Raadsvoorstel 202280709 (bijlage) Rapportage Gebiedsvisie Oostflank Brunssum
Tekst van het document
Gebiedsvisie Oostflank Brunssum
08.01.2026 | DEFINITIEF
HeusschenCopier L A N D S C H A P S K R A C H T
2
HeusschenCopier Landschapskracht | 08.01.26
Inhoud
1
Opgaven en doelstelling Proces Vertrekpunt Doel
04 08 10 11
2
Projectgebied
12
3
Analyse omgevingskwaliteit Het begrip omgevingskwaliteit Kwaliteiten Knelpunten Conclusies
16 13 18 20 22
4
Bestaand landschappelijk raamwerk
24
5
Gebiedsvisie SchilderijLIJST SchildersDOEK
26 28 34
6
No-regretmaatregelen Doorwaadbaar gebied Ecoduct over de N300 Inpassing Buitenring als entree Poort tot Brunssummerheide
38 39 40 42 44
08.01.26 | HeusschenCopier Landschapskracht
3
1. Opgaven en doelstelling
4
HeusschenCopier Landschapskracht | 08.01.26
Voor u ligt de Gebiedsvisie Oostflank Brunssum, een
De ruimtelijke beleving voor weggebruikers van
(overwegend ruimtelijke) visie op een gebied dat
de Buitenring en voor bezoekers van Brunssum
lange tijd werd beschouwd als een ‘achterkant’ van
ligt niet in lijn met de identiteit die Brunssum als
Brunssum en de regio Parkstad. Gelegen tegen de
aantrekkelijke woon- en werkomgeving wilt uitstralen
landsgrens met Duitsland werd hier tussen de jaren
zoals benoemd in het Koerskompas (juni 2025):
’30 en ’60 in het verlengde van de mijnen Emma
een woon- en leefomgeving die zijn identiteit en
en Hendrik een mijnsteenberg opgericht waar het
kwaliteiten ontleend aan de grote natuurgebieden
restmateriaal uit de mijnwinning werd gedumpt. Het
waaraan ze grenst. Het omvormen van een
oorspronkelijke, natuurlijke karakter van het gebied
achterkant naar een voorkant is een belangrijke
is in deze periode onherkenbaar veranderd. Na de
opgave binnen de Oostflank.
sluiting van de mijnen is de mijnsteenberg afgevlakt en ontwikkeld als bedrijven- en kazerneterrein
Op het Mourik-terrein wordt momenteel nog
aan de rand van Brunssum. Met de komst van de
delfstoffen gewonnen. In 2026 loopt dit ten
Buitenring Parkstad Limburg (Buitenring) en de
einde en komt het terrein medio 2028 vrij voor
oostelijke aansluiting op deze N-weg is de Oostflank
herontwikkeling. De Provincie Limburg heeft
opeens een voorkant geworden van Brunssum.
samen met de gemeente Brunssum en de Stadsregio de groeve Mourik gekocht en wil deze
De gehele Oostflank geldt met ca. 350 ha als één
ontwikkelen tot (grootschalige) bedrijfslocatie.
van de laatste grootschalige te herontwikkelen
Met de herontwikkeling beogen Provincie en
‘brownfields’ in de regio Parkstad. De Oostflank
Gemeente een sociaaleconomische versterking
is een groot gebied dat bestaat uit verschillende
van Brunssum en de regio in de vorm economische
deelgebieden. Op dit moment heeft de Oostflank een
ontwikkeling en het creëren van werkgelegenheid.
sterk gefragmenteerd en rommelig karakter. Verdere
Een ontwikkelkader ontbreekt echter voor dit gebied.
verrommeling dient voorkomen te worden.
Voorliggende gebiedsvisie sorteert hier op voor en geeft richting aan de ontwikkeling van dit gebied met het benoemen van enkele ordeningsprincipes.
08.01.26 | HeusschenCopier Landschapskracht
5
S
Bouwberg
Schutterspark
Brunssum Ganzepool Vijver park Hendrik
NAVO JFC-Brunssum
Rimburgerweg
Brunssummerhe (natura 2000) 6
HeusschenCopier Landschapskracht | 08.01.26
Schinveldse Bossen
NAVO-vliegbasis Geilenkirchen
Ora et Labora
Mourik
Teverener Heide
USAG Kranen pool
(natura 2000)
NAVO
eide Natuurbrug Feldbiss
08.01.26 | HeusschenCopier Landschapskracht
7
Proces In een intensief traject van enkele maanden
inspiratie is er een ambtelijk én bestuurlijk bezoek
is door HeusschenCopier Landschapskracht
gebracht aan Greenport Venlo om ter plaatse kennis
(HCL) in nauwe samenwerking met Gemeente
te nemen van de meerwaarde van een integrale
Brunssum (opdrachtgever) inhoud en richting
gebiedsontwikkeling.
gegeven aan voorliggende Gebiedsvisie. In een raadsinformatiebijeenkomst (maart 2024) is in
Parallel aan dit proces nam de opdrachtgever
een constructieve setting de casco-benadering
deel aan een overleggremium met de andere
zoals geïntroduceerd in 2019 toegelicht en
aandeelhouders van de herontwikkeling van het
onderschreven als vertrekpunt voor voorliggende
Mourik-terrein. De ontwikkeling van dit gebied
Gebiedsvisie. Wel vroeg deze om een actualisatie
wordt alom beschouwd als ‘vliegwiel’ voor de
en een concretisering voor zowel het casco als de
herontwikkeling van de Oostflank maar staat
programmering.
daarmee niet op zichzelf. De gemeente wenst mede hiervoor een passend ruimtelijk kader te schetsen
Er is intern ambtelijke kennis opgehaald m.b.t.
waarbinnen toekomstige ontwikkelingen kunnen
ontwikkelingen binnen of in directe nabijheid van
plaatsvinden. Het is daarom dat zij het proces om te
de Oostflank. In enkele ambtelijke sessies is inhoud
komen tot een Gebiedsvisie heeft opgestart.
gegeven aan de gewenste ontwikkelrichting van de Oostflank en de casco-benadering zoals aan de voorkant van het proces met elkaar gedeeld. Ter
8
HeusschenCopier Landschapskracht | 08.01.26
‘Ter inspiratie is ambtelijk en bestuurlijk een bezoek gebracht aan de Greenport Venlo ontwikkeling’
08.01.26 | HeusschenCopier Landschapskracht
9
Vertrekpunt Vertrekpunt voor voorliggende Gebiedsvisie vormt de casco-benadering zoals ontwikkeld in 2019. Dit casco introduceert het concept van robuuste, groenblauwe structuurdragers (ecologische verbindingszones) waarbinnen een flexibele programmering mogelijk is. Daarnaast is er het Ambitiedocument Oostflank Brunssum (2023) dat op hoofdlijnen richting geeft aan de programmering van het gebied ten behoeve van een duurzame, economische structuurversterking. Voorliggende Gebiedsvisie tracht deze sporen samen te brengen in een kader voor toekomstige ontwikkeling van het gebied. Daarnaast zijn er een drietal documenten die context en duiding geven aan de toekomstige ontwikkeling van het gebied. Zo is er het Masterplan Heidenatuurpark (2013) dat regionale context biedt. Dit masterplan ontwikkeld in opdracht van Parkstad Limburg (mede namens de gemeenten) in een team van Nederlandse en Duits experts en met de steun van het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO Interreg-programma IVa) benoemt kansen voor de ontwikkeling van de
Oostflank als natuurlijke schakel tussen de grotere, omliggende natuurgebieden. Daarmee fungeert dit stuk als inspirerend kader voor ruimtelijke en ecologische samenhang. Ofschoon de inzichten m.b.t. de economische ontwikkeling van het gebied zijn veranderd schetst dit masterplan een ruimer perspectief waarbinnen voorliggende Gebiedsvisie kan worden gepositioneerd. Daarnaast is er een Handreiking Clusters Grootschalige bedrijfsvestigingen (2024), een uitgave van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties als onderdeel van het programma MooiNL. Deze handreiking benoemt een achttal kernopgaven waarmee rekening te houden bij de ontwikkeling van grootschalige bedrijfsvestigingen. Het derde document betreft het Koerskompas (juni 2025) dat onlangs is vastgesteld door de gemeenteraad. In dit Koerskompas wordt de Oostflank nadrukkelijk benoemd als een probleemgebied in termen van lage omgevingskwaliteit maar ook als kansrijk ontwikkelgebied voor economische structuurversterking. Tot slot is er nog het Omgevingsprogramma Natuur, momenteel in ontwikkeling. Hieruit blijkt een sterke behoefte om de ecologische gebieden en structuren (weer) met elkaar te verbinden. De hernieuwde aandacht voor het Heidenatuurpark levert hier een positieve bijdrage aan.
