Document · PDF

20032023 Tussenadvies vorm van beheer sport Bunschoten V3.pdf

Commissie Samenleving 20 april 2023, gemeente BunschotenBij agendapunt: Mededelingen en rapportage samenwerkingsverbanden Samenleving5.840 woorden

Open het PDF bij iBabs ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen

9 alinea's met “financiën”: 29 67 81 107 109 131 178 189 195

Tussenadvies vorm van beheer sport Gemeente Bunschoten

Arnhem, 20 maart 2023

Opdrachtgever:

Gemeente Bunschoten

Auteur:

Paul Louwerse

Project:

Tussenadvies vorm van beheer Sport Bunschoten

Betreft:

Tussenadvies

Ons kenmerk:

20220915_BS1_plo/plo

Contact:

Tien organisatieadvies bv Utrechtseweg 70 6812 AH Arnhem plouwerse@tienorganisatieadvies.nl

Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar worden gemaakt zonder uitdrukkelijke toestemming van de rechthebbende.

Inhoud 1. De opdracht .................................................................................................... 1

1.1 Aanleiding en achtergrond ............................................................................................................ 1 1.2 Doel van het onderzoek / advies ................................................................................................... 1 1.3 Werkwijze / Plan van aanpak ........................................................................................................ 1 1.4 Planning ......................................................................................................................................... 3 2. Vormen van beheer ........................................................................................ 4

2.1 Vormen van beheer in Nederland ................................................................................................. 4 2.2 Te onderzoeken vormen van beheer voor Bunschoten ................................................................ 4 3. Wegingsmatrix ............................................................................................... 5

3.1 Vormen van beheer en wegingsmatrix ......................................................................................... 5 3.2 Toelichting wegingsfactoren ......................................................................................................... 6 4. Weging van de varianten ................................................................................ 8

4.1 Vergelijking vormen van beheer ................................................................................................... 8 4.2 Variant 1: privatisering optimalisering .......................................................................................... 8 4.3 Variant 2: externe verzelfstandiging - Sportbedrijf ....................................................................... 9 4.4 Variant 3: externe verzelfstandiging - Joint Venture .................................................................. 10 5. Advies best passende vorm van beheer voor Bunschoten ............................. 12

Bijlage 1: Plan van aanpak vorm van beheer sport Bunschoten .................................14 Bijlage 2: Vormen van beheer in Nederland in vergelijking .......................................16

1. De opdracht 1.1 Aanleiding en achtergrond SRO is in opdracht van de gemeente sinds 1997 verantwoordelijk voor het beheer en de exploitatie van sporthal De Kuil en zwembad De Duker. Sinds die periode heeft SRO aanvullende opdrachten gekregen voor het onderhoud aan alle sportvelden op sportpark De Westmaat en sportpark De Vinken, het groen onderhoud op sportpark De Vinken en de coördinatie van de verhuur van alle vier de sporthallen, alsmede het verzorgen van de roosters voor het beweegonderwijs. De huidige beheervorm in Bunschoten is een commerciële exploitatie, op basis van een huur- en een exploitatieovereenkomst. Hiertoe ontvangt SRO een gemeentelijke exploitatiebijdrage, en betaalt zij huur voor de accommodaties die zij exploiteert. De verschillende huur- en exploitatieovereenkomsten zijn de afgelopen jaren verlengd en eind 2023 lopen deze overeenkomsten af. Gelet op regelgeving van inkoop en aanbesteding kunnen deze overeenkomsten niet verder verlengd worden. Dit feit, maar ook de behoefte van de gemeente Bunschoten om de mogelijkheden van beheer en exploitatie nader te bezien, zijn aanleiding geweest voor nader onderzoek en advies rond de vorm van beheer voor de sport in Bunschoten.

1.2 Doel van het onderzoek / advies De gemeente Bunschoten heeft eerder het voornemen uitgesproken om beheer en exploitatie van de gemeentelijke sportaccommodaties onder te brengen in een gezamenlijke onderneming (een zogenaamde Joint Venture) met de NV SRO. In overleg met de wethouders Van Asselt en Beukers is bij de start van het project kortgesloten dat er een tussenstap wordt ingebouwd, waarin college en raad worden betrokken bij de afweging welke vorm van beheer het best passend is voor de gemeente Bunschoten. Is dit de hierboven genoemde Joint Venture, of is er in afweging met andere vormen van beheer een ander toekomstscenario voor beheer en exploitatie beter passend. Deze wenselijke tussenstap is het doel van voorliggend tussenadvies. De hoofddoelstelling van het tussenadvies betreft een praktisch bruikbaar en toepasbaar advies over de best passende vorm beheer voor de sport in Bunschoten. In de tweede fase van het onderzoek zal de vastgestelde vorm van beheer verder worden uitwerkt.

1.3 Werkwijze / Plan van aanpak In het onderzoek zijn de volgende stappen onderscheiden: 1. Inventarisatie en analyse 2. Kaderstelling: advies en besluit vorm van beheer en context gevolg 3. Strategieën en interventies 4. Advies en marsroute. In Bijlage 1 wordt het Plan van Aanpak in zijn geheel toegelicht. Hieronder zijn de eerste 2 stappen verduidelijkt.

