IB.06. Bijlage 2 - 1. Wijkanalyse Engboogerd Bunnik
Tekst van het document
NOTITIE Wijkanalyse Engboogerd Bunnik Kenmerken Project | 22255 Uitvoeringsplan warmtetransitie | Datum | 27 februari 2025 Engboogerd te Bunnik Auteurs | Boyd Hooghiemstra | Co-lezer | Michiel Berntsen Laila Fiedler Lisa Kouwenberg Onderwerp | Wijkanalyse Engboogerd Bunnik | Status | Definitief Kenmerk | 22255-1242179 Met deze wijkanalyse wordt een beeld geschetst van de wijk Engboogerd te Bunnik. | Het gaat hier om een analyse op basis van de kenmerken van de woningen in de wijk. Deze analyse is vrijwel volledig gebaseerd op openbare informatie uit de basisregistratie adressen en gebouwen (BAG). | Onder meer gegevens van de netbeheerder (Stedin) worden in de BAG verwerkt, waarna wij die gegevens raadplegen. Daarnaast is een onderzoek van Indurio naar de mogelijkheden voor WKO geraadpleegd en zijn er in hoofdstuk 10 schematische tekeningen toegevoegd van de technieken die door De WarmteTransitieMakers (WTM) in eerder onderzoek als mogelijk kansrijk zijn benoemd. | Tenslotte bevat hoofdstuk 12 een sociale analyse van de wijk op basis van interviews. Notitie | 22255-1242179 | 1 1 | Bouwperiode De buurt Engboogerd in Bunnik is grotendeels (39% van de woningen) gebouwd tussen 1946 en 1964. Ook in de periodes voor 1945 (16%), tussen 1965 en 1974 (16%) en tussen 1992 en 2005 (12%) zijn aanzienlijke aantallen woningen gebouwd.
Dit is te zien in figuur 1, de gevolgen hiervan voor mogelijk nodige isolatiemaatregelen zijn te vinden in tabel 1. De gekozen bouwperiodes komen overeen met aanpassingen aan het bouwbesluit. Dit maakt het mogelijk om op basis van deze verdeling van periodes iets te zeggen de eisen waar de woningen aan moesten voldoen toen deze gebouwd werden. Figuur 1 Bouwperioden Tabel 1 | Bouwperioden Bouwperiode | Gevolgen techniek Tot en met | In sommige gevallen geen spouwmuur, dat maakt het ingewikkelder om te 1945 | isoleren. 1946 - 1964 | Meestal spouwmuur ongeïsoleerd. Glas vaak al vervangen door dubbelglas. Na isolatie verwarming op 70° te behalen. 1965 - 1974 | Meestal spouwmuur ongeïsoleerd. Glas vaak al vervangen door dubbelglas. Na isolatie verwarming op 70° te behalen. 1975 - 1991 | Meestal spouwmuur met isolatie. De kwaliteit kan sterk verschillen. Moet bij een aantal woningen onderzocht worden. Na isolatie verwarming op 70° te behalen. 1992 - 2011 | Isolatie van alle bouwdelen goed, vaak alleen nog dubbelglas vervangen door HR++-glas. Daarna te verwarmen op 50°. 2012 - heden | Isolatie van alle bouwdelen zeer goed. Kan direct verwarmd worden op 50°. Notitie | 22255-1242179 | 2 Notitie | 22255-1242179 3 2 Energielabels De energielabels van de woningen in Engboogerd zijn te zien in figuur 2. Te zien is dat 396 van de 740 woningen geen afgemeld energielabel hebben.
344 woningen hebben afgemeld energielabel. Daarvan hebben 100 woningen energielabel A. Wat de verwachtte gevolgen per energielabel zijn voor verwarmen op bepaalde temperatuurniveaus is te zien in tabel 2. De verwachting van Energiecoöperatie Bunnik is dat de daadwerkelijke labels nu vaak hoger zijn, omdat nieuwe eigenaren fors verduurzaamd hebben. Figuur 2 Energielabels Tabel 2 Energielabels Energielabel Gevolgen techniek A of beter Vrij zeker goede isolatie van de woning. Verwarmen mogelijk met aanvoertemperatuur tussen 30°C en 70°C. B Isolatie waarschijnlijk op niveau voor 50°C en 70°C, extra isolatie wel te overwegen voor besparing. C Isolatie waarschijnlijk op niveau voor 70°C, extra isolatie wel te overwegen voor besparing. D Isolatie waarschijnlijk niet op niveau voor 70°C. E Isolatie waarschijnlijk niet op niveau voor 70°C. F Isolatie waarschijnlijk niet op niveau voor 70°C. Belangrijke aanvulling bij bovenstaande tabel, de hoogte van de (aanvoer)temperatuur waarmee de woning verwarmd kan worden hangt sterk samen met de isolatiegraad en het type afgifte-systeem (huidige radiatoren, vloerverwarming of convectoren).
