Raadsvoorstel 202461537 (bijlage) Digitaal_Programmaplan_OnsNieuweCentrum_Paginas

Woonstad in het groen met een levendig en gastvrij stadshart Programmaplan Ons Nieuwe Centrum Brunssum Oktober 2025

2

Ons Nieuwe Centrum Brunssum

Programmaplan

Inhoudsopgave 1

Inleiding

4

2

Tijdlijn: van verleden naar nu

6

3

Programmavisie: Ons nieuwe centrum 2040

16

4

Programmadoelen en -baten

28

5

Onze inspanningen (waarin we investeren)

32

6

Veranderstrategie

40

7

Sturing

44

8

Monitoring

48

9

Het verhaal gaat bloeien

50

1. Inleiding

Een toekomstbestendig centrum voor Brunssum Met de Centrumvisie 2020 is een belangrijke basis gelegd voor de ontwikkeling van het centrum van Brunssum. Inmiddels is er ervaring opgedaan met de uitvoering, zijn lessen geleerd en is het tijd om koers en prioriteiten bij te stellen. Daarbij houden we de stip op de horizon scherp. Een toekomstbestendig centrum voor Brunssum.

Het centrum is het hart van de gemeenschap In juni 2025 heeft de gemeenteraad unaniem het Koerskompas vastgesteld. Hierin is het centrum nadrukkelijk benoemd als hefboom voor de transitie naar een groene woonstad. Het centrum is immers het hart van de gemeenschap. Hier komen wonen, ontmoeten, economie, voorzieningen, recreatie en identiteit samen. De kwaliteit van dit hart bepaalt of mensen zich willen vestigen, verblijven en investeren in Brunssum. Wij zijn ervan overtuigd dat het centrum dit allemaal kan bieden, maar erkennen ook dat er nog flinke stappen nodig zijn. Daarom investeren we gericht in de toekomst van het centrum. In dit programmaplan centrum kijken we terug op waar we vandaan komen, schetsen we de stand van nu en richten we ons op de toekomst. Daarbij houden we nadrukkelijk rekening met maatschappelijke en ruimtelijke ontwikkelingen, zoals demografie, sociale behoeften, klimaatopgaven en technologische en economische trends. Op basis hiervan is de centrumvisie aangescherpt, zijn de veranderdoelen scherp gedefinieerd en de prioriteiten vastgesteld. Daarmee leggen we een stevige basis om het centrum van Brunssum verder te ontwikkelen tot het herkenbare, vitale en verbindende hart van de Brunssumse gemeenschap.

Programmaplan

Ons Nieuwe Centrum Brunssum

5

2. Tijdlijn: van verleden naar nu

Terugkijken om vooruit te kunnen Om een nieuwe, toekomstbestendige doorkijk voor het centrum te schetsen, is het van belang eerst stil te staan bij het verleden. De keuzes en stappen die eerder zijn gezet, vormen niet alleen de basis voor waar we nu staan, maar bieden ook waardevolle inzichten voor de weg vooruit. In onderstaande tijdlijn wordt de ontwikkeling van het centrum kort weergegeven, gevolgd door de belangrijkste lessen die we meenemen naar de volgende fase.

6

Ons Nieuwe Centrum Brunssum

Programmaplan

Een karakteristieke lintstructuur

Het tij keert met een andere aanpak

Het centrum staat op een kantelpunt

In de mijnperiode groeide Brunssum uit tot een karakteristieke lintstructuur zonder typisch herkenbaar centrumhart. Dat centrum ontstond al snel met de toenemende welvaart en werd een economische trekpleister in de regio.

Om het tij te keren werd in 2018 gestart met een nieuwe centrumvisie welke in 2020 unaniem werd vastgesteld door de Gemeenteraad. Hierin werd na meer dan een jaar participatie bewust gekozen voor een andere aanpak.

In 2025 staat het centrum op een kantelpunt. Nieuwe woningen, ondernemers en investeringen brengen groei en energie terug in het stadshart, maar leegstand en versnippering vragen nog om een duidelijke koers.

Historische groei van het centrum

Centrumvisie 2020 2.2

2.1

Masterplan centrum 2009

2.3

Het centrum van nu 2025 2.4

2.6

2.5

Eerste fase centrumprogramma 2021 – 2024

Koerskompas 2025 – 2050

De eerste grote stap naar vernieuwing

De basis van het nieuwe centrum is gelegd

De woonstad in het groen van Parkstad

Een eerste grote stap naar vernieuwing met o.a. Brikke Oave, Lindeplein en de Doorsteek. De uitvoering bracht nieuwe energie in het centrum, maar na 2015 stokte de ontwikkeling door de crisis en veranderende marktomstandigheden.

Sinds 2021 werken we aan de uitvoering van de Centrumvisie, met focus op woningbouw en de openbare ruimte. De basis is gelegd voor een centrum waar ontmoeten en samenwerken centraal staan.

In juni 2025 heeft de gemeenteraad het koerskompas 2050 vastgesteld. Brunssum ontwikkelt zich richting ‘de woonstad in het groen van Parkstad’, waarbij het centrum een sleutelrol speelt als levendig hart.

Programmaplan

Ons Nieuwe Centrum Brunssum

7

2.1 Historische groei van het centrum In de mijnperiode groeide Brunssum uit tot een karakteristieke lintstructuur zonder typisch herkenbaar centrumhart. Dat centrum ontstond al snel met de toenemende welvaart en werd een economische trekpleister in de regio. Brunssum was na Heerlen het tweede winkelcentrum van de regio. Na de sluiting van de mijnen kreeg de regio, en ook Brunssum, te maken met aanzienlijke sociaal-economische opgaves. In de daarop de daaropvolgende jaren kwamen de ruimtelijke en economische structuur van het centrumgebied steeds meer onder druk met als gevolg systematische afname van de leefbaarheid en de ruimtelijke samenhang in het gebied. Het totale centrumlint (en diens voorzieningen) kwam onder druk te staan, vanaf de Rumpenerstraat tot en met de Kerkstraat.

Na sluiting van de mijnen kreeg de regio, en ook Brunssum, te maken met aanzienlijke sociaal economische opgaves.

8

2.2 Masterplan centrum 2009 Met het Masterplan Centrum werd een eerste grote stap gezet om in te spelen op

de opkomst van online shoppen en het demografische krimpverhaal zetten de

de veranderende situatie. Het plan voorzag in het opknappen van het Lindeplein,

plannen voor het centrum in die tijd onder druk. De ambitie bleek niet meer

de aanleg van een zorgplein, de realisatie van een nieuw cultureel centrum

realistisch en het plan was niet wendbaar genoeg om mee te bewegen met de

Brikke Oave, het clusteren van commerciële functies naar het kernwinkelgebied

opgaves van dat moment. Uiteindelijk leidde dit tot stilstand in ontwikkeling

en de aanleg van de “Doorsteek Centrum”. Goed voor 4000 m² extra retail ruimte

en zette de achteruitgang in het centrumlint door met als effect steeds meer

met appartementen erboven.

leegstand in het centrum en de aanloopstraten. De (be)leefbaarheid van het

Fase 1 van die doorsteek werd in 2015 opgeleverd in de vorm van het de

centrumgebied kwam in de navolgende jaren steeds meer onder druk.

Y-Staetes en het pleintje bij de Schiffelerstraat, maar de economische crisis,

Foto uit Masterplan centrum 2009, gericht op groei van retail.

9

2.3 Centrumvisie 2020

De programmatische uitvoering bleek bovendien een nieuwe en

Om het tij te keren werd in 2018 gestart met de ontwikkeling van een

sectoraal te investeren in ruimtelijke ontwikkelingen, vraagt het

nieuwe centrumvisie welke in 2020 unaniem werd vastgesteld door de Gemeenteraad. Hierin werd na meer dan een jaar participatie bewust gekozen voor een andere aanpak. Minder vierkante meters retail, meer ruimte voor wonen, diensten en ontmoeting. Samen met inwoners en ondernemers werd koers gezet naar een compact en leefbaar centrum met een aantrekkelijker winkelaanbod. Bij de vaststelling van het centrumvisie is tevens het uitvoeringsprogramma

faciliteren en soms zelfs organiseren van ontmoeting, beleving en nieuw ondernemerschap om een andere manier van denken en werken. Dat is nieuw terrein, waarin we samen met inwoners en partners onze weg nog aan het vinden zijn. Het vergt experimenteren, leren en wennen aan een rol waarin programmering, samenwerking en sociale dynamiek net zo belangrijk zijn als fysieke ingrepen. Sterker nog, er is een besef ontstaan dat een integrale aanpak

centrum 2020 – 2026 vastgesteld.

van sociale, ruimtelijke en economische vraagstukken meer

2.4 Eerste fase centrumprogramma (2021 – 2024)

Inmiddels zijn er al belangrijke stappen gezet, zoals de komst van

maatschappelijke waarde oplevert.