20032023

Tussenadvies vorm van beheer sport gemeente Bunschoten

Pagina 1

1. Inventarisatie en analyse Er zijn gesprekken gevoerd en heeft informatieoverdracht plaatsgevonden met betrekking tot sportbeleid, vastgoed en financiën. Ook is er een kennismakingsgesprek geweest met het sportplatform. Naast overleg met de directie van NV SRO Amersfoort en SRO Bunschoten bv over de huidige huur- en exploitatieovereenkomsten tussen de gemeente Bunschoten en SRO zijn ook recente ontwikkelingen met betrekking tot het instrument Joint Venture besproken. Vervolgens zijn er werkbezoeken afgelegd aan de gemeenten Zeist, Huizen en De Bilt. Deze gemeenten hebben in het recente verleden, met verschillen in omvang, beheer en exploitatie van sportvoorzieningen vorm en inhoud gegeven middels een Joint Venture tussen de gemeente en SRO. Omdat een aantal jaren geleden in de gemeente Nijkerk het beheer en exploitatie van SRO naar Optisport is overgegaan, is ook een bezoek gebracht aan Nijkerk om deze ervaring mee te nemen in het onderzoek. In maart 2023 zijn er, gezamenlijk met overleg over het onderzoek nota sportaccommodaties, in bijeenkomsten met verenigingen de ervaringen opgehaald met beheer en exploitatie in de huidige situatie. Ook worden verbeterpunten en wensen voor de toekomst geïnventariseerd.

In een wegingsmatrix worden drie vormen van beheer met elkaar vergeleken (zie verder hoofdstuk 3): ▪ Huidige situatie van privatisering (huur- en exploitatieovereenkomsten met SRO Bunschoten bv) ▪ Externe verzelfstandiging middels het oprichten van een gemeentelijk Sportbedrijf. ▪ Externe verzelfstandiging middels een Joint Venture gemeente Bunschoten en NV SROAmersoort. 2. Kaderstelling: advies en besluit vorm van beheer en context vervolg. In stap 2 wordt de wegingsmatrix uitgewerkt op basis van de gehouden gesprekken en ervaringen met beheer en exploitatievraagstukken in Nederland. Dit leidt tot een advies aan college en raad, op basis waarvan een besluit kan worden genomen over de best passende vorm van beheer voor de sportvoorzieningen in de gemeente Bunschoten. Dit besluit vormt direct de basis voor het vervolg van het onderzoeks- en adviestraject. In het plan van aanpak in bijlage 1 is de joint venture ‘onder voorbehoud’ opgenomen. Onder voorbehoud, omdat een ander besluit kan worden genomen. Omdat eerder het voornemen is geuit om de Joint Venture als best passende vorm van beheer te kiezen is als voorbeeld het vervolgtraject richting een Joint Venture opgenomen. Bij een andere keuze wordt het vervolgtraject bijgesteld.

Gelet op de doorlooptijd van het traject en de looptijd van de huidige overeenkomsten rond beheer en exploitatie met SRO tot 1 januari 2024 is besluitvorming rond de vorm van beheer in maart/april 2023 van belang om voldoende ruimte te houden voor de te nemen vervolgstappen/implementatie tot 1 januari 2024. Het tussenadvies vorm van beheer sport Bunschoten is het resultaat van stap 2.

20032023

Tussenadvies vorm van beheer sport gemeente Bunschoten

Pagina 2

1.4 Planning De doorlooptijd van de voorgaand omschreven werkzaamheden is indicatief als volgt geraamd. Advies en implementatie vorm van beheer / JV

doorlooptijd

1. inventarisatie en analyse -

documentenanalyse, overleg gemeente, sportplatform

januari

overleg SRO en werkbezoeken regiogemeenten

januari

2. Kaderstelling -

vaststelling wegingsmatrix en uitwerking

overleg verenigingen, SRO Amersfoort/Bunschoten

tussenadvies vorm van beheer

februari februari/maart maart/april

3. Strategieën en interventies (bij keuze JV) 4. Advies en marsroute

juni

eindrapportage en besprekingen

juli augustus

B&W raadcommissie samenleving / gemeenteraad

20032023

Tussenadvies vorm van beheer sport gemeente Bunschoten

september

Pagina 3

2. Vormen van beheer 2.1 Vormen van beheer in Nederland In Nederland worden ten aanzien van de vorm van beheer van accommodaties de volgende vijf hoofdvormen onderscheiden: ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

Traditioneel gemeentelijk beheer. Interne verzelfstandiging. Externe verzelfstandiging. Privatisering. Afstoten.

In Bijlage 2 is een algemene vergelijking opgenomen van de onderscheiden vormen van beheer en zijn als achtergrondinformatie zijn de belangrijkste voor- en nadelen genoemd.

2.2 Te onderzoeken vormen van beheer voor Bunschoten In bovenstaande figuur is met rood aangegeven welke vormen van beheer zijn onderzocht als basis voor het tussenadvies vorm van beheer sport Bunschoten. In overleg met de bestuurlijke en ambtelijke opdrachtgever en op basis van gesprekken met direct betrokkenen en stakeholders is een keuze gemaakt voor de volgende te onderzoeken varianten: ▪ ▪ ▪

Privatisering: voortzetting aanbesteden beheer- en exploitatietaken naar een marktpartij. Externe verzelfstandiging / Sportbedrijf. Externe verzelfstandiging / Joint Venture

20032023

Tussenadvies vorm van beheer sport gemeente Bunschoten

Pagina 4

3. Wegingsmatrix 3.1 Vormen van beheer en wegingsmatrix Om te kunnen beoordelen welke variant het beste past bij beheer en exploitatie van de sport in Bunschoten, maken we gebruik van een wegingsmatrix. In die matrix zijn wegingsfactoren (criteria) opgenomen die belangrijk en onderscheidend zijn voor de verschillende betrokken stakeholders in Bunschoten bij het maken van de best passende vorm van beheer voor de sport in Bunschoten. Dat gaat over het perspectief van de gemeente Bunschoten, de beheerder/exploitant, de inwoner/vereniging en de toekomstbestendigheid. De wegingsfactoren, die hieronder nader worden toegelicht, zijn gekozen op basis van enerzijds de specifieke eisen / wensen van de gemeente Bunschoten en anderzijds op basis van algemene principes rondom exploitatie van accommodaties (zoals financiën en efficiëntie). Onderstaande figuur laat het format van de wegingsmatrix voor Bunschoten zien. De invulling daarvan op de geschetste varianten volgt in hoofdstuk 4. Hieronder wordt vooral de inhoudelijke invulling van de verschillende wegingsfactoren beschreven.

