Verslag Informateurs Brunssum

1

Verslag Informateurs Brunssum (periode 22 april t/m 16 juni 2022) 16 juni 2022

De informateurs: Ellen Janssen Ben van Essen

Inhoud 1. Inleiding .............................................................................................................................................................. 2 2. Opdracht ............................................................................................................................................................. 2 3. Voorstel invulling opdracht ................................................................................................................................ 2 4. Het doorlopen proces ......................................................................................................................................... 3 5. Conclusies .......................................................................................................................................................... 3 Bijlage 1 Opdrachtbrief ..................................................................................................................................... 6 Bijlage 2 Het doorlopen proces .......................................................................................................................... 7 1)

Klik-gesprekken (21 en 22 april) en opdrachtverstrekking .................................................................... 7

2)

1e ronde: verkennende gesprekken met alle fracties (6 en 9 mei) ........................................................ 7

3)

Tussenronde (10 mei) ............................................................................................................................ 8

4)

2e ronde: verdieping in clusters (13 mei) ............................................................................................... 8

5)

3e ronde: eerste analyse (20 mei) .......................................................................................................... 9

6)

4e ronde: schetsen: verdieping vier formerende partijen (24 en 30 mei, 3 juni)................................ 10

7)

5e ronde: verrijken: verdieping met ambtelijke organisatie op inhoud en samenwerking (7 juni) .... 10

8)

6e ronde: consolideren: conclusies formerende partijen incl. afspraken t.b.v. formatie (10 juni) ...... 10

Bijlage 3. Bouwstenen coalitieakkoord Brunssum .............................................................................................. 11

Verslag informateurs Brunssum 2022-2026

2

1. Inleiding Met dit verslag geven wij als informateurs inzicht in hoe wij onze opdracht hebben ingevuld en tot welke uitkomst dat geleid heeft. Het verslag geeft ook inzicht in een aantal componenten die benut zijn in het traject naar collegevorming in Brunssum, dan wel in de formatie-fase of daarna van pas komen: Bouwstenen coalitieakkoord en Oplegger samenwerking.

2. Opdracht Onze Uitvoeringsopdracht fase 1 coalitievorming is geformuleerd in de opdrachtbrief van 25 april (zie bijlage). De kern daarvan was: De opdracht behelst idealiter twee fasen. Fase 1, informateurschap. Daarbij wordt in gezet om zicht te krijgen op onderlinge verbindingen tussen partijen en het leveren van voorstellen om te komen tot een coalitie die integer en als een team opereert. Daarbij is inzicht in bouwstenen voor het coalitieakkoord wenselijk. Fase 2 behelst de daadwerkelijke formatie. Het PAK nodigt de informateurs uit om aan te geven of ze daarvoor beschikbaar zijn, indien gewenst.

3. Voorstel invulling opdracht Wij hebben aangegeven de opdracht als volgt in te vullen. Als informateurs treden we op als neutrale verkenners. We luisteren goed en pogen vandaaruit te verbinden. Zelf hebben we geen standpunt over wat het beste is voor Brunssum. Wel dragen we Brunssum een warm hart toe en willen we een bijdrage leveren aan het komen tot een duurzaam coalitieakkoord. U verzoekt ons draagvlak te onderzoeken bij alle partijen. Voor ons betekent dat dat we ook met de SP-fractie kennismaken en hun mening ophalen. Opdat alle stemmen gehoord worden om tot goede antwoorden op bovenstaande vier vragen te komen. Diverse fracties gaven in de klikgesprekken aan dat ze van mening zijn wat inhoudelijke thema’s betreft op hoofdlijnen redelijk op één lijn te zitten, en dat het er deze periode vooral om gaat te komen tot uitvoering. In de opdrachtformulering geeft u aan te willen komen tot een verdiepingsslag waarbij gebouwd wordt aan vertrouwen en het Brunssum van morgen. Omwille hiervan verzoekt u na te gaan of er in de informatieronde en/of daarna ruimte is een omgevingsgesprek te laten plaatsvinden. Met als doel zo ook van partners buiten het gemeentehuis te vernemen welke inhoudelijke bouwstenen zij van belang vinden voor de komende bestuursperiode en hoe zij kunnen bijdragen aan het komen tot uitvoering. Wij achten een dergelijk omgevingsgesprek zeer nuttig.

Ook gezien het historisch lage opkomstpercentage van 43% waaruit geconcludeerd moet worden dat de stem van velen niet vertegenwoordigd is in de huidige gemeenteraad, is een dergelijk gesprek een goede aanvulling om tot de door u gewenste inhoudelijke bouwstenen te komen. Zowel met de burgemeester als de griffier willen wij een kennismakingsgesprek hebben. Ons voorstel voor de informatiefase was het houden van drie gespreksrondes op fractieniveau: 1e ronde: Verkenning (coalitievorm, inhoud, omgeving) 2e ronde: Verdieping 3e ronde: Bespreken analyse en aanbevelingen met fracties Overige stappen:  Kennismakinggesprek burgemeester en griffier  Opstellen persberichten  Opstellen eindrapportage en rapportage aan opdrachtgever  Openbaar oplevermoment eindverslag  Facultatief: Voorbereiden en voeren van een Omgevingsgesprek Aanvullende punten:  Ondersteuning: griffie verzorgt ruimte, planning, catering.  Communicatie: Informateurs verzorgen tussentijdse communicatie, waar nodig ook via persberichten. De politieke opdrachtgever staat waar nodig pers te woord in lijn met persbericht.  Vertrouwelijkheid: alles wat aan informateurs gezegd wordt blijft binnenskamers en wordt vertrouwelijk mee omgegaan. We maken onze eigen verslagen. Onze conclusie over het gehoorde komen naar voren in het eindverslag.

Verslag informateurs Brunssum 2022-2026

3 Onze opdracht werd verstrekt op 25 april. Het laatste overleg in het eerste deel van deze Informatiefase hadden wij op 20 mei. Vervolgens hebben wij op verzoek van de vier partijen die hun kansen tot coalitievorming nader gingen onderzoeken, een voorstel gemaakt voor invulling van het tweede deel van de Informatiefase, met een start op 24 mei en een laatste bijeenkomst op 10 juni.