In 2021 is gestart met de programmatische uitvoering van de Centrumvisie. Tot en met 2024 lag de nadruk vooral (en met succes) op het fysieke spoor. De voorbereiding van de bouw van nieuwe woningen en investeringen in de openbare ruimte. Het realiseren van meer ontmoeting, beleving en economische dynamiek bleek in deze periode lastiger. Het noodzakelijke samenspel tussen samenleving en overheid werd sterk beïnvloed door de coronapandemie, die synchroon liep met de opstart van het programma. Veel activiteiten konden daardoor niet doorgaan en ondernemers hadden hun handen vol aan het overeind houden van hun bedrijf. Het gezamenlijk organiseren van levendigheid in het centrum kwam daardoor op de tweede plaats.

10

uitdagende opgave. Waar we traditioneel vooral gewend waren

Ons Nieuwe Centrum Brunssum

Programmaplan

het Victoriapark, het Lifestylepark en de grondige renovatie van het Vijverpark, maar de opgave is zeker nog niet voltooid. Om het centrum toekomstbestendig te maken, blijft de inzet van gemeente, ondernemers, inwoners en partners de komende jaren hard nodig. Er schuiven steeds meer mensen aan die de schouders zetten onder het centrum, om samen te werken aan een toekomstbestendig stadshart! Het resultaat van de gezette stappen brengt ons tot het centrum van Brunssum van nu, van 2025.

Programmaplan

Ons Nieuwe Centrum Brunssum

11

2.5 Het centrum van nu (2025) Het centrum van Brunssum staat anno 2025 op een kantelpunt. Er dienen zich positieve ontwikkelingen aan. In en rond het centrum zijn vier grote woningbouwprojecten gestart die de komende jaren nieuwe bewoners en daarmee meer levendigheid en bestedingskracht zullen brengen. Daarnaast vestigden zich in de afgelopen twee jaar meer nieuwe ondernemers dan er vertrokken. Een teken dat het centrum aan potentieel wint. Ook particuliere eigenaren investeren steeds vaker (zij het geleidelijk) in het verduurzamen en toekomstbestendig maken van hun vastgoed. Tegelijkertijd is de vastgoed- en leegstandsopgave nog steeds groot en staat het vestigingsklimaat en de ruimtelijke kwaliteit van het centrumgebied nog steeds onder druk. Op ruimtelijk vlak zijn de afgelopen jaren stappen gezet, zoals de opwaardering van het Lindeplein. Ook de renovatie van het Vijverpark en het OV-overstapstation versterken de kwaliteit en bruikbaarheid van het centrumgebied. Ondanks diverse interventies ontbreekt het aan een samenhangend en herkenbaar totaalbeeld. De openbare ruimte oogt nog steeds sober, met weinig groen en harde materialen die hittestress veroorzaken. De auto is nog steeds dominant aanwezig, waardoor de verblijfskwaliteit en veiligheid onder druk staan.

Verbindingen tussen belangrijke plekken, zoals Lindeplein, Vijverpark en het kernwinkelgebied zijn niet logisch en aantrekkelijk. Er is sterk behoefte aan een integrale visie op de openbare ruimte, waarbij gebruik en verblijf centraal staan. Het centrum trekt momenteel vanuit zichzelf nog relatief weinig bezoekers, al doet de horeca het op mooie dagen goed en worden de evenementen in het centrumgebied goed bezocht. Positief is dat ondernemers en gemeente elkaar steeds vaker weten te vinden. Er liggen kansen voor gezamenlijke programmering, aankleding en het organiseren van evenementen, maar de organisatorische capaciteit en continuïteit zijn nog kwetsbaar. De eerste experimenten met centrummanagement laten bemoedigende resultaten zien en maken duidelijk dat voortzetting en versterking ervan noodzakelijk zijn om structureel vooruitgang te blijven boeken. Tot slot blijkt uit participatie rondom het Koerskompas dat bewoners een sterke behoefte hebben aan meer ontmoeting, levendigheid en verbondenheid met het stadshart. Maar op dit moment missen zij dat nog. De combinatie van fysieke investeringen, economische versterking en sociale initiatieven kan bijdragen aan een centrum dat weer betekenisvol is voor de gemeenschap.

12

Ons Nieuwe Centrum Brunssum

Programmaplan

2.6 Koerskompas (2025 – 2050) In juni 2025 heeft de gemeenteraad van Brunssum unaniem het Koerskompas 2050 vastgesteld. Dit koersdocument schetst een helder toekomstbeeld. Brunssum ontwikkelt zich richting 2050 tot dé woonstad in het groen van Parkstad. Deze ambitie heeft direct betekenis voor de rol van het centrum. Niet alleen moet het centrum aansluiten bij deze Detail

koers, het kan ook actief bijdragen aan het bereiken van dit doel. Met aansluiting van het centrumprogramma op het Koerskompas ontstaat

Analyse

er een logisch strategische gevolg op de Koers van de gemeente. Het centrumprogramma is één van de strategische landingsplaatsen voortkomende uit het Koerskompas.

Inzicht

Het Koerskompas werkt met negen centrale doelen die samen het

Opgaven

integrale toekomstbeeld van Brunssum vormen. Het centrum wordt in het koerskompas gepositioneerd als de centrale voorziening voor de

Abstract

Brunssumse gemeenschap, het kloppende hart. Een plek die aantrekkelijk

Koers Kompas

is als gezonde leefomgeving, kansen biedt voor onze jongeren en bijdraagt aan het versterken van sociale relaties. In het centrum wordt

Strategische landingsplaatsen

ondernemerschap gestimuleerd en worden stad en natuur verbonden. Het centrum is niet alleen een plek van voorzieningen, maar een plek van kansen voor kwaliteit en verbinding. Met dit vertrekpunt krijgt het centrum een andere betekenis dan deze is het verleden had. Van place to buy naar

Beleid en uitvoering

place to be! Een toekomstbestendig centrum draagt bij aan het realiseren van de

Detail

Positie landingsplaats centrumprogramma

doelstelling “bevolking in balans” uit het koerskompas. Het behoud van inwoners en het aantrekken van nieuwe bewoners. De aantrekkelijkheid en leefbaarheid van het centrum werken rechtstreeks door in het vestigings- en leefklimaat. Daarmee versterkt het de gemeente Brunssum in haar rol als woonstad in het groen.

Programmaplan

Ons Nieuwe Centrum Brunssum

13

14

Ons Nieuwe Centrum Brunssum

Programmaplan

2.7 Lessons learned

en co-creatie: De uitvoering van de eerste fase van de • Samenwerking Centrumvisie laat zien dat duurzame centrumontwikkeling alleen mogelijk

De terugblik op de centrumontwikkeling van Brunssum laat zien dat verschillende tijdsfasen waardevolle inzichten hebben opgeleverd die richtinggevend zijn voor de toekomst: en realisme: De ervaringen met het Masterplan 2009 • Wendbaarheid tonen aan dat plannen voortdurend moeten worden afgestemd op actuele

•

•

•

maatschappelijke, demografische en economische ontwikkelingen. Een te rigide planvorming kan leiden tot stilstand en afnemend draagvlak. Anderzijds brengt een overmaat aan improvisatie en experimenteren zonder duidelijke doelstellingen het risico met zich mee dat focus ontbreekt, waardoor richting en koersvastheid onder druk komen te staan. Gedeelde droom: Een gedeelde droom fungeert als stip op de horizon. Een richtinggevend toekomstbeeld dat door alle betrokken partijen gevoeld, gedragen en gedeeld wordt. Deze droom moet scherp geformuleerd, kort en consistent zijn, zodat deze inspireert en motiveert. Het vormt de bron van energie en de basis voor duurzame samenwerking tussen partners, inwoners en organisaties. Door gezamenlijk te werken aan en vanuit deze gedeelde droom ontstaat samenhang, vertrouwen en de bereidheid om door te zetten, ook wanneer processen complex of langdurig zijn. Werken vanuit visie vergt aandacht in aansturing. Het is niet vanzelfsprekend dat een visie landt in het werk van eenieder. Dit vergt sturing, leiderschap en continuïteit. Focusverschuiving: De Centrumvisie 2020 benadrukt de overgang van een centrum dat vooral gericht is op retail naar een centrum waarin wonen, ontmoeting en beleving centraal staan. Dit is essentieel voor vitaliteit en toekomstbestendigheid.