Notitie | 22255-1242179 4 3 Warmtevraagdichtheid De warmtevraagdichtheid laat zien waar de warmtevraag zich in het gebied bevind, en hoe evenredig deze verdeeld is. Over het algemeen geldt dat hoe hoger de warmtevraagdichtheid is, hoe haalbaarder een collectieve oplossing is. Zoals ook in de analyse van WTM te zien is, is in Engboogerd de warmtevraag redelijk evenredig verdeeld met hogere waardes in het noorden en oosten. De totale warmtevraag van de woningen in Engboogerd is 41.700 GJ (op basis van het gasverbruik zoals vermeld in de BAG, 2024)
Notitie | 22255-1242179 5 4 Woningtype De woningtypes in Engboogerd zijn te zien in figuur 3. Het gebied bestaat voor de helft uit rij- en hoekwoningen (371 van de 740). Daarnaast is er een grote hoeveelheid twee-onder-een-kap woningen (187) en appartementen (120) aanwezig. Wat per woningtype de gevolgen zijn voor mogelijke technieken is te zien in tabel 3. Figuur 3 Woningtypes Tabel 3 Woningtypes Type woning Gevolgen techniek Vrijstaand Warmtenetten vaak duur voor deze woningtypen (hoge investeringskosten voor benodigde infrastructuur - lang leidingwerk per woning) Twee-onder-één-kap Hoekwoning Zowel warmtenetten als individuele techniek mogelijk Tussenwoning Appartement Warmtenetten, individuele techniek of techniek per pand mogelijk
Notitie | 22255-1242179 6 5 Bezit Er is weinig openbare data over het eigendom van de woningen beschikbaar. Via de gemeente is er informatie beschikbaar gesteld over het eigendom van de woningen in Engboogerd (figuur 4). Wat dit voor gevolgen heeft is te zien in tabel 4. RMA Verecos heeft als lokale makelaar mogelijk meer informatie beschikbaar over de eigendomsverhouding in de wijk. Indien er op dit onderdeel in de volgende fase van het wijkuitvoeringsplan meer informatie nodig is, kan dit een goede aanvullende bron zijn. Figuur 4: Verdeling van het bezit Tabel 4 Particulier of corporatiebezit Bezit Gevolgen participatie Gevolgen techniek Particulier Bewonersparticipatie nodig. Een warmtenet is complexer te ontwikkelen bij een wijk met overwegend particulier bezit. Dit omdat er veel individuele contracten afgesloten moeten worden. Dat vormt vaak een barrière voor een warmteleverancier. Corporatie- bezit Bij een hoog percentage corporatiebezit (bijvoorbeeld boven de 50%), is de keuze van de woningcorporatie van invloed op de kansrijkheid van collectieve oplossingen. Kans voor warmtenetten, omdat er met één partij afspraken gemaakt worden en het risico verkleind wordt. Wanneer de verhuurder kiest voor individuele technieken, is het voor particuliere kopers complexer een warmtenet aan te leggen.