4. Het doorlopen proces Het gehele proces bestond uit 8 stappen. De stappen worden uitvoerig besproken in bijlage 2: 1) Klik-gesprekken (21 en 22 april) en opdrachtverstrekking 2) 1e ronde: verkennende gesprekken met alle fracties (6 en 9 mei) 3) Tussenronde (10 mei) 4) 2e ronde: verdieping in clusters (13 mei) 5) 3e ronde: eerste analyse (20 mei) 6) 4e ronde: schetsen > verdieping vier formerende partijen (24 en 30 mei, 3 juni) 7) 5e ronde: verrijken > verdieping met ambtelijke organisatie op inhoud en samenwerking (7 juni) 8) 6e ronde: consolideren > conclusies formerende partijen incl. afspraken t.b.v. formatie (10 juni)

5. Conclusies Als informateurs zijn wij, Ellen en Ben, ingestapt in een lopend proces. De oriëntatiegesprekken die PAK als grootste partij voerde, hadden geen eenduidige uitkomst opgeleverd. Er was een zgn. ‘impasse’. Wij zijn op 21 en 22 april gestart met klikgesprekken, op 25 april ontvingen wij de opdracht, waarna we echt aan de slag konden. Het was zowel bij het begin, als tijdens het proces even zoeken naar de goede afspraken en verhoudingen. Soms werd van ons verwacht dat wij knopen doorhakken, maar dat kunnen de fracties alleen zelf. Ook de snelheid was een terugkomend punt. Wij hebben in onze offerte een realistische inschatting gemaakt voor het proces, rekening houdend met de vraag om zoveel mogelijk voortgang te maken. Echter, informateurs kunnen niet anders dan stap voor stap te werk gaan. Dat betekent dat de uitkomsten van ronde 1 bepalend waren voor de insteek (en daarmee de ureninzet) van ronde 2 etc. In de praktijk is gebleken dat het inderdaad nodig was om steeds te bezien hoe de volgende stap het beste ingestoken kon worden. Zo was de Tussenronde die we op 10 mei hielden evenals de Consultatieronde van de partijen met hun leden in week 20, vooraf niet gepland. Wij zijn van mening dat juist het stap voor stap werken van meerwaarde is geweest in het doorlopen traject.

Het gaf ruimte aan het gesprek en de actie die op een specifiek moment het meest van belang was. Er was altijd de ruimte om te stoppen of een stap opzij te zetten. Uiteindelijk zijn we door het elkaar gunnen van het gevoel van Verslag informateurs Brunssum 2022-2026

4 ruimte en het daadwerkelijk ook benutten van die ruimte, stapsgewijs vooruitgekomen. We zijn samen uit de impasse geraakt die er was ten tijde van het aangaan van de opdracht. Gezamenlijk is in een zeer straf tempo doorgewerkt. Daarbij hebben wij in de planning van de vervolgstappen steeds zoveel mogelijk rekening gehouden met de wensen en mogelijkheden van de fracties. We realiseren ons dat wij daarbij een groot beroep gedaan hebben op de flexibiliteit van de fractie-delegaties. We spreken hier graag onze waardering uit voor de wijze waarop de fractiedelegaties daarmee omgegaan zijn. Helder was vanaf het begin dat eenieder wilde dat er uit de impasse gekomen zou worden. Voor ons was werken als duo van groot belang. Elk bracht zijn eigen kwaliteiten in. Ellen heeft zich veel met de communicatie, de organisatie, het proces en tussentijdse contacten bezig gehouden, Ben meer met de inhoudelijke voorbereiding, planning en verslaglegging. We hebben heel veel met elkaar overlegd hoe we het proces op de beste manier konden ondersteunen. Ieder bracht vanuit zijn eigen perspectief andere zaken in, waardoor een completer beeld en een betere strategie ontstond. Informeren vraagt een zorgvuldig proces, stap voor stap. Telkens was het nodig om te bezien hoe de volgende stap het beste ingericht kon worden en hoe we alle fracties daarbij betrokken konden houden.

Wij lopen de elementen van onze opdracht na: A. Onderzoeken welke coalitievorm, het meest, dan wel zo goed mogelijk recht doet aan de verkiezingsuitslag met het oog op het percentage dat in Brunssum gestemd heeft; De gesprekken hebben opgeleverd dat de fracties verschillend denken over winst en verlies bij de verkiezingsuitslag. Wij hebben besloten geen energie te steken in lange gesprekken over absolute en/of relatieve winst en verlies. Uiteindelijk gaat het om wat werkbaar is voor het Brunssum van morgen. In de praktijk was doorslaggevend hoe de fracties op basis van ervaringen uit het verleden, het onderlinge vertrouwen en de inschatting wat nodig is voor de toekomst, hun voorkeuren bepalen. Daarbij hebben de twee voorkeursvarianten, PAK-Borger-BBB en PAK-Borger-VVD-PvdA een belangrijke rol gespeeld. Varianten daarop vonden onvoldoende steun omdat een raadsbrede coalitie of bepaalde combinaties niet haalbaar waren of de meerderheid te beperkt was. De twee voorkeursvarianten lagen vanaf het begin op tafel, maar werden ook in de gesprekken met ons geblokkeerd. Door de varianten in samenwerking met de SP kwam er ruimte in de gesprekken en ontstonden nieuwe denkpatronen. Uiteindelijk besloot de SP toch niet mee te willen formeren. Dat maakte dat uiteindelijk alle gesprekken leidden tot de uitkomst dat de variant PAKBorger-VVD-PvdA nader onderzocht ging worden. B.

Komen tot een verdiepingsslag om te ‘bouwen aan vertrouwen’ tussen en met partijen; Bij die verdiepingsslag en omwille van het ‘bouwen aan vertrouwen’ om te komen tot het Brunssum van morgen, bij de fracties onderzoeken of er ruimte is voor een omgevingsgesprek waar bouwstenen opgehaald worden voor het coalitieakkoord; Het onderzoek naar draagvlak voor een Omgevingsgesprek met partnerorganisaties en vertegenwoordigers van wijken/buurten leidde niet tot een eenduidige uitkomst. Gewezen werd op benodigde aansluiting op het nog steeds lopende traject van “Brunssum aan Zet” (vooral gericht op inwoners), timing in de informatiefase en verwachtingenmanagement naar derden. Ook in deel 2 van de informatiefase is besloten nu geen Omgevingsgesprek te voeren. Dit had met name te maken met de wens om voor de zomer tot een college te komen. Wel is in het concept-coalitieakkoord opgenomen dat in het najaar een Omgevingsgesprek plaatsvindt. Met als doel te kijken hoe in samenwerking tussen gemeente en partners tot uitvoering van het akkoord gekomen kan worden.