Economische functies blijven aanwezig, maar in samenhang met cultuur, recreatie en maatschappelijke voorzieningen. Wendbaarheid is noodzakelijk om mee te bewegen met markt- en maatschappelijke ontwikkelingen. Integrale benadering: Fysieke investeringen alleen zijn niet toereikend. Sociale en economische waarden moeten nadrukkelijk verbonden worden met ruimtelijke kwaliteit. Programmering, samenwerking en sociale dynamiek zijn randvoorwaarden om fysieke ingrepen effectief te laten zijn en andersom ook. Ruimtelijke ingrepen zijn randvoorwaardelijk voor goed gebruik.

• • •

•

is wanneer gemeente, ondernemers, vastgoedeigenaren en inwoners gezamenlijk verantwoordelijkheid nemen. Ruimtelijke samenhang en identiteit: Hoewel losse verbeteringen zichtbaar zijn, ontbreekt nog een overkoepelende samenhang. Een integrale visie op openbare ruimte en bereikbaarheid is noodzakelijk om het centrum herkenbaar en aantrekkelijk te maken. Sociaal-maatschappelijke betekenis: Het centrum moet meer zijn dan een winkelgebied. Er is grote behoefte aan plekken voor ontmoeting en verbondenheid, waarmee het centrum bijdraagt aan het verminderen van eenzaamheid en het versterken van de gemeenschap. Strategische positie centrum in de koers naar 2050: Het Koerskompas 2050 bevestigt het centrum als kloppend hart van de woonstad in het groen van Parkstad. Het centrum moet niet alleen aansluiten bij deze koers, maar vormt een sleutel om de demografische, sociale, ruimtelijke en economische doelstellingen te realiseren. Een toekomstbestendig centrum versterkt de leefbaarheid , voorziet in economische dynamiek en werkgelegenheid en draagt positief bij aan de positie van Brunssum als aantrekkelijke woonstad in het groen. Het beoogde centrum van Brunssum, in lijn met het Koerskompas, heeft een ander doel dan dat van een koopcentrum. Het is een plaats om te zijn, te blijven en te beleven. Het is een centrale voorziening voor de gemeenschap.

Langetermijn investering: Het realiseren van een daadwerkelijk levendig en toekomstbestendig stadshart vraagt om langdurige inzet en gerichte investeringen in vastgoed, openbare ruimte, samenwerking en programmering. Alleen met consistent doorpakken kan het centrum zijn positie als aantrekkelijk en verbindend hart van de gemeente waarmaken.

Deze inzichten vormen het fundament voor de verdere stappen richting het centrum van 2040 en de koers naar 2050.

Programmaplan

Ons Nieuwe Centrum Brunssum

15

3. Programmavisie: Ons Nieuwe Centrum 2040

In 2040 is het centrum een echt stadshart dat de kracht van Brunssum laat zien In 2040 is het centrum een echt stadshart dat de kracht van Brunssum laat zien. Groen, levendig en verbonden. Passend bij de woongemeente in het groen. Een plek die goed voelt en waar je graag onderdeel van bent. Het centrum van Brunssum is in 2040 een gezonde en toekomstbestendige plek waar wonen, werken, ontmoeten en ondernemen elkaar versterken. Een stadshart dat betekenisvol is voor bewoners, aantrekkelijk voor bezoekers en veerkrachtig voor ondernemers. Een hart dat past bij de woongemeente in het groen.

Programmaplan

Ons Nieuwe Centrum Brunssum

17

3.1 Visie Centrum Brunssum 2040 Het levendige, groene en verbonden stadshart In 2040 is het centrum van Brunssum het levendige, groene en verbonden stadshart. Een plek waar natuur en stad elkaar versterken en verbonden zijn en waar iedereen zich welkom voelt. De sfeer verandert met de seizoenen. Bloeiend in de lente, schaduwrijk in de zomer en knus in de herfst en winter. Pleinen, parken en routes nodigen uit tot wandelen, fietsen, spelen en ontmoeten. De natuur van de Brunssummerheide en het Schutterspark loopt tot in het hart van de stad. Vijverpark en Edenpark vormen samen één groot familiepark voor ontspanning en natuurbeleving. Het Lindeplein is het levendige horecaplein en podium voor evenementen. Victoriapark biedt ruimte voor rust en spel in de natuur, terwijl het lifestylepark draait om bewegen en gezondheid. Zo heeft ieder deel van het centrum zijn eigen karakter, maar samen vormen ze één herkenbaar geheel. De openbare ruimte is groen, veilig, toegankelijk en uitnodigend ingericht. Schaduwrijke plekken, gevelgroen, wateropvang en natuurlijke speelplekken zorgen voor een prettig klimaat en meer biodiversiteit. Routes en aanloopstraten zijn logisch, aantrekkelijk en overzichtelijk. Te voet, met de fiets of met het openbaar vervoer bereik je eenvoudig voorzieningen en omliggende wijken. De auto is te gast.

18

Het sociale hart van Brunssum Het centrum is ook het sociale hart van Brunssum. Het bruist van activiteiten, groot en klein. Een eigentijdse bibliotheek, openluchttheater, lifestylepark en lokale initiatieven versterken elkaar. Er is ruimte voor talentontwikkeling, leren en samenwerken. Voor bewoners voelt het centrum als een verlengde van hun woonkamer. Een plek om even langs te gaan, elkaar te ontmoeten en samen iets te beleven. Rond het centrum is een divers woningaanbod dat past bij verschillende levensfasen en doelgroepen. Nieuwe bewoners brengen dynamiek en versterken de vraag naar voorzieningen. Het centrum zelf is compact en overzichtelijk, met een gezonde mix van winkels, horeca, cultuur leisure en maatschappelijke functies. Erfgoed en markante plekken maken het straatbeeld herkenbaar en vertellen het verhaal van de stad.

Een aantrekkelijke plek voor ondernemerschap en werkgelegenheid In 2040 is het centrum een aantrekkelijke plek voor ondernemerschap en werkgelegenheid. Het vormt het economisch hart van Brunssum, maar niet langer uitsluitend gericht op detailhandel. Nieuwe functies zoals leisure, diensten, kenniswerk en maatschappelijke functies hebben er hun plek gevonden en versterken het economisch klimaat. Hierdoor blijft het centrum mensen aantrekken en ontstaat een blijvende dynamiek en levendigheid. Gevestigde ondernemers vinden er ruimte voor vernieuwing, terwijl nieuwe initiatieven actief worden ondersteund. Duurzaam en flexibel inzetbaar vastgoed maakt een soepele instroom van vernieuwende concepten, horeca en winkels mogelijk. Lokale identiteit en kwaliteit staan voorop, terwijl het veelzijdige culturele, culinaire en recreatieve aanbod ook bezoekers van buiten naar Brunssum trekt.

19

3.2 Doelgroepen Het centrum van Brunssum is er voor iedereen, maar niet iedereen gebruikt of beleeft het op dezelfde manier. In dit hoofdstuk staan de mensen centraal voor wie we het doen. Zij vormen de maatstaf voor de keuzes die we maken en geven richting aan de programmering, inrichting en samenwerking. Door te begrijpen wat bewoners, bezoekers en ondernemers drijft, kunnen we beter inspelen op hun leefstijl, waarden en behoeften. In het centrum van Brunssum moet iedereen zicht thuis (kunnen) voelen. Het is een plek om te wonen, te werken, te leren, te ontspannen en elkaar te ontmoeten. De focus ligt primair op drie hoofdgroepen die samen het sociale en economische hart van de stad vormen.

van Brunssum: van gezinnen tot jongeren en senioren. • Bewoners en initiatiefnemers: gevestigde, nieuwe en potentiële ondernemers. • Ondernemers Bezoekers van buiten Brunssum: dagrecreanten, forenzen en regionale gasten. • De mens als uitgangspunt De menselijke maat is leidend. We ontwerpen en programmeren het centrum vanuit beleving. Hoe voelt de plek, hoe gebruik je het, wat beleef je er? We investeren in plekken waar mensen graag verblijven, in routes die verbinden, in programmering die uitnodigt, en in partnerschappen die mensen activeren. Aan de hand van vier fictieve persona’s illustreren we onderstaand hoe het centrum in 2040 betekenis krijgt voor verschillende doelgroepen en wat dit beleidsmatig betekent. Zij staan symbool voor bredere groepen binnen de gemeenschap en laten zien wat het centrum hen biedt in hun dagelijks leven.

