RAADSVOORSTEL 202646790 Bestedingsrichting Leefbaarheidsfonds AWACS
Tekst van het document
1 Raadsvoorstel Collegeverg. d.d. : 27 oktober 2026 Zaaknummer : 202646790 Afdeling opsteller : Directie Bereikbaar onder : +31648016536, david.borger@brunssum.nl Portefeuillehouder : Vérénice Hermans Raadsvergadering d.d. : 15 december 2026 Uiterlijke datum : Niet van toepassing Aan de raad, 1. Onderwerp Bestedingsrichting Leefbaarheidsfonds AWACS 2. Uitgangssituatie (WAAROM?) a. Aanleiding De NAVO vliegt sinds 1982 vanaf vliegbasis Geilenkirchen met zogeheten airborne warning and control system (AWACS)-toestellen. Deze vliegtuigen leiden wereldwijd militaire oefeningen en operaties in het luchtruim. De motoren van de toestellen maken echter veel lawaai, met een piekgeluid van meer dan 100 dB(A). Gemeenten Brunssum en Beekdaelen hebben daarom samen met het Ministerie van Defensie afspraken gemaakt over versterking van de brede welvaart in relatie tot de NAVO-vliegbasis Geilenkirchen. Onderdeel hiervan is een leefbaarheidsfonds, waarvoor € 5.000.000 beschikbaar is gesteld, waarvan € 2.500.000 voor Brunssum. b. Huidige situatie/probleemstelling In de afgelopen periode heeft het college vanuit de uitgangspunten en groslijst –zoals opgenomen in de bestuursovereenkomst – een bestedingsrichting bepaald die moet leiden tot concrete uitvoeringsprojecten. Om deze middelen doelgericht te kunnen inzetten, wordt de gemeenteraad gevraagd deze bestedingsrichting vast te stellen.
Hiermee ontstaat een helder kader voor prioritering, planvorming en uitvoering van projecten. Zonder vastgestelde bestedingsrichting ontbreekt een samenhangend afwegingskader en zal besluitvorming per individueel project moeten plaatsvinden. 3. Gewenste situatie (WAT?) Wat willen we bereiken? De gemeente wil komen tot een doelgerichte inzet van het AWACS-leefbaarheidsfonds. Om deze bestedingsrichting te bepalen is gekeken naar de volgende richtinggevende documenten, afspraken en ambities: Bestaande beleidskaders zoals Koerskompas, Gebiedsvisie Oostflank en Programma Noordoost; Relatie tot brede welvaart en compensatie voor hinder van de AWACS-vliegbasis; Samenhang en koppelkansen met andere programma’s en financieringsstromen; Uitvoerbaarheid en toekomstbestendigheid van projecten Bijdragen aan herstel van vertrouwen tussen Rijk en regio. De voorgestelde bestedingsrichting sluit aan bij de in de bestuurlijke overeenkomst vastgelegde doelen en is afgestemd met het Ministerie van Defensie. 2 De bestedingsrichting wordt vanuit deze basis voorgesteld langs drie lijnen: 1. Kansengelijkheid en onderwijs in Brunssum Noord; hiervoor wordt onder meer gekeken naar de modernisering en isolatie van vastgoed van basisonderwijsinstellingen om continuïteit van onderwijs in kwetsbare wijken te garanderen.
Gemeente is voornemens de basisschool Titus Brandsma in Brunssum Noord te moderniseren. Geluidsisolatie ten gevolge van geluidsoverlast is hier onderdeel van. De maatregel past binnen het hoofdlijnenakkoord en de doelen zoals beschreven in het Koerskompas, zijnde: Koerskompas doel 3: Investeren in kansen voor jongeren, met nadruk op inclusief en rechtvaardig onderwijs in combinatie met een gezonde en verbonden leefomgeving om op te groeien; Koerskompas doel 5: Gezond samenleven in veerkrachtige wijken, met nadruk op behoud en verbetering van wijkvoorzieningen als basisonderwijs. 2. Verbetering van omgevingskwaliteit en inzet Kanskracht in de wijken die meeste overlast van vliegverkeer ervaren; binnen het programma Brunssum Noordoost wordt gekeken naar manieren om de openbare ruimte op te waarderen en daarmee de leefbaarheid te verbeteren. De maatregel past binnen het hoofdlijnenakkoord en de doelen zoals beschreven in het Koerskompas, zijnde: Koerskompas doel 2: bestaanszekerheid voor iedereen, met nadruk op investeringen in openbare ruimte en stimuleren van gezonde levensstijl Investeren in kansen voor jongeren, met nadruk op inclusief en rechtvaardig onderwijs in combinatie met een gezonde en verbonden leefomgeving om op te groeien; Koerskompas doel 5: Gezond samenleven in veerkrachtige wijken, met nadruk op behoud en verbetering van wijkvoorzieningen. 3.