Notitie | 22255-1242179 7 6 Gemiddeld gasverbruik Het gemiddelde gasverbruik uit 2022 (bron: netbeheerder Stedin) laat zien dat er een relatief hoog gemiddeld verbruik is in Engboogerd en heel de gemeente Bunnik ten opzichte van het Nederlands gemiddelde. Een hoog gasgebruik geeft veel noodzaak voor bewoners om iets te doen aan isolatie en de investering in isolatie en techniek is vaak goed terug te verdienen. Een mogelijke verklaring voor het relatief hoog gemiddeld verbruik is dat de woningen in Engboogerd (en Bunnik) minder goed zijn geïsoleerde dan het gemiddelde in Nederland. 0 200 400 600 800 1000 1200 1400 1600 1800 2000 Gemiddeld gasverbruik [m3/woning] Nederland Bunnik Engboogerd Notitie | 22255-1242179 8 7 Elektriciteitsaansluiting Figuur 5 Elektriciteitsaansluitingen Het type elektriciteitsaansluiting zegt iets over of de woning direct geschikt is voor een all-electric warmtepomp of dat de aansluiting eerst vergroot moet worden. We zien dat het overgrote deel van de woningen in Engboogerd al een 3 x 25 ampère aansluiting heeft. De gevolgen voor ieder type aansluiting zijn te vinden in tabel 5 en een overzicht van de aansluitingen in Engboogerd is te vinden in figuur 5. Tabel 5 Elektriciteitsaansluitingen Type aansluiting Gevolgen techniek 1 x 25 Niet geschikt voor all-electric warmtepomp en EV-lader, kleine airco-units kunnen aansluiten, elektrisch beperkt mogelijk.
Uitbreiding aansluiting nodig voor all-electric toepassingen. 1 x 35 Niet geschikt voor all-electric warmtepomp en EV-lader, airco’s met beperkte capaciteit kunnen aansluiten. Nog steeds uitbreiding nodig voor een warmtepomp en EV-lader. 3 x 25 Vaak geschikt voor all-electric warmtepomp (aandachtspunt is de huidige elektrische vermogensvraag, bijvoorbeeld van een elektrische kookplaat of airco). Ook afhankelijkheid van gelijktijdig verbruik. Bij 3x25A kunnen piekbelastingen problemen geven als een warmtepomp, kookplaat en EV-lader tegelijk worden gebruikt.
Notitie | 22255-1242179 9 8 Netcongestie Volgens de capaciteitskaart van Netbeheer Nederland is er op het niveau van de regionaal netbeheerder in een deel van Bunnik sprake van een wachtrij voor afname van elektriciteitsvermogen. Er staat voor 11 MW aan aanvragen in de wachtrij (peildatum 31-01-2025) in voedingsgebied Driebergen (figuur 6), waar het oosten van Engboogerd in valt. Voor teruglevering is in Bunnik geen sprake van netcongestie (figuur 7). Op hoogspanningsniveau (TenneT) kleurt de kaart voor het hele gebied rood voor zowel afname als teruglevering. Daarnaast heeft Stedin in het kader van netcongestie het standpunt ingenomen dat gemeenten individuele luchtwarmtepompen (nu) niet moeten stimuleren. Ook moeten gemeenten volgens Stedin buffersystemen wél stimuleren, zowel bij individuele als collectieve systemen. Figuur 6: Afnamecongestie rondom Bunnik Figuur 7: Teruglevercongestie rondom Bunnik
Notitie | 22255-1242179 10 9 Restricties In de regio gelden een aantal restricties en aandachtspunten met betrekking tot de inzet van de bodem. Onderstaande afbeelding is afkomstig uit het ‘gebiedsdossier waterwinning Bunnik’ van de provincie Utrecht1 en toont de verschillende beschermingszones rondom Bunnik. In de afbeelding is weergegeven waar er in en rondom, Engboogerd rekening mee gehouden moet worden. Er is sprake van een grondwaterbeschermingsgebied voor grofweg de westelijke helft van Engboogerd. Uit het gebiedsdossier van de provincie Utrecht: “Het grondwaterbeschermingsgebied is de zone in en rondom het waterwingebied, dit is een bufferzone die is ingesteld om het grondwater in het intrekkingsgebied te beschermen. In deze zone stelt de provincie o.a. beperkingen vast voor het landgebruik om het water dat op weg is naar de winning op de langere termijn te vrijwaren van verontreinigingen”. Daarnaast bevind er zich een aandachtsgebied voor archeologie in het midden-noorden van Engboogerd (zie figuur onder). Hier kan de bodem gebruikt worden maar dient extra aandacht besteed worden aan de archeologische waarde van de bodem. De restricties zijn relevant bij warmtesystemen die gebruikt maken van de bodem. Veel collectieve systemen maken gebruik van de bodem middels WKO, waarbij warmte in de bodem opgeslagen wordt.
Daarnaast maken geothermie systemen en (individuele) systemen waarbij 1 Link naar rapport Gebiedsdossier waterwinning Bunnik
Notitie | 22255-1242179 11 bodemlussen worden toegepast ook gebruik van de bodem. Bij eventuele toekomstige inzet van deze systemen zal dus extra aandacht besteed moeten worden aan locatie en wet- en regelgeving.
