Raadsvoorstel 79 (bijlage) Programmabegroting 2025.

7. Sport, cultuur & recreatie

Inleiding Taken zoals cultuur, evenementen, volksfeesten, sportactiviteiten, openbaar groen, recreatie en speelplekken vallen onder dit programma. Daarbij moet gezegd worden dat de thema's natuur en biodiversiteit niet enkel omvat worden in dit programma, maar ook in programma Milieu en Duurzaamheid (programma 8). De gemeente Brunssum biedt iedereen de kans deel te nemen aan het verenigingsleven of op welke wijze dan ook hun vrije tijd te besteden. Mensen kunnen zich ontplooien, ontwikkelen en actief deel uit maken van onze samenleving. Op het gebied van sportactiviteiten ligt er een directe relatie met volksgezondheid en zijn wij actief op het gebied van sport- en beweeginterventies voor jong en oud. Daartoe heeft Brunssum een breed aanbod aan op gezondheid gerichte activiteiten. Wij verbinden sport met onderwijs en volksgezondheid. De gezonde basisschool voor de toekomen (GBT) is hier een voorbeeld van. Brunssumse sportverenigingen kunnen in alle wijken beschikken over een gymzaal (Brede scholen), Brunssum-West en Centrum beschikken daarnaast over een sporthal. Voor de buitensport staan voetbal- en tennisaccommodaties ter beschikking. Een aantal traditionele sportevenementen onderstreept onze ambities op het gebied van sport, bijvoorbeeld de Parelloop en het Internationale damkampioenschap.

In de Kadernota sport- en beweegbeleid gemeente Brunssum 2023--2033 en de bijhorende uitvoeringsagenda richten we ons op de gezondheid van alle Brunssumse inwoners en het verbeteren en versterken van de vitaliteit en veerkracht van onze jeugd. Daarnaast geven we uitvoering aan het Lokaal Sportakkoord Brunssum en nemen we deel aan het landelijke programma JOGG, waarbij we samen met partners zorgen voor een gezondere leeromgeving. Cultuur levert een belangrijke bijdrage aan het leefklimaat in Brunssum en culturele infrastructuur en culturele voorzieningen creëren een onderscheidend imago voor onze stad. Cultuur heeft een belangrijke sociale functie. Investeren in cultuur betekent investeren in het welbevinden van mensen, in hun (geestelijke) gezondheid en in de sociale cohesie van de gemeenschap waarvan ze deel uitmaken. Cultuur maakt het ook voor een individu mogelijk zich te ontplooien en daarom moeten inwoners laagdrempelig kunnen deelnemen aan cultuur. De herijkte kadernota Cultuur zal richting geven aan het cultuurbeleid vanaf 2025. Samen met partners streven we naar meer eigen kracht, meer regie in het (culturele) veld, meer uitvoeringskracht en inventiviteit, meer eigen initiatief. Daarom zet de gemeente Brunssum in op het

Gemeente Brunssum

57

Begroting 2025 verbinden en stimuleren van samenwerking tussen cultuur, het lokale verenigingsleven en vrijetijdsbesteding. We maken het culturele aanbod in Brunssum meer zichtbaar door Sjors Creatief, Brunssum Beweegt en Ons Culturele Brunssum. Cultuureducatie en cultuurparticipatie krijgen een impuls door het stimuleren van activiteiten in de wijk tijdens schoolvakanties. Daarnaast krijgen alle kinderen op alle Brunssumse basisscholen muziekles via het programma 'Meer Harmonie in de Samenleving'. We blijven ons Openluchttheater verder professionaliseren. We ondersteunen lokale volksfeesten, herdenkingen en evenementen. Evenementen zijn een middel om onze economische, culturele, sportieve en maatschappelijke doelstellingen te realiseren. Verder beschikt Brunssum over een Openbare bibliotheek en een locatie waar professioneel muziek- en dansonderwijs wordt verzorgd door de Stichting SMK. Brunssum is een levendige woonstad met een gevarieerd aanbod aan evenementen op het gebied van sport, cultuur en ontspanning. We werken hierin samen met het maatschappelijk middenveld, het verenigingsleven en particuliere initiatiefnemers. Evenementen zijn een middel om onze economische, culturele, sportieve én maatschappelijke doelstellingen te realiseren. We blijven bestaande evenementen faciliteren en hebben een aanjagende en ondersteunende rol bij het realiseren van nieuwe ideeën.

Brunssum beschikt over diverse natuurgebieden en stedelijke parken nabij of in de directe woonomgeving. Hiertoe behoren het Vijverpark met het Openluchttheater, het Emmapark, Hemelderpark en Trichterbos, de rust en natuur op de Brunssummerheide, en uiteraard het Schutterspark met een diversiteit aan attracties die steeds meer bezoekers trekken. Het groene landschap wordt doorsneden door een fiets- en wandelinfrastructuur die verder uitgebouwd wordt met de Parkstad Route en een uitgebreid wandelnetwerk genaamd Knopen Lopen. Een doorsteek via de Akkerbrug richting Beekdaelen zou deze infrastructuur verder kunnen opwaarderen. In juni 2024 is de nota Groenstructuren, met een looptijd van 10 jaar, vastgesteld. Hierin zijn de hoofd- neven- en wijkgroenstructuren in Brunssum vastgelegd. Daarnaast is een ambitie uitgesproken over bescherming, versterking, verbinding en waar mogelijk uitbreiding van deze structuren. Deze nota, alsmede een groenbeleids- en beheersplan (in ontwikkeling), vinden hun kader in de op te stellen natuurvisie voor Brunssum. In deze visie zal ook de relatie tussen natuur en recreatie / toerisme nadrukkelijk de aandacht krijgen. In het kader van klimaatadaptatie en biodiversiteit richten we ons ook op het vervangen van overbodige verharding door groen.

Naast alle recreatieve voorzieningen in het stedelijke gebied beschikt Brunssum ook over een uniek toeristisch en recreatief aanbod in de natuurlijke omgeving, zoals wandel- en fietsroutes in de Brunssummerheide. Een bootjesvijver, kinderboerderij, minispoorlijn, blote voetenpark en adventure park in het Schutterspark en tevens beschikt Brunssum over een (verblijfs)recreatiepark, golfbaan en buitencentrum voor groepskamperen en bivakkeren. Buiten spelen en bewegen is goed voor de fysieke en mentale gezondheid van onze inwoners. In de openbare ruimte van Brunssum staan in totaal ongeveer 400 speel- en beweegtoestellen. Met adequaat onderhoud zorgen we ervoor dat onze huidige speel- en beweegplekken veilig en aantrekkelijk blijven. Gemeentebreed speel- en beweegbeleid is in voorbereiding. Aandachtspunten daarin zijn onder meer natuurlijk spelen en inclusief spelen.

58

Gemeente Brunssum

Begroting 2025

Kaderstellende nota's • • • • • • • • • • • • • •

Kadernota sport- en beweegbeleid gemeente Brunssum 2023-2033 Lokaal Sportakkoord + herijking Lokaal Sportakkoord 2.0 Kadernota Cultuur 2020-2023 Evenementenbeleid gemeente Brunssum 2017-2021 Erfgoedverordening 2013 Archeologische beleids- en verwachtingskaart 2013 Kadernota subsidiebeleid gemeente Brunssum 2018-2020 Nota Groenstructuren 2024 Bomenbeleidsplan 2009 Bomenverordening 2010 Visiedocument Schutterspark 2022 Nota Openbare Speelvoorzieningen 2024 Visie Vrijetijdseconomie Zuid-Limburg 2030 Uitvoeringsagenda Sport- en beweegbeleid 2024-2033

Gemeente Brunssum

59

Begroting 2025

Speerpunten uit het uitvoeringsprogramma 1. Cultuur (30, 31, 32 & 33) Wat willen we bereiken: Cultuur levert een belangrijke bijdrage aan het leefklimaat en de vrijetijdsbesteding van de inwoners, aan onze mentale gezondheid en aan de sociale cohesie. Wij vinden het van groot belang dat alle inwoners in aanraking komen met cultuur. We zetten daarom in op een aantal zaken. Op de eerste plaats het sterker verbinden en de samenwerking stimuleren tussen culturele verenigingen en organisaties. We gaan onder andere de ambities uit het Muziekakkoord en de samenwerking tussen carnavalsverenigingen in Brunssum voortzetten. Daarnaast zetten we in op het meer zichtbaar maken van het bestaande culturele aanbod alsmede meer communicatie daarover. Ook zetten we in op cultuureducatie en het uitbreiden en beter wegzetten van het huidige aanbod. Dit doen we onder andere door het organiseren van diverse culturele activiteiten voor kinderen in de schoolvakanties. Daarnaast kunnen alle kinderen op alle Brunssumse basisscholen muziekles volgen door het programma 'Meer Harmonie in de Samenleving'. Wat betreft onze kunstwerken in de openbare ruimte zetten wij in op het initiëren, begeleiden en adviseren bij de uitvoering van onderhoud en herstelwerkzaamheden.