De ontwikkeling van de Oostflank kan een impuls geven aan het leggen/ herstellen van deze verbindingen zo stelt het Omgevingsprogramma.
Masterplan Heidenatuurpark (2013)
Concept Casco benadering 2019
+
Handreiking, Clusters van grootschalige bedrijfsvestigingen (2024)
Ambitiedocument Oostflank Brunssum (2023)
Koerskompas (2025)
Gebiedsvisie Oostflank
Omgevingsprogramma Natuur (planning 2025)
No-regret maatregelen
Doel Gemeente Brunssum beoogt met voorliggende
Voorliggende Gebiedsvisie speelt in op de doelen
Gebiedsvisie een ruimtelijk denk- en
zoals gesteld in het Koerskompas. Deze richt zich op
ontwikkelkader te schetsen voor de Oostflank
het herstellen van de balans tussen mens, natuur en
als geheel. Dit denk- en ontwikkelkader beschrijft
economie ten einde een aantrekkelijke, duurzame
randvoorwaarden (op hoofdlijnen) die zorgen
en kwalitatieve leefomgeving voor inwoners en
voor een samenhangende gebiedsontwikkeling als
ondernemers te verwezenlijken. Door no-regret
basis voor verdere uitwerking op het niveau van
maatregelen te benoemen wordt prioriteit gegeven
deelgebieden. De Gebiedsvisie vormt een kader
aan deelopgaven en -gebieden binnen de Oostflank.
voor partijen die aan de slag gaan met dit gebied. Initiatiefnemers en hun (ruimtelijk) adviseurs, denk aan stedenbouwkundigen, landschapsarchitecten en architecten benaderen de gebiedsontwikkeling daarmee vanuit eenzelfde ‘bril’ als de toetsende/ begeleidende partijen (overheden).
08.01.26 | HeusschenCopier Landschapskracht
11
2. Projectgebied
12
HeusschenCopier Landschapskracht | 08.01.26
Het gebied Oostflank Brunssum grenst aan de
zuidzijde de Brunssummerheide (Natura-2000). De
oostzijde aan de Nederlands-Duitse grens en aan
op Nederlands grondgebied gelegen natuurgebieden
buurgemeenten Beekdaelen (aan de noordzijde) en
zijn tevens onderdeel van Natuurnetwerk Nederland
Landgraaf (aan de zuidzijde). Oostflank Brunssum
en vallen daarmee onder verantwoordelijkheid van
is de gebiedsaanduiding voor het gebied tussen de
Provincie Limburg.
Brunssumse woonwijken en de Nederlands-Duitse grens. De gehele Oostflank geldt met ca. 350 ha als
De Provincie stond ook aan de basis van de
één van de laatste grootschalige te herontwikkelen
planvorming en de uitvoering van de Buitenring in de
brownfields in de regio Parkstad. Het gebied bestaat
regio Parkstad. Daartoe is in 2008 een omgevingsvisie
uit verschillende deelgebieden: Bouwberg, Ora et
opgesteld door het gerenommeerde bureau H+N+S
Labora, het Entreegebied (gebied rondom de op- en
Landschapsarchitecten (zie onderstaande schema’s).
afritten van de Buitenring) en het Mourik-terrein.
Deze omgevingsvisie stelt binnen de Oostflank dat de weg door een bosrijke omgeving snijdt. Aan de
Van nature ligt het gebied op de overgang van hoger
invulling hiervan is helaas onvoldoende uitvoering
gelegen gronden (heide) naar het lager gelegen
gegeven. Dit ca. 2km lange tracédeel steekt af tegen
beekdal van de Roode Beek. Het projectgebied
de andere delen van deze voor de regio zo belangrijke
wordt omgeven door bovenlokale groenstructuren:
ringweg. Dit is geen reclame voor Brunssum en
aan de oostzijde bevindt zich de Teverenerheide
doet afbreuk aan de Buitenring als een kwalitatief
(Natura-2000), aan de noordzijde de Schinveldse
ingepast, infrastructureel werk.
Bossen, in het westen het Schutterspark en aan de
O
M
G
E
V
I
N
G
S
V
I
S
I
E
B
U
I
T
E
N
R
I
N
G
P
A
R
K
S
T
A
D
L
I
M
B
U
R
G
08.01.26 | HeusschenCopier Landschapskracht
13
Grondstoffenwinning Van oudsher is het een gebied met geschiedenis en
De mijnsteenberg van Brunssum was de op één
betekenis voor de grondstoffenindustrie van de regio.
na hoogste in Limburg. Na de mijnsluiting heeft
De Oostflank was tot begin 20e eeuw een bos- en
het gebied zich ontwikkeld tot een laagwaardig
heidegebied waar aan beide kanten van de grens op
industrieel gebied met relatief weinig banen per
kleine schaal leem, klei en grind werd gewonnen.
hectare: onder andere stortplaatsen, steenfabrieken en bedrijvigheid met een hoge milieucategorie. Het
In 1915 veranderde het uiterlijk en de waarde van
in Brunssum gevestigde hoofdkwartier van de NAVO
het gebied drastisch nadat in de directe nabijheid
(HQ JFC - Allied Joint Force Command Headquarters
de Staatsmijn Hendrik werd geopend. In de
Brunssum) heeft in de jaren ‘80 een deel van de
daaropvolgende +/-50 jaar werd in de nabijheid
Oostflank benut voor de realisatie van een extra basis,
van de huidige groeve ruim 61 miljoen ton aan
loodsen en sportfaciliteiten.
kolen gewonnen tot de mijn in de jaren ‘60 moest sluiten. Groeve Mourik werd daarna een belangrijke stortplaats voor onbruikbaar mijnsteen. Er werd een mijnspoor aangelegd en de groeiende behoefte aan stortplekken maakte dat na verloop van tijd een groot deel van het gebied dat we nu de Oostflank noemen ‘op hoogte’ werd gebracht en ruimtelijk voorgoed veranderd.
BODEMPLEIN MET TRAMLIJN
Treebeek-Haansberg
Staatsmijn Emma
TREEBEEKSTRAAT
Mijnspoor
INTERNE BURGVERBINDING Passart
14
HeusschenCopier Landschapskracht | 08.01.26
DE MIJNSTEENBERG HEEFT HET OORSPRONKELIJK NATUURLIJK LANDSCHAP ONHERKENBAAR VERANDERD
PRINS HEDRIKLAAN
Rozengaard De Egge
Schuttersveld
mijnsteenberg
Staatsmijn Hendrik
Langeberg
OPHOGEN MIJN SITE MET MIJNSTEEN UIT DE STAATSMIJN EMMA
SPOORBRUG AKERSTRAAT
08.01.26 | HeusschenCopier Landschapskracht
15
3. Analyse omgevingskwaliteit
16
HeusschenCopier Landschapskracht | 08.01.26
Het begrip omgevingskwaliteit Uit de analysefase in de totstandkoming van het
Het begrip omgevingskwaliteit helpt bij het
Koerskompas (juni 2025) bleek uit zowel de ruimtelijke
waarderen van kwaliteiten. Omgevingskwaliteit is
analyse als ook uit waarderingscijfers uit de data-
afhankelijk van context, veranderingen in dynamiek
analyse van bureau Louter dat de natuurlijke
en tijd, en sociaal-maatschappelijke waarden. Veelal
kwaliteiten en kenmerken van Brunssum en haar
wordt onderscheid aangebracht in de begrippen
omgeving hoog worden gewaardeerd. Gemeente
gebruikswaarde (mate waarin een gebied of structuur
Brunssum wilt deze kwaliteiten sterker uitdragen
functioneel is), belevingswaarde (aangenaam om te
en als vertrekpunt nemen voor ruimtelijke
ervaren) en toekomstwaarde (duurzaam en robuust
ontwikkelingen. Alleen zo kan een 5-sterren woon- en
ingericht).
werkomgeving ontstaan. Daarvoor moet de gemeente wel aan de slag met haar ruimtelijke structuren,
Deze onderverdeling in waarden is in de analysefase
waaronder ook de Oostflank.
bruikbaar om structuren, plekken en kwaliteiten te herkennen, duiden, waarderen en benoemen in
Gedurende het planproces is het beeld voorgehouden
relatie tot toekomstige opgaven. Vanuit het begrip
van de aansluiting van Brunssum op de Buitenring met
omgevingskwaliteit kunnen we ook komen tot een
de licht provocerende tekst ‘Welkom in Brunssum’.
systematiek om per plek of gebied te streven naar
Een beeld zegt meer dan duizend woorden wordt
de best mogelijke balans tussen gebruikswaarde,
wel eens gezegd. Het gekozen beeld raakt aan een
toekomstwaarde en belevingswaarde. Zo kunnen
breed ervaren gevoel van ongenoegen waar het de
kwaliteiten van plekken behouden, versterkt of
omgevingskwaliteit van de entreeomgeving betreft.
ontwikkeld worden bij ruimtelijke opgaven.