Notitie | 22255-1242179 12 10 Potentiële warmtebronnen 10.1 Aquathermie Nabij Engboogerd zijn twee kansrijke aquathermiebronnen beschikbaar: de Kromme Rijn en de rioolwaterzuiveringsinstallatie (RWZI) Bunnik. Deze bronnen hebben de volgende eigenschappen (https://hdsr.omgevingswarmte.nl/hdsr). RWZI Bunnik Variabelen Eenheid Waarde Beschikbaar debiet m3/uur 270 Bronvermogen kW 320 Potentiële energie GJ 38.000 Kromme Rijn Variabelen Eenheid Waarde Beschikbaar debiet m3/sec 3,8 Potentiële energie GJ 867.500
10.2 | Restwarmte Rondom Engboogerd zijn ook een aantal restwarmtebronnen te vinden. Niet al deze bronnen zijn kansrijk voor inzet als bron voor een collectieve warmtevoorziening. Er zijn twee mogelijk kansrijke bronnen gevonden. De bijbehorende waardes zijn overgenomen uit de Warmteatlas2. De opname van bedrijfsgegevens waar de waardes op gebaseerd zijn, is van april 2016 en daarmee niet recent (genoeg). Vrumona Variabelen | Eenheid | Waarde Schatting Condens Warmte (30-45°C) | TJ/jaar | 10,07 Schatting MT Warmte middels warmtepomp (60-80°C) | TJ/jaar | 12.80 Extra elektriciteitsverbruik als gevolg van inzet warmtepomp | kWh/jaar | 840.000 Hans Geveling Supermarkten – Albert Heijn Variabelen | Eenheid | Waarde Schatting Condens Warmte (30-45°C) | TJ/jaar | 1,84 Schatting MT Warmte middels warmtepomp (60-80°C) | TJ/jaar | 2,33 Extra elektriciteitsverbruik als gevolg van inzet warmtepomp | kWh/jaar | 153.000 Het Koel- en Vrieshuis Klaas de Jong B.V. is een mogelijk aanvullende restwarmtebron. Er is geen openbare data beschikbaar over het restwarmtepotentieel (wordt niet aangegeven in de Warmteatlas). Om hier meer over te weten en om duidelijkheid te krijgen over de bovenstaande restwarmtebronnen, moet dit worden uitgevraagd bij de respectievelijke bedrijven.
2 https://www.warmteatlas.nl/viewer/app/Warmteatlas/v2 Notitie | 22255-1242179 | 13 Notitie | 22255-1242179 14 10.3 Quick-scan Indurio naar WKO in Bunnik Indurio heeft een quick-scan uitgevoerd naar de mogelijkheid van WKO in Bunnik. Hier kwamen de onderstaande conclusies en restricties uit naar voren. Conclusies Indurio Quickscan: • Met het oog op geldende restricties zou een WKO-systeem, als dit voor Engboogerd een voorkeurstechniek blijkt, met veel aandacht moeten worden onderzocht. • Er zijn twee mogelijke locaties voor WKO-boringen in Bunnik (wijk). • Er zijn twee watervoerende pakketten die op basis van grondwaterstroming, thermische straal en doorlatendheid voor een WKO geschikt zijn. • Beide mogelijke boringen leveren een thermische energie van maximaal circa 15.000 GJ af. • Het verschil tussen de twee watervoerende pakketten heeft als gevolg dat de afstand tussen de doubletten moet worden toegepast. Dat betekent dat er een minder diepe, goedkopere boring is. Maar het boorgat moet op de lagen worden toegepast. De dikte van de minder diepe laag is kleiner. Daarom moet een grotere diameter van het boorgat (1.2m i.p.v. 0.8m voor de diepere laag) worden toegepast. Restricties WKO: 1 In Bunnik wint bedrijf Vrumona drinkwater. Er is een risico (verder te onderzoeken) dat Vrumona bij het plaatsen van een WKO in de 100-jaar beschermingszone bezwaar maakt.