We professionaliseren het Openluchttheater Brunssum door middel van de inzet van deskundigheid op het vakgebied en de opbouw van een community rondom het openluchttheater. We werken aan een netwerk van professionals en vrijwilligers die zich betrokken voelen bij het Openluchttheater Brunssum. We bieden een breed en gevarieerd programma aan in het Openluchttheater Brunssum, bestaande uit producties van lokale, regionale, nationale en internationale verenigingen en organisaties. Daarbij hebben we aandacht voor educatieve (kinder-)voorstellingen. Om dit te blijven doen maken we een extra bedrag, dat de afgelopen 2 jaar incidenteel beschikbaar was, structureel. Het Historisch Centrum Limburg (HCL) is gevormd uit het Rijksarchief in de provincie Limburg, het Gemeentearchief Maastricht en het streekarchief van Heerlen e.o. (Rijckheyt). Het HCL verzamelt, beheert en presenteert archieven en collecties van Limburgse instellingen en particulieren, gebaseerd op actuele ontwikkelingen in het archiefwezen, wil het publiek op zoveel mogelijk manieren interesseren voor het Limburgse verleden en maakt historisch onderzoek mogelijk. De extra benodigde middelen voor het HCL zijn in de begroting opgenomen.

Wat gaan we daarvoor doen in 2025: 1.1 We stimuleren de samenwerking van culturele verenigingen en organisaties door onder andere het voortzetten van ambities uit het Muziekakkoord en de vernieuwde samenwerking tussen Brunssumse carnavalsverenigingen. 1.2 Meer zichtbaar maken van het bestaande culturele aanbod door meer communicatie. We breiden ons platform Brunssum Beweegt en Ons Culturele Brunssum uit. Het aanbod presenteren we ook via Sjors Creatief. 1.3 We zetten in op cultuureducatie en -participatie door de cultuurcoach te positioneren in heel Brunssum. We organiseren culturele activiteiten in de wijk in de voor- en najaarsvakantie. In de zomervakantie zetten we weer een Zomer Doe-Week op. Zo kom en meer inwoners en kinderen in aanmerking met cultuur. Daarnaast kunnen alle kinderen op alle Brunssumse basisscholen muziekles volgen door het programma ‘Meer Harmonie in de Samenleving’.

60

Gemeente Brunssum

Begroting 2025 1.4 We starten met een inhaalslag wat betreft het onderhoud en herstel van kunstwerken in de openbare ruimte op basis van een geactualiseerd onderhoudsplan. 1.5 In de samenwerking met het culturele veld wordt de Kadernota Cultuur van de gemeente Brunssum herijkt én starten we met een gezamenlijk jaarlijks uitvoeringsprogramma Cultuur. 1.6 Het evalueren van de professionalisering van het Openluchttheater, waaronder het programma, personele inzet, samenwerking met externe partijen, bedrijfsvoering en de horeca.

Financiële bijstellingen Bedragen in € (- is voordeel)

Historisch centrum Limburg Openluchttheater

Begroting 2025 14.000 40.000

Begroting 2026 13.000 40.000

Begroting 2027 28.000 40.000

Begroting 2028 29.000 40.000

De aanpassing van het budget historisch centrum Limburg is conform opgenomen in de voorjaarsbrief 2024. We bieden een breed en gevarieerd programma aan in het Openluchttheater Brunssum, bestaande uit producties van lokale, regionale, nationale en internationale verenigingen en organisaties. Daarbij hebben we aandacht voor educatieve (kinder-)voorstellingen. Om dit te blijven doen maken we een extra bedrag, dat de afgelopen 2 jaar incidenteel beschikbaar was, structureel.

2. Sport (34) Wat willen we bereiken: De Nota Sport en beweegbeleid 2023 - 2033 is in 2023 vastgesteld. In 2024 is de bijhorende uitvoeringsagenda opgesteld. Het nieuwe beleid is gericht op de gezondheid van alle Brunssumse inwoners en het verbeteren c.q. versterken van de vitaliteit en veerkracht van de jeugd. Het geactualiseerde sportbeleid omvat de volgende 5 pijlers: 1. sport en bewegen voor iedereen; 2. sportief opgroeien; 3. vitale sport- en beweegaanbieders; 4. waarde van sport; 5. duurzame sportinfrastructuur. Wij blijven deelnemen aan de aanpak JOGG (gezonde jeugd - gezonde toekomst) en geven uitvoering aan het plan van aanpak Lokaal Sportakkoord waarbij bewegen voor iedereen en gezondheid centraal staan. Ook geven wij ondersteuning aan topsporttalenten middels de subsidieregeling "Topsporttalenten gemeente Brunssum". We dragen zorg voor veilige, hygiënische en goed onderhouden sportaccommodaties waar op verantwoorde wijze gesport kan worden.

Wat gaan we daarvoor doen in 2025: 2.1 Uitvoeren actiepunten "Uitvoeringsagenda sport- en beweegbeleid 2024-2033". 2.2 Een uitvoeringsagenda voor het gebruik en de inzet van sportaccommodaties wordt opgesteld op basis van de kaders die worden opgenomen in het nieuwe Vastgoed- en Accommodatiebeleid. Gemeente Brunssum

61

Begroting 2025

3. Opwaarderen urbanpark (35) Wat willen we bereiken: Het skatepark van Brunssum is aan een update toe. In 2025 gaan we het plan verder uitwerken om in 2026 te beschikken over een up-to-date Urbanpark dat voorziet in de behoefte van de bestaande gebruiker, maar ook nieuwe doelgroepen heeft aangeboord om (urbane) buitensport te beoefenen of om als toeschouwer het park te bezoeken. Het park moet worden gerealiseerd met waarden die ook gelden voor het centrumplan, zoals het oog voor duurzaamheid. Het nieuwe park sluit niemand uit, maar nodigt juist mensen uit om te ontmoeten en van elkaar te leren.

Wat gaan we daarvoor doen in 2025: 3.1 In 2025 wordt het plan op basis van het gekozen scenario verder uitgewerkt, aanbesteed en wordt gestart met de realisatie van het park.

4. Akkerbrug (47) Wat willen we bereiken: In het Uitvoeringsprogramma 2022-2026 is de ambitie om de verbinding tussen Merkelbeek en Brunssum-west weer te herstellen met een brug. Zoals ook in ons coalitieakkoord gesteld, zijn wij in eerste instantie hierin samen opgetrokken met de Provincie Limburg. Vanwege een gepland taludherstel aan de noordzijde van de Buitenring overwoog de Provincie grondaankopen te doen van percelen van Landgoed Amstenrade. Deze aankopen zouden dan ook ingezet kunnen worden voor de aanlanding van de Akkerbrug op Landgoed Amstenrade. Onlangs is gebleken dat er een technische oplossing is gevonden voor het taludherstel waardoor de Provincie geen grondaankopen hoeft te doen. Om die reden hebben wij aansluitend het initiatief genomen voor het voeren van gesprekken met de eigenaren van Landgoed Amstenrade over de aanleg van de Akkerbrug en de aanlanding van deze verbinding op de gronden van het landgoed. Uit de gesprekken is gebleken dat realisatie van de brug op dit moment niet haalbaar is. Zo hebben de eigenaren van het landgoed aangegeven dat zij voor de komende jaren eigen plannen willen ontwikkelen voor de revitalisering van hun landgoed waarin de Akkerbrug niet past. Uiteraard betreuren wij deze situatie. De Akkerbrug is een belangrijk element in onze ecologische, cultuurhistorische en toeristisch-recreatieve ambities.

De aanleg betekent een belangrijke aanvulling op de Parkstadroute (voorheen: Leisure Lane) en een significante versterking van een groene wandelroute die onze natuurgebieden met elkaar verknoopt en zo beter ontsluit. Ofschoon verdere stappen in de realisatie van de Akkerbrug op dit moment een halt zijn toegeroepen, laten wij deze ambitie voor de (midden-) langere termijn zeker nog niet los. De gemeente heeft nu geen grondposities aan de noordzijde van de Buitenring. Indien er op de langere termijn een initiatief zou ontstaan voor een grotere gebiedsontwikkeling, dan ontstaan er wellicht ook weer nieuwe kansen om daarin ook de Akkerbrug in te passen.