Wegingsmatrix vorm van beheer sport Bunschoten

Huidige situatie

Variant 1

Variant 2

Variant 3

privatisering

externe verzelfst.

SRO Bunschoten bv

optimalisering

sportbedrijf

joint venture

20032023

Tussenadvies vorm van beheer sport gemeente Bunschoten

Pagina 5

3.2 Toelichting wegingsfactoren Gemeente ▪

Gemeentelijke invloed

Hiermee wordt gedoeld op de mate van invloed van de gemeente op het (producten)aanbod, de te leveren kwaliteit, de tarieven en het gemak waarmee er ook tussentijdse invloed kan gelden de mogelijkheden voor tussentijdse bijstelling.

▪

Beleid

Deze wegingsfactor gaat over de mate waarin de variant helpt bij het realiseren van de bestaande beleidsdoelen van de gemeente op het gebied van sport en recreatie, voorzieningen en ontmoeting.

Exploitant ▪

Ondernemerschap

Hiermee wordt gedoeld op de ruimte die de exploitant krijgt om de bezettingsgraad en het activiteitenprogramma naar eigen inzicht te verbreden/verhogen/verbeteren en daarmee kwalitatieve en/of kwantitatieve winsten te genereren.

▪

Synergie

Dit gaat over de mate waarin er winst te behalen is, kwalitatief en of kwantitatief, door de bundeling van taken en werkzaamheden. Deze wegingsfactor gaat over de mate waarin de bundeling van die specifieke beheer- en exploitatietaken zorgt voor continuïteit van de organisatie en de uitvoering van beheerstaken.

Inwoner / vereniging ▪

Invloed

De mate waarin gebruikers zeggenschap hebben over de gebruikersafspraken over het WAT en het HOE zoals openstelling e.d. (‘mede-bepaler’, heb je wat te zeggen).

▪

Betrokkenheid

Hiermee wordt gedoeld op de mate waarin de gebruiker (= inwoner maar ook collectief van gebruikers vertegenwoordigd in verenigingen) betrokken is bij het reilen en zeilen van de accommodatie (‘eigenaar’, doe je mee).

Toekomstbestendigheid ▪

Organisatie en beheer

De mate waarin de bedrijfsvoering efficiënt is ingericht en de expertise en ervaring van de medewerkers aansluit bij de eisen die vanuit een goed beheer en exploitatie noodzakelijk zijn.

▪

Financiën

Deze wegingsfactor gaat over de impact van de betreffende variant op de kosten en de financiële risico’s die de gemeente loopt. Hier gaat het ook over fluctuaties in gemeentelijke bijdrage en het risico van oplopende exploitatietekorten in de toekomst.

De overkoepelende begrippen zijn als volgt te definiëren: ▪ Effectiviteit: worden de doelen bereikt (doelbereik). ▪ Efficiëntie: worden deze doelen met zo weinig mogelijk middelen/geld bereikt (doelmatigheid). ▪ Kwaliteit: ervaren kwaliteit van dienstverlening en producten/activiteiten. ▪ Toekomstbestendigheid: dit betreft de robuustheid van de organisatie (personeel, expertise, professionaliteit) die ervoor zorgt dat de er vertrouwen is in continuïteit van de bedrijfsvoering en een gezonde stabiliteit van de organisatie en financiën.

20032023

Tussenadvies vorm van beheer sport gemeente Bunschoten

Pagina 6

De gedefinieerde wegingsfactoren zijn geen kwantitatieve criteria die rekenkundig een voorkeursvariant aangeven. De wegingsmatrix is met name bedoeld om onderlinge verschillen tussen de varianten te verduidelijken. De weging van de verschillen komt in het volgende hoofdstuk aan de orde waarin ook landelijke ervaringen met beheer en exploitatie van sport- en maatschappelijke voorzieningen zijn meegenomen.

20032023

Tussenadvies vorm van beheer sport gemeente Bunschoten

Pagina 7

4. Weging van de varianten 4.1 Vergelijking vormen van beheer In onderstaande wegingsmatrix zijn de relatieve verschillen van de onderscheiden varianten opgenomen. De volgende accenten / verschillen komen naar voren:

Wegingsmatrix vorm van beheer sport Bunschoten

Huidige situatie

Variant 1

Variant 2

Variant 3

privatisering

externe verzelfst.

SRO Bunschoten bv

optimalisering

sportbedrijf

joint venture

Gemeente Gemeentelijke invloed Beleid Effectiviteit Exploitant Ondernemerschap Synergie Efficiëntie Inwoner / vereniging Invloed Betrokkenheid Kwaliteit Toekomstbestendigheid Organisatie / beheer Financiën Kwetsbaarheid Toelichting: De aangegeven kleuren rood, oranje en groen zijn vergelijkende, dus relatieve “scores” ten opzichte van de andere onderscheiden vormen van beheer. Voorbeeld: gemeentelijke invloed In de huidige situatie wordt de gemeentelijke invloed als gering weergegeven, waarbij er wel mogelijkheden worden gezien voor optimalisatie (variant 1). Bij externe verzelfstandiging middels een gemeentelijk Sportbedrijf (variant 2) is de gemeentelijke invloed van Bunschoten het grootst van de onderscheiden varianten.

