RAADSVOORSTEL 202711268 Beschikbaar stellen aanvullend budget Startersleningen
Tekst van het document
Raadsvoorstel Collegeverg. d.d. | : 28 september 2026 Zaaknummer | : 202711268 Afdeling opsteller | : Ruimtelijke ontwikkeling en vastgoed Bereikbaar onder | : +31641764278, daphne.ulaga@brunssum.nl Portefeuillehouder | : Jaimy van Dijk Raadsvergadering d.d. | : 3 november 2026 Uiterlijke datum | : Niet van toepassing Aan de raad, 1. | Onderwerp Beschikbaar stellen aanvullend budget Startersleningen 2. | Uitgangssituatie (WAAROM?) a. | Aanleiding Het gemeentelijke budget dat beschikbaar is om startersleningen te verstrekken is uitgeput. Om de startersleningen te kunnen blijven verstrekken dient er aanvullend budget beschikbaar te worden gesteld. De motie ‘Perspectief voor starters’ van de Partij van de Arbeid, het PAK, Lijst Borger en de VVD, die is aangenomen tijdens de raadsvergadering van 15 september jl., roept het college op om: 1. | het budget voor de Starterslening per direct aan te vullen tot een niveau waarmee de huidige aanvragen kunnen worden opgevangen en voor het restant van 2026 te verwachte aanvragen; 2. | hiervoor zo spoedig mogelijk een passend raadsvoorstel aan de gemeenteraad voor te leggen, inclusief de benodigde financiële dekking; 3. | de raad in de toekomst proactief te informeren als de bodem in zicht komt; 4. | daarbij nadrukkelijk in te zetten op het behouden en aantrekken van de groep 25-45 jarigen voor Brunssum. b.
| Huidige situatie/probleemstelling Momenteel is het gemeentelijke budget om startersleningen te verstrekken uitgeput. Dit komt voornamelijk doordat de gemeente en Provincie Limburg sinds 1 januari 2026 beide 50% van de financiering beschikbaar stellen, terwijl de gemeente daarvoor slechts 25% bijdroeg, tegenover een bijdrage van 75% door Provincie Limburg. Dit als gevolg van het wijzigen van de ‘Verordening Starterslening Provincie Limburg’ door de Provinciale Staten van Limburg, d.d. 31-10-2025. Concreet betekende dat: - | De provinciale bijdrage voor de startersleningen vanaf 1 januari 2026 verlaagd is van 75% naar 50%; - | De maximale koopsom waarvoor een lening kan worden aangevraagd, is verhoogd tot € 345.000,-; de maximale koopsom was daarvoor €280.000,-. - | Het maximale leenbedrag 20% van de aankoopsom blijft, maar dit bedrag gemaximeerd is op € 56.000,-. Dit maximum was voor de wijziging van 1 januari 2026 ook €56.000 gezien dat 20% van €280.000 is. Doordat de koopsom vanaf 1 januari 2026 verhoogd is naar €345.000, zou het maximale leenbedrag op €69.000 uitkomen, vandaar dat dit vanaf 1 januari 2026 gemaximeerd is op €56.000. Wat in het bijzonder opvalt, is dat er in 2025 een totaalbedrag van €632.987 aan startersleningen verstrekt is, terwijl dit bedrag in 2026 al halverwege het jaar overschreden was.
Op 30 juni was het totaalbedrag aan verstrekte leningen namelijk €675.9221. Naast het feit dat de gemeentelijke bijdrage verdubbeld is, zijn er ook meer leningen verstrekt (29 op het 1 Dit bedrag wordt dus sinds 1 januari 2026 voor 50% beschikbaar gesteld door Provincie Limburg en voor 50% beschikbaar gesteld door gemeente Brunssum. moment van schrijven) en tevens is ook het gemiddelde geleende bedrag, de gemiddelde koopsom en de gemiddelde marktwaarde gestegen tegenover vorig jaar (zie onderstaande tabel). Dit is niet verrassend gezien de gemiddelde transactieprijzen in alle Parkstadgemeenten de afgelopen vijf jaar zijn gestegen. Brunssum kent een stijging van 26%. Doordat de koopwoningvoorraad duurder is geworden, is de woningvoorraad in de laagste koopprijsklassen duidelijk kleiner geworden. De koopwoningvoorraad tot €280.000 is tussen 2021 en 2026 sterk afgenomen in Parkstad: van 72% naar 41%. Woningen die eerder bereikbaar waren voor lagere en middeninkomens, zijn daardoor minder toegankelijk geworden. Doordat u eerder in december 2024 via raadsbesluit het toepassingsbereik van de startersleningen in Brunssum heeft verruimd naar een maximale koopsom van €345.000, kan dit effect deels worden opgevangen. Het koopwoningsegment van €280.000- €345.000 is juist toegenomen omdat woningen zijn doorgeschoven naar duurdere prijssegmenten.