Dit is niet wat Gemeente Brunssum uit wilt dragen als aantrekkelijke woon- en werkomgeving.
08.01.26 | HeusschenCopier Landschapskracht
17
Kwaliteiten De natuurlijke kwaliteiten van de omgeving van
Ook op andere plekken is inspiratie te vinden in
de Oostflank staan buiten kijf. Die kwaliteiten
de vorm van fijnmazige routenetwerken waarvan
liggen echter buiten de Oostflank. Daarmee grenst
het routetracé soms onverwachte plekken aandoet
Brunssum eerder aan het groen, dan dat het er in ligt.
en daarmee aantoont dat verschillende snelheden
De gebruiks-, belevings- en toekomstwaarde van deze
goed samen kunnen gaan. Het aspect reliëf is daarin
gebieden is hoog, echter zijn deze gebieden vanuit
van grote betekenis omdat de voetganger of fietser
Brunssum beschouwd niet eenvoudig te bereiken.
hierdoor verrassende vergezichten wordt geboden. Dit soort routestructuren vergroten de gebruiks- en
Het herstel van de Roode Beek is een goede stap
belevingswaarde van op het eerste gezicht weinig
in het ecologisch en recreatief verbinden van
uitnodigende plekken in het gebied.
gebieden. Het laat zien hoe de gebruiks-, belevingsen toekomstwaarde van gebieden kan worden vergroot. Binnen een strook van ca. 150m breed en over een lengte van ca. 500m is de Roode Beek ‘ontkluisd’ en zijn verschillende routestructuren voor uiteenlopende gebruikers aangelegd, daarbij slim gebruik makend van het plaatselijk reliëf. Een goed en inspirerend voorbeeld voor de ontwikkeling van de Oostflank als geheel.
‘Het herstel van de Roode Beek is een goede stap en daarmee goed voorbeeld van het ecologisch en recreatief verbinden van gebieden’
18
HeusschenCopier Landschapskracht | 08.01.26
‘Fijnmazige wandel- en fietspaden volgen soms onverwachte routestructuren. Verschillende snelheden gaan op deze wijze goed samen’
Binnen de Oostflank zijn op enkele plekken wel degelijk groene kwaliteiten te vinden, bijvoorbeeld in de vorm van bomenrijen (Waubacherweg ter hoogte van Ora et Labora) en spontane begroeiing op braakliggende terreinen. Met het verstrijken van de tijd kan de natuurwaarde hiervan substantieel toenemen. De toekomstwaarde van het gebied is hoog: de aansluiting op de Buitenring en het vrijkomen van liefst 76ha ontwikkelgebied bieden het gebied een groot transformatiepotentieel. Dat transformatiepotentieel ligt ook in de omgeving van de aansluiting op Buitenring (entree) en op bestaande bedrijventerreinen Bouwberg en Ora et Labora.
08.01.26 | HeusschenCopier Landschapskracht
19
Knelpunten Versnippering door open eindjes en restpercelen in
de Buitenring gericht zijn - in de richting van de
de directe omgeving van de Buitenring doen afbreuk
Buitenring afbreuk doen aan de omgevingskwaliteit
aan de algehele omgevingskwaliteit, de identiteit van
en de identiteit van Brunssum als aantrekkelijk,
Brunssum en de wegbeleving van de verschillende
groen woon- en leefgebied. Tevens heeft de
gebruikers.
doorsnijding van het gebied door de Buitenring geleid tot onderbroken en daarmee doodlopende
In dit deel van Brunssum lijkt onvoldoende invulling
wegstructuren. Dit heeft geresulteerd in een gebied
te zijn gegeven aan een kwalitatieve inpassing van de
waar het moeilijk oriënteren is. Het gebied heeft
Buitenring. Het tracé door de Oostflank is onderdeel
helaas nog steeds te maken met veiligheids- en
van wat in de Omgevingsvisie (2008) genoemd
overlastproblematiek.
wordt ‘weg in het bos’. Daarmee neemt het tracé een bijzondere positie in binnen de gehele Buitenring. De weg loopt hier namelijk door bosgebied en is ruimtelijk ingesloten. Voor dit hele deelgebied geldt het streven het huidige boskarakter te versterken. Dat betekent dat de bosbeplanting de weg zo dicht mogelijk moet naderen. Overhoeken en restruimtes worden met bos ingeplant zodat het gevoel van ‘door het bos’ rijden versterkt wordt. Ook voorruimtes van
De Oostflank kent een aantal functionele verbindingswegen die de bedrijfsactiviteiten verbinden met Brunssum en de Buitenring. Deze verbindingswegen hebben een sterk utiliteit karakter en nodigen weinig uit tot gebruik. Het ontbreekt binnen de Oostflank aan robuuste recreatieve en ecologische verbindingen.
de diverse bedrijventerreinen worden ingeplant.’ De realiteit is echter dat veel bedrijfsactiviteiten welke vaak ook nog eens met de achterzijde naar
‘Bedrijfsactiviteiten in de richting van de Buitenring Parkstad Limburg doen afbreuk aan de identiteit van Brunssum als aantrekkelijk, groen woon- en leefgebied ’
20
HeusschenCopier Landschapskracht | 08.01.26
‘Het vrije zicht op de laagwaardige industrie en bedrijvigheid doet afbreuk aan de gebruiks- en belevingswaarde van het gebied’
Recreatieve routestructuren zijn binnen de Oostflank beperkt aanwezig en nodigen niet uit tot gebruik. Opvallend is dat de recreatieve routestructuren op een hoger schaalniveau niet alleen de Oostflank mijden maar ook de centrumomgeving van Brunssum. De doorsnijding van het gebied door de Buitenring heeft ook geleidt tot het doorbreken van bestaande ecologische structuren en verbindingen. Bestaande bedrijfsactiviteiten aan de Rimburgerweg staan een robuuste, natuurlijke en recreatieve verbinding met de Brunssummerheide in de weg. Daarmee wordt het potentieel van de nieuwe verbindingen tussen de Brunssummerheide en het Schutterspark nog onvoldoende benut. Dit aspect raakt aan het gegeven dat Brunssum als naamgever van het prachtige, gelijknamige natuur- en recreatiegebied Brunssummerheide zijn rug hiertoe keert. Het ontbreekt in Brunssum aan een formele entree tot de Brunssummerheide. 08.01.26 | HeusschenCopier Landschapskracht
21
Conclusies In algemene zin blijven de gebruiks- en
•
De toekomstwaarde ligt vooral verscholen
belevingswaarde momenteel achter op de
in het ontwikkelpotentieel van het gebied als
toekomstwaarde van het gebied. Het ontbreken
hoogwaardig regionaal bedrijventerrein in de
van balans tussen deze drie waarden maakt dat de
nabijheid van de Buitenring en als potentiële
omgevingskwaliteit in het gebied laag is. Met name de
‘stepping stone’ binnen recreatieve en
gebruiks- en belevingswaarde van het gebied blijven
ecologische netwerken.
ver achter: De achterblijvende gebruiks- en belevingswaarde •
De gebruikswaarde beperkt zich tot de
beïnvloedt ook de toekomstwaarde van het
bedrijfsmatige activiteiten in het gebied.
gebied. Investeren in een hogere gebruiks- en
Bestaande verbindingen in het gebied staan
belevingswaarde kan leiden tot een hogere
ten dienste van deze activiteiten. De recreant
toekomstwaarde van het gebied. Het is de opgave om de gebruikswaarde en belevingswaarde beter in balans te brengen met de toekomstwaarde
heeft geen plek in dit gebied en wordt daarmee gehinderd om omliggende natuurgebieden te verkennen; •
De belevingswaarde blijft achter, enerzijds door het ontbreken van robuuste verbindingen voor mens en dier en anderzijds door het afwijzende beeld vanaf de Buitenring en de bestaande interne routestructuren;
van het gebied. Dit wordt mogelijk op het moment dat het gebied niet enkel vanuit een economisch ontwikkelpotentieel wordt beschouwd maar ook als ‘stepping stone’ binnen recreatieve en ecologische netwerken. Daartoe dient het gebied benaderd te worden als hoogwaardig werk- en leefomgeving voor mens én dier. Dit veronderstelt het aanbrengen van ‘orde’ en het maken van robuuste verbindingen op logische plekken. Alleen zo kan het potentieel van grote ingrepen als de Buitenring en het herstel van de Roode Beek werkelijk worden benut.
