Agendabundel

binnen de regio gebeurt aan het versterken van mentale gezondheid. En

opgave, Regiodealgelden en dergelijke. Ook is er inzet mogelijk vanuit het sociaal

vervolgens hoe we dit sterker kunnen verbinden met inzet binnen de andere

domein en de zorg die bijdragen aan de opgave van Zuid-Limburg en de

pijlers. Ook hier vindt inzet regionaal en lokaal plaats vanuit GALA mentale

ambities in het regionaal gezondheidsbeleid. Deze organisaties hebben weer

gezondheid en mogelijk vanuit IZA met transformatiegelden voor het trans­­

een andere financieringsstroom (Wlz, Wmo), veelal ook vanuit een subsidie-

formatieplan mentale gezondheid waarbij ook een begroting sociaal domein

relatie met de gemeente.

Regionaal Gezondheidsbeleid Zuid-Limburg 2025-2030

47

03 Randvoorwaarden

3.3 Burgerbetrokkenheid ‘Met “burgerbetrokkenheid” wordt de actieve deelname van individuen aan publieke besluitvormingsprocessen bedoeld die van invloed zijn op hun persoonlijke en collectieve belangen’ (Movisie). Burgerparticipatie of burgerbetrokkenheid is een manier om burgers te laten participeren aan het beleid van de overheid (in dit geval de gemeente) of organisatie. Het gaat erom dat burgers zeggenschap krijgen over hun leefomgeving of de situatie waarin ze verkeren, waardoor er actief burgerschap en verantwoordelijkheid(sbesef) ontstaat. Daarmee creëer je tweerichtingsverkeer tussen overheid en burgers waar dat tot voor kort vooral eenrichtingsverkeer was. Burgers voelen zich meer gehoord en er ontstaat een actieve invulling van de representatieve democratie. Steeds meer gemeenten zijn hiermee bezig en ook de gemeentelijke adviesraden sociaal domein stimuleren deze ontwikkeling. Dat betekent nog niet dat dit proces vlekkeloos verloopt of dat burgerbetrokkenheid een duidelijke invulling krijgt. Er zijn nog genoeg valkuilen en hindernissen te overwinnen. Denk bijvoorbeeld aan de verhouding tussen burgerbetrokkenheid en de verantwoordelijkheid van de gemeenteraad. Of de vraag of actieve burgers voldoende representatief zijn voor de bewoners namens wie zij zeggen te spreken. Of de financiering van wijkprojecten die door burgers worden aangedragen.

En überhaupt de relatie tot het beleid van de gemeente dat wellicht in de wielen gereden wordt door burgerinitiatieven. Kortom, genoeg vragen, maar het staat buiten kijf dat de Zuid-Limburgse gemeenten de noodzaak van burgerbetrokkenheid zien en daar volop mee experimenteren. In deze nota ondersteunen we deze ontwikkeling van ganser harte vanwege drie hoofdargumenten.

• Ten eerste omdat gezondheid een verantwoordelijkheid is die mensen zelf dragen en waarover mensen ook zo lang en goed mogelijk regie willen houden (ook als er hulp en ondersteuning nodig is). Dat komt voort uit het concept van Positieve Gezondheid, waarbij zingeving, veerkracht en optimaal functioneren centraal staan.

• Ten tweede omdat burgers ideeën hebben over de inrichting van hun sociale en fysieke leefomgeving en daar ook invulling aan willen geven die past bij hun ervaring en beleving van hun buurt of wijk.

• Ten derde omdat gemeenten baat hebben bij de inzet van burgers in hun wijk en daar gebruik van kunnen maken. Het creëert eigenaarschap en zorgt voor ontmoeting, wat de leefbaarheid en gezondheid ten goede komt.

Regionaal Gezondheidsbeleid Zuid-Limburg 2025-2030

48

03 Randvoorwaarden

3.4 Communicatie We kunnen de trend van langjarige gezondheidsachterstanden niet alleen doorbreken, dat moeten we doen met het hele maatschappelijke veld en met inwoners. De afgelopen beleidsperiode hebben we daar grote stappen in gezet, er is een groot betrokken maatschappelijk veld dat gezondheid en het doorbreken van gezondheidsachterstanden inmiddels hoog op de agenda heeft staan. Gezondheid nu, voor later! richt zich vooral op de (landelijke en provinciale) overheid, gemeenten, GGD en zorg- en welzijnsorganisaties. Dit is dan ook de doelgroep van de communicatie over deze nota. Om Gezondheid nu, voor later! bekend te maken bij betrokken partijen en inwoners van Zuid-Limburg maken we gebruik van diverse relevante communicatiekanalen. Ook de lokale kanalen van de verschillende gemeenten. Ons doel is de urgentie van de problematiek helder krijgen en draagvlak te genereren voor de ambities van deze nota.