C.

Vroegtijdig fricties adresseren en daar oplossingen voor aanreiken, zover dat mogelijk is; In de eerste ronde hebben de fracties afzonderlijk naar ons als informateurs uitgesproken welke fricties er zijn. In de tweede ronde zijn die fricties, met ons als ‘assistenten’, naar elkaar uitgesproken en geadresseerd. Feitelijk zijn we gedurende de hele informatiefase alert gebleven op het voorkomen van verdere fricties door met elkaar te blijven oefenen in het goed naar elkaar luisteren en het elkaar willen verstaan.

D. Uitgaande van het doorlopen proces een aanbeveling doen voor een coalitievorm die voldoet aan een duurzaam karakter en waarbij vanuit vertrouwen gebouwd kan worden aan het Brunssum van morgen; Verslag informateurs Brunssum 2022-2026

5 Zoals aangegeven onder A is vanaf de 4e ronde onderzocht of een coalitie PAK-Borger-VVD-PvdA zowel qua inhoudelijk programma als ten aanzien van de wijze van samenwerking haalbaar zou zijn. Uiteindelijk is op 10 juni geconcludeerd dat deze partijen tot coalitievorming overgaan. E.

Inzicht geven in de op dat moment opgehaalde bouwstenen voor een coalitieakkoord; In de bijlage is een overzicht opgenomen van de opgehaalde Bouwstenen. Aangezien fractie SP en BBB geen onderdeel uitmaken van de coalitie als onder D genoemd die vanaf ronde 4 onderzocht is, is in dit overzicht de input die SP en BBB aanleverden achterwege gelaten. Strategisch beleidsmedewerker Jeffrey Breijman heeft deze bouwstenen, tezamen met nadere input van de vier formerende partijen, gebruikt bij het komen tot een concept-coalitieakkoord.

F.

Een oplegger te formuleren, vanuit het proces, met aanbevelingen aan college, raad en organisatie over wat raadzaam is om gezamenlijk te ondernemen in het belang van goede samenwerking op langere termijn voor het Brunssum van morgen; In overleg met de politiek opdrachtgever is besloten deze oplegger op te leveren tegelijk met deze procesrapportage van de informatiefase, als alle gesprekken in de informatiefase gevoerd zijn. Opdat we ook de input en leerervaringen uit het gesprek met de interne organisatie konden worden meegenomen. U treft de oplegger als apart document aan. De input uit de oplegger kan gebruikt worden bij de verdere stappen die binnen Team Brunssum gezet worden rondom optimaal samenwerken.

G. Gedurende het proces afstemming en gerichte communicatie, met het PAK (bestuur), met andere partijen en met de pers. Tijdens het proces is op vier momenten een persbericht uitgebracht. Afstemming met PAK, en waar gewenst op hun verzoek met andere partijen, vond regelmatig plaats. Het eerste persbericht betrof het feit dat het informatieproces gestart was. Het tweede bericht gaf weer dat nader onderzoek zou plaatsvinden naar mogelijke coalitie van PAK, Borger, VVD en PvdA. Het derde ging over het feit dat er inhoudelijk groen licht was maar er nog een voorbehoud was op de wijze van samenwerking. Het vierde bericht ging uit op 10 juni. Hierin werd benoemd dat PAK, Borger, VVD en PvdA zouden overgaan tot formatie van een college, dat op 27 juni het coalitieakkoord voorgelegd werd aan de raad en op 29 juni installatie van nieuw college voorzien was. Een vijfde en laatste bericht ging uit op dinsdagavond 14 juni met de vermelding wie als wethouders worden voorgedragen voor het nieuwe college en dat op 27 juni het coalitieakkoord voorgelegd wordt aan de raad. Op 29 juni is de installatie van nieuw college voorzien. H. De verslaglegging van gesprekken met partijen worden door Ben van Essen en Ellen Janssen opgesteld, indien nodig zal er ondersteuning vanuit de organisatie worden gevraagd. In dit eindverslag brengen wij verslag uit over het proces dat doorlopen is.

Vooraf maakten wij in onze offerte helder dat we geen inhoudelijke gespreksverslagen zouden opstellen, omdat we uit ervaringen weten dat mondeling met elkaar in gesprek zijn het beste werkt. De griffie heeft ondersteund bij de organisatie van de bijeenkomsten. De ambtelijke organisatie leverde een schrijver voor de teksten van het (concept)coalitieakkoord. Wij danken alle fracties voor de constructieve samenwerking met ons in de afgelopen weken. Het was een intensieve periode voor jullie en voor ons. Soms waren er haperingen in onze communicatie, soms moesten wij samen improviseren met tijd en mogelijkheden, soms moesten we letterlijk elkaars “dialect” leren begrijpen, we hebben elkaar goed leren kennen en zijn er van overtuigd dat er belangrijke stappen gezet zijn op weg naar een nieuw bestuur voor en een nieuwe samenwerkingscultuur in Brunssum. Dank voor het in ons gestelde vertrouwen en veel succes gewenst bij het vervolg. De informateurs, Ellen Janssen en Ben van Essen 16 juni 2022

Verslag informateurs Brunssum 2022-2026

6

Bijlage 1 Opdrachtbrief Het Progressief Akkoord (PAK) Brunssum, heeft tijdens de gemeenteverkiezingen van 2022 het vertrouwen van de burger gekregen en is daarmee de grootste partij van Brunssum. Vanuit dat gegeven heeft het PAK de rol op zich genomen om de coalitieonderhandelingen te starten. Met als doel te komen tot een coalitie die een duurzaam en integer bestuur oplevert. Het PAK is gestart met een oriëntatieperiode. Daarna is door het PAK extern gezocht naar deskundigen voor het vervolgtraject. Ben van Essen en Ellen Janssen worden als deskundigen gevraagd om het proces van coalitievorming te begeleiden. Het PAK vraagt Ben van Essen en Ellen Janssen om een offerte met plan van aanpak, met aandacht daarin ook voor het tijdpad en communicatieaspecten, uit te brengen aan het bestuur van PAK Brunssum. Deze opdracht behelst idealiter twee fasen. Fase 1, informateurschap. Daarbij wordt ingezet om zicht krijgen op onderlinge verbindingen tussen partijen en het leveren van voorstellen om te komen tot een coalitie die integer en als een team opereert. Daarbij is inzicht in bouwstenen voor het coalitieakkoord wenselijk. Fase 2 behelst de daadwerkelijke formatie. Het PAK nodigt Ellen Janssen en Ben van Essen nu reeds uit om aan te geven of ze daarvoor beschikbaar zijn, mocht het proces van fase 1 ertoe leiden dat dit gewenst is.

