijk, zoals maatregelen om gezond eten betaalbaarder te maken of het invoeren van een suikertaks. Door het stopzetten van de SPUK-regeling Lokale Preventieakkoorden kan het akkoord niet verder in de huidige vorm. De thema's uit het akkoord vallen nu onder het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA), waar ze onderdeel uitmaken van het bredere gemeentelijke beleid. Dit zorgt ervoor dat de activiteiten voortgezet kunnen worden, met meer aandacht voor een integrale aanpak van gezondheid, welzijn en leefbaarheid in de gemeente. Kortom, het Lokaal Preventieakkoord heeft een solide basis gelegd voor de toekomstige gezondheidsinitiatieven in onze gemeente. De samenwerking is versterkt, maar er blijft werk aan de winkel om de betrokkenheid van partijen verder te waarborgen en de uitdagende doelstellingen te behalen. De overgang naar het GALA biedt de kans om de behaalde resultaten te borgen en uit te breiden, met een blijvende focus op integrale gezondheid.