Versterking van ecologische en recreatieve verbindingen; met focus op de recreatieve en ecologische verbinding tussen Schutterspark en de Brunssummerheide, met in het bijzonder de opwaardering van de ingang van de Brunssummerheide (Poort Brunssummerheide uit de Gebiedsvisie Oostflank) om zo onder meer de toegang tot natuurgebieden vanuit kwetsbare wijken te verbeteren. Cofinanciering met Regiodealmiddelen of externe partners (provincie) wordt onderzocht. De maatregel past binnen het hoofdlijnenakkoord en de doelen zoals beschreven in het Koerskompas, zijnde: Koerskompas doel 2: Bestaanszekerheid voor iedereen, met nadruk op het stimuleren van een gezonde levensstijl door natuurgebieden beter toegankelijk te maken nabij kwetsbare wijken. Koerskompas doel 6: Unieke ligging tussen stad en natuur, met nadruk op de verbinding van stad en natuur, de ambitie om hoogwaardige natuurgebieden sterker met elkaar te verbinden en ruimtelijke barrières te slechten en hoogwaardige natuur beter in te zetten als identiteitsdrager van de gemeente. Kaders 1. eerdere besluitvorming (BBV nr. ): Op 7 februari 2025 hebben Ministerie van Defensie, Gemeente Beekdaelen en Gemeente Brunssum een bestuurlijke overeenkomst getekend waar de oprichting van een leefbaarheidsfonds als concrete maatregel is benoemd. 3 2.
traject tot dusverre: In verband met de overlast door het vliegverkeer van en naar de NAVO-vliegbasis Geilenkirchen is er door de gemeenten Brunssum en Beekdaelen bij het ministerie van Defensie aangedrongen op de inrichting van een leefbaarheidsfonds. In november 2023 is er een gezamenlijke opdracht aan een verkenner verstrekt. Op 27 mei 2024 is tijdens een besloten informatiebijeenkomst het resultaat gepresenteerd aan de raads- en commissieleden van de beide gemeenten, hetgeen geleid heeft tot definitieve ondertekening op 7 februari 2025. Het college heeft sindsdien de afspraken uit de overeenkomst uit te werken tot een bestedingsrichting van de middelen uit het leefbaarheidsfonds. 3. rol/ bevoegdheden college van B en W: Het college van B&W is bevoegd bestedingsdoelen voor de middelen bij de raad voor te stellen en uit te werken tot concrete uitvoeringsprojecten en financieringsvoorstellen, in lijn met de bestuurlijke afspraken met het Ministerie van Defensie. 4. algemene beleidskaders (landelijk/ provinciaal/ lokaal): i. Hoofdlijnenakkoord met het Ministerie van Defensie (2 februari 2025) ii. Koerskompas Brunssum (strategische visie) iii. Programma Brunssum Noordoost iv. Herijking Sociaal Domein/KansKracht v. Gebiedsvisie Oostflank vi. Gemeentelijke begroting en financiële verordening 5.
past het voorstel in de strategische visie/ relatie met uitvoeringsagenda: De bestedingsrichting van de middelen uit het Leefbaarheidsfonds AWACS zijn gebaseerd op doelen uit het Koerskompas. 6. relatie met programmabegroting/ financiële gevolgen: Het college zal binnen de vastgestelde bestedingskaders de raad via de P&C-cyclus verzoeken middelen uit het Leefbaarheidsfonds AWACS vrij te maken om tot uitvoering van projecten te komen. Vooruitlopend hierop wordt de raad verzocht een bedrag van € 250.000 (10% van het totaalbudget) beschikbaar te stellen voor plan- en proceskosten. De middelen uit het Leefbaarheidsfonds AWACS behoeven in principe geen cofinanciering vanuit de gemeentelijke begroting. Bij projecten waar de gemeente kiest voor cofinanciering (met financiële gevolgen voor eigen begroting) zal het college – indien wenselijk of noodzakelijk – de raad om een nieuw besluit vragen. c. Argumenten en overwegingen Een samenhangende bestedingsrichting in relatie tot onze maatschappelijke opgaven (Koerskompas) zorgt voor consequente en strategische prioritering van onze opgaven. Op deze manier wordt voorkomen dat significante investeringsmiddelen op willekeurige plekken in de gemeente worden ingezet. De bestedingsrichting sluit aan bij bestaande beleidsprogramma’s en versterkt de uitvoeringskracht.