20

Ons Nieuwe Centrum Brunssum

Programmaplan

Het Brunssum van Dirk & Jolien

Jonge gezinnen als bouwsteen van de gemeenschap Hi, wij zijn Dirk en Jolien en met onze kids van vijf en zeven wonen

tijdens het Picknick event in Vijverpark mensen zag suppen op

we sinds een paar jaar in Brunssum. Jolien groeide hier als kind

de vijver. Voor mij (Jolien) en gelukkig ook de rest van ons gezin

op. Ik (Dirk) ben een “noorderling”. Ik leerde Jolien kennen in

was de stap om hier te gaan wonen dan ook snel gemaakt. Zeker

Delft tijdens onze studietijd. We hebben allebei een technische

toen we allebei een baan hadden gevonden. Dirk in Maastricht en

achtergrond, maar houden van de natuur en ik ben ook een

ik in Aken. Beide steden zijn prima te bereiken vanuit Brunssum.

fervent mountainbiker. Onze kinderen gunnen we een omgeving

En als de kinderen ouder zijn, stappen ze zo op fiets of bus om

waarin ze lekker kunnen spelen in de natuur, maar ook kunnen

veilig naar school te gaan, in Heerlen bijvoorbeeld. Gelukkig is

genieten van de leuke dingen die een stad te bieden heeft.

het nog niet zover. Ze zijn nu nog klein en spelen nog lekker in het

Tijdens de bezoekjes aan oma en opa in Brunssum werden we

Victoriapark, terwijl wij een kopje koffie drinken op het terras daar.

enthousiast van alle activiteiten hier in het centrum en vooral

Daar heb je een prachtig uitzicht op het park en natuurlijk op onze

ook van het lifestylepark. Oh, en onze zoon is op sup-les sinds hij

spelende kinderen.

Dirk en Jolien staan symbool voor jonge gezinnen die kiezen voor Brunssum vanwege de balans tussen rust, natuur en stedelijk gemak. Hun aanwezigheid vraagt om een gezonde, veilige en groene leefomgeving, met voldoende speel- en ontmoetingsplekken, voorzieningen op loop- en fietsafstand en een aantrekkelijk woonaanbod. Voor deze groep vormt het centrum een verlengstuk van het dagelijks leven.

Beleidsmatig betekent dit:

• investeren in gezinsvriendelijke woonmilieus binnen en rond het centrum; • veilige, groene routes tussen wonen, school, werk en recreatie; • laagdrempelige voorzieningen en gezinsactiviteiten waar gezinnen elkaar kunnen ontmoeten; • ruimte voor ondernemers en concepten die bijdragen aan gezond en actief leven. Programmaplan

Ons Nieuwe Centrum Brunssum

21

Het Brunssum van Fenne

Jongeren als dragers van vernieuwing Hoi, ik ben Fenne, 16 jaar, en ik woon al mijn hele leven in

Maar eerlijk? Ik hang na school ook vaak met vrienden ergens

Brunssum. Een deel van mijn vrienden komt ook hier vandaan,

in het centrum. Genoeg leuke plekken om een beetje te kletsen

maar lang niet allemaal. Mijn buurmeisje én beste vriendin, Jane,

of om ergens iets te drinken. Mijn eigen “geheime” chillplekje is

komt uit Amerika en zit op de International School. Via haar heb

de bieb. Daar kruip ik lekker weg in een fantasyboek of (helaas)

ik ook vrienden uit Italië en Spanje leren kennen. Superleuk!

om te studeren. Geen irritante broertjes daar. Soms organiseren

Er is altijd wel iemand die zin heeft om iets te doen. Met Luca

ze zelfs speciale avonden voor jonge ondernemers. Super

en Manuel ga ik ’s avonds vaak skaten in het lifestylepark. Dat

inspirerend en ik leer nieuwe skills voor mijn webwinkel.

kan tot 22.00 uur om overlast in de buurt te voorkomen. Ik vind

Ik vind het super dat ik in Brunssum zelf al zoveel kan doen,

het ook leuk om te ondernemen, daarom heb ik mijn eigen

zonder dat ik ver hoef te reizen. Maar soms is er een groot

webwinkeltje. Ik verkoop online handgemaakte en duurzame

evenement in de buurt of zo. Dan springen we gewoon op de fiets

sieraden.

of pakken de bus.

Fenne vertegenwoordigt de jonge generatie. Creatief, ondernemend, digitaal vaardig en sociaal verbonden. Zij zoekt plekken waar ze zichzelf kan ontwikkelen en waar ruimte is voor ontmoeting, experiment en plezier. Fenne’s Brunssum laat zien hoe het centrum niet alleen een plek is om te recreëren en consumeren, maar ook om te creëren en te groeien.

Beleidsmatig betekent dit:

sterk aanbod aan plekken voor ontspanning, sport, cultuur en creatieve plekken zoals • een een eigentijdse bibliotheek en een lifestylepark; van jong ondernemerschap en leertrajecten in samenwerking met onderwijs • ondersteuning en bedrijfsleven; • goed bereikbare, veilige en uitnodigende plekken om te verblijven, ook ’s avonds; • evenementen die jongeren aanspreken, hen betrekken en hun talenten zichtbaar maken.

22

Ons Nieuwe Centrum Brunssum

Programmaplan

Het Brunssum van Gerda

Ouderen als verbinders en dragers van gemeenschap Hallo, ik ben Gerda. Ik ben nu 69 jaar, Ik woon al mijn leven lang in

Daarmee werd mijn gezondheid beter en werd mijn leven ook

Brunssum. Mijn ouderlijk huis stond in Rumpen en ik woon er nog

weer gezelliger. Ik kan weer echt genieten van een kopje koffie op

steeds graag.

het Lindeplein met mijn buurvrouw, een leuke voorstelling in het Openluchttheater of een boodschap doen.

Ik ben sinds 3 jaar weduwe. Het was geen makkelijke tijd toen mijn partner overleed. Je voelt je eenzaam en moet een nieuwe

Ik ben zelfs weer aan het sporten! Ik leer er nieuwe mensen

draai geven aan je leven. Door artrose ging ik ook nog eens

kennen en het doet wonderen voor mijn artrose. Inmiddels kan

lichamelijk achteruit. Dat maakte het leven natuurlijk niet beter.

ik weer lekker wandelend naar het centrum. Zelfs als het warm is

Maar gelukkig heb ik in mijn eigen omgeving fijne mensen

want onder de bomen langs mijn route blijft het lekker koel.

ontmoet en ben ik zo weer actiever geworden.

Gerda staat voor de groeiende groep senioren in Brunssum. Voor haar is het centrum een plek om actief te blijven, mensen te ontmoeten en zelfstandig te leven in een omgeving die veilig, toegankelijk en uitnodigend is. Gerda’s verhaal laat zien hoe een centrum ook een zorgzame omgeving kan zijn, waarin verbondenheid en gezondheid hand in hand gaan.

Beleidsmatig betekent dit:

• investeren in toegankelijke en koele routes, rustpunten en veilige oversteekplaatsen. en programmering gericht op ontmoeting en vitaliteit (zoals wandelclubs, • voorzieningen culturele middagen of sportactiviteiten in het lifestylepark). voor maatschappelijke participatie via vrijwilligerswerk, leerprogramma’s • mogelijkheden of buurtinitiatieven. Programmaplan

Ons Nieuwe Centrum Brunssum

23

Het Brunssum van Samir

Ondernemers als aanjagers van levendigheid Ik ben Samir, startend ondernemer in Libanese specialiteiten.