Voor fase 1 is het doel:  Het verkrijgen van draagvlak voor de informateurs vanuit alle partijen;  Te onderzoeken welke coalitievorm, het meest, dan wel zo goed mogelijk recht doet aan de verkiezingsuitslag met het oog op het percentage dat in Brunssum gestemd heeft;  Te komen tot een verdiepingsslag, uitgaande van de verslaglegging oriënterende fase en de klikgesprekken, om te ‘bouwen aan vertrouwen’ tussen en met partijen;  Bij die verdiepingsslag en omwille van het ‘bouwen aan vertrouwen’ om te komen tot het Brunssum van morgen, bij de fracties onderzoeken of er ruimte is voor een omgevingsgesprek waar bouwstenen opgehaald worden voor het coalitieakkoord;  Vroegtijdig fricties adresseren en daar oplossingen voor aanreiken, zover dat mogelijk is;  Uitgaande van het doorlopen proces een aanbeveling doen voor een coalitievorm die voldoet aan een duurzaam karakter en waarbij vanuit vertrouwen gebouwd kan worden aan het Brunssum van morgen;  Inzicht geven in de op dat moment opgehaalde bouwstenen voor een coalitieakkoord;  Een oplegger te formuleren, vanuit het proces, met aanbevelingen aan college, raad en organisatie over wat raadzaam is om gezamenlijk te ondernemen in het belang van goede samenwerking op langere termijn voor het Brunssum van morgen;  Gedurende het proces afstemming en gerichte communicatie, met het PAK (bestuur), met andere partijen en met de pers.

 De verslaglegging van gesprekken met partijen worden door Ben van Essen en Ellen Janssen opgesteld, indien nodig zal er ondersteuning vanuit de organisatie worden gevraagd. Afhankelijk van de procesvoortgang en de ontwikkelingen uit fase 1 vragen we Ben van Essen en Ellen Janssen aanbevelingen te formuleren voor fase 2, de daadwerkelijke formatie. PAK doet bij deze Ben van Essen en Ellen Janssen de uitnodiging om hun beschikbaarheid aan te geven voor fase 2, de daadwerkelijke formatie. Het doel in fase 2 is m.n.:  Vanuit alle gehouden gesprekken en de visiedocumenten van alle partijen, de bouwstenen voor het schrijven van het coalitieakkoord verder uit te werken, in samenwerking met het PAK. Rekening houdend met de lopende zaken vanuit de coalitieperiode 2018-2022, waarbij geput kan worden uit het overdrachtsdocument van de Griffie;  Het opleveren van basisteksten die bijdragen aan integer besturen en optimaal samenwerken. Namens het bestuur van Progressief Akkoord (PAK) Brunssum, Vérénice Hermans Voorzitter Brunssum, 25 april 2022

Verslag informateurs Brunssum 2022-2026

7

Bijlage 2 Het doorlopen proces 1) Klik-gesprekken (21 en 22 april) en opdrachtverstrekking Op 19 april werden wij telefonisch benaderd door Vérénice Hermans, voorzitter PAK, met de vraag of wij de rol van informateur in Brunssum op ons wilden nemen. Wij hebben aangegeven dat we graag een kennismakingsgesprek wilden met de fracties in Brunssum om te ervaren of er draagvlak was voor onze rol. Die zogenoemde “klik-gesprekken” vonden plaats op 21 en 22 april. Op 21 april maakten wij kennis met PAK. Daarin werd ons geschetst hoe na de verkiezingen op 22 maart het proces van coalitievorming gestart was. PAK heeft daarin het voortouw genomen. In de oriëntatiefase voerde PAK gesprekken met alle fracties, aan de hand van de volgende punten: hoe duiden partijen de verkiezingen, welke speerpunten wensen zij te bereiken, wat is de kijk op een mogelijke coalitie en wat zijn (eventuele) pijnpunten/ blokkades. Van elk gesprek werd een beknopt verslag gemaakt. Op 22 april voerden wij “klikgesprekken” met de fracties Borger, VVD, PvdA en BBB Palmen. Het waren kennismakingsgesprekken over en weer. Aan alle fracties werd de vraag voorgelegd of zij in konden stemmen met onze rol als informateurs. Die vraag werd mondeling dan wel per mail (23 april) door alle fracties bevestigend beantwoord.

Op basis van het aanwezige draagvlak voor de informateurs heeft PAK een opdrachtbrief opgesteld die wij per 25 april ontvingen. Daarna hebben wij een offerte uitgebracht. Na een overleg met PAK en de griffier is de offerte geadresseerd aan de griffier als budgethouder, met PAK als opdrachtgever. De definitieve offerte is 9 mei verzonden en vervolgens per mail van 11 mei bevestigd door de griffier. Vooruitlopend op de instemming met onze offerte zijn wij op 27 april gestart met de uitvoering van de opdracht. Wij hebben aangegeven dat we ook met de SP een verkenningsgesprek wensten. PAK stemde hiermee in. Vervolgens stuurden wij op 28 april aan alle zes de fracties onze Informatiebrief. Daarin stelden wij de volgende werkwijze voor:  Per fractie worden max. drie personen gemandateerd om gesprekken met de informateurs te voeren.  De gesprekken vinden in drie rondes plaats. De eerste ronde heeft het karakter van een verkenning per fractie, waarbij we de resultaten uit de eerdere oriëntatie door PAK meenemen, evenals de gebundelde verkiezingsprogramma’s. De tweede ronde gaat over verdieping van de uitkomsten uit de eerste ronde. De derde ronde betreft een bespreking van de uitkomsten uit de eerste en tweede ronde met de delegaties. Indien passend gebeurt dat gezamenlijk.