4.2 Variant 1: privatisering optimalisering Bij deze variant wordt de huidige situatie, waarbij beheer en exploitatie is ondergebracht bij een particuliere exploitant gecontinueerd. Het eigenaarschap van de accommodaties ligt bij de gemeente en de buitensportverenigingen (verenigingshallen). De uitvoering van het beheer (eigenaars- en huurdersonderhoud) en de exploitatie (dagelijkse bedrijfsvoering) van de

20032023

Tussenadvies vorm van beheer sport gemeente Bunschoten

Pagina 8

gemeentelijke accommodaties (zwembad De Duker, sporthal De Kuil) heeft de gemeente op dit moment bij SRO Bunschoten bv neergelegd middels een huur- en exploitatieovereenkomsten. Tevens verzorgt SRO Bunschoten bv voor alle sportvelden op sportpark De Westmaat en sportpark De Vinken, het groen onderhoud op sportpark De Vinken. De verhuur van deze accommodaties en de roosters voor het bewegingsonderwijs worden momenteel ook door SRO verzorgd. Continuering van deze vorm betekent dat er een nieuwe Europese aanbesteding dient plaats te vinden, waarbij, naast wellicht SRO, ook andere landelijke exploitanten (Optisport, Sportfondsen) kunnen inschrijven. Sterk / Positief ▪ Ondernemerschap De particuliere exploitant is een ondernemer en heeft, naast de opdracht voor de gemeente, een scherp oog voor commerciële mogelijkheden en activiteitenontwikkeling om de financiële exploitatie te versterken. ▪ Synergie De particuliere exploitant heeft veel kennis op het gebied van beheer en exploitatie en ook de kennis van onderhoud is aanwezig. Synergie in beheer en bedrijfsvoering worden gerealiseerd. ▪ Toekomstbestendig Privatisering is een toekomstbestendige vorm door de aanwezigheid van specifieke deskundigheid op onderhoud, (zwembad)techniek en activiteitenaanbod. Zwak / Negatief ▪

▪

▪ ▪

Gemeentelijke invloed De gemeente heeft in deze variant de gemeentelijke invloed vastgelegd in de huur- en exploitatieovereenkomsten. Er wordt gewerkt met langdurige contracten met een vaste jaarlijkse gemeentelijke bijdrage die wordt geïndexeerd. Garantie van het aanbod van maatschappelijk activiteiten, gebruikstijden voor verenigingen en doelgroepen en vaststelling van maatschappelijke tarieven door de gemeente zullen bij de contractvormig moeten worden vastgesteld voor de duur van het contract. Naarmate er meer wensen / eisen zijn op deze punten zal de gemeentelijke exploitatiebijdrage toenemen. Tussentijdse wijzigingen komen moeilijker tot stand en zijn relatief duur. Beleid Koppeling van sportbeleid aan andere beleidsterreinen komt niet of moeizaam tot stand. Garantie van het aanbod van maatschappelijk activiteiten, gebruikstijden voor verenigingen en doelgroepen en vaststelling van maatschappelijke tarieven door de gemeente zullen bij de contractvormig moeten worden vastgesteld voor de duur van het contract. Naarmate er meer wensen / eisen zijn op deze punten zal de gemeentelijke exploitatiebijdrage toenemen. Invloed en betrokkenheid Betrokkenheid van gebruikers wordt beperkt tot overleg over inroostering en gebruik.

Toekomstbestendigheid / uitkomst en effecten van aanbesteding onzeker Continuering van deze vorm van beheer betekent het opnieuw aanbesteden van de beheer- en exploitatietaken. Wijziging van exploitant heeft consequenties voor de huidige medewerkers van SRO Bunschoten bv en voor de verenigingen die de huidige samenwerking met SRO als positief ervaren.

4.3 Variant 2: externe verzelfstandiging - Sportbedrijf Bij deze variant is er sprake van één uitvoeringsorganisatie voor beheer en exploitatie van de sportvoorzieningen in de gemeente Bunschoten. In een gemeentelijk Sportbedrijf, veelal met een bv als rechtsvorm, zijn de aandelen voor 100% in handen van de gemeente. De organisatie is

20032023

Tussenadvies vorm van beheer sport gemeente Bunschoten

Pagina 9

juridisch gescheiden van de gemeentelijke organisatie en de medewerkers zijn in dienst van het Sportbedrijf. Aan het beheer en de exploitatie wordt vormgegeven op basis van een exploitatieovereenkomst, waarbij o.a. afspraken gemaakt worden over bereik van doelgroepen, tariefstelling, openstelling en verenigingsuren. Tevens wordt afgesproken welke financiële bijdrage de gemeente levert, die bovendien taakstellend is. De gemeente heeft in de4zxe variant verschillende relaties met de verzelfstandigde organisatie, van opdrachtgever (exploitatieovereenkomst) tot verhuurder (verhuurovereenkomst) tot belanghebbende (aandeelhouder). Ten opzichte van de andere varianten van beheer zijn de volgende plussen en minnen te onderscheiden: Sterk / Positief ▪

Meer gemeentelijke invloed Ten opzichte van de andere varianten kan de gemeente relatief eenvoudig tussentijdse beleidswijzigingen vertalen naar de uitvoering van beheer en exploitatie. Deze grote gemeentelijke invloed wordt in het wegingsschema als positief gescoord.

▪

Beleid (integraal) De samenhang die in deze variant kan worden gevonden met ander beleidsterreinen (welzijn, cultuur, jeugd, ouderen) kan ervoor zorgen dat er een grotere synergie ontstaat en dat sportactiviteiten kunnen worden ingezet om doelstellingen op andere beleidsterreinen (mede) te realiseren.

▪

Synergie in beheer en exploitatie Omdat bij deze variant zowel gemeentelijke invloed op de inroostering plaatsvindt, alsook initiatieven vanuit de samenleving / gebruikers direct kunnen worden vertaald in een passend beheer en activiteitenontwikkeling.