Nu heb ik dus de grote stap gezet om mijn eigen zaak te beginnen

Ik heb een conceptstore met Libanese streekproducten, een

in Brunssum. Het is een aantrekkelijk centrum met betaalbare

lunchhoek waar je echt Libanees eten kunt proeven en ik geef

huurprijzen en, niet onbelangrijk, ik kreeg hulp en begeleiding

er kookworkshops. Het was altijd al mijn droom om ook anderen

vanuit de gemeente om van mijn droom een echte zakelijke

te laten kennismaken met de keuken van mijn moeder en

onderneming te maken.

grootmoeder. Van hen heb ik het koken geleerd. Het begon als hobby. Gewoon lekker koken voor vrienden. Dat

Kom gerust proeven of gezellig meedoen met een workshop. Je

leidde ertoe dat ik regelmatig de catering mocht verzorgen bij

bent van harte welkom in mijn zaak: “Hilmi” (“mijn droom” in het

feestjes. Allemaal vanuit mijn eigen keuken thuis.

Arabisch).

Samir belichaamt de ondernemende Brunssumer die met lef en passie iets nieuws toevoegt aan de stad. Voor hem is het centrum een kansrijke plek om zijn droom te verwezenlijken. Een goed ondernemersklimaat vraagt om ruimte, begeleiding en een inspirerend netwerk. Samir laat zien hoe ondernemerschap niet alleen economische waarde creëert, maar ook bijdraagt aan sociale cohesie en trots in de gemeenschap.

Beleidsmatig betekent dit:

• betaalbare en flexibele bedrijfsruimtes in het centrumgebied. • ondersteuning en coaching voor (startende) ondernemers. tussen gemeente, vastgoedondernemers en centrummanagement om economische • samenwerking dynamiek te stimuleren. • versterking van identiteit en gastvrijheid via lokale ondernemers, ruimtelijke beeldkwaliteit en cultuur. 24

Ons Nieuwe Centrum Brunssum

Programmaplan

Programmaplan

Ons Nieuwe Centrum Brunssum

25

3.3 Ontwikkelprincipes als basis voor het Programma Centrum In hoofdstuk 2.6 is toegelicht hoe het centrumprogramma bijdraagt aan de realisatie van de doelen uit het Koerskompas 2050 en hoe het Koerskompas richting geeft aan het centrumprogramma. In dit hoofdstuk worden de ontwikkelprincipes uit het Koerskompas vertaald naar concrete ontwikkelprincipes voor de verdere uitvoering van het centrumprogramma richting doelen en inspanningen. Deze principes werken als kompas bij het maken van keuzes om de visie te realiseren. Ze zorgen er bovendien voor dat de centrumontwikkeling aansluit bij de behoeften van bewoners, ondernemers en bezoekers en bij de identiteit en strategische koers van Brunssum.

26

Ons Nieuwe Centrum Brunssum

Programmaplan

De mens centraal Of het nu gaat om een plek voor ondernemerschap, een veilige en groene leefomgeving voor gezinnen, of toegankelijke voorzieningen. Het centrum wordt ontworpen om te gebruiken. Veilig, duurzaam en inclusief. Dit zijn de randvoorwaarden die binnen het gehele programma van toepassing zijn.

Slim omgaan met kapitaal We zetten onze ruimte, middelen en mensen zorgvuldig en doelgericht in. Dat vraagt om keuzes, want niet alles kan tegelijk. Gebouwen, pleinen en parken krijgen meerdere functies, zodat iedere investering en elke vorm van inzet maximaal bijdraagt aan onze doelen.

Bouwen op wat goed is In Brunssum versterken we wat ons uniek maakt. De natuur halen we het centrum in. Ons cultureel erfgoed (verbonden met het mijnverleden) krijgt een zichtbare en nieuwe betekenis. Plekken als het Lindeplein, het Vijverpark en het lifestylepark ontwikkelen we verder vanuit hun bestaande kracht. Zo bouwen we voort op wat mensen al waarderen. Vernieuwing gaat hand in hand met herkenbaarheid en eigenheid.

Oog voor morgen We ontwikkelen het centrum tot een toekomstbestendig stadshart, gericht op zowel huidige als nieuwe inwoners en bezoekers. Toekomstbestendigheid omvat niet alleen aandacht voor natuurlijke waarden en klimaatadaptatie, maar ook voor gebruikswaarde, toegankelijkheid en veiligheid. Daarmee ontstaat een centrum dat veerkrachtig is en bestand tegen de uitdagingen van morgen.

Waarde creëren Elke ontwikkeling in Brunssum draagt bij aan méér dan één perspectief. We werken integraal. Sociaal, ruimtelijk en economisch versterken elkaar. Zo ontstaan plekken waar ontmoeten, bewegen en ontspannen samenkomen. Een ingreep, zoals het lifestylepark, waar ruimtelijke keuzes sociale en economische waarden mogelijk maken, biedt daardoor meerwaarde op meerdere fronten.

Samen sterker De ontwikkeling van het centrum doen we samen met bewoners, ondernemers, verenigingen en regionale partners. Het bundelen van krachten versterkt het draagvlak voor het toekomstbeeld en vergroot de uitvoerbaarheid ervan. Samen bereiken we meer.

Maatwerk waar het telt We sluiten aan bij de diversiteit van bewoners. Voor kinderen creëren we natuurlijke speel- en beweegruimte, voor jongeren sport en cultuur en voor ouderen toegankelijke ontmoetingsplekken. Zo voelt iedereen zich welkom in het centrum.

Kansgericht denken We kiezen voor een cultuur van durf en optimisme. Niet mopperen, maar vooruitkijken. We zien kansen, grijpen ze met beide handen aan en bouwen vol trots verder aan ons centrum. Nieuwe ondernemers, culturele initiatieven en evenementen brengen energie en laten zien dat Brunssum gelooft in zijn eigen kracht.

Programmaplan

Ons Nieuwe Centrum Brunssum

27

4. Programmadoelen en -baten

Samen bouwen we stap voor stap aan het nieuwe centrum Met de programmavisie 2040 en de bijbehorende ontwikkelprincipes wordt een duidelijke richting en handelwijze uitgezet voor de ontwikkeling van een aantrekkelijk en toekomstbestendig centrum van Brunssum. Vanuit deze visie zijn drie centrale veranderdoelstellingen geformuleerd die het fundament vormen voor de verdere ontwikkeling richting 2040.

28

Doel 1

Doel 2

Doel 3

Meer natuur en ruimtelijke

Meer verbinding en ontwikkel-

Een aantrekkelijker en

kwaliteit in een gezonde en

mogelijkheden in een gastvrij en

toekomstbestendig ondernemers-

toekomstbestendige leefomgeving.

leefbaarder centrumgebied.

en vestigingsklimaat.

Ons Nieuwe Centrum Brunssum

Programmaplan

Met een programmatische aanpak, gericht op samenhang en wederzijdse versterking van de veranderdoelen, gaan we stap voor stap richting het gewenste resultaat. Daarbij maken we gebruik van zogenoemde baten. Concrete thema’s waar we op inzetten en die direct bijdragen aan het behalen van de strategische doelen. Investeren in deze baten betekent ook investeren in ons eigen gemeentelijke beleid en in onze werkwijze. Zo bouwen we aan het vermogen om ook zonder aanvullende programmastructuur doelgericht en effectief te blijven werken aan het centrum. Onderstaand de uitwerking van de doelen en de baten.

Doel 1

Meer natuur en ruimtelijke kwaliteit in een gezonde en toekomstbestendige leefomgeving

Het centrum van Brunssum ontwikkelt zich tot een herkenbare en karaktervolle omgeving met een duidelijke structuur en hoogwaardige openbare ruimte. Groen, parken en erfgoed versterken de leefbaarheid en identiteit. Een duurzame, veilige en functionele inrichting stimuleert bewegen, spelen en gezond leven. Het verbetert de bereikbaarheid en biedt prettige plekken voor alle inwoners en bezoekers.

Baten We zetten in op: Meer groen, klimaatadaptatie en biodiversiteit We zetten in op natuurlijke en klimaatadaptieve inrichting van de openbare ruimte die de biodiversiteit versterkt, de milieukwaliteit verbetert en zorgt voor verkoeling en wateropvang. We brengen de temperatuur merkbaar terug

Meer ruimte voor beweging en natuurlijk spelen We creëren meer ruimte en samen met onze partners jaarlijkse programma’s voor beweging in een groene omgeving, verrijkt met natuurlijke speelelementen in onze pleinen en parken. Daarmee stimuleren we een actieve en gezonde leefstijl en dragen we bij aan het fysieke en mentale welzijn van bewoners en bezoekers. Tegelijkertijd streven we ernaar dat steeds meer doelgroepen in beweging komen en gezond gedrag omarmen, zodat vitaliteit en gezondheid breed in de samenleving worden bevorderd.