Via de starterslening blijven deze woningen toch bereikbaar voor starters. Dit zorgt ook weer voor doorstroming van huurwoningen, naar koopwoningen. Gemiddeld geleend bedrag Gemiddelde koopsom Gemiddelde marktwaarde Totaalbedrag verstrekte leningen per jaar 2025 €33.315 €220.197 €207.700 €632.987 2026 (tot en met 15 september) €39.760 €232.735 €250.000 €675.922 Op 10 december 2024 heeft u als raad besloten om maximaal één keer per jaar een bedrag van €300.000 bij te storten op de rekening-courant startersleningen van gemeente Brunssum, zodra het saldo op deze rekening onder €75.000 daalt. De storting voor 2026 heeft reeds plaatsgevonden. Desondanks is onvoldoende budget beschikbaar om alle aanvragen te honoreren. Uit de hiervoor genoemde gegevens blijkt bovendien dat het beschikbare bedrag naar verwachting ook in 2027 niet toereikend zal zijn. Ter illustratie: bij een gemiddeld leenbedrag van €39.760 waarvan €19.880 voor de rekening van gemeente Brunssum komt, kunnen er met €300.000 15 leningen verstrekt worden (€300.000/€19.880). Uit de data blijkt dat 2021 het laatste jaar is waar slechts 15 startersleningen verstrekt zijn. Er dient wel opgemerkt te worden dat er ook rente en aflossing terugkomt op de gemeentelijke rekening- courant, dat eveneens wordt uitgeleend. Dit is circa €100.000 per jaar. 3. Gewenste situatie (WAT?) a.
Wat willen we bereiken? Wij vragen u om €300.000 aanvullende financiële middelen beschikbaar te stellen om het verstrekken van startersleningen in 2026 te hervatten. Daarnaast vragen wij u om in te stemmen met de wijziging dat een storting wordt gedaan van een bedrag van € 300.000,- ter aanvulling van de rekening courant startersleningen van de gemeente Brunssum, zodra het saldo minder dan € 75.000,- bedraagt. Hiermee vervalt de beperking dat maximaal één maal per jaar wordt bijgestort. b. Kaders 1. eerdere besluitvorming (BBV nr. ) Bij besluit d.d. 10 maart 2026 heeft uw raad de ‘Verordening starterslening gemeente Brunssum 2026’ vastgesteld (zaaknr. 202629019). Onderhavig voorstel dient ertoe effectief uitvoering te kunnen geven aan deze verordening. Bij besluit d.d. 10-12-2024 heeft uw raad ingestemd met het verruimen van het toepassingsbereik en het beschikbaar stellen van aanvullend budget voor de startersleningen, alsmede de autorisatie dat er eenmaal per jaar €300.000 mag worden bijgestort in de rekening-courant startersleningen van de gemeente Brunssum zodra het saldo minder dan €75.000 bedraagt (zaaknr. 202439799). 2. traject tot dusverre Op 10 maart 2026 heeft uw raad de ‘Verordening starterslening gemeente Brunssum 2026’ vastgesteld.