Wat gaan we daarvoor doen in 2025: 4.1 In 2025 pogen we te verkennen of we vanuit een bredere gebiedsontwikkeling vanuit gronden aanliggend aan de potentiële Akkerbrug alsnog tot een gemotiveerde ontwikkeling kunnen komen waaraan meerdere partijen zich committeren.

62

Gemeente Brunssum

Begroting 2025

5. Vijverpark (50) Wat willen we bereiken: In 2024 heeft de gemeenteraad het plan ten behoeve van de opwaardering van het Vijverpark en de groene verbindingen naar de Kerkstraat, inclusief de uitbreiding van het openluchttheater met basisvoorzieningen, goedgekeurd. De hiervoor benodigde middelen zijn in de begroting opgenomen. De komende jaren staan in het teken van de opwaardering van het park waarbij rekening wordt gehouden met de programmering van evenementen in het park alsook zaken als broedseizoen e.d. De werkzaamheden worden van binnen naar buiten uitgevoerd. Dit bekent dat in 2025 focus ligt op de waterkwaliteit, daarna de overs, dan de paden (etc.).

Wat gaan we daarvoor doen in 2025: 5.1 Het starten van de uitvoering van de plannen om te komen tot een opwaardering van het Vijverpark.

Financiële bijstellingen Bedragen in € (- is voordeel)

Vijverpark

Begroting 2025 124.000

Begroting 2026 73.000

Begroting 2027 73.000

Begroting 2028 73.000

Conform raadsbesluit zijn aanvullende middelen opgenomen voor het vijverpark.

6. Schutterspark (51) Wat willen we bereiken: Het Schutterspark combineert erfgoed en cultuur, natuur, recreatie en toerisme maar kent meerdere uitdagingen. We willen komen tot een toekomstbestendig park, met ontspanningsmogelijkheden voor de inwoners van Brunssum, de regio Parkstad en daarbuiten, enerzijds laagdrempelig en openbaar toegankelijk, anderzijds met diverse attracties en met respect voor de natuur. Een onderdeel daarvan is de het mogelijk maken van de museale functie van Schutterspark. Het park verdient het om de 'basis' op orde te brengen waarbij gedacht moet worden aan het up-to-date maken van plattegrondsborden etc. Het juridisch kader waar initiatieven aan moeten worden getoetst bij ontwikkelingen is het vigerend bestemmingsplan, dit plan is door de raad in 2010 vastgesteld en geeft grofweg voor de Rode beek en het ten oosten daarvan liggend deel van Schutterspark geen tot nauwelijks mogelijkheden om tegemoet te komen aan de vastgestelde visie. Het streven is om te komen tot een nieuw omgevingsplan voor het gebied Schutterspark met als doel het krijgen van een goede balans tussen nieuwe mogelijkheden voor ondernemers en behoud en versterking van natuurwaarden. Een nieuw bestemmingsplan is pas mogelijk als eerst een natuurvisie is vastgesteld en deze visie ook ruimte zal bieden.

Daarnaast is natuurlijk spelen een activiteit die steeds vaker in beeld komt, ook in Brunssum blijkt hier een behoefte te liggen. De natuurspeelplek in het Schutterspark is in verval geraakt en inmiddels verwijderd. De gemeenteraad heeft de wens uitgesproken voor renovatie van de natuurspeelplek, idealiter wordt er samen met de kinderen van Brunssum naar een geschikte plek in het Schutterspark gezocht en worden hun wensen meegenomen in de renovatie om zo in 2025 weer een volwaardige natuurspeelplek in het Schutterspark te realiseren. Verder zal in 2025 meer duidelijkheid komen over het realiseren van de museale functie in het Schutterspark.

Gemeente Brunssum

63

Begroting 2025

Wat gaan we daarvoor doen in 2025: 6.1 Opstellen plan van aanpak Schutterspark. 6.2 Opstellen van een plan van aanpak ten behoeve van de renovatie van de natuurspeelplek Schutterspark. 6.3 De resultaten van het verdiepingsonderzoek van een museale functie in het Schutterspark worden opgeleverd.

7. Bomen en groen (53) Wat willen we bereiken: We willen komen tot een openbare ruimte die uitnodigt tot bewegen, verblijven en ontmoeten en zetten zo veel mogelijk in op kwalitatieve verbetering van het bestaande groen, het treffen van maatregelen ter bevordering van de biodiversiteit, het opvangen van de gevolgen van klimaatverandering en, waar mogelijk, op uitbreiding van het areaal groen, ook met het oog op het creëren van ecologische verbindingen. We communiceren in 2025 met onze inwoners over onder andere ecologisch beheer, dat vaak een natuurlijker uitstraling heeft (en dus minder ‘netjes’ oogt), en zetten in op meer bewustwording. We gaan uitvoering geven aan de wettelijke zorgplicht met betrekking tot het bomenbestand. Het bestaande openbaar groen wordt ecologisch beheerd en, waar nodig, worden aanpassingen getroffen met het oog op klimaatverandering (bijv. andere soorten planten, meer schaduw creëren) en de verbetering van de biodiversiteit. We streven naar het uitbreiden van het groenareaal, bijvoorbeeld door overbodige verharding te vervangen door groen. Stapsgewijs veranderen we de inrichting van openbare ruimte middels beheer, onderhoud en vervangingswerkzaamheden. We geven het goede voorbeeld en zetten werkzaamheden door de gemeente in voor communicatie en bewustwording richting inwoners.

We gaan starten met het opstellen van een natuurvisie om flora en fauna te beschermen en waar mogelijk te verbeteren. Dit komt de biodiversiteit ten goede en sluit aan bij het recreatief profiel van Brunssum. Dit sluit ook aan op speerpunt Schutterspark. Daarnaast zal de bomenverordening geactualiseerd worden en aangepast aan de doelstellingen van de Omgevingswet. Ook zullen een groen beleid- en beheersplan opgesteld evenals een bomenbeleidsplan. Dit sluit ook aan op het speerpunt klimaatadaptatie, opgenomen onder programma 8. In de Nota groenstructuren wordt onder andere de problematiek wortelopdruk aangepakt. De kapitaalslasten voor de daarvoor benodigde investering zijn extra begroot.

Wat gaan we daarvoor doen in 2025: 7.1 In Q2 vindt een fietstocht plaats, op basis van de bevindingen van de fietstocht worden bomen bijgeplant. 7.2 Opstellen van een natuurvisie voor heel Brunssum. 7.3 De Bomenverordening wordt geactualiseerd. 7.4 Een Beleids- en beheersplan groen wordt opgesteld.

64

Gemeente Brunssum

Begroting 2025 7.5 Het Bomenbeleidsplan wordt geactualiseerd.

Financiële bijstellingen Bedragen in € (- is voordeel)

Groenstructuurplan

Begroting 2025 8.000

Begroting 2026 8.000

Begroting 2027 8.000

Begroting 2028 8.000

Conform raadsbesluit groenstructuurplan 2024 is het budget hiervoor verhoogd. Dit was tevens opgenomen in de voorjaarsbrief.

8. Kwaliteit fysieke wijkprojecten (55) Wat willen we bereiken: We willen kunnen beoordelen of fysieke projecten in wijken naar tevredenheid van omwonenden en conform opdracht van de gemeente Brunssum zijn uitgevoerd. We kunnen dan valideren of conform opdracht gehandeld is en in welke mate omwonenden tevreden zijn met de uitvoering en communicatie tijdens dit hele proces. Door te evalueren kunnen we leren en toetsen of wij een juiste invulling hebben gegeven aan participatie. Bij de doorontwikkeling van het projectmatig werken zal het standaard opnemen van een meet-/beoordelingsmoment voorafgaand aan de afronding van een project een plaats krijgen.

Wat gaan we daarvoor doen in 2025: 8.1 Eind 2025 worden de bevindingen uit de uitgevoerde evaluaties gedeeld.

Gemeente Brunssum

65

Begroting 2025

Overige speerpunten 9. Evenementen, volksfeesten en herdenkingen Wat willen we bereiken: We faciliteren en ondersteunen verenigingen, stichtingen en initiatiefnemers bij de organisatie van evenementen, lokale volksfeesten zoals carnaval en Koningsdagen en lokale herdenkingen in het kader van het algemeen culturele belang.

Wat gaan we daarvoor doen in 2025: 9.1 Het herijken van evenementenbeleid van de gemeente Brunssum. 9.2 Organiseren van het Oranjeconcert op Koningsdag en de 4 mei herdenking in samenwerking met lokale verenigingen en partners.