Daarna volgt een openbare bijeenkomst onder voorzitterschap van PAK waarin de uitkomsten van het informatieproces gepresenteerd worden.  De eerste gesprekken met de 6 fractie-delegaties worden gevoerd aan de hand van drie blokken: a) Bespreken welke coalitievorm het meest, dan wel zo goed mogelijk recht doet aan de verkiezingsuitslag met het oog op het percentage dat in Brunssum gestemd heeft; b) Bespreken of er ruimte is voor een omgevingsgesprek waar bouwstenen opgehaald worden voor het coalitieakkoord. c) Verkennen van (inhoudelijke) bouwstenen voor een coalitieakkoord. Per gesprek wordt anderhalf uur gepland.  De informateurs houden de uitkomsten van per ronde zelf bij en koppelen die in de volgende ronde mondeling terug met de delegaties. Er worden geen verslagen gemaakt.  Gedurende het formatieproces zal op gezette tijden een persbericht worden verstuurd. Vragen vanuit de pers worden door de opdrachtgever in lijn met het persbericht beantwoord. 2)

1e ronde: verkennende gesprekken met alle fracties (6 en 9 mei) Als voorbereiding op de gesprekken hebben de informateurs kennis genomen van relevante stukken zoals:  De inventarisatie van de verkiezingsprogramma’s, zoals samengesteld door de griffie;  Het Overdrachtsdocument Griffie voor de nieuwe gemeenteraad;  Het Programma 2018 – 2022: De burger centraal;  De verslagen van de oriëntatie-gesprekken zoals gevoerd door PAK;  Rapportages over “Brunssum Samen aan zet” Verslag informateurs Brunssum 2022-2026

8

Op 6 mei voerden wij verkennende gesprekken met de fracties PvdA, Borger, SP, VVD en PAK en op 9 mei met BBB. De gesprekken duurden 1,5 uur, waarbij het accent lag op de vraag welke coalitievorm zo goed mogelijk recht doet aan de verkiezingsuitslag. Daarbij keken partijen naar feitelijke winst en relatieve winst in relatie tot het opkomstpercentage. Het belangrijkste gespreksonderwerp was hoe de politieke en persoonlijke verhoudingen zich in Brunssum in de afgelopen jaren ontwikkeld hebben en welke invloed dat heeft op de keuzes voor de toekomst. Er is veel gebeurd in Brunssum in de afgelopen jaren, denk bijvoorbeeld aan de herindelingsdiscussie. De informateurs staan buiten die historie en konden daardoor neutraal het gesprek voeren. Wij hebben gewaardeerd dat de fracties openhartig spraken over hun voorkeuren. Dat was van belang om op zoek te kunnen gaan naar openingen voor de toekomst en bood zo een basis voor de gezamenlijke gesprekken in de tweede ronde. Het gesprek met de SP-fractie bracht een nieuw inzicht naar voren, namelijk dat de SP onder voorwaarden toch deel zou kunnen nemen aan een coalitie. In de oriëntatieronde met PAK was die optie vervallen. In de gesprekken werd ook gesproken over de inhoudelijke bouwstenen voor een coalitieakkoord. De fracties onderstreepten daarbij dat de inhoudelijke verschillen in Brunssum beperkt en overbrugbaar zijn.

Als derde onderwerp kwam het Omgevingsgesprek kort als mogelijkheid aan de orde. Met de fracties werd afgesproken dat de informateurs per brief een aantal vragen zouden voorleggen als voorbereiding voor de tweede ronde. Daarin werd gevraagd om aan te leveren:  Bouwstenen voor een coalitieakkoord;  Standpunt over en uit te nodigen partijen voor het Omgevingsgesprek; Op 9 mei vonden de kennismakingsgesprekken plaats met de griffier en de burgemeester. 3)

Tussenronde (10 mei) De uitkomsten van de eerste ronde waren voor de informateurs aanleiding om een tussenronde in te lassen, die op dinsdag 10 mei (21.30 uur) plaatsvond in het vml. Raadhuis. Bewust een a-politieke ruimte. Daarbij waren alle fractiedelegaties en hun achterbannen aanwezig. De informateurs hebben daarbij nog eens hun opdracht toegelicht. Aan de hand van een tabel presenteerden de informateurs een overzicht van de mogelijke coalities met een meerderheid van minimaal 11 zetels. Daarbij hadden de fracties wel aangegeven dat een meerderheid van 11 zetels (te) beperkt is. De nieuwe informatie dat de SP mogelijk toch tot een coalitie zou toetreden leverde een groter aantal varianten op, hetgeen ruimte bracht in ieders denken. Na de toelichting door de informateurs was er gelegenheid om vragen te stellen. De informateurs gaven advies over hoe de vervolgstap er uit zou kunnen zien en opperden daarbij een aantal varianten waaruit de fracties, met de nieuwe kennis over coalitie-varianten in het achterhoofd, zelf een keuze konden maken. Tot slot werd aan de fracties gevraagd om ter voorbereiding van de 2e gespreksronde aan de informateurs te laten weten wat hun voorkeurscoalitie is, aanvullend op de eerder gestelde vraag naar het aanleveren van bouwstenen en informatie over het Omgevingsgesprek.

Na de tussenronde werd door de informateurs een persbericht opgesteld, welk verspreid werd door mw. Hermans van PAK.

4)

2e ronde: verdieping in clusters (13 mei) Op voorstel van de fracties vond de tweede ronde plaats in de vorm van geclusterde gesprekken. Aanvankelijk waren drie clusters gepland, op verzoek werd daar een vierde cluster aan toegevoegd. De gesprekken vonden plaats met de volgende clusters: 1. gesprek PAK – Borger – BBB 2. gesprek PAK – Borger – VVD - PvdA 3. gesprek Borger – VVD - PvdA – SP 4. gesprek PAK – Borger – PvdA

Verslag informateurs Brunssum 2022-2026

9 De gesprekken waren openhartig en stevig. Af en toe was een schorsing nodig. De openhartigheid was van groot belang omdat de informatie die met de informateurs was gedeeld in de eerste ronde, nu naar elkaar werd uitgesproken. Zo konden opvattingen over en naar elkaar besproken worden. Relaties tussen BBB en Borger, tussen PAK en VVD en de koppeling tussen PvdA en VVD kwamen aan de orde. Het laatste leidde tot het inzicht dat de hierboven genoemde 4e variant afviel. De uitkomsten van deze ronde waren voor de fracties aanleiding om pas op de plaats te willen maken en eerst terug te willen gaan naar de leden. Afgesproken werd dat de fracties de uitkomst van het ledenberaad zouden terugkoppelen naar de informateurs vóór donderdag 19 mei 10 uur, zodat een planning gemaakt kon worden voor de 3e ronde. De fractie PAK kon pas op donderdagavond een waardige consultatie van haar leden doen plaatsvinden. Omdat de informateurs verzuimden dat aan de overige fracties door te geven (denkend dat dit bij allen reeds bekend was), ontstond er enige irritatie. Met het schrijven van een toelichtende mail door de informateurs is dit opgelost. Het was lastig een planning voor de volgende ronde te maken, omdat van fractie PAK niet tijdig informatie bekend was.