Regionaal Gezondheidsbeleid Zuid-Limburg 2025-2030

49

03 Randvoorwaarden

3.5 Monitoring en evaluatie 2025-2030 We sluiten aan bij bestaande landelijke en regionale plannen voor monitoring van de GGD Zuid-Limburg (Gezondheidsmonitor Jeugd, Jongvolwassenen, Volwassenen en Ouderen), het programma Trendbreuk, Regioplan Zuid-Limburg (IZA) en de GALA-uitvoeringsplannen. De monitoring en evaluatie van aanpakken en interventies blijven gehandhaafd. We maken daarbij gebruik van de expertise, netwerken en kennisontwikkeling binnen AWPG Mosa. De GGD Zuid-Limburg brengt systematisch de gezondheid van inwoners in kaart en deelt de resultaten via de Gezondheidsatlas. Vanuit deze wettelijke taak houdt de GGD Zuid-Limburg gemeenten periodiek op de hoogte van nieuwe ontwikkelingen en trends, specifiek ook toegespitst op de pijlers die centraal staan in het regionaal gezondheidsbeleid. Aanvullend is inzicht in het proces van belang om na te gaan in hoeverre de doelstellingen uit het regionaal gezondheidsbeleid worden behaald. Waar nodig wordt bijgestuurd. Voor de nota staat een tussenevaluatie gepland in 2028. Met deze tussenevaluatie kunnen gemeenten goed volgen hoe de beleidsuitgangspunten per onderdeel uitwerking vinden. Deze tussenevaluatie laat de stappen zien die in het proces gezet zijn. Deze informatie wordt aangevuld met gegevens uit de Gezondheidsmonitors. Op basis van deze evaluatiegegevens worden doelen bijgesteld.

Regionaal Gezondheidsbeleid Zuid-Limburg 2025-2030

50

Begrippenlijst Health in All Policies: gezondheid centraal in het beleid van alle domeinen. Gezondheid wordt beïnvloed door diverse factoren die zich grotendeels buiten het domein van gezondheid en zorg bevinden. Voor het oplossen van actuele

Regionale GALA-plannen:

• Welzijn op Recept: het mentale welbevinden bevorderen van mensen met

psychosociale problematiek waar geen medische behandeling aangewezen

gezondheidsvraagstukken, zoals het verminderen van gezondheidsachter­

is en een verbinding leggen via de eerstelijns zorg(huisartsen) met bestaande

standen of het inrichten van een gezonde leefomgeving, spelen maat­­­

interventies in het sociaal domein door gebruik te maken van een

schappelijke determinanten van gezondheid een sleutelrol. Het gaat dan

welzijnscoach.

bijvoorbeeld om voldoende en stabiel inkomen, passende scholing of een goed

Regionale afstemming over voldoende aanbod van welzijnscoaches,

geïsoleerd huis. Dit gegeven vraagt om (samenhangend) beleid waarin

opleiding van de welzijnscoaches en aansluiting bij huisartspraktijken.

doelstellingen op het gebied van gezondheid en doelstellingen van andere domeinen elkaar versterken.

• Gecombineerde Leefstijl Interventie (GLI): preventie van overgewicht bij volwassenen. Met een GLI (zoals Healthy life) de fysieke en mentale

gezondheid alsmede de zelfregie, zelfredzaamheid en participatie bij Health with All Policies: met als betekenis dat het domein van gezondheid samenwerkt met andere domeinen, elke domein behoudt zijn eigen prioriteiten en hoofddoel.

deelnemers bevorderen waardoor de kwaliteit van leven toeneemt.

• Ketenaanpak Valpreventie: is voor thuiswonende ouderen van 65 jaar of ouder die meer risico lopen op vallen.

Er zijn erkende beweeginterventies ingekocht door het sociaal domein die zich Health for All Policies: concept dat de wederkerige relatie tussen gezondheids­ domeinen en andere beleidsterreinen aangeeft. De gezondheids­sector laat zien hoe gezondheid kan bijdragen aan doelen van andere domeinen

richten op het verkleinen van het risico op vallen.

• Eén tegen Eenzaamheid: regionale samenwerking via onderlinge kennisdeling. Daarvoor worden inspirerende lokale voorbeelden, ervaringen en beoogde

doelgroepen gedeeld. Het delen van ervaring en kennis over wat werkt, draagt bij aan regionale samenhang.

Regionaal Gezondheidsbeleid Zuid-Limburg 2025-2030

51

• Gezonde Leefomgeving: via regionale kennissessies en workshops een

bijdrage leveren om alle inwoners van Zuid-Limburg een gezonde, groene en veilige leefomgeving te bieden. Die omgeving beschermt hen tegen de impact van negatieve milieueffecten op gezondheid en uitnodigt tot gezond gedrag. Gemeenten worden met kennis ondersteund om zo gezondheid een volwaardige plaats te geven in de fysieke leefomgeving.  