10. Bibliotheek Wat willen we bereiken: De bibliotheek wordt getransformeerd van een uitleenbibliotheek naar een maatschappelijk programmerende bibliotheek. Verder wordt het leesplezier verhoogd vanaf jonge leeftijd tot en met de middelbare school. Digitale vaardigheden van kinderen, jongeren en volwassenen worden ook vergroot. Ook de taalvaardigheid van burgers wordt vergroot en laaggeletterdheid wordt tegengegaan.

Wat gaan we daarvoor doen in 2025: 10.1 Inrichten van een volwaardige bibliotheek, die de 5 maatschappelijke functies uit de wet (Wsob) uitvoert. 10.2 Uitvoeren van Activiteitenplan SPUK toekomstbestendige lokale bibliotheekvoorzieningen, waarmee de bestaande beperkte bibliotheekvoorziening wordt doorontwikkeld naar een volwaardige bibliotheekvestiging. 10.3 Verder inrichten en door ontwikkelen van een laagdrempelig, eerstelijnshulploket waar inwoners en ondernemers terecht kunnen met vragen over de digitale overheidsdienstverlening.

11. Recreatie Wat willen we bereiken: In lijn met de in juni 2024 vastgestelde Openbare Speeltoestellen 2024 zorgen we voor voldoende en veilige speelplekken in de openbare ruimte en de drie speeltuinen. De hiervoor benodigde middelen zijn opgenomen in de begroting. Ook met de aankomende infrastructurele verbeteringen middels wandelnetwerk Knopen Lopen en Parkstad (fiets) Route heeft Brunssum de potentie om uit te groeien tot een recreatieve trekpleister van formaat en draagt Brunssum een steentje bij in het verminderen van de (recreatie)druk in het Heuvelland. Wandelen is een populaire toeristisch-recreatieve bezigheid waarbij een uniforme en duidelijke routestructuur een enorm belangrijke rol heeft. Onder leiding van Visit Zuid-Limburg is in het

66

Gemeente Brunssum

Begroting 2025 verleden het startschot gegeven voor het uitrollen van het 'Knopen Lopen' wandelknooppuntensysteem. In 2025 willen we dit knooppuntensysteem daadwerkelijk uitrollen waardoor de belangrijkste attracties en natuurgebieden te Brunssum verbonden worden. De fietsroute Parkstad Route wordt in 2025 uitgerold en verbetert de fietsroutestructuur in de regio Parkstad Limburg. Naast een functie voor forenzen draagt deze nieuwe fietsroute bij aan het kennis te laten maken van inwoners en bezoekers met diverse Brunssumse natuur- en recreatiegebieden. Het point of interest, ligt aan de buitenrand van het Emmapark waardoor er in 2025 samen met Visit Zuid-Limburg gewerkt moet worden aan nieuwe toeristisch-recreatieve productontwikkeling. Toerisme en recreatie zijn ook opgenomen in programma 9, speerpunt toeristisch-recreatieve trekpleister.

Wat gaan we daarvoor doen in 2025: 11.1 Uitrollen wandelknooppuntensysteem 'Knopen Lopen'. 11.2 Uitrollen fietsroutestructuur Parkstad Limburg en nieuwe toeristisch-recreatieve productontwikkeling Emmapark.

Financiële bijstellingen Bedragen in € (- is voordeel)

Speelvoorzieningen

Begroting 2025 123.000

Begroting 2026 123.000

Begroting 2027 123.000

Begroting 2028 123.000

Conform raadsbesluit nota speelvoorzieningen 2024 is het budget hiervoor verhoogd. Dit was tevens opgenomen in de voorjaarsbrief.

Ombuigingen Bedragen in € (- is voordeel)

Ombuiging Sport en vrijwilligers gala Uitvoeringsagenda Sport 2024-2033 Totaal programma 7

2025 -5.000 -8.000 -13.000

2026 -5.000 -8.000 -13.000

2027 -5.000 -8.000 -13.000

2028 -5.000 -8.000 -13.000

Sport en vrijwilligers gala Het sport en vrijwilligers gala wordt ( net zoals als de afgelopen 3 jaar) niet meer georganiseerd. Uitvoeringsagenda Sport 2024-2033 In het budget dat begroot is voor de Uitvoeringsagenda, zit enige ruimte. Die wordt afgeraamd.

Gemeente Brunssum

67

Begroting 2025

Wat kost het programma in totaal? Bedrag x € 1.000,-)

Taakveld Lasten XT-51 - Sportbeleid en -activering XT-52 - Sportaccommodaties XT-53 - Cultuurpres. participatie & prod. XT-54 - Musea XT-55 - Cultureel erfgoed XT-56 - Media XT-57 - Openbaar groen en recreatie Baten XT-51 - Sportbeleid en -activering XT-52 - Sportaccommodaties XT-53 - Cultuurpres. Participatie & prod. XT-56 - Media XT-57 - Openbaar groen en recreatie Totaal

68

Begroting 2025 7.337 482 2.496 1.390 0 4 581 2.385 -811 -63 -627 0 -28 -92 6.526

Begroting 2026 7.357 482 2.458 1.442 0 4 594 2.378 -786 -38 -627 0 -28 -92 6.572

Begroting 2027 7.759 484 2.451 1.815 0 4 607 2.399 -747 0 -627 0 -28 -92 7.012

Begroting 2028 7.465 482 2.494 1.466 0 4 620 2.399 -797 0 -676 0 -28 -92 6.668

Gemeente Brunssum

Begroting 2025

8. Milieu & duurzaamheid

Inleiding Het verduurzamen van Brunssum en het beschermen van het leefmilieu wordt steeds belangrijker. Door de klimaatverandering en de ontwikkelingen in de samenleving krijgt deze opgave een steeds relevantere rol. De verduurzaming van Brunssum had als vertrekpunt PALET, beleid voor de energietransitie. Inmiddels is duidelijk dat ook inzetten op klimaatadaptatie noodzakelijk. Deze opgaven versterken elkaar en worden dan ook zoveel als mogelijk integraal bezien. De transitie naar een circulaire economie kan deze opgaven versterken en bijdragen aan een nieuw economisch perspectief voor de gemeente en regio. Door met een veranderende blik kijken naar o.a. de rol van de bodem, schone lucht en geluid dragen deze opgaven gezamenlijk bij aan een prettig en gezond leefklimaat in Brunssum voor nu en in de toekomst. De kwaliteit van de leefomgeving wordt voor bestaande en nieuwe inwoners steeds belangrijker. In de Structuurvisie Brunssum 2025 is daarom opgenomen dat Brunssum in 2025 een gemeente wil zijn die gezond, compact en groen is, en een prettig en veilig woonmilieu biedt. Doordat de gemeente heeft de aflopen jaren steeds meer taken en verantwoordelijkheden gekregen op het gebied van de klimaataanpak. Zowel klimaatmitigatie (inperking van de klimaatverandering) als klimaatadaptatie (weerbaarheid tegen de gevolgen van de klimaatverandering) vergen grote inzet van de gemeente.

Deze opgaven raken ook de klassieke milieutaken zoals lucht, bodem en geluid. Binnen de Omgevingswet hebben de nieuwe duurzaamheidsopgaven een prominente rol. Bij verduurzaming vervult de gemeente naast de regiefunctie ook een voorbeeldfunctie. Zowel voor de gebouwde omgeving als voor bijvoorbeeld mobiliteit. Ook bij de inkoop van werken, leveringen en diensten is aandacht voor duurzaamheid van belang. Verduurzaming wordt in het coalitieakkoord 2022-2026 als kans gezien voor een vernieuwd perspectief. De energietransitie raakt alle inwoners van Brunssum en vormt een dermate grote opgave dat hier vanuit een bredere wijkgerichte aanpak invulling aan wordt gegeven. We werken gemeentebreed en buurtgericht aan deze opgaven op basis van de Transitievisie Warmte 2.0 en het isolatie- en verduurzamingsprogramma Parkstad. We blijven ons inzetten voor meer duurzaam geproduceerde elektriciteit om daarmee te werken aan een energie neutrale regio maar ook het behalen van de RES-doelstelling. Voor steeds meer inwoners is een betrouwbare energievoorziening een aandachtspunt en is er een toenemende behoeft aan zijn goede laadvoorzieningen voor elektrisch vervoer. Vanuit het oogpunt

Gemeente Brunssum

69

Begroting 2025 van ruimtelijke kwaliteit dagen we zorg voor een zorgvuldige inpassing van de opwek van duurzame energie en voorzieningen zoals transformatorstations in de woon- en leefomgeving. Een hardnekkig probleem is de met de energietransitie gepaard gaande congestie op het elektriciteitsnetwerk. Hierdoor is het voor bedrijven en instellingen in grote delen van Nederland lastig om uit te breiden of zich ergens nieuw te vestigen. Ook de mogelijkheden voor de (grootschalige) opwek van duurzame elektriciteit worden hierdoor sterk beperkt. In nauw overleg met de regionale netbeheerder Enexis wordt er gezocht naar maatwerkoplossingen. Duurzaam gedrag bij inwoners, organisaties en bedrijven wordt gestimuleerd om de betrokkenheid vanuit de samenleving te vergroten. Duurzaam wonen, leven en ondernemen wordt steeds meer het nieuwe normaal. Om dit te bevorderen hebben we in toenemende mate aandacht voor het voorkomen van verspilling, hergebruik van materialen die vrijkomen bij sloop of productieprocessen en bevorderen we deelgebruik. Want grondstoffen dienen zoveel mogelijk in de keten te blijven (circulaire economie). Ook blijven we inzetten op een schone openbare ruimte en het tegengaan van zwerfafval, bijplaatsingen en afvaldumpingen. Een schonere en groenere leefomgeving is goed voor de gezondheid van onze inwoners.