De verordening werd toen aangepast als gevolg van het wijzigen van de ‘Verordening Starterslening Provincie Limburg’ door de Provinciale Staten van Limburg, d.d. 31-10-2025. De verlaging van de provinciale bijdrage van 75% naar 50% vanaf 1 januari 2026 heeft er met name voor gezorgd dat het gemeentelijk budget voor de startersleningen sneller wordt uitgeput. Onderhavig raadsvoorstel ziet toe op het beschikbaar stellen van aanvullend budget alsmede in te stemmen met de wijziging dat een storting van €300.000 mag worden gedaan zodra het saldo op de gemeentelijke rekening-courant startersleningen minder dan €75.000 bedraagt, om daarmee effectief uitvoering te kunnen geven aan de ‘Verordening starterslening gemeente Brunssum 2026’. 3. rol/ bevoegdheden college van B en W Het college heeft een adviserende rol richting te raad: de raad is bevoegd om de bijbehorende financiële middelen ter beschikking te stellen. College adviseert de raad om met het raadsvoorstel in te stemmen. 4. algemene beleidskaders (landelijk/ provinciaal/ lokaal) - Verordening Startersleningen Provincie Limburg; - Verordening starterslening gemeente Brunssum 2026; - Regionale Woonvisie Parkstad Limburg en lokale woonvisie gemeente Brunssum 2023- 2028; - De Strategische Visie Brunssum 2025; - Koerskompas Brunssum 2050. 5.
past het voorstel in de strategische visie/ relatie met uitvoeringsagenda? Ja, in het bijzonder de pijler uit de strategische visie Brunssum 2025: "Brunssum is in 2025 een gezonde gemeente (zowel fysiek als financieel), waar het goed wonen is. Een gemeente die sociaal is, die bruist." Ook draagt het voorstel bij aan verschillende doelen uit het Koerskompas Brunssum 2050. Zo wordt bij het doel 1 “Bevolking in balans” ingezet op het behouden en aantrekken van jonge gezinnen en het behouden van talent. De starterslening helpt mensen die een eerste woning willen kopen, maar daarvoor net niet voldoende financiering kunnen krijgen omdat zij bijvoorbeeld nog niet lang genoeg hebben kunnen sparen of omdat zij nog aan het begin van hun carrière staan. Door de starterslening krijgen juist ook deze doelgroepen meer mogelijkheden om in Brunssum te blijven wonen of zich hier te vestigen. Dat zien we ook terug in de data: de gemiddelde leeftijd van de ontvangers van startersleningen in het jaar 2026 is 27 jaar en hun medeaanvrager (indien van toepassing) is 31 jaar. Doel 2 “Bestaanszekerheid voor iedereen” en doel 7 “Aantrekkelijk wonen in het groen” benadrukken juist het belang dat huisvesting voor iedereen bereikbaar moet zijn, een basisvoorwaarde is voor bestaanszekerheid en dat Brunssum een aantrekkelijke woongemeente wil zijn voor alle doelgroepen.
Hoewel de startersleningen voornamelijk jongeren bedienen, hanteert de verordening geen maximum leeftijd. Hij is dus in te zetten voor alle doelgroepen, zolang zij maar voor het eerst de stap naar de koopwoningmarkt maken. Dit alles draagt daarnaast bij aan een gevarieerde samenstelling van de Brunssumse bevolking, met ruimte voor verschillende inkomensgroepen en levensfasen. 6. relatie met programmabegroting/ financiële gevolgen Er wordt u voorgesteld om een storting van €300.000 in de rekening-courant startersleningen gemeente Brunssum op te nemen als vordering op de balans ten behoeve van het weer kunnen verstrekken van startersleningen in 2026 en tevens in te stemmen met de wijziging dat een storting wordt gedaan van een bedrag van € 300.000,- ter aanvulling van de rekening courant startersleningen van de gemeente Brunssum, zodra het saldo minder dan € 75.000,- bedraagt. Hiermee vervalt de beperking dat maximaal éénmaal per jaar wordt bijgestort. c. Argumenten en overwegingen Continuïteit Op 10 december 2024 heeft u als raad besloten om maximaal één keer per jaar een bedrag van €300.000 bij te storten op de rekening-courant startersleningen van gemeente Brunssum, zodra het saldo op deze rekening onder €75.000 daalt. De storting voor 2026 heeft reeds plaatsgevonden. Desondanks is onvoldoende budget beschikbaar om alle aanvragen te honoreren.