GEBRUIKS WAARDE GEBRUIKS WAARDE
OMGEVINGS KWALITEIT
OMGEVINGS KWALITEIT
TOEKOMST WAARDE BELEVINGS WAARDE
22
HeusschenCopier Landschapskracht | 08.01.26
BELEVINGS WAARDE
TOEKOMST WAARDE
‘Brunssum, aantrekkelijke woonstad in het groen’ Het Koerskompas (juni 2025) stelt dat Brunssum zich
Tegelijkertijd versterkt het groene karakter van Brunssum
kan positioneren als dé groene woonstad binnen
de aantrekkelijkheid voor nieuwe inwoners, waaronder
het grootstedelijke netwerk Parkstad, met een
mensen met hogere inkomens die bijdragen aan een sterke
uitstekende verbinding naar werk en voorzieningen
economische basis voor de stad.’
binnen én buiten de gemeentegrenzen. Het Koerskompas stelt:
Door de natuurlijke kwaliteiten van Brunssum en de natuurgebieden rondom te omarmen
‘Het stedelijke mozaïek van historisch gegroeide
binnen de Oostflank kan een omgeving met een
woonwijken is verrijkt met een robuuste groene
lage omgevingskwaliteit worden omgevormd tot
hoofdstructuur die de gemeente en haar parken
een hoogwaardig werk- en recreatielandschap.
verbindt. Natuurinclusieve woonomgevingen aan
Daarbij is het belangrijk dat het economisch
de Brunssummerheide zorgen voor een harmonieuze
ontwikkelpotentieel binnen de Oostflank verkend
overgang tussen stad en natuur. De ligging tussen
wordt vanuit een integrale benadering.
uitgestrekte natuurgebieden en de aanwezigheid van diverse belevingsparken bieden inwoners een bijzondere woonervaring. De natuurlijke kwaliteiten van de gemeente vormen een onderscheidende troef. Wonen in het groen draagt bij aan een gezondere leefstijl, vermindert stress en bevordert sociale interactie.
Wonen
Werken
Recreëren
08.01.26 | HeusschenCopier Landschapskracht
23
4. Bestaand Landschappelijk Raamwerk
24
HeusschenCopier Landschapskracht | 08.01.26
Het Bestaand Landschappelijk Raamwerk toont de
witte vlakken representeren de sterk verrommelde
waardevolle, bestaande, robuuste groenstructuren
bedrijfspercelen en overhoeken in het gebied. De
en -gebieden. Het zijn met name de grotere
hier verhoogd gelegen Buitenring biedt een vrij zicht
natuurgebieden als de Schinveldse Bossen, de
op deze verrommelde gebieden. In het hart van het
Teverener Heide, Brunssummerheide en het
‘vel’ liggen de NAVO-terreinen met hun grote loodsen
Schutterspark die het bestaande landschappelijke
en verborgen sportvelden. Deze liggen overwegend
kader vormen met daarbinnen een overwegend wit
hoger ten opzichte van de aangrenzende terreinen.
vel met een beperkt aantal groene elementen als bomenrijen en bosschages. Zo valt de Boschstraat,
De grotere natuurgebieden zijn op dit moment niet
de Waubacherweg en de Grensweg op als één van de
goed met elkaar verbonden. De Oostflank is als
weinige lineaire groenstructuren door het gebied.
een ‘missing link’ tussen deze natuurgebieden. Het ontbreekt in het gebied aan robuuste verbindingen en
Uit onderstaand beeld blijkt hoe scherp de Buitenring
groenstructuren.
het zogenaamde witte vel doorsnijdt. Het is met name hier dat het ontbreken van een helder en robuust landschappelijk kader pijnlijk zichtbaar is. De open,
08.01.26 | HeusschenCopier Landschapskracht
25
5. Gebiedsvisie
26
HeusschenCopier Landschapskracht | 08.01.26
De gebiedsvisie gebruikt het plan Heidenatuurpark
De gebiedsvisie omvat een toekomstig casco
(2013), de Buitenring Parkstad Limburg (uitgevoerd)
(raamwerk) en een programmatische invulling
en de casco-benadering zoals geïntroduceerd in 2019
daarvan. Hierbij wordt de analogie van de
als basis om te komen tot heldere kaders waarbinnen
schilderijLIJST en het schildersDOEK gevolgd
nieuwe bedrijfsontwikkelingen kunnen plaatsvinden.
waarbij het toekomstig casco in feite de lijst vormt
De gebiedsvisie legt de verbinding tussen de losse
waarbinnen een beleidsmatige, toekomstige,
groene entiteiten als basis voor een begrijpbare
programmatische, economische ontwikkeling
structuur van het gebied. Het beoogt zo orde aan te
mogelijk is.
brengen in een op dit moment weinig gestructureerd gebied. Het verbindt de groene eigenstandige entiteiten van de Schinveldse bossen, de Teverenerheide, Brunssumerheide en Schutterspark met elkaar en met het centrum van Brunssum.
SchilderijLIJST
SchildersDOEK
08.01.26 | HeusschenCopier Landschapskracht
27
SchilderijLIJST Het Bestaand Landschappelijk Raamwerk vormt
aandacht voor de entreefunctie rondom de op- en afritten
vertrekpunt voor het toekomstig casco. Het
van de N300 richting woongebieden en de ingang van de
toekomstig casco toont de structuurdragers van de
Brunssummerheide.’ Het casco laat op schematische
toekomst.
wijze zien hoe deze doelen bereikt kunnen worden waardoor Brunssum zijn identiteit als groene
Het toekomstig casco zet in op het vergroten van
woonstad en poort tot de Brunssummerheide kan
de gebruiks-, belevings- en toekomstwaarde van
versterken.
het gebied. Dit is mogelijk door de introductie van robuuste verbindingen en het creëren van groene
De schilderijLIJST biedt ruimte voor uiteenlopende
entrees. Op gerichte plekken kunnen verbindingen
programmaonderdelen zoals:
voor mens en/of dier tot stand worden gebracht. Het is dit casco dat de schilderijLIJST vormt. ecologische verbindingen | ecologische Deze programmaonderdelen geven betekenis aan
verbindingen tussen de bestaande
de structuurdragers en resulteren in royale, groene
natuurgebieden en gebieden waarin
dwarsdoorsneden waarin collectieve functies - nodig
natuurcompensatie plaatsvindt met
voor bedrijvigheid - landschappelijk zijn ingepast.
ecologisch rendement van de gerealiseerde
Uitgangspunt is dat men zich door het groen en
faunavoorzieningen/ecoducten in de
de natuur beweegt en niet er langs. Om die reden
Buitenring
zijn royale zones voor landschappelijke inpassing opgenomen. Het is ten slotte ongewis wat de
water(opvang) | collectieve robuuste
programmatische invulling van de ontwikkelvelden
waterstructuur voor de werklocaties;
wordt. (recreatieve) ontsluiting | hoogwaardige, Met deze schilderijLIJST wordt invulling gegeven
recreatieve en utilitaire verbindingen van
aan de ambitie zoals opgenomen in het Koerskompas
functies in het gebied met haar omgeving:
(juni 2025) waarin de Oostflank zich ontwikkelt tot
Brunssum (o.a. centrum), Parkstad en
verbindingsgebied binnen het Heidenatuurpark.