Dit, en het feit dat de informateurs vanuit de SP-fractie informatie hadden gekregen die voor de andere fracties cruciaal maar niet bekend was, leidde er toe dat gekozen is om 20 mei te starten met een plenaire bijeenkomst. 5)

3e ronde: eerste analyse (20 mei) Alle fracties minus de SP waren aanwezig op 20 mei. De SP had per brief laten weten dat zij na uitgebreid beraad binnen de partij afzag van verdere deelname aan de coalitie-onderhandelingen. Dit omdat ze haar eigen agenda, identiteit en kernwaarden wil uitdragen en hiertoe meer mogelijkheden ziet als nietformerende partij. Vervolgens werd door de verschillende fracties uitgesproken wat de consultatie van de leden had opgeleverd. PAK gaf aan dat de voorkeur bleef uitgaan naar formeren met Lijst Borger en Lijst BBB/Palmen. Omdat uit de informatieronde naar voren kwam dat een dergelijke coalitie niet op voldoende instemming kon rekenen, gaf PAK aan dat de achterban ook ruimte gaf om – ‘langs de lijn van de inhoud’, betreffende inhoudelijke programmering en wijze van samenwerking- de mogelijkheden te verkennen voor samenwerking met Lijst Borger, VVD en PvdA. Op die variant zou zij daarom graag verdere verdieping wensen, om daarna met die kennis weer haar achterban te consulteren of deze weg doorgang kon vinden. Alle partijen benadrukten dat voor hen bij alles het belang van de inwoner en de toekomst van Brunssum centraal staat. BBB heeft na de terugkoppeling uit de achterbannen de bijeenkomst verlaten.

Na een korte pauze spraken PAK, Borger, VVD en PvdA naar elkaar uit dat ze zowel qua inhoudelijk programma als ten aanzien van de wijze van samenwerking willen onderzoeken of zij met elkaar tot afspraken kunnen komen. Besproken werd hoe dat onderzoek naar mogelijke samenwerking ingericht zou kunnen worden. Dat leidde tot de afspraak om op 24 mei een eerste inhoudelijke bijeenkomst te hebben, zo mogelijk met ambtelijke ondersteuning vanuit de gemeente om een concept-schets/coalitieakkoord uit te werken. De vraag werd gesteld of de informateurs een rol hebben in het vervolgproces. Dat leidde tot de volgende uitkomst:  De informateurs leveren een eindrapportage op voor het eerste deel van de informatiefase die daarmee afgesloten wordt, inclusief financiële afrekening;  Omdat nog niet duidelijk is of de samenwerking PAK, Borger, VVD en PvdA haalbaar is en het voeren van het goede gesprek van groot belang blijft, lijkt verdere ondersteuning van de informateurs wenselijk. Daarom brengen de informateurs in beeld hoe zij in het tweede deel van de informatiefase kunnen ondersteunen, inclusief de kosten. Op basis van de uitkomsten van 20 mei werd een persbericht opgesteld door de informateurs en vervolgens verspreid door mw. Hermans van PAK.

Verslag informateurs Brunssum 2022-2026

10 6) 4e ronde: schetsen > verdieping vier formerende partijen (24 en 30 mei, 3 juni ) De fracties PAK-Borger-VVD en PvdA waren aanwezig op 24 mei. Onder leiding van informateur Ellen en in het bijzijn van strategisch beleidsmedewerker Jeffrey Breijman gingen zij in de trouwzaal in het vml. Raadhuis aan de slag met verdieping rondom de wijze van samenwerking en de mogelijke inhoud van een conceptschets/coalitieakkoord. Het was een geanimeerd gesprek in een positieve setting. Met respect werd naar elkaars meningen en ideeën geluisterd, werd doorgevraagd om elkaar beter te begrijpen en werden gesproken over logische verbindingen tussen inhoudelijke wensen. Aan dhr. Breijman is verzocht om binnen enige dagen te komen tot een ‘70%-versie van een coalitieakkoord’. Tevens is gesproken over het door de informateurs gemaakte voorstel voor invulling van het tweede deel van de Informatiefase. Oplevering van de inhoudelijke rapportage van de informateurs werd uitgesteld tot na afronding van de volledige informatiefase. Dit scheelt tijd en daarmee kosten. Op 30 mei waren wederom van de vier genoemde partijen fractievertegenwoordigers aanwezig in de trouwzaal. Ditmaal waren beide informateurs weer aanwezig, evenals dhr. Breijman. Er vond een uitgebreid gesprek plaats over de concept-teksten. Het onderlinge begrip in elkaars wensen en verwachtingen werd hierdoor groter. Dhr.

Breijman paste de teksten aan, waarna deze op 1 en 2 juni besproken zijn in alle achterbannen. Op 3 juni kwamen de vier formerende partijen onder leiding van de informateurs bij elkaar in de trouwzaal om te horen of er groen licht was vanuit de achterbannen om verder te gaan. Elke partij gaf aan dat er op de inhoud groen licht was, met wel vanuit iedereen nog enige wensen tot tekstuele aanpassingen. Ten aanzien van de wijze van samenwerking maakte m.n. PAK een voorbehoud en gaf ze nog geen groen licht. PAK wilde als ‘huwelijkse voorwaarden’ zien vastgelegd dat er komende bestuursperiode echt sprake zal zijn van een nieuwe samenwerkingscultuur, met name tussen raad, college en ambtelijke organisatie. Hiertoe werd afgesproken om op 7 juni onder leiding van de informateurs een gesprek te laten plaatsvinden tussen vertegenwoordigers van de vier formerende partijen en de ambtelijke organisatie incl. griffier en burgemeester. De vier partijen hebben 4 juni gezamenlijk de tekst van het coalitieakkoord aangepast tot een ‘90%-versie’. Deze is vervolgens in het Pinksterweekend met een door de informateurs opgestelde uitnodigingsbrief verstuurd naar de ambtelijk genodigden plus griffier en burgemeester.