Uit de hiervoor genoemde gegevens blijkt bovendien dat het beschikbare bedrag naar verwachting ook in 2027 niet toereikend zal zijn. Om ook naar de toekomst toe voldoende budget op de gemeentelijke rekening-courant te hebben om uitvoering te geven aan de ‘Verordening Starterslening gemeente Brunssum 2026’, stellen wij u voor in te stemmen met de wijziging dat een storting van €300.000 op de rekening-courant startersleningen gemeente Brunssum wordt gedaan zodra het saldo van deze rekening minder dan €75.000 bedraagt. Met dit voorgestelde besluit vervalt de beperking dat maximaal één maal per jaar €300.000 mag worden bijgestort. Deze wijziging is ten eerste nodig omdat eenmalig €300.000 per jaar bijstorten hoogstwaarschijnlijk niet toereikend zal zijn om alle startersleningen te kunnen verstrekken en ten tweede, omdat het gemiddelde bedrag per starterslening de afgelopen periode aanzienlijk is gestegen. Gelet op de stijging van woningprijzen is het niet aannemelijk dat dit bedrag op korte termijn zal dalen. Het huidige drempelbedrag van €75.000 biedt daardoor onvoldoende ruimte om de periode te overbruggen die nodig is om u als raad te verzoeken om aanvullend budget beschikbaar te stellen.
Ter illustratie: uitgaande van het gemiddeld geleend bedrag in 2026, te weten €39.760 waarvan de gemeente €19.880 bijdraagt, is het beschikbare bedrag bij het bereiken van deze drempel namelijk slechts toereikend voor het verstrekken van 3 gemiddelde startersleningen. Als er voor elke aanvullende storting opnieuw besluitvorming door uw raad nodig is, bestaat er een reëel risico dat het beschikbare budget gedurende het proces volledig wordt uitgeput en er geen leningen meer kunnen worden verstrekt. Bereikbaarheid koopwoningmarkt De bereikbaarheid van de koopwoningmarkt voor starters en doorstromers vanuit huurwoningen is verminderd: zij kunnen nu minder vaak dan in het verleden een stap naar een koopwoning maken. De afgelopen vijf jaar zijn de transactieprijzen voor koopwoningen in de regio Parkstad toegenomen, variërend van +19 tot +30%. Brunssum kent een stijging van +26% tegenover het landelijk gemiddelde van +24%. Doordat de koopwoningvoorraad duurder is geworden, is de woningvoorraad in de laagste koopprijsklassen duidelijk kleiner geworden. De koopwoningvoorraad tot €280.000 is tussen 2021 en 2026 sterk afgenomen in Parkstad: van 72% naar 41%. Woningen die eerder bereikbaar waren voor lagere en middeninkomens, zijn daardoor minder toegankelijk geworden.
Doordat u eerder in 2024 via raadsbesluit het toepassingsbereik van de startersleningen in Brunssum heeft verruimd naar een maximale koopsom van €345.000, kan dit effect deels worden opgevangen. Het koopwoningsegment van €280.000-€345.000 is juist toegenomen omdat woningen zijn doorgeschoven naar duurdere prijssegmenten. Via de starterslening blijven deze woningen toch bereikbaar voor starters. Dit zorgt ook weer voor doorstroming van huurwoningen, naar koopwoningen. Starters behouden en aantrekken Door als gemeente startersleningen aan te bieden ondersteunen we starters in het voorzien van hun woningbehoeften, waaronder ook de starters met een middeninkomen die zonder ondersteuning veelal weinig keuze op de woningmarkt hebben omdat zij een te hoog inkomen hebben voor een sociale huurwoning, terwijl particuliere huurwoningen en koopwoningen veelal buiten hun financiële bereik vallen. Dit sluit aan bij onze regionale en lokale woonvisie waarin we erkennen dat de doelgroepen jonge gezinnen en starters afnemen terwijl wij hen wel nodig hebben voor een goede balans tussen draagkrachtige en minder draagkrachtige mensen ten behoeve van een leefbaar Brunssum.