omringende natuurgebieden;
Ditzelfde Koerskompas spreekt over het ‘versterken van de ruimtelijke structuur en de kwaliteit van de
landschappelijke inpassing | robuuste,
Oostflank als ‘voorkant’ van Brunssum met specifiek
landschappelijke inpassing van werklocaties en bedrijfsontwikkeling;
28
HeusschenCopier Landschapskracht | 08.01.26
Ontwikkelprincipe | Breng collectieve
er gebruik van te maken. Voor de natuur kan op
voorzieningen samen in het casco
deze wijze een natuurlijk systeem ontstaan dat niet gefragmenteerd maar robuust is en leefgebied kan
Een belangrijk uitgangspunt voor de gebiedsvisie
vormen voor uiteenlopende doelsoorten.
en de uitwerking ervan is dat een aantal
Voor bedrijven omdat de casco-benadering leidt
programmatische onderdelen die normaliter
tot een efficiënter ruimtegebruik doordat bedrijven
onderdeel zijn van de ontwikkeling van een
zich enkel op activiteiten die tot hun core-business
bedrijfsperceel worden overgeheveld naar het
behoren hoeven te richten.
raamwerk. Denk hierbij aan programmaonderdelen als waterberging, landschappelijke inpassing en
Met succes is dit ontwikkelprincipe toegepast
(recreatieve) ontsluiting. Door deze bouwstenen
in Greenport Venlo. Hier is vanuit een integrale
in te zetten ten behoeve van het collectieve casco
gebiedsvisie en het consequent vasthouden
kan een grote meerwaarde ontstaan voor zowel de
aan belangrijke ontwikkelprincipes een uniek
mens, de natuur als ook de bedrijven. Voor de mens
werklandschap ontwikkelt als onderdeel van een
omdat het casco op deze wijze robuuster kan worden
robuust natuurlandschap.
ontwikkeld waarmee het voor zowel de werknemer als de recreant interessanter en aantrekkelijker wordt
‘Gebiedsontwikkeling Greenport Venlo laat goed de meerwaarde zien van het samenbrengen van collectieve voorzieningen in het casco’
08.01.26 | HeusschenCopier Landschapskracht
29
In het casco liggen een aantal belangrijke keuzes
5 5. Teverener Heide | in het verlengde van de onder
besloten ten aanzien van onderstaande thema’s. Deze
4 genoemde zone wordt de verbinding met de
keuzes op structuurniveau volgen uit de ambtelijke
Teverener Heide versterkt;
werksessies waarin de dimensionering, positionering
6 6. Afwatering | de gebieden ten oosten van de
en programmering van de verschillende
Buitenring wateren af in noordelijke richting en
groenstructuren binnen het casco zijn onderzocht en
zijn gekoppeld aan de Ruisschersbeek;
besproken.
7 7. Hoofdontsluiting | voor de ontsluiting is het
principe van de ‘lus’ geïntroduceerd waarmee het 1 1. Buitenring Parkstad Limburg | de Buitenring
gebied aan de oostzijde van de Buitenring op één
wordt groen ingepast volgens de principes van de
plek aan de Buitenring is gekoppeld. Het oostelijk
oorspronkelijke Omgevingsvisie (HNS, 2008);
deel van de Waubacherweg en de Grensweg
2 2. Entreegebied | de ‘inkleding’ van de
kan hiermee worden getransformeerd tot een
oostelijke aansluiting op de Buitenring hangt
recreatieve (snel-)fietsroute. De definitieve loop
vanzelfsprekend nauw samen met de inpassing
van de hoofdontsluiting is afhankelijk van en
van de Buitenring zelf. Het entreegebied is
passend bij de eindbestemming van bijvoorbeeld
echter de plek waar de weggebruiker snelheid
de Groeve. Groene, robuuste structuurdragers
mindert en zich moet kunnen oriënteren ten
volgen de hoofdontsluiting in het gebied;
opzichte van de stad aan de westzijde en de
8 8. Recreatieve routestructuren | het casco
Oostflank aan de oostzijde. De westelijke entree
omvat op structuurniveau een complementair
wijst niet alleen naar het centrum, maar ook het
routenetwerk voor uiteenlopende gebruikers
Schutterspark, de JFC-kazerne en de Poort tot de
(recreant/werknemer/scholier/MTB). In de
Brunssummerheide;
verdere uitwerking dient dit netwerk te worden
3 3. Ecoduct | maximaliseren van de verbinding
verfijnd en uitgesplitst naar doelgroep.
Schutterspark - Schinveldse bossen en noordzijde Waubacherweg met een ecoduct over de buitenring voor dier en mens. In het
(huidige locatie Wienerberger) biedt aanleiding
verlengde hiervan kruist deze groenstructuur de
voor een bijzondere programmering,
Waubacherweg. Door de rijbaan hier verhoogd
bijvoorbeeld in de vorm van een uitkijkpunt.
aan te leggen ten opzichte van het maaiveld kan
Deze hoger gelegen ‘kop’ biedt in potentie een
een doorlopende, ongehinderde ecologische en
fraai uitzicht over Brunssum. Door de begroeiing
recreatieve verbinding ontstaan;
van de mijnsteenberg ter plekke te verwijderen
4 4. Groene poort Brunssummerheide |
wordt de zwarte mijnsteen weer zichtbaar en
opruimen bedrijvencluster Rimburgerweg
kan deze plek een ‘landmark’ (herkenningspunt)
t.b.v. een robuuste groene verbinding naar de
worden op de overgang van stedelijk naar
Brunssummerheide. Door dit gebied als poort
landschappelijk gebied.
te ontwikkelen en het bestaande, verspreide parkeerprogramma te clusteren ontstaat een heldere ruimtelijke situatie;
30
9. ‘Landmark’ | de ‘kop’ van deelgebied Hendrik
HeusschenCopier Landschapskracht | 08.01.26
6
1 B
C’ B’
3
C
7
8 A
A’
2
5
P 4
08.01.26 | HeusschenCopier Landschapskracht
31
Indicatieve dwarsdoorsnede Ganzepool evenwijdig aan de Buitenring (A-A’)
voormalig tracé Ganzepool
GANZEPOOL
niet op het kaartbeeld opgenomen
USAG
A
A’
Indicatieve dwarsdoorsnede Groenstructuur in verlengde van het ecoduct (B-B’)
voormalig tracé Ganzepool
BOUWBERG
B
MOURIK / USAG
B’
Indicatieve dwarsdoorsnede Groenstructuur evenwijdig aan de Waubacherweg (C-C’)
MOURIK
C
32
ORA ET LABORA
C’
HeusschenCopier Landschapskracht | 08.01.26
Ontwikkeling Mourik-terrein | Stel ‘Water en bodem
Wanneer echter ‘Water en bodem sturend’ leidend
sturend’ centraal in het maken van keuzes
zijn, ligt het niet voor de hand om de natuurzone op deze hoger gelegen gronden te realiseren. Het laagste
Het projectgebied van het Mourik-terrein is in totaal
punt ligt feitelijk aan de Waubacherweg. Het ligt voor
76 ha. groot waarvan 46 ha. beoogd ontwikkelgebied
de hand om juist deze zijde van het Mourik-terrein
(incl. ontsluiting) en 30 ha. robuuste, groene
aan te wenden t.b.v. wateropvang. Daarnaast is de
inpassing. De realisatie van deze 30 ha. is een
Waubacherweg ook een belangrijke structuurdrager
verplichting voor transformatie en ontwikkeling van
binnen het utilitaire en recreatieve routenetwerk.
het Mourik-terrein. Het vlekkenplan dat Provincie
Het is dus om meerdere redenen logisch om de brede
Limburg heeft laten optekenen voorziet in een
groenblauwe zone daar te realiseren (indicatieve
robuuste groenblauwe zone binnen de bestaande
dwarsdoorsnede C-C’). Mogelijkheid B stelt voor de
130m brede - aan het USAG-terrein gelijk liggende -
100m brede zone af te graven en ‘uit te smeren’ over
strook. Mogelijkheid A verbeeldt deze denklijn.
+98 NAP het Mourik-terrein waarmee dit met ca. 1 m. wordt
+110 NAP
opgehoogd. De civieltechnische haalbaarheid van deze denklijn dient nader onderzocht te worden. 100m
30m
Mogelijkheid A | Realisatie van een natuurzone op het hoger gelegen terreindeel tussen USAG en Mourik.
?
+110 NAP +110 NAP
USAG
+98 NAP
NATUURZONE
+98 NAP
100m
30m
100m
30m
Mogelijkheid B | Verplaatsen natuurzone naar Waubacherweg + opschuiven talud + af te graven grond ‘uitsmeren’ over het Mourik-terrein (ophogen met ca. 1m).