Indurio concludeert dat in de zone “een WKO geplaatst mag worden, mits kan worden aangetoond dat dit geen invloed heeft op het drinkwater en de WKO niet op een andere locatie kan worden geplaatst (bron: Provincie Utrecht, 20223).” Indurio geeft verder aan dat er een eerdere WKO vergunningsaanvraag is gedaan. Deze is door de rechtbank afgewezen na bezwaar van Vrumona. De locatie van deze vergunningsaanvraag was nabij Kosterijland 15, 3981 AJ Bunnik. 2 Ten zuiden van de A12 bevind zich het waterwingebied van Vitens. Alhoewel dit gebied zich niet binnen of direct aanliggend aan Engboogerd bevind kan de inzet van WKO effect hebben op de waterwinning van Vitens. Dit dient verder onderzocht te moeten worden. Figuur 8 Mogelijke locaties voor bouw WKO (figuur afkomstig uit Quick-Scan WKO Bunnik van Indurio) 3 Bodem en Waterprogramma provincie Utrecht
Notitie | 22255-1242179 15 10.4 Koeling Koeling is een steeds relevanter wordend onderdeel van de warmtevoorziening. Enerzijds omdat de koelvraag vanuit gebouwen steeds groter wordt door opwarming van het klimaat en verbeterende isolatie waardoor warmte langer binnen blijft. Anderzijds omdat koeling de warmtevoorziening efficiënter kan maken. Wanneer gebouwen gekoeld worden wordt er eigenlijk warmte weggenomen. Deze warmte kan opgeslagen worden en later ingezet worden als bronwarmte voor een warmtepomp. Zo wordt de ‘s zomers weggekoelde warmte herbruikt als warmtebron in de winter. Deze werkwijze is alleen mogelijk bij systemen waar de weggekoelde warmte opgeslagen kan worden voor latere inzet, wanneer er warmtevraag is. De meest voorkomende voorbeelden hiervan zijn systemen met WKO en bodem-warmte warmtepompen. In beide gevallen wordt de warmte in bodemwater opgeslagen zodat dit later weer onttrokken kan worden. Notitie | 22255-1242179 16 11 Schematische tekeningen techniek In dit hoofdstuk wordt voor ieder van de door WTM genoemde mogelijke warmtebronnen een schematische weergave gegeven, met daarbij een korte tekstuele toelichting. 11.1 Thermische energie uit oppervlaktewater (TEO) TEO is een vorm van aquathermie waarbij warmte uit oppervlaktewater wordt gewonnen. Dit gebeurt doorgaans bij stromend water zoals rivieren of kanalen, of grote waterlichamen.
De warmtepotentie bij kleine waterlichamen zonder stroming is doorgaans te klein om tot een rendabel systeem te komen. De onttrokken warmte wordt via een warmtepomp en warmtenet naar de afnemers gebracht. Wanneer er geen directe warmtevraag is kan de warmte in een warmte-/koudeopslag (WKO) worden opgeslagen en vervolgens later via dezelfde route naar de afnemers worden gebracht. Dit is vooral nuttig omdat het warmteaanbod het grootst is in de zomermaanden, terwijl de warmtevraag vaak het grootst is in de wintermaanden. Met de inzet van WKO kan dit verschil overbrugd worden. De inzet van een collectieve warmtepomp betekent dat alle afnemers doorgaans warmte van hetzelfde temperatuurniveau krijgen. Indien gewenst kunnen er meerdere collectieve warmtepompen ingezet worden om tot verschillende warmteniveaus te komen. In de bovenstaande afbeelding wordt de warmte centraal opgewaardeerd naar een hoger temperatuurniveau voordat het via het warmtenet naar de woningen wordt gestuurd. Er is ook een variant mogelijk waarin de warmte pas in de gebouwen wordt opgewaardeerd. Ieder gebouw krijgt dan een eigen warmtepomp. We spreken dan van een ZLT-warmtenet (ook wel bronnet genoemd) met individuele warmtepompen. Notitie | 22255-1242179 17 11.2 Thermische energie uit afvalwater (TEA) TEA is een andere vorm van aquathermie, hierbij wordt warmte onttrokken uit afvalwater.
Het meest geziene voorbeeld hiervan is onttrekking van warmte bij een rioolwaterzuiveringsinstallatie (RWZI). Er wordt dan warmte onttrokken uit het gezuiverde restwater dat anders geloosd zou worden. Deze warmte kan in een WKO opgeslagen worden voor later gebruik. In de bovenstaande afbeelding wordt de ZLT warmte naar de woningen gestuurd voordat het temperatuurniveau wordt opgewaardeerd. Er is ook een andere variant mogelijk waarbij de warmte centraal wordt opgewaardeerd voordat deze via het warmtenet naar de woningen wordt gestuurd. We spreken dan van een LT of MT warmtenet (afhankelijk van temperatuurniveau).