Met een goede mix van verschillende doelgroepen, waaronder dus starters en jonge gezinnen, kunnen we tegendruk bieden aan (dubbele) vergrijzing alsmede de lokale economie, het voorzieningenniveau en daarmee de veerkracht van onze gemeente versterken. Daarom hebben we in deze woonvisies afgesproken dat we een gevarieerd woningaanbod willen dat aansluit bij de wensen en mogelijkheden van starters en dat wij hen daar waar nodig ondersteunen met startersleningen. In de motie ‘Perspectief voor starters’ verzoekt u het college onder andere om “nadrukkelijk in te zetten op het behouden en aantrekken van de groep 25-45 jarigen voor Brunssum.”. Uit de data blijkt dat de startersleningen exact deze doelgroep aantrekt. Deze data is weergegeven in onderstaande tabellen. De eerste tabel geeft de gemiddelde leeftijd van de hoofdaanvrager en de gemiddelde leeftijd van de medeaanvrager (indien er een medeaanvrager is) weer voor de jaren 2024 tot en met 2026. Daarin kunt u zien dat alle gemiddelde leeftijden van zowel de hoofdaanvrager als de medeaanvrager binnen de leeftijdscategorie 25- tot 45-jarigen vallen. De tweede tabel geeft een gedetailleerder beeld weer en laat zien hoe sterk de verschillende leeftijdscategorieën vertegenwoordigd zijn.
De startersleningen zijn de afgelopen drie jaar het populairst bij de leeftijdsgroep 25-30 jaar, gevolgd door de leeftijdscategorieën 20-24 jaar en 31-35 jaar. Jaartal | Gemiddelde leeftijd | Gemiddelde leeftijd hoofdaanvrager | medeaanvrager (indien van toepassing) 2024 | 26 jaar | 25 jaar 2025 | 29 jaar | 28 jaar 2026 | 27 jaar | 31 jaar Leeftijdsverdeling van hoofd- en medeaanvragers van verstrekte startersleningen 2024 t/m 2026 >45 41-45 36-40 31-35 25-30 20-24 18-19 0 | 5 | 10 | 15 | 20 | 25 | 30 | 35 | 40 Medeaanvrager | Hoofdaanvrager Positieve neveneffecten Daarnaast verminderen deze maatregelen ook scheefwonen (wanneer de huur van een woning niet past bij het inkomen van de bewoners, in dit geval huurders met een te hoog inkomen voor een sociale huurwoning) doordat het doorstroom van de huurmarkt naar de koopwoningmarkt stimuleert. Dit leidt er vervolgens weer toe dat de druk op de huursector vermindert en er dus meer huurwoningen beschikbaar komen. Starters die een woning kopen, hebben vaak nog een lange woonperiode voor zich. Investeringen in bijvoorbeeld isolatie of energiebesparende maatregelen kunnen zich daardoor over een langere periode of bij verkoop van de woning terugverdienen, terwijl zij ook direct profiteren van lagere energielasten en meer wooncomfort.
De startersleningen dragen daarbij ook bij aan het verduurzamen en het verbeteren van de woningvoorraad. Ook dit sluit aan op de regionale en lokale woonvisie, waarbij we de ambitie 'een woning voor iedereen' hebben uitgesproken. Dit gaat over de beschikbaarheid, de geschiktheid, de kwaliteit en de betaalbaarheid van woningen. Een woning voor iedereen vraagt niet enkel om nieuwbouw maar ook om de verbetering van de huidige woningvoorraad in Brunssum. Provinciale bijdrage De mogelijkheid om nieuwe startersleningen te verstrekken wordt niet alleen bepaald door het beschikbare gemeentelijke budget, maar ook door de bestedingsruimte op de provinciale rekening-courant. Dit komt, zoals eerder benoemd, doordat de gemeente en Provincie Limburg beide 50% bijdragen aan de startersleningen. Wanneer aanvullend gemeentelijk budget beschikbaar wordt gesteld, kan de gemeente bij de Provincie Limburg aanvullende trekkingsrechten aanvragen. Gedeputeerde Staten besluiten over de toekenning daarvan. Deze procedure kan pas na besluitvorming door uw raad worden gestart en kent vervolgens een zekere doorlooptijd. d. Opties en keuze Er wordt u voorgesteld om €300.000 aanvullende financiële middelen beschikbaar te stellen om het verstrekken van startersleningen in 2026 te hervatten.
