2023 Bunschoten presentatie onderzoek

Alcohol, drugs en opgroeien in Bunschoten Over sappies, nakkies en kattenogen in een vissersdorp

Ton Nabben Hogeschool van Amsterdam (Faculteit Maatschappij en recht) Bunschoten 20 april 2023

Dataverzameling & rapportage Verkenning/veldwerk: ‘Amsterdammers op bezoek’ Diepte-interviews (topiclijst): • 5 sleutelfiguren (geloof; handhaving; maatschappelijk; werk; cultuur) • 6 jongeren (over groepen & culturen: geloof, sport, toekomst, uitgaan, werk, drugs)

Focusgroep met professionals: • Validering onderzoeksbevindingen • Discussie & (toekomstige) interventies m.b.t. middelengebruik en risicogedrag • Aanbevelingen voor gemeente, verenigingen, preventie en ouders

Kwalitatief onderzoek Beschrijving aard dorp (unieke kenmerken) Historische en sociaal culturele context Beschrijving leefwereld en opgroeien jongeren Alcohol- & middelengebruik (drug, set en setting model) • Geen cijfers maar inzicht in profielen en patronen van middelengebruik • Geldende groepsnormen en informele regels • Sociale en culturele context recreatief, excessief en problematisch (chronisch) gebruik • Drugsmarkt, verkrijgbaarheid en ‘glokale’ problematiek • De rol van ouders, vrienden, preventie en hulpverlening

Bunschoten / positief (historisch, economisch, cultureel en mentaal) ▪ Economisch solide o Sterke economie; hoog arbeidsethos o Onderlinge solidariteit o Kansen voor jongeren; goed verdienen

▪ Mentaliteit o ‘Mythical fishing era’; bevestiging maritieme afkomst o Doorzetters, autonoom, eigen boontjes doppen o Mondig, recht voor de raap o Trouw aan het dorp, loyaal, beschermend

▪ Cultuur o Rijk verenigingsleven; sportcultuur; teamspirit o Dorp als anker; jongeren verknocht o Hechte sociale banden; sterke geloofsovertuiging

Bunschoten / negatief (historisch, economisch, cultureel en mentaal) ▪ Economisch solide o Individu telt bijna niet o Eigen behoeften niet altijd gestimuleerd

▪ Mentaliteit o Arm gevoelsleven in werkcultuur o Schaamtecultuur; ‘achter de deur houden’ o Niet altijd oprecht o Publiek privéleven ▪ Cultuur o Kennismaking alcohol (sportclubs; vereniging) o Niet volgen sociale codes bekritiseerd

Bunschoten / kwetsbaarheden (historisch, economisch, cultureel en mentaal) ▪ Economisch solide

o Opoffering blokkeert zelfontplooiing ▪ Mentaliteit o Weg uit het dorp (‘navelstreng doorsnijden’)

o Druk voelen om je te bewijzen (‘wij-zij’) o Vaak pas laat hulp inschakelen ▪ Cultuur o Minachting voor wie niet binnen lijntjes blijft

o Gevoel van uitsluiting; zelfveroordeling o Buitenstaanders zien dorp als één gemeenschap

Maritieme dorpen en drugs Commotie sinds eeuwwisseling

• Groeiende media-aandacht middelengebruik jongeren > stereotiep beeld/uitvergroting o Haaks op beeld van ‘onschuldig vissersdorp’ o Opkloppen drugsprobleem (zie ook rioolwateronderzoek) • Politici en dorpelingen bevraagd over ‘drugsprobleem > jongeren niet aan het woord • Discussie drugsproblematiek vaak vanuit ’morele afkeuring’ (Kool, 2005) o Abstinentie paradigma > geen ruimte voor regulering (kenmerken morele paniek) o Patroon meerderheid gebruikers > niet-problematisch maar recreatief