Zwak / Negatief ▪

▪

Ondernemerschap Met betrekking tot (maatschappelijk) ondernemerschap is deze variant in de praktijk trager als op onverwachte ontwikkelingen moet worden ingespeeld en snel en bedrijfsmatig handelen geboden is. Toekomstbestendigheid Omdat in deze variant geen gebruik gemaakt wordt van expertise van een andere gemeente/Sportbedrijf is er gelet op de grootte Bunschoten en de omvang van de betrokken (sport)accommodaties sprake van kwetsbaarheid. Professionalisering van de organisatie kan moeilijker plaatsvinden waardoor het extern verzelfstandigde Sportbedrijf kwetsbaar is.

4.4 Variant 3: externe verzelfstandiging - Joint Venture Een vorm van externe verzelfstandiging, waarin publiek publieke samenwerking middels de oprichting van een en joint venture wordt gerealiseerd. In deze vorm wordt het beheer en de exploitatie van sportaccommodaties ondergebracht in een BV waarvan de gemeente het eigenaarschap deelt met een andere partij. Deze andere partij is een zogeheten ‘publiek gedomineerde’ partij. Hierbij wordt ervaring en deskundigheid vanuit de samenwerkingspartner ingebracht in de lokale BV. In de regio komt deze vorm relatief veel voor (Zeist, De Bilt, Huizen). Het beheer en de exploitatie middels een joint venture is een vorm van publiek-publieke Samenwerking. De gemeente sluit een huur- en exploitatieovereenkomst met de joint venture BV. De sturingsmogelijkheden van de gemeente worden geborgd in de statuten, het aandeelhouderschap en de af te sluiten overeenkomsten. Ten opzichte van de andere varianten van beheer zijn de volgende positieve en negatieve aspecten te onderscheiden:

20032023

Tussenadvies vorm van beheer sport gemeente Bunschoten

Pagina 10

Sterk / Positief ▪

▪

Effectiviteit van beleid Deze variant scoort ten opzichte van privatisering gunstig omdat het gemeentelijk beleid direct door de gemeente Bunschoten kan worden meegenomen in de jaarlijks vast te stellen plannen en bergroting. Personeel / professionaliteit Een Joint Venture met SRO heeft het voordeel voor de gemeente Bunschoten en de medewerkers dat de rechtspersoon SRO Bunschoten bv al bestaat en medewerkers al in dienst zijn van deze onderneming. Grotere invloed gebruikers / verenigingen Ten opzichte van privatisering is de invloed van de gemeente Bunschoten groter, wat zich ook kan vertalen in een grotere invloed en betrokkenheid van gebruikers en verenigingen.

Zwak / Negatief ▪

▪

Gemeentelijke invloed De tussentijdse gemeentelijke invloed is bij de Joint Venture groter dan in de huidige vorm van privatisering van de beheer- en exploitatietaken naar SRO. In gedeeld eigenaarschap wordt de begroting voor het komende exploitatiejaar vastgelegd en gewenste beleidswijzigingen kunnen hierin worden vertaald. Samenleving / burgerkracht / integraal Betrokkenheid van de samenlevingen verenigingen bij beheer, exploitatie en activiteitenontwikkeling is bij deze variant van beheer minder dan bij de variant van een Sportbedrijf. Bedrijfsmatige principes als een efficiënte bezetting, aanbieden van exploitatieversterkende activiteiten naast het maatschappelijke pakket hebben voor de exploitant prioriteit. Exploitatiebijdrage Dat er in principe een vaste gemeentelijke bijdrage is, blijkt in de praktijk minder houdbaar en tegenvallers worden niet altijd opgevangen binnen de joint venture. Bij onverwachte kostenstijgingen (groot onderhoud, een calamiteit, energieprijzen) wordt veelal de gemeente aangesproken om een hogere exploitatiebijdrage te verstrekken. Ten behoeve van de continuïteit van bedrijfsvoering en het open houden van de sportaccommodaties leidt dit in veel gevallen tot extra gemeentelijke uitgaven.

20032023

Tussenadvies vorm van beheer sport gemeente Bunschoten

Pagina 11

5. Advies best passende vorm van beheer voor Bunschoten Het advies voor de best passende vorm van beheer voor de sportvoorzieningen in Bunschoten is (mede) afhankelijk van het verschil in zwaarte / voorrang die kan worden gegeven aan de verschillende wegingsaspecten. Zoals de wegingsmatrix nu is gebruikt tellen immers alle criteria even zwaar mee. Het advies van Tien organisatieadvies is als volgt. Afwegende dat: ▪ ▪ ▪ ▪

Een versterking van de invloed van de gemeente vanuit strategisch beleid van belang wordt geacht. Zowel bestuur en organisatie van de gemeente Bunschoten als de gebruikers/verenigingen tevreden zijn over de huidige dienstverlening van SRO Bunschoten bv; De betrokkenheid en de invloed van de gebruikers beter kan worden geborgd; Er geen Europese aanbesteding behoeft te worden gehouden met onduidelijke uitkomst.

Wegingsmatrix vorm van beheer sport Bunschoten

Huidige situatie

Advies

privatisering

externe verzelfst.

SRO Bunschoten bv

joint venture

Gemeente Gemeentelijke invloed Beleid Effectiviteit Exploitant Ondernemerschap Synergie Efficiëntie Inwoner / vereniging Invloed Betrokkenheid Kwaliteit Toekomstbestendigheid Organisatie / beheer Financiën Kwetsbaarheid Is het advies om te kiezen voor de variant van externe verzelfstandiging door het vormgeven van een Joint Venture in overleg en afstemming met NV SRO Amersfoort: ▪

▪ ▪

Waardoor de gemeentelijke invloed en (bij)sturing van beheer- en exploitatie van de (gemeentelijke) sportaccommodaties kan worden vergroot, waardoor de effectiviteit van beleid en een vergroting van synergie van beleid kan worden gerealiseerd; Hierdoor kan de gewenste betrokkenheid door gebruikers / verenigingen bij openstelling, inroostering en planning worden verbeterd; Een keuze voor een Joint Venture met SRO Amersfoort betekent dat er geen aanbestedingsplicht is (quasi inbesteding). Dit is positief voor de continuïteit van de huidige

20032023

Tussenadvies vorm van beheer sport gemeente Bunschoten

Pagina 12

bedrijfsvoering, de personele organisatie en de ervaring goede samenwerking met de gebruikers/sportverenigingen.