MOURIK
afgraven en ‘uitsmeren’ over het terrein (1m ophogen)
+110 NAP +110 NAP
+99 NAP
USAG
MOURIK
+98 NAP
30m 100m
30m
08.01.26 | HeusschenCopier Landschapskracht
33
SchildersDOEK Economische structuurversterking
NAVO Brunssum | Gebiedsontwikkeling in een veranderende wereld
Het onlangs vastgestelde Koerskompas (juni 2025) stelt dat de Oostflank één van de laatste grootschalige
Voor Brunssum is de NAVO-basis een belangrijke
ontwikkellocaties is binnen de gemeentegrenzen. Dit
economische pijler die als langjarige partner en
is overeenkomstig het Ambitiedocument ontwikkeling
werkgever een stabiele bron van werkgelegenheid en
bedrijventerreinen - Oostflank Brunssum (2021), waarin
internationale verbindingen en faciliteiten biedt. Het
ook gesteld wordt dat de Oostflank één van de
Koerskompas ( juni 2025) pleit voor het behoud en de
laatste grote ontwikkellocaties van Zuid-Limburg is.
versterking van de NAVO-basis Joint Force Command
Economische structuurversterking op deze locatie is
en USAG en zet in op het stimuleren van economische
noodzakelijk om de structurele sociaaleconomische
en maatschappelijke kansen die de aanwezigheid van
uitdagingen van de regio op de lange termijn effectief
de NAVO biedt.
aan te pakken. Juist deze noodzaak vormde ook de primaire motivatie voor de aanleg van de Buitenring,
De veranderende geopolitieke situatie in de wereld
die beoogde de bereikbaarheid en economische
en in Europa in het bijzonder leiden ertoe dat de
ontwikkelingsmogelijkheden van de regio structureel
NAVO haar fysieke infrastructuur in Brunssum
te verbeteren.
heroverweegt. Op welke wijze dit gestalte krijgt is onbekend. Belangrijk uitgangspunt is dat vast
De door de Buitenring verbeterde bereikbaarheid
wordt gehouden aan het robuuste casco van de
van de Oostflank biedt een unieke kans om de
schildersLIJST.
economische structuur van de hele regio te versterken. Het Ambitiedocument en Koerskompas zet in op herstructurering van bestaande bedrijfskavels tot duurzame werklocaties met hogere werkgelegenheid en toegevoegde waarde (minimaal 25 fte. per ha), passend bij de regionale ambitie om als regio te groeien en sterke schouders aan te trekken. Daarnaast stelt het ambitiedocument dat ruimte kan worden geboden aan grootschalige bedrijvigheid (als netto toevoeging op de bestaande economische structuur). Kleinschalige bedrijvigheid zou zo veel mogelijk op bestaande terreinen moeten landen. Grootschaligheid zou enkel bij regionale maatschappelijke meerwaarde (link met provinciale verordening om kavels groter dan 5 ha. enkel onder voorwaarden toe te staan) mogen plaats vinden. Dit biedt kansen voor onder andere het sterke en groeiende medtech-cluster, waar ondertussen al 5.100 mensen in de regio voor werken. De verwachting is dat dit cluster in de komende jaren nog verder doorgroeit.
34
HeusschenCopier Landschapskracht | 08.01.26
Hoogspanningsstation | Randvoorwaarde voor
Duurzame energie-opwekking | Kansen voor zon en
economische structuurversterking
wind
De ontwikkeling van een hoogspanningsstation is
Het Koerskompas (juni 2025) stelt dat de
randvoorwaardelijk voor de bedrijfseconomische
energietransitie, circulaire economie en het
ontwikkeling van het gebied. Het betreft een
waterbeheer grote uitdagingen vormen en voor
ontwikkeling van ca. 1 ha. groot met mogelijke
toekomstige ontwikkelingen randvoorwaardelijk
uitbreiding tot ca.4 ha. Het hoogspanningsstation
zijn. In een gebied met een groot ontwikkelpotentieel
is een programmaonderdeel waarvan de mogelijke
en een focus op ‘grootschalige’ bedrijvigheid zou -
locatie in een aantal varianten is verkend. Een
vanuit een gedachte van meervoudig ruimtegebruik
belangrijke voorwaarde is dat de positionering ervan
- het plaatsen van zonnepanelen verplicht moeten
niet ten koste mag gaan van het groene, robuuste
worden gesteld. Ook is de Oostflank zoekgebied
casco. De voorkeurslocatie voldoet aan een aantal
voor windmolens al worden de mogelijkheden
voorwaarden zoals de directe nabijheid van het
sterk ingeperkt door de aanvliegroutes van het
huidige hoogspanningstracé en de mogelijkheid
nabijgelegen NAVO-vliegveld Geilenkirchen.
het hoogspanningsstation vanuit verschillende zijden te koppelen aan de bestaande en toekomstige netwerken in het gebied.
‘Een hoogspanningsstation is randvoorwaardelijk voor de economische structuurversterking van de Oostflank’
08.01.26 | HeusschenCopier Landschapskracht
35
Het schildersDOEK van de Gebiedsvisie krijgt een
Bij de ontwikkeling van grootschalige
overwegend bedrijfseconomische invulling die
bedrijfsvestigingen is de Handreiking Clusters
inspeelt op de behoeften van de tijd én de logica van
Grootschalige bedrijfsvestigingen (2024) relevant
de plek. Een grootschalige, toeristisch-recreatieve
waarvan de acht kernopgaven raken aan de
invulling zoals in het verleden is voorgesteld op het
verschillende waarden van omgevingskwaliteit en
terrein van Mourik is daarmee van de baan. Wel geeft
de thematieken die spelen binnen de Oostflank.
de gebiedsindeling van een oostelijk en westelijk
Initiatiefnemers in het gebied moeten worden
deel ten opzichte van de Buitenring aanleiding voor
aangespoord om aan te tonen hoe een goede
differentiatie in gebiedsprofilering. Aan de oostzijde
ruimtelijke ordening wordt nagestreefd. Zij moeten
ligt – gezien de perifere en wat geïsoleerde ligging
worden verplicht een beeldkwaliteitsplan (met
een grootschalige werklocatie meer voor de hand.
aandacht voor landschappelijke inpassing gebaseerd
De westzijde geeft aanleiding voor een toeristisch-
op voorliggende visie) op te stellen met aandacht voor
recreatieve programmering, in aansluiting op het
onderstaande 8 punten.
Schutterspark en de Brunssummerheide. 1.
Multimodale bereikbaarheid (Belevingswaarde, Gebruikswaarde & Toekomstwaarde)
2.
Inpassing stedelijke context (Belevingswaarde & Gebruikswaarde)
3.
Verblijfskwaliteit en gezondheid (Belevingswaarde)
4.
Circulariteit, duurzaam en energietransitie (Gebruikswaarde & Toekomstwaarde
5.
Ruimtegebrek: boven- en ondergrond (Gebruikswaarde & Toekomstwaarde)
6.
Veranderende ruimtevraag (Gebruikswaarde & Toekomstwaarde)
7.
Klimaatadaptatie (Belevingswaarde & Toekomstwaarde)
8.
Natuurinclusiviteit (Belevingswaarde & Toekomstwaarde
36
HeusschenCopier Landschapskracht | 08.01.26
Voorkeurslocatie hoogspanningsstation
Bouwberg Ora et Labora
Mourik
Ganzepool
Hendrik
USAG
NAVO
NAVO JFC-Brunssum
P
08.01.26 | HeusschenCopier Landschapskracht
37
6. No-regret maatregelen
38
HeusschenCopier Landschapskracht | 08.01.26
Vanuit de Gebiedsvisie kunnen een aantal no-
de ontwikkelrichting van dit gebied. De casco-
regret maatregelen worden benoemd die te
benadering van voorliggende Gebiedsvisie biedt
allen tijde van grote meerwaarde en betekenis
de gemeente de mogelijkheid in te spelen op
zijn voor de ontwikkeling van de Oostflank,
veranderende omstandigheden en de uiteenlopende
Brunssum én de regio. Deze no-regret maatregelen
belangen in samenhang en balans samen te laten
zijn van grote betekenis voor het versterken
komen.
van de omgevingskwaliteit (belevingswaarde, gebruikswaarde en toekomstwaarde), dienen
Deze dynamieken maken de ruimtelijke en
uiteenlopende doelen en bieden grote
economische ontwikkelingen binnen de
maatschappelijke meerwaarden. De Gemeente
Oostflank onzeker. Gemeente Brunssum is
Brunssum spant zich in om de in dit hoofdstuk
gebaat bij het voorkomen van een status quo van
beschreven no-regret maatregelen tot ontwikkeling te
de huidige situatie. Met het benoemen van no-
brengen en spreekt de ambitie uit om tot versterking
regret maatregelen wordt prioriteit gegeven aan
van het casco (schilderijLIJST) te komen, ook
deelopgaven en -gebieden binnen de Oostflank.
wanneer de ontwikkeling van het schildersDOEK op zich laat wachten.