Notitie | 22255-1242179 18 11.3 Geothermie Met geothermie wordt warmte uit de aarde bedoelt. In de meeste gevallen gaat het om diepe geothermie. Hierbij wordt via een boring van zo’n 2.500 tot 3.000 meter warmte uit de aardbodem onttrokken. Deze warmte is van dusdanig hoge temperatuur dat het direct ingezet kan worden bij afnemers. Ook ondiepe geothermie is een optie, hierbij wordt een boring van zo’n 750 tot 1.250 meter toegepast. De warmte uit ondiepe geothermie is van lager temperatuurniveau dan bij diepe geothermie. Afhankelijk van de afnemers zal de warmte naar een hoger temperatuurniveau gebracht moeten worden middels een warmtepomp. Er is een fors aantal aansluitingen nodig (minimaal 500 tot minimaal 5.000 – afhankelijk van ‘type’ geothermie) om een warmtenet op geothermie rendabel te maken. Dat geldt bij elk warmtenet, maar bij geothermie als warmtebron nog meer, omdat de (voor-)investeringen groot zijn. Of de ondergrond in Bunnik geschikt is voor (ondiepe) geothermie is (nog) niet duidelijk. Naar verwachting is de omvang van het gebied te klein om tot een rendabel systeem op basis van (ondiepe) geothermie te komen, er zou dan gekeken moeten worden naar een groter afzetgebied. Tegelijkertijd maakt het verbodsgebied voor bescherming van drinkwater geothermie niet overal mogelijk.
In het kader van geothermie wordt er momenteel een onderzoeksboring bij de Biltse Hoek uitgevoerd (tegenover het Van der Valk hotel).
Notitie | 22255-1242179 19 11.4 Zonthermie op veld Met zonthermie wordt warmte gewonnen uit de instraling van de zon. Dit wordt gedaan met panelen waar vloeistof doorheen stroomt. De zonnestralen verwarmen de vloeistof, waarna de warmte bij een warmtepomp aan de vloeistof wordt onttrokken en vervolgens wordt opgewaardeerd voor gebruik bij de afnemers. Voor Engboogerd lijkt deze optie moeilijk inpasbaar, omdat er geen ruimte beschikbaar is. 11.5 Zonthermie op dak Zonthermie kan ook op daken of met zonnevelden toegepast worden. Alhoewel dit mogelijk extra kosten met zich meebrengt kan het een oplossing bieden in een dichtbebouwd gebied waar andere technieken niet mogelijk zijn. Op de daken kan ruimte benut worden die anders onbenut zou blijven, en vanwege de geluidsloosheid is het uitermate geschikt voor dicht bewoonde gebieden. Notitie | 22255-1242179 20 11.6 Collectieve lucht-water warmtepomp Een collectieve lucht-water warmtepomp haalt warmte uit de buitenlucht. Met een warmtepomp wordt deze warmte opgewaardeerd tot een bruikbaar temperatuurniveau. Bij een collectieve opstelling wordt voor een groot aantal afnemers warmte geproduceerd, deze warmte wordt vervolgens via een warmtenet naar de afnemers gebracht. 11.7 Collectieve bodem-water warmtepomp Een collectieve bodem-water warmtepomp haalt warmte uit de bodem. Dit gebeurt op een diepte van zo’n 200 meter.
Met een warmtepomp wordt deze warmte opgewaardeerd tot een bruikbaar temperatuurniveau. Bij een collectieve opstelling wordt voor een groot aantal afnemers warmte geproduceerd, deze warmte wordt vervolgens via een warmtenet naar de afnemers gebracht.
Notitie | 22255-1242179 21 11.8 Individuele lucht-water warmtepomp Een individuele lucht-water warmtepomp haalt warmte uit de buitenlucht. Met een warmtepomp wordt deze warmte opgewaardeerd tot een bruikbaar temperatuurniveau. Bij een individuele opstelling staat de installatie bij de afnemer, bijvoorbeeld bij een woning. Hierdoor hoeft de warmte niet via een warmtenet getransporteerd te worden. Om het gebouw met een lucht-water warmtepomp te kunnen verwarmen moet het gebouw goed genoeg geïsoleerd zijn. In onderstaande afbeelding zijn een aantal mogelijke isolatiemaatregelen te zien.