20032023

Tussenadvies vorm van beheer sport gemeente Bunschoten

Pagina 13

Bijlage 1: Plan van aanpak vorm van beheer sport Bunschoten

Huidige situatie van privatisering (huur- en exploitatieovereenkomsten met SRO Bunschoten bv) 2. Externe verzelfstandiging middels het oprichten van een gemeentelijk Sportbedrijf. 3. Externe verzelfstandiging middels een Joint Venture gemeente Bunschoten en NV SROAmersoort. Met het vaststellen van de wegingsmatrix vormen van beheer wordt stap 1afgesloten.

20032023

Tussenadvies vorm van beheer sport gemeente Bunschoten

Pagina 14

2. Kaderstelling: advies en beluit vorm van beheer en context vervolg. In stap 2 wordt de hierboven weergegeven wegingsmatrix uitgewerkt op basis van de gehouden gesprekken en ervaringen met beheer en exploitatievraagstukken in Nederland. Dit leidt tot een advies aan college en raad, op basis waarvan een besluit kan worden genomen over de best passende vorm van beheer voor de sportvoorzieningen in de gemeente Bunschoten. Dit besluit vormt direct de basis voor het vervolg van het onderzoeks- en adviestraject. In het plan van aanpak is de joint venture ‘onder voorbehoud’ opgenomen. Onder voorbehoud, omdat een ander besluit kan worden genomen. Omdat eerder het voornemen is geuit om de Joint Venture als best passende vorm van beheer te kiezen is als voorbeeld het vervolgtraject richting een Joint Venture opgenomen. Bij een andere keuze wordt het vervolgtraject bijgesteld. Gelet op de doorlooptijd van het traject en de looptijd van de huidige overeenkomsten rond beheer en exploitatie met SRO tot 1 januari 2024 is besluitvorming rond de vorm van beheer in maart/april 2023 van belang om voldoende ruimte te houden voor de te nemen vervolgstappen/implementatie tot 1 januari 2024. 3.

Strategieën en interventies (bij keuze Joint Venture) Bij een keuze voor een Joint Venture tussen de gemeente Bunschoten en SRO Bunschoten bv zal bij deze stap het accent leggen op de te maken afspraken rond governance, bestuur en toezicht en regievoering c.q. zeggenschap van de gemeente Bunschoten. Ook wordt geadviseerd over de demarcatie van exploitatietaken en te maken afspraken rond informatievoorziening en financiën. Beschikbare documenten vanuit de NV SRO organisatie als huur- en exploitatieovereenkomst, een samenwerkingsovereenkomst en dienstverleningsovereenkomst zullen worden gescreend vanuit het belang van de gemeente Bunschoten en de gebruikers van zwembad, binnensport- en buitensportvoorzieningen. 4. Advies en marsroute (bij keuze Joint Venture) In een tussenrapportage wordt het vervolgtraject geschetst met te namen stappen tussen september 2023 en december 2023. De tussenrapportage wordt eerst ambtelijk besproken en na eventuele aanpassingen ook bestuurlijk en met het sportplatform en SRO. Desgewenst kan de tussenrapportage ook via een informatiebrief of -avond aan de gemeenteraad worden gepresenteerd.

▪ ▪ ▪

Voor de implementatie van de aanbevolen maatregelen wordt een marsroute geschetst waarin wordt ingegaan op: welke acties moeten worden ondernomen (prioritering); binnen welk tijdpad een en ander gestalte kan krijgen (planning); wie hiervoor als “trekker” dient te fungeren (verantwoordelijken).

20032023

Tussenadvies vorm van beheer sport gemeente Bunschoten

Pagina 15

Bijlage 2: Vormen van beheer in Nederland in vergelijking

Traditioneel gemeentelijk beheer De belangrijkste kenmerken van het traditioneel gemeentelijk beheer zijn in het algemeen dat de directe politieke invloed op de wijze van beheren en de exploitatie optimaal is en dat er daarentegen minder mogelijkheden zijn om op een bedrijfsmatige wijze te exploiteren. Dit laatste komt tot uitdrukking in de inbedding van de (sport)accommodatie(s) in de gemeentelijke structuur en besluitvormingstrajecten. Interne verzelfstandiging In navolging van het bedrijfsleven zijn diverse overheden in het laatste decennium overgegaan tot het invoeren van een vorm van beheer op basis van contractmanagement/budgetfinanciering. Gelet op het feit dat voor een optimale vorm van contractmanagement er ingrijpende wijzigingen in de traditionele gemeentelijke structuur en cultuur noodzakelijk zijn, is contractmanagement in zijn uiterste vorm nog in weinig gemeenten operationeel. Het fenomeen contractmanagement/budgetfinanciering gaat ervan uit dat het organisatieonderdeel als een geheel zelfstandig deel van het gemeentelijke concern functioneert. Het organisatieonderdeel is echter geen aparte rechtspersoon. Voor een optimaal functioneren van dit model dient aan de volgende voorwaarden voldaan te worden: ▪ Decentralisatie en delegatie van bevoegdheden en middelen. ▪ Een contract waarin de te realiseren prestaties vastgelegd zijn.