1. Doorwaadbaar gebied
Dynamieken
De schilderijLIJST gevormd door het groenblauwe
Een tweetal dynamieken zijn van sterke invloed op de
het uitwerken en tot uitvoering brengen van de
ontwikkeling van de Oostflank. Enerzijds betreft dit
schilderijLIJST kan het stedelijk woongebied van
het stikstofvraagstuk dat een grote beperking oplegt
Brunssum op aantrekkelijke en uitnodigende wijze
aan gebouwde ontwikkelingen in de nabijheid van
ecologisch en recreatief in verbinding worden
Natura 2000-gebieden. In december 2024 besloot de
gebracht met de grotere natuurgebieden rondom
Raad van State de mogelijkheid van intern salderen
de Oostflank. De schilderijLIJST maakt het gebied
met stikstofrechten aan banden te leggen. Sinds deze
ecologisch en recreatief doorwaadbaar en draagt
uitspraak is intern salderen alleen toegestaan als
daarmee bij aan doelen van de Provincie Limburg
wordt voldaan aan het ‘additionaliteitsvereiste’. Dat
om met nieuwe natuurverbindingen bestaande
betekent dat je moet aantonen dat de stikstofruimte
natuurnetwerken beter aan elkaar te koppelen.
casco is op zichzelf een no-regret maatregel. Met
van een bestaande activiteit die je wilt veranderen, niet nodig is voor natuurherstel. Hierdoor wordt
Ook draagt de schilderijLIJST bij aan uiteenlopende
het moeilijker om een natuurvergunning te krijgen
doelstellingen uit het Koerskompas zoals het
voor activiteiten die stikstofneerslag veroorzaken in
bevorderen van een gezonde leefomgeving, het
Natura 2000-gebieden.
stimuleren van gezond gedrag en een actieve levensstijl en het stimuleren van sociale interactie.
Ook de ontwikkeling van de NAVO in Brunssum is
Ook stelt het Koerskompas dat een sterke
een dynamiek die onduidelijkheid met zich mee
ruimtelijke structuur bijdraagt aan een hoge
brengt. Er is de Gemeente Brunssum veel aan gelegen
kwaliteit van leven, economische groei stimuleert
om de NAVO-kazerne in Brunssum te behouden.
en de aantrekkingskracht van Brunssum vergroot.
Realiteit is dat internationale en nationale belangen
Een sterke ruimtelijke structuur biedt dus grote
zwaarder kunnen wegen dan lokale belangen bij
maatschappelijke meerwaarden.
08.01.26 | HeusschenCopier Landschapskracht
39
2. Ecoduct over de N300 Het ecoduct over de Buitenring (N300) is een noregret maatregel van grote betekenis. Het ecoduct legt de verbinding tussen het stedelijk gebied van Brunssum met het aangrenzende Schutterspark en de Schinveldse Bossen en Teverener Heide, een verbinding die reeds voor de komst van de Buitenring slecht was maar met de komst volledig verdwenen. Het ecoduct over de N300 is van grote symbolische betekenis voor Brunssum als aantrekkelijke woon- en werkomgeving in het groen. Het ecoduct met in het verlengde een robuuste groenstructuur in de richting van de Schinveldse Bossen maakt het mogelijk voor mens en dier de Oostflank te doorkruisen met aan de noordwest zijde bedrijventerrein Bouwberg en de zuidoostzijde het USAG- en Mourik-terrein. De bestaande Natuurbrug Feldbiss ligt op 2.5km ten zuiden van het beoogde nieuwe ecoduct en vormt de verbinding tussen de Brunssummerheide en Teverener Heide. Dit ecoduct heeft een breedte van 50m en een overspanning van ca. 21m. Het ecoduct wordt veelvuldig gebruikt door uiteenlopende doelsoorten waarmee de gebruikswaarde ervan hoog is. De belevingswaarde echter blijft sterk achter. De verschijningsvorm is ingetogen, doelmatig en sober. De weggebruiker wordt zich hier niet bewust van het passeren van het ecoduct. Het nieuw beoogde ecoduct vormt een belangrijke ontbrekende schakel in het robuuste, groenblauwe casco.
Met extra aandacht voor vormgeving en esthetiek krijgt dit ecoduct een hoge symbool- en icoonwaarde, mogelijk afwijkend op de vormtaal van de andere kunstwerken langs de Buitenring.
Inspirerende voorbeelden zijn er te over. Als onderdeel van het terreinbezoek aan Greenport Venlo is ook ecoduct Klavertje 4 bezocht. Dit ecoduct van slechts 24m breed en een overspanning van 50m combineert een ecopassage met een recreatieve fietsroute in beide richtingen. Ook dit ecoduct kent een ingetogen vormgeving en heeft een sterker landschappelijk karakter dan Natuurbrug Feldbiss. Een klassiek voorbeeld van een ecoduct met hoge symbool- en icoonwaarde is Wildwissel Woeste Hoeve tussen Apeldoorn en Arnhem, één van ‘s lands oudste ecoducten (ontworpen door architect Wim Snieder) in het Veluwe-gebied. Dit ecoduct geeft de weggebruiker een sterk gevoel van ‘bewegen door de natuur’.
40
HeusschenCopier Landschapskracht | 08.01.26
‘De gebruikswaarde van Natuurbrug Feldbiss is hoog, de belevingswaarde blijft echter sterk achter.’ Natuurbrug Feldbiss, Brunssummerheide
‘Wildwissel Woeste Hoeve is met veel aandacht voor esthetiek vorm gegeven en heeft de verschijningsvorm van een tunnel’
Wildwissel Woeste Hoeve, Veluwe
‘Ecoduct Klavertje 4 in Greenport Venlo is van beperkte omvang en combineert een ecopassage met een recreatieve routestructuur.’
Ecoduct Klavertje 4, Greenport Venlo
41
3. Inpassing Buitenring als entree De Buitenring is een levensader voor de regio Parkstad. Met een totaal tracé van ca. 26 km. is de Buitenring onderdeel van de Ring Parkstad. Vanaf de oplevering van de Buitenring in 2018 is het tracédeel door de Oostflank van Brunssum een dissonant in een verder kwalitatief ingepast infrastructureel werk. Over een lengte van ca. 2 km op een totaal tracé van ca. 25km oogt het rommelig en vergeten. Dit straalt af op Brunssum als geheel en op de Buitenring als een kwalitatief ingepast, infrastructureel werk. De oostelijke entree van Brunssum oogt daardoor momenteel weinig herkenbaar en uitnodigend, terwijl hier juist kansen liggen om een aantrekkelijke en groene toegang tot de stad en het omliggende landschap te creëren. Een kwalitatieve inpassing van de Buitenring is daarmee een no-regret maatregel met grote meerwaarde. In termen van omgevingskwaliteit zal het vooral de belevingswaarde van de Oostflank enorm versterken en daarmee de aankomstbeleving van de entree tot Brunssum, het Schutterspark als ook de Oostflank zelf. Het landschappelijk inpassen ervan draagt bij aan de positieve thema’s waarmee Brunssum zich wil associëren: groen- en natuurbeleving en een gezonde woon- en leefomgeving. Een hogere belevingswaarde door een verbeterde ruimtelijke inpassing met ecologische meerwaarden kan ook bijdragen aan een sterker economisch potentieel.
Voor de initiatiefnemer is het aantrekkelijker te investeren in een gebied dat ruimtelijk en landschappelijk beschouwd ‘op orde is’ dan in het niemandsland dat het gebied nu is. Een verdere uitwerking van deze no-regret maatregel moet antwoorden geven op vragen als: wat is de dimensionering van de inpassingszone aan weerszijden van de Buitenring, welk natuurbeeld wordt daarbij nagestreefd en hoe om te gaan met percelen en opstallen van derden?