Notitie | 22255-1242179 22 11.9 Individuele bodem-water warmtepomp Een individuele bodem-water warmtepomp haalt warmte uit de bodem. Dit gebeurt op een diepte van zo’n 200 meter. Met een warmtepomp wordt deze warmte opgewaardeerd tot een bruikbaar temperatuurniveau. Bij een individuele opstelling staat de installatie bij de afnemer, bijvoorbeeld bij een woning. Hierdoor hoeft de warmte niet via een warmtenet getransporteerd te worden. Om het gebouw met een bodem-water warmtepomp te kunnen verwarmen moet het gebouw goed genoeg geïsoleerd zijn. In onderstaande afbeelding zijn een aantal mogelijke isolatiemaatregelen te zien.
Notitie | 22255-1242179 23 11.10 Individuele hybride warmtepomp Bij een individuele hybride warmtepomp zijn er zowel een lucht-water warmtepomp als een aardgasketel bij de afnemer aanwezig. De lucht-water warmtepomp wordt ingezet wanneer de warmtevraag niet maximaal is, bijvoorbeeld als het buiten niet erg koud is. Wanneer de warmtevraag te groot wordt voor de lucht-water warmtepomp schakelt het systeem over op de aardgasketel. Dit systeem is geschikt voor gebouwen die moeilijk te isoleren zijn, of wanneer het investeringsbudget beperkt is. Groot nadeel van een hybride warmtepomp is dat het geen volledig aardgasvrije oplossing is. Vandaar dat een hybride oplossing alleen als tussenstap wordt gezien richting een aardgasvrije wijk, en in dit onderzoek alleen ter vergelijking wordt meegenomen.
12 | Sociale analyse De sociale analyse is gemaakt aan de hand van interviews met de wijkvereniging, Energie Coöperatie Bunnik en actieve bewoners van het initiatief Pasmastraat Van Het Gas Af. De analyse wordt ondersteund met twee figuren op basis van CBS-data (Kerncijfers wijken en buurten). Belangrijke kanttekening: de CBS-data is alleen beschikbaar voor CBS-buurten. Engboogerd is ongeveer een kwart van de CBS-buurt Bunnik (BU03120000), dus deze informatie is niet specifiek voor Engboogerd. De CBS-data en informatie uit de interviews lijken elkaar echter te ondersteunen. 12.1 | Demografische en sociale kenmerken Er wonen nog veel oorspronkelijke bewoners in de wijk, die er zijn neergestreken toen de wijk in de jaren 60 flink werd uitgebreid. In de jaren 90 was er een eerste verjongingsgolf. Gezinnen met jonge kinderen vestigden zich in de wijk. In de afgelopen 10 jaar volgde nog een verjongingsgolf. Leeftijdsopbouw Bunnik 2023 | Leeftijdsopbouw Nederland 2023 0 tot 15 jaar | 15 tot 25 jaar | 25 tot 45 jaar | 0 tot 15 jaar | 15 tot 25 jaar | 25 tot 45 jaar 45 tot 65 jaar | 65 jaar of ouder | 45 tot 65 jaar | 65 jaar of ouder Figuur 9 | Leeftijdsopbouw in 2023 In de leeftijdsopbouw in 2023 is te zien dat de opbouw in Bunnik redelijk overeenkomt met het gemiddelde van in Nederland. Het is een echte woonwijk: veruit de meeste gebouwen in de wijk hebben een woonfunctie.