Daarnaast vragen wij u om in te stemmen met de wijziging dat een storting wordt gedaan van een bedrag van € 300.000,- ter aanvulling van de rekening courant startersleningen van de gemeente Brunssum, zodra het saldo minder dan € 75.000,- bedraagt. Hiermee vervalt de beperking dat maximaal één maal per jaar wordt bijgestort. U kunt ook besluiten dat u geen aanvullend budget beschikbaar stelt, of een ander bedrag dan de voorgestelde €300.000 beschikbaar stelt. Tevens kunt u besluiten niet in te stemmen met het laten vervallen van de beperking die nu geldt, namelijk dat er maximaal één keer per jaar €300.000 mag worden bijgestort. Dat betekent dat zodra het budget dreigt op te raken, besluitvorming voor uw raad moet worden voorbereid en vervolgens moet worden bekrachtigd om wederom aanvullend budget beschikbaar te stellen, met dien verstande dat er dan hoogstwaarschijnlijk tijdelijk geen startersleningen kunnen worden verstrekt. Dit voorstel beoogt dat laatste te voorkomen en het proces te stroomlijnen. e. Financiën Vanaf de start van de Verordening Startersleningen gemeente Brunssum in 2007, is er €1.430.000 aan stortingen gedaan. In de laatste 2 jaar (2025 en 2026) hebben we bijna de helft van dit bedrag moeten storten, namelijk €600.000.
Er wordt u voorgesteld om een storting van €300.000 in de rekening-courant startersleningen gemeente Brunssum op te nemen als vordering op de balans ten behoeve van het weer kunnen verstrekken van startersleningen in 2026. De aanpassing van het percentage bijdrage door de Provincie van 75% naar 50%, zorgt ervoor dat het percentage bijdrage vanuit de gemeente per verstrekte starterslening stijgt van 25% naar 50%. Het verstrekken van een hoger deel van de startersleningen zorgt voor een grotere stijging van de vordering op de balans, maar heeft geen direct effect op de exploitatie of reservepositie van de gemeente Brunssum. Er is niet gekozen voor het treffen van een voorziening voor oninbaarheid gezien de NHG- en SVn-borgstelling in geval van verliesdeclaraties, waarmee het risico van oninbaarheid dus is afgedekt. De verstrekte gelden komen op termijn weer terug bij de gemeente. Het laten vervallen van de beperking van maximaal 1 maal per jaar bij te storten voorkomt dat er een situatie ontstaat waarbij er startersleningen moeten worden geweigerd als gevolg van te weinig middelen. Daar tegenover staat dat u elke vier jaar een evaluatie ontvangt waarbij u uiteraard kunt besluiten of deze werkwijze en inzet van financiële middelen nog wenselijk wordt geacht. 4.
Bijlagen: Bijlage 1 - Verordening Starterslening gemeente Brunssum 2026 Bijlage 2 - Verordening Starterslening Provincie Limburg per 1 januari 2026 Bijlage 3 - Motie PvdA, PAK, Lijst Borger, VVD inzake Perspectief voor starters d.d. 15-9-26 Het college van burgemeester en wethouders, Burgemeester Secretaris Raadsbesluit Afdeling : Ruimtelijke ontwikkeling en vastgoed Registratiekenmerk : 202711268 De raad van de gemeente Brunssum, Gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders d.d. 28 september 2026, afdeling Ruimtelijke ontwikkeling en vastgoed; Besluit: 1. ermee in te stemmen om de aanvullende bijdrage inzake de startersleningen van € 300.000 te dekken door deze op te nemen als vordering op de balans; 2. Het conform het raadsbesluit van 10 december 2024 maximaal één keer per jaar bij te storten bedrag in de rekening courant startersleningen van de gemeente Brunssum van €300.000,- in geval dat het bedrag op deze rekening minder dan €75.000,- bedraagt, te wijzigen zodat een bijstorting van een bedrag van € 300.000,- plaats kan vinden op elk moment dat de rekening courant startersleningen van de gemeente Brunssum minder dan € 75.000,- bedraagt. Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van 3 november 2026. De Raad voornoemd, Voorzitter Griffier