De middelen worden beschikbaar gesteld om binnen bestaande en door de raad vastgestelde programma's en visies te worden besteed. Er is gekeken naar bestedingen die een impuls geven aan delen van Brunssum die de meeste overlast van het vliegverkeer van AWACS, in combinatie met bestaande maatschappelijke opgaven in het sociale en ruimtelijke domein. Het stelt de gemeente in staat om cofinanciering vanuit bijvoorbeeld de Regiodeals te realiseren. 4 d. Opties en keuze Optie 1: Geen of een andere vaste bestedingsrichting: binnen de bestaande kaders en afspraken dienen nieuwe bestedingsdoelen te worden gevonden en afgestemd met het Ministerie van Defensie. Het college kan dan niet verder met de planvorming van de besteding van de middelen of kan met aparte bestedingsvoorstellen binnen de bestuursovereenkomst komen. Optie 2: Vaststellen van een samenhangende bestedingsrichting zoals uitgewerkt in dit voorstel. Voorgesteld wordt optie 2 vast te stellen en vooruitlopend middelen vrij te maken voor plan- en proceskosten. e. Financiën Voor de gemeente Brunssum is vanuit het AWACS Leefbaarheidsfonds een bedrag van € 2.500.000 beschikbaar gesteld. Deze middelen zijn overeenkomstig de voorschriften van het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) als vooruit ontvangen bedrag op de balans verantwoord en zijn nog niet als budget in de programmabegroting opgenomen.
Met dit voorstel wordt een budget van € 250.000 beschikbaar gesteld voor plan- en proceskosten. Het beschikbaar stellen van dit budget maakt het mogelijk om de geselecteerde projecten nader uit te werken tot uitvoerbare plannen, inclusief haalbaarheidsstudies, ontwerpwerkzaamheden, participatietrajecten en benodigde externe expertise. De middelen worden onttrokken aan het voor de gemeente Brunssum beschikbare aandeel van € 2.500.000 uit het AWACS Leefbaarheidsfonds. Het resterende bedrag blijft beschikbaar voor realisatie van projecten binnen de door de raad vastgestelde bestedingsrichting. De beschikbare middelen (€ 2.500.000) worden indicatief als volgt verdeeld: Kansengelijkheid en onderwijs Brunssum Noord: € 1.000.000; Omgevingskwaliteit en leefbaarheid Brunssum Oost: € 500.000; Ecologische en recreatieve verbindingen Brunssummerheide / Schutterspark: € 1.000.000. Cofinanciering door onder andere de Regiodeal wordt actief verkend. Het resterende bedrag van € 2.250.000 blijft als vooruit ontvangen bedrag op de balans verantwoord. Projecten worden gefaseerd uitgewerkt en, indien wenselijk of noodzakelijk, via afzonderlijke besluiten of de reguliere planning- en controlecyclus ter besluitvorming aan de gemeenteraad voorgelegd.
De ambitie is om de middelen uiterlijk in 2027 concreet te hebben gekoppeld aan uitvoeringsprojecten die passen binnen de vastgestelde bestedingsrichting. 5 4. Bijlagen: Bestuurlijke overeenkomst Ministerie van Defensie, Gemeente Beekdaelen en Gemeente Brunssum, inclusief bijlagen Het college van burgemeester en wethouders, Burgemeester Secretaris 6 Raadsbesluit Afdeling : Directie Registratiekenmerk : 202646790 De raad van de gemeente Brunssum, Gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders d.d. 27 oktober 2026, afdeling Directie; Besluit: De bestedingsrichting van het AWACS Leefbaarheidsfonds vast te stellen; Voor de verdere uitwerking, voorbereiding en begeleiding van de projecten binnen deze bestedingsrichting een budget beschikbaar te stellen van € 250.000, zijnde 10% van de voor Brunssum beschikbare middelen uit het AWACS Leefbaarheidsfonds; Dit budget te dekken uit de aan Brunssum toegekende middelen van het AWACS Leefbaarheidsfonds en dit bij eerstvolgende bestuursrapportage te formaliseren; Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van <vul hier de datum van de raadsvergadering in> De Raad voornoemd, Voorzitter Griffier