In het kader van klimaatadaptatie wordt daarom gestreefd naar het zoveel mogelijk vergroenen van de gebouwde omgeving om het hoofd te bieden aan toenemende hittestress, wateroverlast en droogte. Dat komt tot uiting in het stimuleren van vergroenen en hierin het goede voorbeeld te geven. Door meer ruimte te bieden aan groen en natuur en deze gebieden zoveel mogelijk met elkaar te verbinden, versterken we ook de biodiversiteit. Dit sluit ook aan op de recreatieve ontwikkeling van Brunssum. Naast het vergroenen streeft Brunssum samen met de regio, naar een duurzame invulling van de rioleringszorg, waarbij de bescherming van de volksgezondheid, het voorkomen van wateroverlast en een goede kwaliteit van het grond- en oppervlaktewater gewaarborgd zijn. We blijven werk maken van het verminderen van de overlast van de AWACS-basis en continueren onze samenwerking daarin met de gemeente Beekdaelen. Met oog voor mens, dier en natuur. Tot slot valt ook de openbare begraafplaats/ Wet op de lijkbezorging onder dit programma.

Kaderstellende nota's • • • • • • • • • • • • • •

70

Parkstad Limburg Energietransitie (PALET) 1.0: Regionaal Ambitiedocument (2015) PALET 2.0 - Brunssum: Energiepotentiestudie (2015) Beleidsregel ‘PALET Regionaal Afwegingskader Grootschalige Duurzame Energieopwekking’ (2019) Regionale Energiestrategie 1.0 (RES Zuid-Limburg, 2021) Transitievisie Warmte 2.0 (2023) Isolatie- en verduurzamingsprogramma Parkstad (2023) Klimaatadaptatiestrategie en Actieplan Klimaatadaptatie (Stadsregio Parkstad, 2022) Position Paper Parkstad Circulair ( Stadsregio Parkstad, 2023) Uitvoeringsprogramma CE 2024-2030 (Stadsregio Parkstad, 2024) Grondstoffenplan 2022-2026 (2022) Verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan (VGRP) 2014-2019 (2014) Integraal Beheerplan Openbare Ruimte (IBOR) 2024-2028 (2024) Verordening Adviesraad Duurzaam Brunssum – gemeente Brunssum 2023 (2023) Nota bodembeheer mijnsteengebieden Brunssum (2022) met geactualiseerde Bodemkwaliteitskaart (2022)

Gemeente Brunssum

Begroting 2025 • • • • •

Nota bodembeheer Grond Brunssum (2014) met geactualiseerde Bodemkwaliteitskaart (2020) Actieplan geluid 2024-2029 (2024) Begraven op eigen terrein (2018) Beleidsplan handhaving Omgevingsrecht. Voor een veilig en leefbaar Brunssum. Uitvoeringsbeleid toezicht en handhaving Wabo-taken gemeente Brunssum 2019-2022 (juni 2019) Uitvoeringsbeleid Vergunningverlening Wabo-taken Gemeente Brunssum (2019-2022)

Gemeente Brunssum

71

Begroting 2025

Speerpunten uit het uitvoeringsprogramma 1. Lokaal/ regionaal energiebedrijf (36) Wat willen we bereiken: Stimuleren van het oprichten van een lokaal/regionaal energiebedrijf. Het doel hiervan is verduurzaming van de regionale energievoorziening en betaalbare energie voor inwoners, bedrijven en instellingen. We blijven in Parkstadverband de ontwikkeling van een regionaal duurzaam energiebedrijf verder onderzoeken. Er wordt gewerkt aan meer opwek van duurzame energie in de regio. Dit is een randvoorwaarde voor de oprichting van een energiebedrijf; het is echter een complexe opgave gelet op de netcongestie en nieuwe ruimtelijke beperkingen vanuit Rijk en provincie (bijvoorbeeld voor zon op landbouwgrond en voor windenergie in Zuid-Limburg).

Wat gaan we daarvoor doen in 2025: 1.1 In Parkstadverband wordt de ontwikkeling van een regionaal duurzaam energiebedrijf onderzocht. Op basis daarvan kan er naar verwachting eind 2025 een besluit worden genomen over de oprichting hiervan. 1.2 Er wordt gewerkt aan meer opwek van duurzame energie in de regio. In Brunssum werken we daarom o.a. aan de ontwikkeling van een eigen zonnepark.

2. (Lokaal) Actieprogramma energiearmoede (37) Wat willen we bereiken: Het energieverbruik verlagen door in te zetten op energiezuinig wonen. Door een lager energieverbruik wordt de kans op energiearmoede kleiner. We gaan uitvoering geven aan het Isolatieproject Parkstad en aan de Transitievisie Warmte, zie ook speerpunt energietransitie.

Wat gaan we daarvoor doen in 2025: 2.1 Uitvoering geven aan Isolatieproject Parkstad. 2.2 Uitvoering geven aan de Transitievisie Warmte.

3.Verduurzamingsleningen / Operatie Steenbreek(38) Wat willen we bereiken: De gemeente ondersteunt inwoners bij het verduurzamen van de woning waar het nodig is en waar het kan. Daarnaast worden inwoners, verenigingen, stichtingen en ondernemers ondersteund bij het nemen van kleine groene initiatieven, waaronder groene gevels en daken en het vergroenen van tuinen. We gaan uitvoering geven aan het Isolatie- en verduurzamingsprogramma Parkstad Limburg. Ook blijven de vergroening van private tuinen stimuleren, zie ook speerpunt klimaatadaptatie.

Wat gaan we daarvoor doen in 2025: 3.1 Uitvoering geven aan het Isolatie- en verduurzamingsprogramma Parkstad Limburg. 3.2 Het stimuleren van vergroening van private tuinen.

72

Gemeente Brunssum

Begroting 2025

Overige speerpunten 4. Energietransitie Wat willen we bereiken: We leveren onze bijdrage aan de internationale, landelijke en regionale klimaatdoelstellingen. De energietransitie is ook cruciaal voor leveringszekerheid en voor de betaalbaarheid van de toekomstige energievoorziening en om als regio in 2040 energieneutraal te zijn. Ook geeft de gemeente invulling aan de regierol en werkt aan de doelstelling om in 2030 20% minder aardgas gebruiken in Brunssum ten opzichte van 2020. Dit door met de gemeentebrede aanpak in te zetten op besparen en middels de buurtgerichte aanpak te werken aan energiezuinig en aardgasvrije gebouwen. Het verduurzamen gebeurt natuurinclusief om daarmee vleermuizen en vogels te beschermen. Deze aanpak draagt ook bij aan verbetering van de biodiversiteit en natuur in Brunssum. Ook de gemeente geeft invulling aan de taakstellingen uit het klimaatakkoord ten aanzien van haar eigen vastgoed en zal vanuit haar voorbeeldrol werken. In het kader van de Regionale Energiestrategie Zuid-Limburg willen we meer mogelijkheden creëren voor de opwek van zonne- en windenergie. In nauw overleg met onder meer het ministerie Defensie wordt gewerkt aan benutting van de kansen op de Oostflank. De voorbereidingen voor het zonnepark op het Terca-terrein worden voortgezet, zodat het project klaar is voor realisatie wanneer de netaansluiting beschikbaar komt.

Onderdelen van de ruimtelijke inpassing zoals de groenstructuur worden nader uitgewerkt. We maken een gefundeerde keuze ten aanzien van de juridische entiteit bij het zonnepark op het Terca-terrein en gaan de aanbesteding voorbereiden. Als gevolg van de input van inwoners op beleidsontwikkeling voor de energietransitie is de adviesraad Duurzaam Brunssum in 2024 ingesteld. Deze adviesraad zal gevraagd en ongevraagd advies uitbrengen over de duurzame ontwikkeling van Brunssum. We zetten in op een goede communicatie en informatievoorziening voor bewoners voor de verduurzaming. Dit continueren we middels nieuwsbrieven, het actueel houden van de gemeentelijke website en het organiseren van bijeenkomsten.