▪ Inzicht in kosten en opbrengsten per product per uur. ▪ Mogelijkheden voor belonen en sancties bij winst en verlies. ▪ Opheffen van gedwongen winkelnering of het in contracten vastleggen van de (wederzijdse) dienstverlening.

20032023

Tussenadvies vorm van beheer sport gemeente Bunschoten

Pagina 16

▪ ▪

Omslag van traditionele ambtelijke cultuur naar een cultuur waarin bedrijfsmatig werken voorop staat. Management van hoog kwalitatief niveau dat in staat is tot zelfstandige beleidsvoorbereiding en beleidsuitvoering.

In principe dient het College van Burgemeester en Wethouders rechtstreeks een contract af te sluiten met de manager van het verzelfstandigde Sportbedrijf. In de praktijk komt het meestal voor dat het College dit heeft gedelegeerd naar een sectordirecteur/afdelingshoofd.

VOORDELEN interne verzelfstandiging: ▪ De gemeenteraad behoudt in principe optimale controle op bedrijfsvoering binnen het verzelfstandigde organisatieonderdeel, maar behoeft zich op basis van de inhoud van het contract niet meer uit te spreken over vele zaken betreffende de directe bedrijfsvoering. ▪ De mogelijkheid die deze vorm van organisatie biedt om de bedrijfsvoering efficiënt in te richten. ▪ De continuïteit binnen het gemeentelijk Sportbedrijf is optimaal gewaarborgd. ▪ De synergie van beleid op het gebied van sport en aangrenzende terreinen kan goed tot stand gebracht worden. ▪ De beleidsuitvoering en beleidsontwikkeling liggen in dit model zeer dicht bij elkaar, zodat bijsturing van beleid eenvoudig is.

NADELEN interne verzelfstandiging: ▪ Het invoeren van contractmanagement in een traditionele gemeentelijke organisatie is over het algemeen een gecompliceerd proces. Om de invoering van contractmanagement niet te frustreren dient in de ideale vorm de ‘gedwongen winkelnering’ te verdwijnen. Een second best oplossing is dat er gewerkt wordt met dienstverleningsovereenkomsten met duidelijke afspraken rond de wederzijdse dienstverlening. ▪ Hoewel de gemeenteraad minder direct bij de bedrijfsvoering betrokken zal raken, blijft toch de bestuurlijke last groter dan bij andere vormen van verzelfstandiging. ▪ Het bewaren van de benodigde afstand tot de directe bedrijfsvoering door de politiek en andere betrokkenen uit het gemeentelijke concern is niet gegarandeerd.

Externe verzelfstandiging d.m.v. zelfstandig rechtspersoon (Stichting, BV, NV) Een zelfstandige rechtspersoon, waarin de gemeente direct of indirect participeert, neemt de gehele zorg voor de (sport)accommodatie(s), zowel beheer als (onderdelen van) beleid, over van de gemeente. De gemeente blijft juridisch eigenaar van de accommodatie(s) en verantwoordelijk voor de beleidsontwikkeling en beleidsuitvoering op specifieke onderdelen (subsidie). De rechtspersoon sluit een contract met de gemeente waarin op basis van kwaliteitsnormen de te leveren producten en diensten vastgelegd worden. De gemeente subsidieert de rechtspersoon bij voorkeur op basis van budgetfinanciering (output-budgettering). Het is ook mogelijk dat er voor verschillende delen van de accommodaties aparte rechtspersonen in het leven geroepen worden. De opzet van de organisatie binnen de rechtspersoon en de wijze van werken is bedrijfsmatig van aard. Er zijn weinig of geen belemmeringen om te ‘ondernemen’.

20032023

Tussenadvies vorm van beheer sport gemeente Bunschoten

Pagina 17

Externe verzelfstandiging middels een Joint Venture Een vorm van externe verzelfstandiging, waarin publiek publieke samenwerking middels de oprichting van een en joint venture wordt gerealiseerd, is een vorm die in de regio van Bunschoten relatief veel voorkomt (Zeist, De Bilt, Huizen). In deze vorm wordt het beheer en de exploitatie van sportaccommodaties ondergebracht in een BV waarvan de gemeente het eigenaarschap deelt met een andere partij. Deze andere partij is een zogeheten ‘publiek gedomineerde’ partij. Hierbij wordt ervaring en deskundigheid vanuit de samenwerkingspartner ingebracht in de lokale BV. Het beheer en de exploitatie middels een joint venture is een vorm van publiek-publieke samenwerking en daarmee niet aanbestedingsplichtig. De gemeente sluit een huur- en exploitatieovereenkomst met de joint venture BV. De sturingsmogelijkheden van de gemeente worden geborgd in de statuten, het aandeelhouderschap en de af te sluiten overeenkomsten.

VOORDELEN externe verzelfstandiging: ▪ De combinatie tussen een zo optimaal mogelijke bedrijfsvoering en de mogelijkheid van een gemeentelijke controle. ▪ Indien het gemeentelijke Sportbedrijf integraal verzelfstandigd wordt is de synergie van het gemeentelijk beleid (inclusief doelgroepenbeleid) gewaarborgd. ▪ De bestuurlijke last van de gemeente wordt sterk verminderd doordat de sturing alleen indirect plaatsvindt op basis van de contractueel vastgelegde output.

NADELEN externe verzelfstandiging: ▪ Door de steun vanuit de gemeente is het de vraag of de verzelfstandigde organisatie de ‘spirit’ heeft om optimaal te presteren. In principe is het als instelling namelijk ook mogelijk andere winstgevende activiteiten te ontplooien. ▪ Het klassieke ‘dubbele pettenprobleem’ van vertegenwoordigers van de gemeente in de verzelfstandigde organisatie kan de kop opsteken. ▪ De dreiging dat de beleidsontwikkeling en beleidsbepaling van de gemeente te veel los komen te staan van de beleidsuitvoering in de verzelfstandigde organisatie. De beleidsadviserende rol van de verzelfstandigde organisatie zal derhalve vastgelegd en gestructureerd dienen te worden.