Versterking van ruimtelijke identiteit en beeldkwaliteit Vanuit een integrale visie op de openbare ruimte van het centrumgebied herstellen, versterken en onderhouden we de ruimtelijke kwaliteiten, zoals natuurstructuren en cultureel erfgoed. Daarmee creëren we een eigen identiteit en maken we het centrum herkenbaar en aantrekkelijk voor bewoners en bezoekers, verbeteren we de beleving en vergroten we de leefbaarheid. Dit doen we zowel in de permanente inrichting als in tijdelijke en seizoensgebonden aankleding.

Betere verbindingen en bereikbaarheid We ontwikkelen een veilig en logisch straten- en routenetwerk met toegankelijke openbaar vervoer, hoogwaardige fiets- en wandelroutes en goede verbindingen met omliggende wijken. Door de auto een secundaire rol te geven en prioriteit te geven aan voetgangers, fietsers en langzaam verkeer ontstaat een veilig, uitnodigend en leefbaar centrumgebied. Verbindingen en bereikbaarheid zijn een belangrijk element voor de integrale visie op de openbare ruimte.

en streven naar het landelijk gemiddelde van de Basiskwaliteit Natuur in de openbare ruimte. Daarmee maken we het centrum aantrekkelijker, beter bestand tegen weersextremen en verhogen we de belevings- en verblijfskwaliteit.

Programmaplan

Ons Nieuwe Centrum Brunssum

29

Doel 2

Meer verbinding en ontwikkelmogelijkheden in gastvrij en leefbaarder centrumgebied

Het centrum van Brunssum is een levendig en inclusief ontmoetingspunt waar iedereen welkom is. Het biedt ruimte voor evenementen, activiteiten, cultuur én een aantrekkelijk wonen. De openbare ruimte nodigt uit tot ontmoeting, talentontwikkeling, gezond gedrag en maakt verblijven prettig voor korte en lange duur.

Baten We zetten in op: Meer bezoekers en activiteiten We richten ons op een breed en aantrekkelijk programma van evenementen, leisure, horeca, recreatie en culturele activiteiten. Daarnaast stimuleren we initiatieven die inwoners van Brunssum uitnodigen of uitdagen tot zelforganisatie. Zo trekken we meer bezoekers, verlengen en spreiden we de verblijfsduur en versterken we de sociale. Dit geeft het centrum een herkenbare en gastvrije identiteit en draagt bij aan een sterke sociale cohesie. Tegelijkertijd investeren we in inzicht en monitoring van bezoekersstromen, zodat we gericht kunnen sturen op het aantrekken van een steeds diverser publiek.

Meer ruimte voor talentontwikkeling en ontmoeting We programmeren en benutten samen met onze partners ontmoetingsplekken, zoals het Openluchttheater, de bibliotheek, het lifestylepark en de talentenhub. Daarmee ontstaat een levendig netwerk voor ontmoeting, persoonlijke groei en kennisdeling. We creëren samen met onze partners en inwoners vernieuwende activiteiten en verbindingen (soms ook fysiek) tussen onderwijs, economie en cultuur. Zo versterken we individuele kansen en investeren we in persoonlijk ondernemerschap en zelfontplooiing.

Verbeterd woonklimaat Wij stimuleren en faciliteren de ontwikkeling van een aantrekkelijk en divers woonaanbod dat aansluit op de woningbehoeftemonitoring. Dit doen we in nauwe samenwerking met corporaties, investeerders en vastgoedeigenaren, aangezien zij een bepalende rol spelen in de realisatie. Het woonaanbod combineren we met een uitnodigende en veilige openbare ruimte, die ontmoeting en informele interactie stimuleert. De openbare ruimte nodigt bewoners uit om zich thuis te voelen en naar buiten te gaan. Zo ontstaat een centrum dat voor alle Brunssumers een toegankelijke en aantrekkelijke leefomgeving vormt.

30

Doel 3

Een aantrekkelijker en toekomstbestendig ondernemers- en vestigingsklimaat

Groei van lokale werkgelegenheid We treden op als aanjager en ondersteuner van nieuwe economische en

Het centrum van Brunssum heeft een stabiel economisch klimaat. Het

maatschappelijke functies en initiatieven vanuit samenwerking tussen markt

commercieel vastgoed is aantrekkelijk en toekomstbestendig. Het centrum biedt

en overheid. Daarbij zetten we in op extra banen en kansen voor diverse

ruimte voor duurzame werkgelegenheid, innovatieve concepten en een diverse

doelgroepen, waaronder jongeren en herintreders. Zo bouwen we actief aan een

functiemix. Dit ondersteunt de rol en identiteit van Brunssum als woonstad en

sociaal en economisch vitaal centrumgebied.

draagt bij aan een levendig, aantrekkelijk en toekomstbestendig centrum.

Baten We zetten in op: Minder langdurige leegstand We bevorderen het hergebruik en de herinvulling van leegstaande panden, zetten actief in op het aantrekken van nieuw ondernemerschap en zijn bereid sanctioneel op te treden, met als doel de leegstand terug te brengen tot het landelijk frictieniveau. Daarmee verbeteren we het straatbeeld, vergroten we de sociale veiligheid en versterken we de beleving van het centrum. Daarnaast draagt dit bij aan de positieve waardeontwikkeling van het vastgoed en een aantrekkelijker ondernemers- en vestigingsklimaat.

Meer economische dynamiek en kruisbestuiving We zetten in op een evenwichtige en versterkte mix van retail, leisure, horeca, cultuur, diensten en maatschappelijke functies. Daarnaast investeren we in een programmering die het koopgedrag stimuleert. Zo versterken we de bezoekersstromen en bevorderen we een langere en meer gespreide verblijfsduur, wat leidt tot grotere bestedingsruimte en meer samenwerking tussen sectoren.

Toekomstbestendig vastgoed als fundament voor een vitaal centrum Wij stimuleren en faciliteren de transformatie van panden naar duurzaam, flexibel en toekomstgericht vastgoed. Daarbij wordt niet alleen aandacht besteed aan energie-efficiëntie, maar ook aan multifunctioneel gebruik, toegankelijkheid, hoogwaardige beeldkwaliteit en aansluiting bij veranderende maatschappelijke behoeften. Op deze wijze wordt langdurige leegstand voorkomen en wordt de vitaliteit van het centrum structureel versterkt.

31

5. Onze inspanningen (waarin we investeren)

Investeren in een samenhangende set van inspanningen Het einddoel ligt in 2040. Gelet op de lessons learned uit hoofdstuk 2.7 is het opknippen van de weg naar 2040 noodzakelijk om wendbaar aan het gewenste effect te kunnen werken en in te kunnen spelen op datgene wat nodig is vanuit de samenleving. Het proces tot 2040 wordt daarom in drie fasen verdeeld van ieder vijf jaar. Om bij te dragen aan de geformuleerde baten en doelen wordt de komende vijf jaar geïnvesteerd in een samenhangende set van inspanningen. Deze inspanningen variëren van meerjarige trajecten die gericht zijn op structurele resultaten tot kortcyclische acties die binnen één à twee begrotingsjaren kunnen worden uitgevoerd. Het is belangrijk dat er een evenwichtig ritme ontstaat tussen initiatieven op de lange, middellange en korte termijn Om inzichtelijk te maken hoe de inspanningen bijdragen aan de beschreven baten en doelen, is het naastgelegen overzicht opgesteld. De baten zijn voorzien van iconen die per inspanning aangeven aan welke baten en doelen deze bijdraagt.

32

Ons Nieuwe Centrum Brunssum

Programmaplan

Doel 1 Meer natuur en ruimtelijke kwaliteit in een gezonde en toekomstbestendige leefomgeving Het centrum van Brunssum ontwikkelt zich tot een herkenbare en karaktervolle omgeving met een duidelijke structuur en hoogwaardige openbare ruimte. Groen, parken en erfgoed versterken de leefbaarheid en identiteit. Een duurzame, veilige en functionele inrichting stimuleert bewegen, spelen en gezond leven. Het verbetert de bereikbaarheid en biedt prettige plekken voor alle inwoners en bezoekers.