Wat gaan we daarvoor doen in 2025: 4.1 We maken een gefundeerde keuze ten aanzien van de juridische entiteit bij zonnepark op het Terca-terrein en gaan de aanbesteding voorbereiden. 4.2 Op basis van de Transitievisie Warmte 2.0 uitvoering geven aan de buurtgerichte aanpak waarbij gebouwen energiezuinig en aardgasvrij worden gemaakt. Conform de beleidsmatige kaders wordt er samen met de buurt een uitvoeringsplan opgesteld. 4.3 Uitwerken van de motie ‘enkelvoudige subsidie duurzaamheid woningen’ in aanvulling op het Isolatie- en verduurzamingsprogramma Parkstad Limburg. 4.4 Uitvoering geven aan de tijdelijke aanpak Natuurvriendelijk Isoleren en het ontwikkelen van een Soortenmanagementplan. Deze opgave meenemen in de ontwikkeling van de natuurvisie. 4.5 De adviesraad Duurzaam Brunssum wordt in 2025 geëvalueerd. Gemeente Brunssum

73

Begroting 2025

Financiële bijstellingen Bedragen in € (- is voordeel)

Adviesraad duurzaamheid

Begroting 2025 14.000

Begroting 2026 14.000

Begroting 2027 14.000

Begroting 2028 14.000

Het budget adviesraad duurzaamheid is verhoogd conform eerdere besluitvorming. Dit was tevens opgenomen in de voorjaarsbrief.

5. Klimaatadaptatie Wat willen we bereiken: We willen de gevolgen van klimaatverandering (o.a. hittestress, droogte en wateroverlast) beperken en een kwalitatieve toename van de biodiversiteit verwezenlijken door het versterken en uitbreiden van groen en natuur. Deze opgaven hebben ook effect op de inrichting van openbare ruimte en private ruimte. De regierol van de gemeente moet geïntensiveerd worden om de opgaven uit te voeren en gelijktijdig een kwaliteitsimpuls te bewerkstelligen. In regionaal verband gaan we de mogelijkheden voor de opgave vormgeven en deze efficiënt en effectief organiseren. We gaan het goede voorbeeld geven door de openbare ruimte aan te passen aan deze veranderingen. Een klimaat adaptief rioleringsstelsel en het beleidsmatig verankeren van water gerelateerde opgave en het aanpakken van de knelpunten. We continueren de stimulering van het afkoppelen van regenwater en vergroening bij derden. Teneinde de klimaatkwetsbaarheden aan te pakken en schade door o.a. wateroverlast tegen te gaan zal een programma klimaatadaptatie opgesteld worden. Met dit programma maken we Brunssum weerbaar tegen de gevolgen van klimaatsverandering. Onderdelen die in het programma aan de orde komen zijn: •

Het vertalen van nieuwe maatlat Klimaatadaptatie naar het groenbeleids- en beheersplan alsmede het klimaatprogramma. • De aanpak van de probleemgebieden m.b.t. wateroverlast (deels integreren in de reguliere onderhoudsplannen openbare ruimte). • Starten met het opstellen van een lokaal hitte-plan met als doel inwoners, instellingen, zorgverleners en vrijwilligers tijdig te informeren over een naderende hitteperiode als nadere uitwerking op het onderdeel hitte van de Regionale Klimaatadaptatiestrategie Parkstad Limburg (2022). • Het blijven stimuleren van klimaatadaptief wonen en leven. Dit door de continuering van de stimuleringsregelingen Waterklaar voor het afkoppelen van regenwater en de regeling groene daken en gevels. Daarnaast het continueren ervan van het project Steenbreek, de (geactualiseerde) stimuleringsregeling Groene daken, gevels en tuinen als ook via participatie van inwoners in deze opgave door bv aanleg van geveltuintjes. • Klimaatadaptatie meenemen in de uitvoering van de Transitievisie Warmte. • Beleidsontwikkeling gericht op een klimaatadaptief rioleringsstelsel. Klimaatadaptatie wordt meegenomen in de gemeentelijke communicatie rondom duurzaam wonen en leven.

74

Gemeente Brunssum

Begroting 2025

Wat gaan we daarvoor doen in 2025: 5.1 Opstellen van het programma klimaatadaptatie, hiertoe onder meer de maatlat Klimaatadaptatie verwerken in het groenbeleids- en beheersplan en starten met een lokaal hitteplan. 5.2 Actualisatie van de verordening afvoer hemelwater en grondwater (Hemelwaterverordening).

6. Circulaire economie / Afval Wat willen we bereiken: Het doel is om minder gebruik te maken van primaire grondstoffen, meer hergebruik van grondstoffen te stimuleren door beter scheiding van afvalstoffen en afname van de hoeveelheid (fijn en grof) restafval alsmede de totale hoeveelheid afval- en grondstoffen. Uitvoering zal worden gegeven aan het regionale uitvoeringsprogramma Parkstad Circulair 20242030 middels diverse concrete acties. Daarbij zetten we ook in op het creëren van interne bewustwording van het thema circulaire economie binnen de gemeentelijke organisatie met als doel dat dit onderwerp waar mogelijk ook binnen andere beleidsvelden gedragen wordt dan wel al naar te handelen. We verkennen de mogelijkheden voor circulair beheer en onderhoud van de openbare ruimte in combinatie met de opgaven uit het klimaatakkoord.

Wat gaan we daarvoor doen in 2025: 6.1 Starten met de ontwikkeling van een regionaal circulair ambachtscentrum (in Rd4 verband). 6.2 Doorontwikkelen van regionale masterclasses om medewerkers te blijven informeren over dit onderwerp als ook om de onderlinge kennisuitwisseling te bevorderen.

Financiële bijstellingen Bedragen in € (- is voordeel)

RD4 Afval / riool

Begroting 2025 -118.642 -103.615

Begroting 2026 -43.289 -101.631

Begroting 2027 11.667 -99.909

Begroting 2028 128.931 -98.147

Dit betreft de aanpassing van de begroting RD4 zoals vastgesteld in de gemeenteraad en opgenomen in de voorjaarsbrief. Zoals bekend zijn de kosten/opbrengsten voor afval en riool een gesloten compartiment. Aan de bijstelling afval / riool ligt de bijdrage RD4 en overige bijstellingen in de exploitatie ten grondslag.

7. Milieu Wat willen we bereiken: We streven naar een gezond, aangenaam en veilig woon- en leefklimaat, nu en in de toekomst en gelijktijdig het beschermen van de natuur en behoud van biodiversiteit. De luchtkwaliteit en geluidsbelasting blijven binnen de geldende landelijke en Europese normen. Dat geldt eveneens voor blootstelling aan externe veiligheidsrisico’s van het vervoer (via de weg en buisleidingen) en de opslag en verwerking van gevaarlijke stoffen.

Gemeente Brunssum

75

Begroting 2025 Negatieve gevolgen voor het milieu van bedrijfsmatige activiteiten worden voorkomen of zoveel mogelijk beperkt. Om veilig en gezond te kunnen leven, werken en recreëren in Brunssum moet voldaan worden aan de landelijke en Europese normen op het gebied van luchtkwaliteit en geluidsbelasting. Dat geldt eveneens voor blootstelling aan externe veiligheidsrisico’s van het vervoer, de opslag en verwerking van gevaarlijke stoffen. Negatieve gevolgen voor het milieu van (bedrijfsmatige) activiteiten worden voorkomen of zoveel mogelijk beperkt. Aandacht hiervoor is er zowel bij ruimtelijke plan- en vergunningsprocedures als door middel van toezicht en handhaving. Bij het onderwerp luchtkwaliteit is er ook aandacht voor de inperking van de schadelijke gevolgen van emissies van stikstofverbindingen voor de natuur en biodiversiteit. De luchtkwaliteit monitoren via de landelijke monitoringstool. Gemeenten zijn verplicht de Basis GeluidEmissie (BGE) op Basisgeluidemissiekaarten vast te leggen. In Parkstadverband is hier een ambtelijke werkgroep mee gestart. In ruimtelijke planprocedures, vergunning- en meldingprocedures worden de schadelijke gevolgen van emissies van stikstofverbindingen voor de natuur en biodiversiteit beperkt. Op grond van de Omgevingswet worden aandachtsgebieden Externe Veiligheid (EV), gedefinieerd die uiteindelijk in het omgevingsplan worden opgenomen.