7) 5e ronde: verrijken > verdieping met ambtelijke organisatie op inhoud en samenwerking (7 juni) In de Brikke Oave vond tussen 19.00u en 22.30u een dialoog plaats van vertegenwoordigers van de ambtelijke organisatie, griffier, burgemeester en vertegenwoordigers van de vier formerende partijen. Onder leiding van de informateurs gingen zij in een informele setting in gesprek over de wijze van samenwerking en de inhoud van het concept-coalitieakkoord. Mw. Hermans, voorzitter van het PAK legde namens de andere partijen uit waarom zij zoveel waarde hechten aan deze avond en aan het belang van optimaal samenwerken. In de voorstelronde die volgde werd reeds duidelijk dat ambtenaren het gesprek toejuichten, zeker ook in deze setting en op dit moment in de coalitievorming. Aan drie tafels is eerst uitgebreid gesproken over de wijze van samenwerking. Vervolgens werd de inhoud van het concept-akkoord met hulp van de ambtenaren verder verrijkt. Telkens was er een terugkoppeling plenair. Uiteindelijk resulteerde de avond in een weergave van de hoofdlijnen van de nieuwe samenwerkingscultuur, met werkwijzen en instrumenten die daarbij horen. De avond werd gezien als aftrap van een blijvend samenwerkingstraject. Regelmatige gezamenlijk reflectie- en dialoogmomenten worden door alle aanwezigen van belang geacht. Vandaar ook dat eenieder zijn naam schreef onder het gemaakte pamflet.

8) 6e ronde: consolideren > conclusies formerende partijen incl. afspraken t.b.v. formatie (10 juni) Vertegenwoordiging van de fracties PAK, Borger, VVD en PvdA waren op 10 juni aanwezig in de burgemeester Quintzaal. Onder leiding van informateur Ellen gaven zij terugkoppeling van het gesprek met hun achterban op 8 en 9 juni. Met name bij PAK lag de vraag voor of er groen licht was om deel te nemen aan deze coalitie. Geconcludeerd werd dat het groen licht er was om samen een bestuur te gaan vormen. Vooruitkijken, anders samenwerken en doen wat goed is voor Brunssum en zijn inwoners stond centraal bij ieders afweging. Er was ingetogen blijdschap bij allen dat de impasse die er medio april ontstaan was in de coalitievorming nu ten einde was. Benoemd werd dat een voordeel van het lange, intensieve proces was dat men elkaar beter had leren kennen en dat het vertrouwen in elkaar gegroeid is. Verslag informateurs Brunssum 2022-2026

11

Bijlage 3. Bouwstenen coalitieakkoord Brunssum NB: de input van de fracties SP en BBB is niet opgenomen. Onderwerp Welk soort coalitieakkoord willen we?

Algemene punten

Iedereen moet mee kunnen doen in Brunssum Sociaal domein Armoedebestrijding met accent op kinderen en jeugd

Brunssum verenigt Verenigingen, accommodaties,

Beschrijving Er is draagvlak voor een coalitieakkoord op hoofdlijnen. De mate van uitwerking kan per beleidsdomein verschillen. Een akkoord op hoofdlijnen kan vervolgens uitgewerkt worden in een uitvoeringsprogramma (de 52 punten lijst van vorige college is voorbeeld daarvan). Door het uitvoeringsprogramma met de raad te bespreken komt die ook meer in positie.  Het coalitieakkoord moet gericht zijn op reële plannen die passen bij de verantwoordelijkheden én de mogelijkheden Brunssum.  Het accent moet liggen op uitvoering. Dat betekent ook, uitvoeren van belangrijke projecten die al in voorbereiding zijn (bijv. Centrumplan)  Veel vraagstukken hangen met elkaar samen. Kies waar mogelijk voor een integrale, samenhangende aanpak. Bijvoorbeeld via het uitbouwen van de wijkenaanpak.  Behoud zelfstandigheid.  Er gaat al veel goed, laten we daarop voortbouwen.  Iedereen moet mee kunnen doen.  Trends waar rekening mee gehouden moet worden: de nasleep van Covid - in relatie tot armoedebeleid -, huishoudensverdunning, vergrijzing, duurzaamheidsopgave. Er is een breed pleidooi om kinderarmoede tegen te gaan. Daarvoor zijn onder andere nodig: specifieke regelingen voor kinderen uitbreiden, de rol van scholen versterken (de vroegste detectie van armoede is op scholen).

Kinderarmoede aanpakken door niet alleen voor de ouders te zorgen, maar juist kinderen die opgroeien in armoede ontzorgen. Armoede en schuldhulpverlening. Armoedebestrijding in de brede zin dus op alle leefgebieden te weten financiën, wonen, gezondheid, scholing, omgeving en veiligheid. Armoedebeleid moet stimulerend zijn volgens het principe van de Participatiewet. Jongeren perspectief geven, middels extra scholing en/of kwijtschelden en/of overnemen van schulden. Breed inzetten op onze jeugd middels het realiseren (samen met de jeugd) van jongeren ontmoetingsplekken in de wijken. Partners aansporen te faciliteren en te ondersteunen. Een aflospauze van twee maanden en terugbetaling van 2 naar 3 jaar. WMO en jeugdzorg moeten uitgevoerd worden in relatie tot de kosten. Daarvoor is vernieuwing nodig bijvoorbeeld: ontschotting Jeugd en WMO, concurrentie tussen zorgverleners voorkomen, nieuwe vormen uitwerken.  Jeugdhonk met begeleiding in de accommodatie; Opvang en bezigheden Jeugd: buurthuizen anno 2022, behoud faciliteiten  Realiseren vaste “hang”plek of plekken voor jongeren Voor jong en oud.  Budgetten voor cultuur uitbreiden. OLT qua programmering, evenementen, carnavals loods en de facilitering intern niet vergeten. Een museale functie in Schutterspark.

 Onderzoeken mogelijkheid van een vrijwilligersplatform waarmee Brunssummers in alle lagen van de samenleving gemakkelijk met elkaar in contact kunnen komen.  Actieplan Verenigingen – gemeente gaat een regierol nemen de komende jaren in het versterken van levensvatbaarheid van verenigingen. 