Een brede alcoholcultuur • Veel sociale activiteiten gaan met alcohol gepaard • Maat houden en grenzen stellen wordt niet geleerd o Risicogroep jonge werkende mannen; masculiene waarden o Vroege alcohol carrière (vrienden en thuismilieu extra riscofactor) • Factoren die invloed hebben op drinkgedrag: • Beschikbaarheid alcohol op werk • Sociale druk om te drinken • Afwezigheid toezicht; gedogen en wegkijken • Minderjarigen makkelijk in verleiding gebracht; ‘jong geleerd oud gedaan’ • ‘Sonnema op de veranda’; thuis vaak geen discussiepunt • Onvoldoende zicht ouders in welke mate jeugd drinkt • Ontkenning gezondheidsrisico’s bij ouders/volwassenen

• Geen regels en grenzen durven stellen

Een opwekkende roescultuur drugs in perspectief

‘Coke bij de vis’ (Korf, 2009) Over ontwikkelingen in vissersdorpen • Grote mobiliteit jeugd • Lokaal uitgaansgedrag • Functional Fun: alcohol + cocaïne

• Tweedeling groepen bij middelengebruik; maar fluïde grenzen o vooral alcohol, tabak (soms blowen) o kleinere groep ook bekend met stimulantia, narcose middelen en designerdrugs • Relatief vroege piek (ca. 16-18 jaar) alcohol en middelen • Keuze middelen afhankelijk van setting: o festivals en (elektronische) events (o.a. ecstasy, amfetamine, GHB, 3-MMC en ketamine) o thuisfeesten (dorp) minder gevarieerd palet o Veranda en kroegen (vooral sappies, nakkies en kattenogen)

Drugsgebruik in maritiem perspectief

20 jaar na onderzoek Kool (2005) Witte Goud

o Middelengebruik neemt nog steeds belangrijke plek in binnen verschillende leefstijlen en jongerengroepen o Groeiende acceptatie en bereidheid om te experimenteren o Groepen zijn waarschijnlijk breder en gevarieerder geworden in rurale culturen o Meer weekendvertier; festivals en feestcultuur gegroeid o Aanbod drugsmarkt is gevarieerder en meer toegankelijk o Drugsmarkt ook in andere dorpen/regio’s; maar wel culturele verschillen in keuze middelen (Nabben, 2022) o Opkomst van sociale media en technologie verkleinen afstand tussen bezorgdiensten (‘digital dealers’) en gebruikers o Drugsmarkten globaliseren; meer invloed georganiseerde misdaad op platteland (‘glokaal’) o In vriendenkringen van gebruikers zitten ook ‘sociale dealers’.

Ontsporing middelengebruik Opgroeien in wereld met morele afkeuring drugs (stigma) Paradox: drinkcultuur breed geaccepteerd en drugs niet. Verhoging aantrekkelijkheid. Verboden vrucht?! Moral holliday (Matza) regels overtreden, erbij horen.

Vervaging grenzen recreatief (weekend) en problematisch (ook door de week) o relatief snelle omslag naar excessief (frequenter en heviger) gebruik in sommige hechte groepen o meer lichamelijke, geestelijke en sociale klachten (acuut en chronisch)

o meer risicofactoren (o.a. omgeving, thuis, werkmilieu) Cruciale rol van cocaïne in groepen > alcohol vergroot snuifzucht o toegankelijke markt

o hedonistisch materialisme (geld verdienen, pronken met status en cocaíne kopen) o lange werkuren ook drijfveer voor gebruik o afhankelijkheid middel wordt onderschat

o loyaliteit vrienden en normalisering cocaïne verdiept problematisch gebruik o welke hulp, waar en bij wie?

2 Bemoeilijk verkrijgbaarheid en toegankelijkheid alcohol bij minderjarigen

1 Naar een brede aanpak en samenwerking • • • • •

meer regie betrek (sport) verenigingen collectieve kracht rolmodellen in sport dorpen met vergelijkbare problematiek

• • • •

3

Meer toegang tot laagdrempelige hulp (geloofwaardigheid!) • ervaringswerker • rolmodel • vertrouwenspersoon

Investeer meer in nazorg

horeca sportkantines dorpsevenementen slijters

4 Meer ondersteuning en info/voorlichting over middelen in directe, sociale én werkomgeving • • • •

opvoedingsondersteuning werkende ouders bij gangmakers in de groep die bezorgd zijn laissez-faire houding ouders werkt averechts voorlichting werkgevers