Het in 2024 vastgestelde actieplan geluid wordt uitgevoerd. Om de overlast ten gevolge van de AWACS-vluchten te beperken worden mogelijkheden tot hinderbeperking aanhoudend onder de aandacht gebracht bij de vliegbasis en de betrokken ministeries. We beschermen de bodemkwaliteit en proberen te voorkomen dat er zich risico's voor mens en milieu voordoen in verband met bodemverontreiniging, dit doen we door de uitvoering van de gemeentelijke taken op dit gebied. Per 1-1-2024 zijn door de komst van de Omgevingswet de bevoegdheden van de bodemtaken die onder de oude Wet Bodembescherming vielen ondergebracht bij de gemeente. De toezichtstaken die hieronder vallen zijn wettelijk als basistaken aangewezen en worden door de ODZL uitgevoerd (voorheen de RUD-ZL) evenals het toezicht op het Besluit Bodemkwaliteit. De overige bodemtaken zoals beleidsvorming en advisering worden door de gemeente uitgevoerd. Door de komst van de Omgevingswet dienen de lokale bodemkwaliteitskaarten van grond als mijnsteen ingebouwd te worden in het toekomstige Omgevingsplan. De toepassing/hergebruik van gebiedseigen mijnsteen vraagt ook specifieke aandacht. Op basis van een werkprogramma (gebaseerd op een risicoanalyse) worden zowel door de ODZL (de basistaken) als de gemeente (overige taken) planmatig controles uitgevoerd en wordt uitvoering gegeven aan het stelsel van vergunningverlening en meldingen.

Met de komst van de Omgevingswet zijn meer bedrijven onder de basistaken komen te vallen, die gefaseerd worden overgedragen aan de ODZL. Dit laatste heeft financiële en mogelijk personele gevolgen. We gaan daarnaast de Nota dierenwelzijn actualiseren in lijn met vigerende wetgeving en in aansluiting op de nog op te stellen natuurvisie.

Wat gaan we daarvoor doen in 2025: 7.1 Uitvoeren van het actieplan geluid. 7.2 De luchtkwaliteit monitoren via de landelijke monitoringstool. 7.3 De Basis GeluidEmissie (BGE) op Basisgeluidemissiekaarten vast gaan leggen. 7.4 Actualiseren van de nota dierenwelzijn en uitvoering daaraan geven.

76

Gemeente Brunssum

Begroting 2025

Financiële bijstellingen Bedragen in € (- is voordeel)

RUD

Begroting 2025 69.000

Begroting 2026 76.000

Begroting 2027 78.000

Begroting 2028 82.000

Dit betreft de aanpassing van de begroting RUD zoals vastgesteld in de gemeenteraad en opgenomen in de voorjaarsbrief.

Ombuigingen Bedragen in € (- is voordeel)

Ombuiging Zonnepark Terca-terrein Totaal programma 8

2025 -25.000 -25.000

2026 -25.000 -25.000

2027 -25.000 -25.000

2028 -25.000 -25.000

Zonnepark Terca-terrein Door temporisering van dit project (o.a. vanwege netcongestie) kunnen de eerder geraamde bedragen in de begroting worden afgeraamd.

Wat kost het programma in totaal? Bedrag x € 1.000,-)

Taakveld Lasten XT-72 - Riolering XT-73 - Afval XT-74 - Milieubeheer XT-75 - Begraafplaats Baten XT-72 - Riolering XT-73 - Afval XT-74 - Milieubeheer XT-75 - Begraafplaats Totaal

Gemeente Brunssum

Begroting 2025 8.237 2.782 3.755 1.561 139 -9.553 -4.393 -5.089 -5 -66 -1.316

Begroting 2026 8.354 2.773 3.886 1.556 138 -9.710 -4.390 -5.247 -5 -67 -1.356

Begroting 2027 8.457 2.767 4.001 1.552 138 -9.848 -4.387 -5.387 -5 -69 -1.390

Begroting 2028 8.567 2.763 4.118 1.550 137 -9.992 -4.386 -5.530 -5 -71 -1.425

77

Begroting 2025

9. Economie & toerisme

Inleiding Dit programma omvat de activiteiten die de gemeente ontplooit om de lokale economie en vrijetijdssector te versterken. Dit vertaalt zich in nieuwe bedrijvigheid en werkgelegenheid, een aantrekkelijk ondernemers- en vestigingsklimaat en het vermarkten en doorontwikkelen van de vrijetijdseconomie in Brunssum. Deze activiteiten zijn direct gerelateerd aan de verschillende (majeure) projecten zoals het Centrumplan, de revitalisering van bedrijventerreinen, de doorontwikkeling van het Schutterspark of de realisatie van nieuwe recreatieve verbindingen. Veel van deze activiteiten vinden hun grondslag in meerjarige lokale en/of regionale beleids- en uitvoeringsprogramma's. Daarnaast is de economie ook vaak verbonden met andere domeinen zoals wonen, openbare ruimte, citybranding en ruimtelijke ordening. Een voorbeeld van zo'n majeure ontwikkeling, met het oog op de middellange termijn, is de herontwikkeling van de groeve Mourik als onderdeel van de gebiedsontwikkeling Oostflank. Onze ambitie is gericht op een forse versterking van (hoogwaardige) logistieke bedrijvigheid in geografische samenhang met natuurversterking, energie en toerisme. Deze ambitie zal worden uitgewerkt in de vorm van een gebiedsvisie en ontwikkelstrategie. Brunssum heeft hierin een strategisch partnerschap met provincie Limburg, stadsregio Parkstad en betrokken regiogemeenten.

Aan de noordzijde van de Oostflank gaan wij in 2025 een reconstructie uitvoeren van het bedrijventerrein Haefland. De weg richten wij in als 30km-zone, de groenstructuur wordt deels vernieuwd en de riolering is toe aan vervanging. Uitgangspunt is dat het parkeren langs de rijbaan zal worden teruggedrongen. De nieuwe inrichting hebben wij met lokale stakeholders afgestemd waarbij hen ruimte geboden is voor maatwerk. Het project zal, vanwege de complexiteit en bereikbaarheid, via een bouwteam-construct worden aanbesteed. We streven voortdurend naar een aantrekkelijk het ondernemers- en vestigingsklimaat waardoor je je als bestaande en nieuwe ondernemer de juiste dynamiek ervaart in Brunssum. Voor (startende) ondernemers met vragen werken we zoveel als mogelijk met één aanspreekpunt. Vanuit dit aanspreekpunt werken we samen met verschillende strategische partners, zoals de stichting Business in Brunssum, lokale ondernemers, de stichting Streetwise en Visit Zuid-Limburg. Ook adviseren wij vastgoedeigenaren om leegstand te bestrijden en transformaties te stimuleren. Uit het werkbudget initiëren wij jaarlijks nieuwe promotionele activiteiten om economische ontwikkeling aan te jagen.

78

Gemeente Brunssum

Begroting 2025 De intensievere samenwerking met Stichting Streetwise werpt, getuige de vestiging van diverse nieuwe ondernemers in het Centrum, haar vruchten af. We ontwikkelen een aanvalsplan voor de komende 2 jaar, waarin we anticiperen op de nieuw te realiseren commerciële units aan de Kerkstraat als onderdeel van het plan Victoriapark. Een miljoenenimpuls in het hart van het Centrumgebied, dat een forse impuls zal betekenen voor het lokale ondernemers-, woon- en groene verblijfsklimaat. Om aantrekkelijk te blijven, moeten de markt en de kermis meebewegen met de tijd. De gemeenteraad heeft daar meermaals aandacht voor gevraagd. Uiterlijk in 2025 werken wij een kernachtige beleidsvisie uit voor de middellange termijn (2025-2030). Om tot deze visie te komen, analyseren wij de bestaande situatie, het effect van kwijtschelding van standplaatsgelden en verrichten wij een benchmark bij de omliggende gemeenten Landgraaf, Geleen en Simpelveld. We zetten in op behoud van Joint Force Command in Brunssum, een van de twee Europese NATOhoofdkwartieren. Niet alleen vanwege de majeure economische impact die van de basis uitgaat, maar ook omdat van ons als gastgemeente mag worden verwacht dat we er alles aan doen om de JFC-medewerkers en hun familie zich thuis te laten voelen in onze internationale gemeenschap.

Brunssum beschikt over een uitgestrekt Natura 2000-buitengebied en diverse stedelijke parken in de directe woonomgeving. Met de toeristische parels zoals het Clemensdomein, Emmapark, Schutterspark, Landgoed Brunsheim en Blote Voetenpark hebben wij het potentieel om uit te groeien tot een toeristisch-recreatieve trekpleister in Parkstad. Vandaar dat we het waard vinden om Brunssum op aansprekende wijze in de markt te zetten en hierbij in 2025 nog nadrukkelijker de aansluiting gaan zoeken met Visit Zuid Limburg.