42
HeusschenCopier Landschapskracht | 08.01.26
‘De belevingswaarde vanaf de Buitenring is hoog waar deze de Brunssummerheide doorsnijdt‘ Buitenring Parkstad Limburg ter hoogte van de Brunssummerheide
‘Natuurbrug Feldbiss verbindt de natuurgebieden aan weerszijden van de Buitenring’ Natuurbrug Feldbiss, Brunssummerheide
‘Inspiratie voor een aantrekkelijke, robuuste en landschappelijke inpassing is te vinden direct ten zuiden van de Oostflank‘ Buitenring Parkstad Limburg ter hoogte van de Brunssummerheide 43
4. Poort tot Brunssummerheide De Poort tot de Brunssummerheide betreft het
genoemde investeringen. De ontwikkeling van de
gebied aan de Rimburgerweg. Met de ontkluizing
Poort tot de Brunssummerheide is daarmee een
van de Roode Beek over een lengte van ca. 300 m.
no-regret maatregel waarmee invulling kan worden
en de natuurontwikkeling hierlangs is een mooie
gegeven aan de tot op heden gebrekkige relatie tussen
stap gemaakt in het verbinden van het Schutterspark
Brunssum en de Brunssummerheide.
met de Brunssummerheide. Hier is een stuk van de mijnsteenberg afgegraven om ruimte te maken voor
De ontwikkeling van dit gebied tot Poort kan
natuurherstel en recreatiepaden. Onderdeel van de
gefaseerd tot stand komen. Het gemeentelijk voorstel
ontwikkeling was ook de aanleg van een verkeersbrug
om de huidige losliggende parkeerplaatsen in de
(Ganzepool) over de ecologische verbinding. Bij
noordrand van de Brunssummerheide samen te
elkaar opgeteld een flinke investering maar het
brengen naar één locatie aan de Rimburgerweg
resultaat mag er wezen.
is goed. De wijze waarop en de exacte locatie hiervoor is onderdeel van onderzoek. Dit roept
Helaas echter, stuit de recreant ter hoogte
bijvoorbeeld de vraag op of gebruik gemaakt kan
van de Rimburgerweg momenteel op een
worden van bestaande parkeervoorzieningen
aantal bedrijfspanden die het contact met de
t.b.v. het Eisenhower Hotel (als onderdeel van het
Brunssummerheide in de weg staan. Het uitplaatsen
International Conference Centre van JFC (NAVO)) en
van deze bedrijfsgebouwen en het herontwikkelen
lunchcafé Triade 44 (Zorggroep Triade).
van het gebied tot een ‘formele’ poort tot de Brunssummerheide doet recht aan de eerder
44
HeusschenCopier Landschapskracht | 08.01.26
Kalmthoudse Heide (BE)
‘Op de Kalmthoutse Heide zijn parkeerplaatsen met zorg ontworpen en opgenomen in het groen’
Kalmthoudse Heide (BE)
‘Een hotel en uitspanning markeren één van de poorten tot de Kalmthoutse Heide‘
Kalmthoudse Heide (BE) 45
Het advies is om voor deze poort tot de
Het bestuderen van inspirerende voorbeelden helpt
Brunssummerheide een gebiedsontwikkeling/-
bij het ontwikkelen van een visie op de poort tot de
proces op gang te brengen waarin mogelijkheden
Brunssummerheide. Een inspirerend voorbeeld is
en ambitie samen met stakeholders in het gebied
de Kalmthoutse Heide nabij Antwerpen (BE). Met
worden verkend. Daarbij moet worden ingezet op
zorg ontworpen parkeerplekken in het groen - ook
kwaliteit. Goede voorbeelden van kwalitatieve entrees
voor campers en paarden - dragen sterk bij aan
tot natuurparken laten zien dat een ‘poort’ meer
een aantrekkelijke aankomstbeleving. Een van de
behoeft dan een parkeerplaats en een pad naar het
parkeerplekken is gekoppeld aan een bestaande
natuurgebied. Een kwalitatieve aankomstbeleving,
uitspanning waar enkele jaren geleden ook een hotel
doordachte routing en programmering van het
is ontwikkeld.
gebied/de plek dragen bij aan een gevoel van ‘hier kom ik terug’. In termen van omgevingskwaliteit
Een ander goed voorbeeld is de poort tot de Mechelse
betreft deze no-regret maatregel de versterking
Heide als onderdeel van Nationaal Park Hoge
van zowel de belevingswaarde, gebruikswaarde als
Kempen (BE). Hier markeert een grote parkeerplaats
toekomstwaarde.
in de bosrand - tevens gekoppeld aan een uitspanning - de entree tot een mooi natuurgebied. Vanaf de
M.b.t. de aankomstbeleving dient wel beseft te
parkeerplaats wordt de bezoeker op heldere wijze
worden dat de Poort tot de Brunssummerheide niet
geleidt naar het natuurgebied. Een paviljoen waar
ter hoogte van de Rimburgerweg begint maar ter
bezoekers kunnen schuilen of elkaar kunnen
hoogte van de aansluiting van de Ganzepool op de
ontmoeten markeert het begin van een wandeling
Buitenring. Het is hier dat de bezoeker al het gevoel
in het natuurgebied. Een letterlijk ‘poortgebouw’
moet krijgen van een positieve beleving van zijn
markeert de entree tot het heidegebied. Deze twee
omgeving. Daartoe zullen de aangrenzende gebieden
objecten zijn onderdeel van ‘ontwerptaal’ die hier is
aan weerszijden van de Ganzepool (o.a. terrein
ontwikkeld en die bijdraagt aan het onderscheidende
Hendrik en Bontrup) beter ingepast moeten worden.
karakter van deze plek. Ook is goed nagedacht over verschillende doelgroepen. Zo is op korte afstand van de parkeerplaats een waterspeelplek aangebracht voor gezinnen met jonge kinderen. Voor deze doelgroep volstaat een kleine wandeling in het gebied met de mogelijkheid te verpozen op een aangename plek.
46
HeusschenCopier Landschapskracht | 08.01.26
‘Voor de poort tot de Mechelse Heide is een ‘ontwerptaal’ ontwikkeld die bijdraagt aan een kwalitatief en herkenbaar beeld’
Mechelse Heide (BE)
Mechelse Heide (BE)
47
Project Gebiedsvisie Oostflank Brunssum Status Definitief Opdrachtgever Gemeente Brunssum Opdrachtnemer HeusschenCopier Landschapskracht Rijksweg 12 6217 AE Gulpen 0031 (0)43 458 34 37 info@heusschencopier.nl www.heusschencopier.nl Projectteam •
David Borger | Gemeente Brunssum - Projectleider herontwikkeling Oostflank
•
Eric Schreuders | Gemeente Brunssum - Ondersteunend projectleider herontwikkeling Oostflank
•
Kay Bemelen | Gemeente Brunssum - Projectleider gebiedsontwikkeling Oostflank
•
Hiskia Lelieveld | Gemeente Brunssum - Planjurist en strategisch beleidsadviseur fysieke leefomgeving
•
Geert-Loys Jacobs | Gemeente Brunssum - Projectcontroler
•
Daniëlle Philippi | Gemeente Brunssum - Beleidsmedewerker Openbare Ruimte / Natuur (groen en klimaat)
•
Sven Kemps | Gemeente Brunssum - Beleidsmedewerker duurzaamheid en milieu (o.a. RES)
•
Stefan Thomassen | Gemeente Brunssum - Stedenbouwkundige
•
Tim de Beijer | Gemeente Brunssum - Projectleider economie
•
Mathijs de Kleine | Gemeente Brunssum - Planeconoom (extern)
•
Raymond Penders | Gemeente Brunssum - Coördinator Civiele Techniek gemeente Brunssum
•
Ramón Copier | HeusschenCopier Landschapskracht - Landschapsontwerper
•
Evert Sonke | HeusschenCopier Landschapskracht - Stedenbouwkundig ontwerper
•
Auke Wissing | HeusschenCopier Landschapskracht - Stedenbouwkundig ontwerper
Projectnummer 25100 Datum 08.01.2026 Beeldmateriaal Het in dit document opgenomen beeldmateriaal mag alleen worden gedeeld met derden indien hiervoor door HeusschenCopier vooraf toestemming is verleend, en alleen onder vermelding van naam en/of logo van HeusschenCopier. Bij publicatie door opdrachtgever of door derden dienen naam en/of logo te worden vermeld.