Er zijn geen scholen en er is geen winkelstraat. Er is wel een kinderdagverblijf. Er lijkt bovengemiddelde sociale cohesie te zijn, met voorbeelden van straatfeesten, borrels en andere sociale activiteiten – deels georganiseerd door de wijkvereniging (zie ook sectie 12.3). Engeboogerd is een bovengemiddeld welvarende wijk. Zoals in sectie 5 van deze wijkanalyse staat, zijn er veel koopwoningen in de wijk. Er is weinig corporatiebezit. Inwoners zijn overwegend hoogopgeleid. Er zijn veel tweeverdieners in de wijk. Vorig jaar hebben 38 adressen in de Engboogerd energietoeslag ontvangen, waarvan 12 koopwoningen. Er zijn weinig inwoners met een migratieachtergrond, wat ondersteund wordt door de CBS-data voor Bunnik in figuur 10. Notitie | 22255-1242179 | 24 Herkomst bevolking Bunnik | Herkomst bevolking Nederland Herkomstland Nederland | Herkomstland Nederland Herkomstland Europa (excl. NL,**) | Herkomstland Europa (excl. NL,**) Herkomstland buiten Europa | Herkomstland buiten Europa Figuur 10 | Herkomst bevolking in 2023 12.2 | Sentiment energietransitie Veel mensen zijn bezig met verduurzamen en hebben stappen gezet om hun woning te verduurzamen. Er verschijnen steeds meer warmtepompen in de wijk. | Men is zich bewust van de energietransitie in het algemeen. Mensen lijken over het algemeen bereid om in hun woning te investeren, maar komen lang niet altijd in beweging.
Het initiatief Pasmastraat Van Het Gas Af heeft bij hun acties (voor 2 straten in de wijk) vaak gehoord van buurtgenoten dat “het gedoe” vaak een grotere drempel is dan geld. Alle geïnterviewden gaven aan dat hun beeld waarschijnlijk gekleurd is door hun positie (als duurzaam initiatief) of persoonlijke interesse, maar we kunnen stellen dat er in de wijk bovengemiddelde interesse is in verduurzaming en duurzame energie. 12.3 | Relevante bewonersinitiatieven Wijkvereniging Engboogerd De wijkvereniging is opgericht in 1965 en viert dit jaar haar 60 | e jubileum. De vereniging richt zich op het organiseren van sociale activiteiten voor meer sociale cohesie | in de wijk. De meeste actievelingen zijn mensen met een jong gezin die overwegend nieuw zijn in de buurt. | Ongeveer een kwart van de woningeigenaren in de wijk zijn lid van de wijkvereniging. Pasmastraat Van Het Gas Af Dit initiatief startte in 2021 en wil buurtgenoten (aan de Ds Pasmastraat en de Engweg) | inspireren om hun woning te verduurzamen. Het initiatief | heeft enkele isolatieacties georganiseerd | . Met name een actie voor het isoleren van de tussenspouw was succesvol, met 80 | -90% deelname van de twee betrokken straten. Twee bevindingen van het initiatief: 1. Mensen willen vooral ontzorgd worden; 2. Betrouwbare adviseurs vinden was lastig: een drempel voor succesvolle verduurzaming.
Energie Coöperatie Bunnik De ECB opereert in Bunnik, Odijk en Werkhoven | en is actief op het gebied van duurzame opwek (zon en wind) en energiebesparing (isolatieacties, energiecoaches, warmtescans, etc.). Het ECB heeft enkele tientallen leden in de wijk. Ook wonen een aantal vrijwilligers van de Coöperatie in de Notitie | 22255-1242179 | 25 Notitie | 22255-1242179 26 Engboogerd. Momenteel heeft het ECB geen activiteiten die zich specifiek op de Engboogerd richten. Wel kunnen inwoners van de Engboogerd energieadvies inwinnen bij het ECB via het spreekuur of door een afspraak te maken met een energiecoach. Ook kunnen ze meedoen aan een warmtepomp actie. 12.4 Aandachtspunt voor het participatietraject Het traject voor een uitvoeringsplan warmte (UPW) voor Engboogerd komt vlak na een periode (2019-2024) van veel werk aan de straten in de wijk voor de vernieuwing van de riolering en de vervanging van asbestleidingen voor gas/water. Dit was een rommelig proces en er was veel onvrede bij bewoners over hoe de communicatie en planning verlopen is. Mogelijk is er hierdoor bij sommige bewoners sprake van wantrouwen richting de gemeente. Dit is een aandachtspunt voor de communicatie rondom dit UPW traject. Er moet uitgelegd worden dat het energievraagstuk nog niet zo ver was, toen de plannen voor de vernieuwde riolering werden gemaakt. Daarom zullen de straten t.z.t.
toch weer open moeten, ofwel voor de verzwaring van het elektranet, ofwel voor een warmtenet. Verder zal duidelijk naar bewoners worden gecommuniceerd wat het doel van de participatie is. Notulen van participatiemomenten (en eventuele afspraken) zullen terug te lezen zijn op de webpagina van de gemeente voor dit traject.