Kaderstellende nota's • • • • • • • • • • • • • • • • •

Centrumvisie (2020) Uitvoeringsprogramma Centrum (2020-2026) Stedenbouwkundig kwaliteitskader Centrum (2021) Masterplan Centrum (2008) Kadernota Economie en Toerisme (2017-2024) Visiedocument/startnotitie gebiedsaanpak Rumpenerstraat (2023) Beleidsregel Ruimtelijk beleid Haefland (2021) Ambitiedocument Oostflank (2021) Masterplan Herstructurering Bedrijventerreinen Oostflank (2015) Masterplan Treebeek (2008) Structuurvisie Ruimtelijke Economie Zuid-Limburg (2018) Structuurvisiebesluit Wonen en Retail (2011) Bestemmingsplannen Centrum (2021), Oostflank (2021), Haefland-/Rode Beek (2013), Emma (2013) Beheersverordeningen bedrijventerreinen en Woongebied (2018) Visie Vrijetijdseconomie Zuid-Limburg (2020) Ontwikkelprogramma Vrijetijdseconomie Parkstad (2020-2024) Visiedocument Schutterspark (2022)

Gemeente Brunssum

79

Begroting 2025

Speerpunten uit het uitvoeringsprogramma 1. Bedrijventerrein Haefland/ Rode Beek (41b) Wat willen we bereiken: In 2025 gaan we de openbare infrastructuur op het Haefland vernieuwen en de weg inrichten als 30km zone. Er ontstaat een vernieuwde groenstructuur en parkeerexcessen langs de rijbaan worden teruggedrongen. Ook wordt de riolering vervangen. Naast de aanpak van de openbare ruimte, vindt sinds 2021 strenger toezicht plaats op de ruimtelijke voorschriften uit het bestemmingsplan Haefland-Rode Beek zoals onrechtmatige bewoning en nietpassende bedrijfsactiviteiten. Daarmee worden excessen op het bedrijventerrein op teruggedrongen. Tegen ondermijnende activiteiten wordt streng opgetreden, via de Wet Bibob en door projectmatige interventies. In het KVO-project Haefland-Rode Beek blijft de gemeente samenwerken met partners als politie, brandweer en ondernemers aan de veiligheid. In dit verband worden de mogelijkheden voor een pilot met cameratoezicht ter plaatse onderzocht. Nieuwe ruimtelijke initiatieven die voldoen aan de planologische en (steden-)bouwkundige beleidsuitgangspunten faciliteren en begeleiden wij. Bij deze gebiedsgerichte aanpak werkt de gemeente nauw samen met maatschappelijke partners zoals de stichting Business in Brunssum, Bedrijventerreinen Management Parkstad en lokale ondernemers.

Wat gaan we daarvoor doen in 2025: 1.1 Integrale reconstructie van de openbare ruimte op het bedrijventerrein Haefland via een bouwteam-aanbesteding. 1.2 Voortzetting van het project Keurmerk Veilig Ondernemen Haefland waarbij in overleg met de politie de inzet van eventuele ANPR camera’s (automatische kentekenplaat herkenning) wordt onderzocht. 1.3 Voortzetting van periodieke controles door team VTH op basis van lokale aanpak ondermijning. 1.4 Nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen worden doorlopend getoetst aan het bestemmingsplan, de reclamenota en de beleidsregel Ruimtelijk Beleid bedrijventerrein Haefland-Rode Beek.

2. Voortzetten samenwerking met Streetwise (42b) Wat willen we bereiken: De gemeente Brunssum werkt, evenals andere Parkstad gemeenten, met Streetwise samen voor het aantrekken en begeleiden van nieuwe ondernemers. Deze samenwerking met Streetwise is gericht op het persoonlijk en laagdrempelig begeleiden van nieuwe of bestaande ondernemers naar een toekomstbestendige locatie binnen het centrumgebied. De begeleiding is gericht op het beoordelen van bedrijfsplannen en/of exploitatiebegrotingen, het voeren van onderhandelingen met vastgoedpartijen en het aanvragen van financieringskredieten. Daarbij brengt Streetwise kennis in van de lokale ontwikkelingen uit het periodieke casusoverleg met de gemeente.

80

Gemeente Brunssum

Begroting 2025 Voor de komende 2 jaren werken we een aanvalsplan uit waarin wij focus aanbrengen om binnen de populatie startende ondernemers de juiste versterkingen voor Brunssum Centrum te selecteren. Ook anticiperen we tijdig op de toekomstige ontwikkeling van het Victoriapark waarbij nieuwe commerciële units voorzien zijn. We blijven uitvoering geven aan de stimuleringsregeling nieuw ondernemerschap, bedrijfsverplaatsing en gevelrenovatie.

Wat gaan we daarvoor doen in 2025: 2.1 Opstellen aanvalsplan nieuw ondernemerschap 2025-2027.

3. Doorontwikkelen cadeaukaart Ons Brunssum (43) Wat willen we bereiken: Op 9 november 2020 heeft het college besloten akkoord te gaan met het opstarten van de pilot gericht op het opstarten van een lokaal cadeaukaartsysteem in samenwerking met de lokale ondernemers(verenigingen). De gemeente Brunssum is pilot eigenaar, maar een systeem als dat van de cadeaukaart is in den lande niet gebruikelijk om te beheren en uit te voeren vanuit de lokale overheid. Het streven is dat het systeem op termijn wordt belegd buiten de gemeente Brunssum: in een organisatie als citymanagement of de ondernemersvereniging.

Wat gaan we daarvoor doen in 2025: 3.1 Besluitvorming over de voortzetting van de cadeaukaart en het al dan niet extern beleggen van het beheren en uitvoeren van de cadeaukaart.

4. Faciliteren markt en kermis (17) Wat willen we bereiken: In de afgelopen jaren hebben wij getracht de kermis en markt nieuw leven in te blazen door incidentele kwijtschelding van de standplaatsgelden door gebruik te maken van het Crisis- en Herstelfonds. Ten aanzien van de kermis is daarnaast de samenwerking gezocht met een private kermisexploitant. Deze samenwerking heeft tot een nieuwe dynamiek geleid en wensen wij voort te zetten. In 2025 voeren we een kernachtige beleidsanalyse uit met een doorkijk naar de periode 2025-2030. Hiervoor evalueren wij de bestaande situatie en voeren een benchmark uit bij de omliggende gemeenten Landgraaf, Geleen en Voerendaal. Wij gaan hierin ook in op het effect van de kwijtschelding van standplaatsgelden voor de (financiële) exploitatie en het toekomstperspectief van deze culturele voorzieningen. In afwachting van deze beleidsanalyse zullen we in 2025 wederom geen standplaatsgelden heffen voor de markt en kermis en gebruik maken van het Crisis- en Herstelfonds.

Wat gaan we daarvoor doen in 2025: 4.1 Opstellen van een beleidsnotitie Markt 2025-2030 en een beleidsnotitie Kermis 2025-2030.

Gemeente Brunssum

81

Begroting 2025 4.2 Incidentele dekking van kwijtschelding standplaatsgelden markt en kermis uit Crisis en Herstelfonds in 2025.

5. Herstructurering Oostflank (40 & 46) Wat willen we bereiken: De Oostflank van Brunssum wordt regionaal gezien als één van de laatste kansrijke ontwikkelgebieden van (Zuid-)Limburg. De Oostflank ligt nabij de recent aangelegde Buitenring en beschikt over een eigen afrit. Hierdoor is het gebied goed te ontsluiten en economisch kansrijk. De maatschappij staat voor een aantal grote opgaven die allen een claim op de ruimte hebben. Voorbeelden zijn de energietransitie, klimaatadaptatie en het milieuvraagstuk stikstof. Voor de energietransitie is de Oostflank aangeduid als ‘zoekgebied’ in de Regionale Energie Strategie en dient er duurzame energie opgewekt te worden. Wij hebben de wens een toekomstbestendige gebiedsvisie Oostflank op te stellen. Met deze visie kan sturing, regie en planmatige voortgang van de gebiedsontwikkeling plaatsvinden. Onderzoek naar welke innovatieve duurzaamheidsmaatregelen in dit gebied mogelijk zijn, wordt onderdeel van deze gebiedsvisie. Hierbij kan gedacht worden aan windenergie, zonneweides en andere innovaties (b.v. waterstof). In de Oostflank hebben wij de kans om economische en maatschappelijke ontwikkeling mogelijk te maken.