Verslag informateurs Brunssum 2022-2026

12

Veilig Brunssum (Nadruk ligt op handhaving) Brunssumse economie

 Een herstelplan Corona: welke gevolgen zijn er en hoe gaan we deze herstellen?  Inzet op behoud JFC in Brunssum. Veiligheid, met balans tussen het treffen van maatregelen en preventie:  toezicht en handhaving en politie mogen strikter optreden maar vooral zichtbaarder om overlast te voorkomen of te beperken. Inzetbaarheid buiten kantooruren. Zichtbaarheid/herkenbaarheid van de BOA’s en de wijkagent - Straatcoaches en intensiveren van jeugd/jongerenbeleid  Uitbreiden cameratoezicht.  Verbeteren van de verkeersveiligheid i.c.m. mobiliteitsbeleid. Centrumplan met kracht doorzetten en tot uitvoer brengen.  Intensievere samenwerking met Stichting Streetwise  Niet alleen de stenen, maar ook de mensen die erin en doorheen lopen.  Als gemeente praten mét ondernemers.  Exploitatietekort terugbrengen tot het liefst nul euro.  Ondernemers aantrekken en faciliteren bv de eerste 6 tot 12 maanden in begeleiding en met starterssubsidie. Oostflank: Brunssum moet de leiding pakken met visie en plan (in samenwerking met partners). We zijn misschien niet overal grondeigenaar, maar het is wél onze gemeente  Stikstofruimte scheppen door de huidige stikstofbelasting op de Natura 2000 gebieden in kaart brengen. Vervolgens overgaan naar lichtere categorieën bedrijvigheid in overleg met de eigenaren om te kijken welke stikstofruimte zo is ontstaan onder de streefwaarde.

Dan kijken welke ruimtelijke ontwikkelingen mogelijk zijn.  Structureel een ambtenaar inzetten op dit taakveld.  Recreatie en toerisme hierin niet vergeten.  Combinatie met duurzaamheid waar mogelijk

Goed Onderwijs in Brunssum

Prettig wonen in Brunssum

Brunssum als toeristische trekpleister: City Branding uitbreiden met Visit Zuid Limburg, recreatie, toerisme, evenementen en voorstellingen cultuur zijn hierin speerpunten. Om nieuwe ondernemers te stimuleren, behouden we de starterssubsidie en richten we een loket in waar ondernemers met vragen terecht kunnen. Overige wijken: op basis van de vigerende stadsdeelvisies prioriteiten stellen en andere organisaties erbij betrekken. Extra aandachtspunt: kop van Treebeek. Onderwijs in Brunssum verbeteren:  In iedere wijk een basisschool en hotspots met voorzieningen  Kansengelijkheid als uitgangspunt.  Gezonde school continueren en uitbreiden (gezonde lunches)  Extra geld voor activiteitenbegeleiders en vakdocenten, zodat leerkrachten zich met de lesstof bezig kunnen houden. Woningbouw  Woningen bouwen die aansluiten bij het Brunssum van de toekomst. Verslag informateurs Brunssum 2022-2026

13

Groen Brunssum

Duurzaam Brunssum Duurzaamheid

Brunssum maken we samen Bouwen aan vertrouwen

 Nog niet in exploitatie genomen bouwgronden in Brunssum zo snel mogelijk in exploitatie nemen.  Ruimte voor transformatie van winkels naar woningen.  Levensloopgeschikte appartementen en nultredenwoningen.  Oog houden voor met name sociale huur.  Starterslening verhogen kan een optie zijn. Akkerbrug aansluiten op ecologische hoofdstructuur. Onderhoud en opwaardering groen:  Schoon/biodiversiteit in combinatie met verenigingen/ burgers in de participatiewet/buurten. Vijvers, parken, perken etc. oppakken ook samen met de buurtnetwerken (idee: stroppenpot voor de wijk)  Openbaar groen, fleurige entrees  Gedegen bijhouden van het groen (passend onderhoudsniveau) in synergie met bewoners (participatie vanuit bewoners stimuleren en onrendabele stukken groen onder gunstige condities overdragen aan bewoners)  Aantrekkelijke leefomgeving, schone straten, geen verrommeling van de gebouwde omgeving. Duurzaamheid oppakken volgens circulaire economie met voordeel voor onze burgers.  Isolatieprogramma voor woningen, ook gericht op de beschermde dorps- en stadgezichten.  Publieke coöperatie energie: Een lokaal en/of regionaal energiebedrijf oprichten, om de duurzaam opgewekte energie aan de eigen burgers te leveren, zonder tussenkomst van de markt.

Onze burgers moeten financieel voordeel krijgen van toekomstig beleid van duurzaamheid zonder dat dit afbreuk doet aan de stabiele financiële begroting van ons als gemeente.  Verhogen van de verduurzamingsleningen (aansluiten bij operatie Steenbreek). Wijkgericht werken en burgerparticipatie verder uitrollen. Doorgaan op de ingezette koers, met goede evaluaties en kaders stellen. Participatie van de burgers bij de uitvoering van projecten, op juiste wijze. Ambtelijke organisatie (Bestuurlijk Ambtelijk Samenspel) Andere opstelling van onze medewerkers naar de buitenwereld. Eerder in het proces op een integrale en minder regelgerichte wijze samen met de omgeving kijken welke mogelijkheden er zijn om problemen op te pakken (omgevingsbewustzijn). De organisatie in die richting door-ontwikkelen ( houding/gedrag, vaardigheden van medewerkers, inrichting van taken/verantwoordelijkheden/bevoegdheden, externe communicatie, toedeling van budgetten, informatie-huishouding. Continu investeren in de bedrijfsvoering en de organisatie. Bestuurlijk samenspel (College en Raad)  Een integer en transparant bestuur.  Integraal samenwerken, elkaar opzoeken als vraagstuk dat nodig maakt.  Open houding naar elkaar als kenmerk van een open cultuur in de politiek van Brunssum. Respectvol naar elkaar toe. Spreek met elkaar, niet over elkaar.

 Gelijkwaardigheid  Teambuilding voor raad én college én onderling. Verslag informateurs Brunssum 2022-2026

14

Financieel gezond Brunssum Financiën

 Kijk bestuurlijk ook verder dan 4 jaar  Actieve rol in regionale samenwerking, Brunssum volwaardige partner  Agree to disagree op knelpunten zou mogelijk moeten zijn, ook binnen een coalitieakkoord. Voorzetting en borging financieel gezond beleid, structureel sluitende begroting:  Aanboren subsidies EU/ Parkstad-regio  Bezien of weerstandsratio omlaag kan, middelen inzetten voor slimme (duurzame) investeringen.  Lage lasten voor burgers en ondernemers.  Geen kunstmatige overschotten in de jaarrekening. Realistisch besturen.  Afschaffen hondenbelasting in de komende vier jaar (doelbelasting als optie?)

Verslag informateurs Brunssum 2022-2026