Meer groen, klimaatadaptatie en biodiversiteit Meer ruimte voor beweging en natuurlijk spelen

Versterking van ruimtelijke identiteit en beeldkwaliteit Betere verbindingen en bereikbaarheid

Doel 2 Meer verbinding en ontwikkelmogelijkheden in gastvrij en leefbaarder centrumgebied

Meer bezoekers en activiteiten

Het centrum van Brunssum is een levendig en inclusief ontmoetingspunt waar iedereen

Meer ruimte voor talentontwikkeling en ontmoeting

welkom is. Het biedt ruimte voor evenementen, activiteiten, cultuur én een aantrekkelijk wonen. De openbare ruimte nodigt uit tot ontmoeting, talentontwikkeling, gezond gedrag en maakt verblijven prettig voor korte en lange duur.

Verbeterd woonklimaat

Doel 3 Een aantrekkelijker en toekomstbestendig ondernemersen vestigingsklimaat Het centrum van Brunssum heeft een stabiel economisch klimaat. Het commercieel vastgoed is aantrekkelijk en toekomstbestendig. Het centrum biedt ruimte voor duurzame werkgelegenheid, innovatieve concepten en een diverse functiemix. Dit ondersteunt de rol en identiteit van Brunssum als woonstad en draagt bij aan een levendig, aantrekkelijk en toekomstbestendig centrum.

Minder langdurige leegstand Meer economische dynamiek en kruisbestuiving

Toekomstbestendig vastgoed als fundament voor een vitaal centrum Groei van lokale werkgelegenheid

Programmaplan

Ons Nieuwe Centrum Brunssum

33

Herinrichting openbare ruimte We starten in de komende fase met een proces om te komen tot de integrale herinrichting van de openbare ruimte. Hierbij gaat het om een visie op de as die door het centrumgebied loopt (voortkomende uit de analyse van het Koerskompas). Deze visie gaat de basis vormen voor de inrichting van de openbare ruimte in het centrum gebied. Centraal hierbij staan thema’s als leefbaarheid, ruimtelijke beeldkwaliteit, temperatuurreductie van de openbare ruimte, mobiliteit, natuurlijk waarden, spelen in de openbare ruimte, et cetera. Via het centrumprogramma investeren we in de (participatieve) totstandkoming van de visie op de openbare ruimte.

Activiteiten en beleving In het centrum zetten we in op een divers en samenhangend programma van activiteiten en aankleding dat aansluit bij verschillende doelgroepen en uiteenlopende thema’s. Het aanbod wordt bewust gespreid over het jaar (en over de dag), zodat er doorlopend reuring en levendigheid ontstaat. We combineren in samenwerking met onze partners en inwoners kleinschalige initiatieven (zoals buurtfeesten en ontmoetingsactiviteiten) met grotere evenementen, die ook een economische spin-off genereren voor ondernemers. Recreatieve, culturele en sociale activiteiten versterken elkaar en dragen bij aan zowel sociale cohesie als de aantrekkelijkheid van het centrum. We dagen Brunssumers uit om actief mee te doen en eigen initiatieven te ontwikkelen.

34

Ons Nieuwe Centrum Brunssum

Programmaplan

Datagedreven werken In deze fase van het programma starten we met het opzetten van een monitoringsmechanisme om inzicht te verkrijgen in bezoekersstromen, bestedingsgedrag en tevredenheid. Daarnaast voeren we brancheonderzoek uit naar ontwikkelkansen voor het centrum van Brunssum. Hiermee leggen we de basis voor een datagedreven benadering van de centrumontwikkeling. Deze werkwijze maakt het mogelijk om te experimenteren en te innoveren met activiteiten en functies, waarbij de effecten beter meetbaar worden. Zo kunnen we wendbaar inspelen op de behoeften van de Brunssumse samenleving en gericht werken aan een toekomstbestendig centrum.

Trajecten gezond leven in het centrum We starten met de opbouw van diverse trajecten die gezond leven in het centrum versterken. We investeren in op activiteiten zoals wandelroutes, spelen, gezond eten, maar ook in de programmering van het lifestylepark en Vijverpark als plekken voor beweging en ontmoeting. We doen dit niet vanuit de gedachten dat dit in plaats komt van bestaande initiatieven op het gebied van gezondheid, maar vanuit de gedachten dat het centrum de centrale voorziening is waar alle Brunssumers gebruik van kunnen maken. Het is daarmee iets extra’s wat mensen en wijken samen brengt!

Programmaplan

Ons Nieuwe Centrum Brunssum

35

Doorontwikkeling centrummanagement

Actualiseren acquisitiestrategie en beleidsruimte voor economische ontwikkeling

We investeren in de doorontwikkeling van het centrummanagement. Dit is van essentieel belang om de beweging die op dit moment ontstaat verder te ontwikkelen en te verstevigen. Het centrummanagement vervult daarbij een centrale rol als spin in het web, met sterke organisatorische en verbindende kracht tussen partijen en een duidelijke koppeling met het vastgoedoverleg. Vanuit centrummanagement worden campagnes, aankleding en activiteiten ontwikkeld die bijdragen aan meer bezoekers, economische dynamiek en spin-off in het centrum.

We investeren in en ontwikkelen een acquisitiestrategie die bijdraagt aan de kansen die er liggen voor de gemeente Brunssum op economisch vlak binnen het centrum. Dit betekent niet alleen focus op retail, maar economische functies breed. Complementair aan deze strategie wordt er ook beleid ontwikkeld om nieuwe economische dynamieken in het centrum mogelijk te maken of te versnellen in proces en procedure.

Ruimte voor groei en toegankelijkheid van bovenwijkse voorzieningen We verstevigen de sociaal maatschappelijke functie van het centrum door bovenwijkse voorzieningen te realiseren of te clusteren. Denk hierbij aan het lifestylepark waar ook een talentenhub wordt gerealiseerd. Een voorziening voor alle Brunssumers! Tegelijkertijd zetten we in op goede en veilige verbindingen tussen de omliggende wijken en het centrum. In deze fase onderzoeken we tevens aanvullende mogelijkheden die de verblijfsduur in het centrum verlengen en bijdragen aan een inclusieve samenleving, zoals de realisatie van openbare toiletten en voorzieningen voor fietsparkeren.

36

Ons Nieuwe Centrum Brunssum

Programmaplan

Ontwikkelmogelijkheden We investeren in zelfregie, talent en persoonlijke ontwikkelmogelijkheden. Bewonersinitiatieven die bijdragen aan de doelen van het centrum omarmen en stimuleren we actief. We hebben vertrouwen in onze inwoners, maar zijn ons er ook van bewust dat er soms ondersteuning nodig is om initiatieven daadwerkelijk van de grond te krijgen. Daarbij maken we gebruik van bestaande netwerken om ondernemerschap te versterken. We zetten ons in om zo goed mogelijk te faciliteren bij het aantrekken en benutten van talent en ondernemerschap.

Vastgoed in beweging We starten in deze fase met een vastgoedoverleg. Niet alleen is het belangrijk dat de ondernemers zijn verenigd en meebewegen. Vastgoedeigenaren hebben net zo’n belangrijke rol richting het gewenste toekomstbeeld. Vanuit stimulerende maatregelen en de opstart van een structureel vastgoedoverleg is het doel om meer grip te krijgen op toekomstbestendigheid van vastgoed. Wat zien eigenaren, investeerders en ontwikkelaren gebeuren en wat brengt hen in beweging. Dat zijn relevante onderwerpen om grip op te krijgen. Tevens zetten we samen met vastgoedeigenaren in op toegankelijk, toekomstbestendig en veilig vastgoed.

Programmaplan

Ons Nieuwe Centrum Brunssum

37

Leegstandsreductie

Traject nieuw en innovatief ondernemerschap

We verminderen leegstand met een samenhangende aanpak. Daarbij richten we ons op het compacter maken van het centrum en het beleidsmatig afstemmen van het vastgoedaanbod op de actuele vraag en gerichte acquisitie. Daarnaast zetten we specifieke of dwingende maatregelen in om leegstaande panden duurzaam een nieuwe functie te geven. Zo werken we aan een toekomstbestendig en vitaal centrum.