KANTTEKENING rechtsvorm stichting en BV ▪ De meeste gemeenten in Nederland die een keuze maken voor externe verzelfstandiging naar een gemeentelijk Sportbedrijf kiezen als rechtsvorm een besloten Vennootschap (BV). ▪ Door deze keuze zijn er meer mogelijkheden voor (maatschappelijk) ondernemerschap en worden mogelijkheden voor verrekening van de btw vergroot. ▪ Hoewel en stichting vaak een meer maatschappelijke functie wordt toegedicht en een grotere gemeentelijke betrokkenheid/invloed is dit niet juist. Juist een gemeentelijk Sportbedrijf, waarvan de aandelen van de BV in handen zijn van de gemeente, borgen beter dan bij een stichtingsvorm, gemeentelijke betrokkenheid en invloed.

20032023

Tussenadvies vorm van beheer sport gemeente Bunschoten

Pagina 18

Privatisering Het ‘exploiteren’ van accommodaties binnen de gemeente kan in zijn geheel uitbesteed of overgelaten worden aan (een) marktpartij(en). Dit kan op basis van het overdragen van het eigendom, maar de gemeente kan ook juridisch eigenaar van de accommodatie(s) blijven en alleen de verantwoordelijkheid voor het exploiteren overdragen aan een ondernemer. Andere onderdelen zoals het ontwikkelen en bepalen van het beleid en uitvoering van het sportstimuleringsbeleid/ subsidiebeleid blijven geheel of gedeeltelijk het domein van de gemeente. In contracten worden afspraken vastgelegd over de kwaliteit van de dienstverlening en de vaste of variabele hoogte van de gemeentelijke bijdrage aan de exploitatie voor een bepaalde looptijd.

VOORDELEN privatiseren: ▪ De gemeente kan zich geheel losmaken van directe uitvoerende taken en zich uitsluitend bezighouden met de beleidsontwikkeling. Er ontvalt de gemeente een behoorlijke bestuurlijke last. Echter de praktijk leert dat er toch enig toezicht uitgeoefend dient te worden, wil de gemeente niet geconfronteerd worden met kapitaalvernietiging (onderhoud aan accommodaties). ▪ Bij het afstoten van accommodaties komen door verkoop eventuele financiële middelen vrij. ▪ De gemeente verkrijgt relatieve zekerheid over de hoogte van de jaarlijkse exploitatiebijdrage door het maken van meerjarenafspraken met de particuliere exploitant.

NADELEN privatiseren: ▪ Bij deze variant is de kans op een versnippering van het gemeentelijk accommodatiebeleid groot, omdat er vrijwel geen marktpartijen zijn die geïnteresseerd zijn in integrale overname van het gehele accommodatie-aanbod. Het zal dan moeilijk zijn om het beleid op het gebied van accommodaties en sport in de praktijk tot zijn recht te laten komen. ▪ Er is sprake van weinig concurrentie op de markt voor het overnemen van gemeentelijke sportbedrijven. Voor enkele onderdelen (tennis, squash, fitness) is de concurrentie groot, maar voor onderdelen waarvoor traditioneel de gemeente als ‘hoeder’ optreedt is de belangstelling zeer gering, omdat bijvoorbeeld voor sporthallen, gymzalen, multifunctionele centra, sportvelden en zwembaden een puur commerciële exploitatie niet haalbaar is. ▪ Het ontbreken van deze concurrentie heeft als gevolg dat voor deze accommodatiesoorten positieve effecten van het marktmechanisme niet ‘automatisch’ worden bereikt (hogere kwaliteit, lagere prijs). ▪ Omdat sport in ogen van een gemeente geen doel op zich is maar een middel tot realisering van maatschappelijke doeleinden, zal een gemeente op welke manier dan ook een ondernemer bij de exploitatie aan voorwaarden willen binden (o.a. tarieven, openstelling). In ruil hiervoor zal de exploitant niet bereid zijn het volledige risico van het ondernemen te dragen.

Er ontstaat dan een situatie dat er op het gebied van prestatiegerichtheid geen meerwaarde ontstaat ten opzichte van het model van externe verzelfstandiging, terwijl de zeggenschap of zelfs eigendomsrechten van accommodaties (vrijwel) verdwenen zijn.

Afstoten Zoals in voorgaande paragraaf werd aangegeven kan het ‘exploiteren’ van accommodaties binnen de gemeente over gelaten worden aan (een) marktpartij(en). Dit kan op basis van het overdragen van het eigendom of het overlaten aan de markt of een initiatief wordt opgepakt of niet.

20032023

Tussenadvies vorm van beheer sport gemeente Bunschoten

Pagina 19

Met het afstoten wordt bedoeld dat er geen gemeentelijke bemoeienis/inbreng is, anders dan het toetsen (bestemmingsplan) en het verlenen van de vereiste vergunningen en de controle hierop. Er is geen gemeentelijke bijdrage en de marktwerking zal ervoor zorgen of deze activiteiten/ accommodaties levensvatbaar zijn of niet. Voorbeelden van dergelijke initiatieven zijn: fitnesscentra, klimexploitanten, squashcentra, etc.

VOORDELEN afstoten: ▪ Geen gemeentelijke bijdrage. ▪ Marktwerking zorgt voor aansluiting van het aanbod op de vraag.

NADELEN afstoten: ▪ Beperkte invloed op ontstaan van deze activiteiten/accommodaties. ▪ Geen invloed op tarifering en toegankelijkheid accommodaties.

20032023

Tussenadvies vorm van beheer sport gemeente Bunschoten

Pagina 20

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij iBabs is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/12580356/1