Dit traject richt zich specifiek op jonge Brunssumse ondernemers en stimuleert de ontwikkeling van vernieuwende en toekomstgerichte bedrijfsinitiatieven in het centrum. Door talentontwikkeling te verbinden met economische dynamiek dragen we bij aan een aantrekkelijk en veerkrachtig ondernemerschapsklimaat in het centrum. Hiermee versterken we niet alleen de lokale economie, maar ook de vitaliteit en aantrekkingskracht van Brunssum als geheel. Hier ligt een actieve koppeling met de acquisitiestrategie en de inspanningen omtrent zelfregie.

Wonen We zetten ons actief in om nieuwbouwprojecten zorgvuldig te begeleiden en tot een succesvol einde te brengen. Daarbij kijken we niet alleen naar de kwaliteit van de gebouwen zelf, maar ook naar de bijdrage die deze projecten leveren aan de leefbaarheid, duurzaamheid en vitaliteit van het centrum. Daarnaast stimuleren we private ontwikkelingen en transformaties die passen binnen de centrumdoelen, zoals het realiseren van meer diversiteit in het woningaanbod, het toevoegen van betaalbare en levensloopbestendige woningen en het benutten van leegstaand vastgoed voor nieuwe woonfuncties.

38

Ons Nieuwe Centrum Brunssum

Programmaplan

5.1 Randvoorwaarden Bij de uitwerking van het centrumprogramma gelden, op basis van de gesprekken en input uit de afgelopen jaren drie onmiskenbare randvoorwaarden: veiligheid, duurzaamheid en inclusiviteit. Hiermee sturen we op het ontwikkelprincipe “De mens centraal”. Ieder mens heeft recht op een veilige, duurzame en inclusieve leefomgeving. Alle inspanningen voldoen minimaal aan deze eisen. Door deze thema’s niet als afzonderlijke projecten te behandelen, maar als randvoorwaarden te verankeren, worden zij integraal meegenomen in het gehele programma. Zo investeren we structureel in een veilig en leefbaar centrum, dragen we bij aan een toekomstbestendige en duurzame ontwikkeling en zorgen we voor een inclusieve omgeving waar alle inwoners en bezoekers zich welkom en betrokken voelen.

6. Veranderstrategie

Het centrum als integrale veranderopgave De ontwikkeling van het centrum van Brunssum naar 2040 is niet alleen een sociaal, ruimtelijke of economische opgave. Het is integrale veranderopgave. Het vraagt van ons allemaal (gemeente, ondernemers, maatschappelijke partners en inwoners) om anders samen te werken en stap voor stap aan het centrum van de toekomst te bouwen. In dit hoofdstuk lichten we toe hoe we die verandering aanpakken.

6.1 Van bewegende minderheid naar bewegende meerderheid Verandering begint nooit meteen met iedereen. We starten met een bewegende minderheid. De voorlopers die energie voelen bij de nieuwe koers en als eerste stappen zetten. Dit zijn de pioniers die anderen inspireren om mee te doen. Daarbij hebben we altijd oog voor de mens en diens beleving. We beginnen niet vanachter het bureau, maar werken van buiten naar binnen. Dat betekent dat we ons laten leiden door de ervaringen, ideeën en behoeften van inwoners, ondernemers en partners in en om het centrum. Zij geven richting aan de eerste stappen en hun verhalen en ideeën vormen de brandstof voor de verandering. Zo wordt de beweging gedragen door de mensen zelf en voelt iedereen zich onderdeel van het nieuwe centrum. Zo groeien we naar een bewegende meerderheid.

6.2 Investeren in verandervermogen Een toekomstbestendig centrum vraagt om meer dan fysieke investeringen. Het vraagt ook om een toekomstbestendige manier van werken. Verandervermogen is hierbij de sleutel. Het gaat om het vermogen van de gemeente (breed) en haar partners om zich aan te passen aan nieuwe omstandigheden, om door te zetten ondanks tegenslag en kansen te benutten zodra die zich voordoen. Voor de gemeentelijke organisatie betekent dit dat medewerkers ruimte en ondersteuning krijgen om programmatisch, samenwerkingsgericht en integraal te werken. Dit vraagt om nieuwe vaardigheden, zoals het overstijgen van afdelings- en domeingrenzen. Het vraagt ook om een cultuur waarin leren, reflecteren en bijsturen vanzelfsprekend zijn. We investeren daarom in trainingen, kennisdeling en werkvormen die experimenteren en innovatie mogelijk maken. Fouten zien we daarbij niet als mislukkingen, maar als leermomenten die ons sterker maken.

41

Voor onze partners (inwoners, ondernemers, verenigingen en maatschappelijke organisaties) betekent investeren in verandervermogen dat we hen faciliteren in het proactief oppakken en duurzaam vervullen van hun rol. We werken vanuit vertrouwen en durven daarom ook bewust ruimte te geven aan onze partners. We reiken laagdrempelige instrumenten en netwerken aan en bieden praktische ondersteuning waar dit wenselijk is. Daarmee vergroten we niet alleen de slagkracht van het programma, maar ook hun vermogen om blijvend eigenaarschap te nemen. Het doel is dat verandering niet afhankelijk blijft van een tijdelijk programma, maar stevig wordt ingebed in de dagelijkse praktijk. Door nu te investeren in verandervermogen bouwen we aan een robuust fundament dat ook na afloop van dit programma zorgt voor vernieuwing, samenhang en veerkracht in het centrum van Brunssum.

6.3 Investeren in samenwerken en betrokkenheid Waar verandervermogen draait om het versterken van vaardigheden en structuren, gaat samenwerking en betrokkenheid over het actief samen optrekken. We geloven dat het centrum pas echt tot leven komt wanneer iedereen meedoet aan de verandering. Daarom investeren we in verbinding waarbij inwoners en ondernemers niet alleen meepraten, maar ook daadwerkelijk meedoen. We werken met ambassadeurs die als boegbeelden energie uitstralen en anderen enthousiasmeren. Ook communiceren we helder en zichtbaar over onze koers en de resultaten die we samen boeken, zodat iedereen kan volgen waar we staan en hoe men kan bijdragen. Betrokkenheid vraagt om continu onderhoud. Samenwerken is voor ons geen eenmalige actie, maar een doorlopend proces dat stap voor stap het centrum sterker en levendiger maakt. Dat betekent dat we actief inzetten op stakeholderbetrokkenheid en stakeholdermanagement op het niveau van het programma tot het niveau van de verschillende inspanningen.

6.4 Koersvast en wendbaar We houden vast aan onze lange termijn koers, maar zijn onderweg wendbaar. Dat betekent dat we via het programma kunnen bijsturen als omstandigheden veranderen of als we leren dat iets anders beter werkt. Zo combineren we stabiliteit met flexibiliteit. Koersvast op de hoofdlijn, flexibel in de uitvoering.

42

Ons Nieuwe Centrum Brunssum

Programmaplan

Programmaplan

Ons Nieuwe Centrum Brunssum

43

7. Sturing

Sturen op effectiviteit en efficiency 7.1 Algemeen Het Programma Centrum is een tijdelijke organisatiestructuur die richting geeft, verbinding legt en resultaten zichtbaar maakt. Onze ambitie is dat het programma uiteindelijk niet meer nodig is, omdat de manier van werken dan volledig is ingebed in de gemeentelijke organisatie en bij onze partners. De sturing is daarom tweeledig. Enerzijds richten we ons op het behalen van de inhoudelijke doelen en de strategische afstemming met het Koerskompas. Dit noemen we sturen op effectiviteit. Anderzijds sturen we op de manier waarop we die doelen bereiken, ofwel sturen op efficiëntie. Efficiëntie gaat over het slim inzetten van middelen, tijd en energie. Werken op programmatische wijze vraagt van alle lagen van de gemeente duidelijke rolinvulling.

44

Ons Nieuwe Centrum Brunssum

Programmaplan

7.2 Rollen Gemeenteraad

Organisatie

De gemeenteraad stelt de kaders vast, in dit geval de centrumvisie, de

De organisatie is verantwoordelijk voor de uitvoering van de faseplannen. De ambtelijk opdrachtgever (directielid) treedt op als eigenaar van het programma binnen de ambtelijke organisatie. Hij of zij vertaalt bestuurlijke ambities naar uitvoerbare kaders, borgt deze intern en schept de randvoorwaarden (capaciteit, middelen en ondersteuning) voor een succesvolle uitvoering. Daarnaast vervult de ambtelijk opdrachtgever een verbindende rol tussen sectorale organisatieonderdelen en het integrale karakter van het programma.