Vaccinatie Expertise Centrum (VEC): een van de speerpunten binnen Versterking van Infectieziektebestrijding en Pandemische paraatheid (VIP) is het ontwikkelen van een VEC binnen de regio Zuid-Limburg. Een centrum waarin vaccinatie-expertise wordt gebundeld en voorzieningen worden gecreëerd om laagdrempelige en beter toegankelijk inwoners in staat te stellen zich te laten vaccineren.

Regionaal Gezondheidsbeleid Zuid-Limburg 2025-2030

52

Bronnen Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA)

Handreiking voor gemeenten en GGD, werken aan mentale gezondheid in lokaal beleid, Trimbos 2023

Burgerbetrokkenheid Hervormingsagenda Jeugd 2023-2028 De preventieve kracht van sport, bewegen, voeding en cultuur Initiatiefwet Integrale Suïcidepreventie Definitie mentale gezondheid, Trimbos 2024 Kamerbrief aanbieding RIVM Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2024 Factsheet Aanpak mentale gezondheid: Van ons allemaal Kennisbeeld “Health in All Policies”: verkenning vanuit internationaal, nationaal en Factsheet mentale gezondheid: gedurende levensloop

lokaal perspectief

GALA: gezamenlijke inzet op een gezonde generatie, VNG. 6 februari 2023

Landelijke nota gezondheidsbeleid 2020-2024: Gezondheid breed op de agenda

GGD Zuid-Limburg. www.Gezondheidsatlaszl.nl

Nieuwe campagne ‘Praat vandaag over morgen’

GGD Zuid-Limburg werkt aan gezond en actief leven. Meerjarenbeleidsplan

Omgevingsdienst Zuid-Limburg

2024-2027. Deel A Inhoudelijke toelichting. 14 juli 2023 Omgevingswet Handreiking Gezonde gemeente Omgevingswet, Regels over gezonde leefomgeving in Omgevingswet

Regionaal Gezondheidsbeleid Zuid-Limburg 2025-2030

53

Regiobeeld Zuid-Limburg 2023, 1 juli 2023

Zuid Springt eruit. Zuid-Limburg zet nieuwe trend in gezondheid. Nota Gezondheidsbeleid Zuid-Limburg 2020-2023

Regioplan Zuid-Limburg 2023, Samen voor een gezond en goed leven in Zuid-Limburg, 11 december 2023 RIVM: Impactvolle determinanten van gezondheid RIVM Factsheet: De invloed van de fysieke leefomgeving op gezond gedrag Sociale agenda Provincie Limburg Trendbreuk Zuid-Limburg, Werkplan 2024-2026, De trend is gezet Visiedocument Gezond Leven 2025 MUMC+ VNG Samenwerken aan een gezonde leefomgeving Voorbeelden initiatieven samenwerking zorg- sport/bewegen Voortgangsrapportages Trendbreuk Wet publieke gezondheid

Regionaal Gezondheidsbeleid Zuid-Limburg 2025-2030

54

Regionaal Gezondheidsbeleid Zuid-Limburg 2025-2030

55

Vragen? communicatie@ggdzl.nl

Raadsvoorstel Collegeverg. d.d. : 24 juni 2025 Zaaknummer : 202481248 Afdeling opsteller : Maatschappelijke ontwikkeling Bereikbaar onder : 06 13431369, inge.tuin@brunssum.nl Portefeuillehouder : Jaimy van Dijk Raadsvergadering d.d. : 16 september 2025 Uiterlijke datum : Niet van toepassing Aan de raad, 1. Onderwerp Regionaal gezondheidsbeleid 2025-2030 "Gezondheid nu, voor later!" 2. Uitgangssituatie (WAAROM?) a. Aanleiding Gemeenten hebben de wettelijke plicht om gezondheidsbeleid te ontwikkelen en te voeren. De 16 gemeenten in Zuid-Limburg doen dit al meer dan vijftien jaar gezamenlijk op regionaal niveau. Begin 2024 zijn de gemeenten, samen met de GGD, gestart met het proces om te komen tot het nu voorliggende nieuwe regionaal gezondheidsbeleid voor de periode 2025-2030, getiteld ‘Gezondheid nu, voor later!’ In het proces zijn de vele ontwikkelingen binnen het gezondheidsbeleid meegenomen en zijn de Gemeentelijke Regiegroep Gezond Zuid-Limburg, de Stuurgroep Trendbreuk en de adviesraden sociaal domein van alle Zuid-Limburgse gemeenten betrokken geweest. We hebben in Zuid-Limburg de ambitie om 25% van de gezondheidsachterstanden ten opzichte van Nederland in 2030 in te lopen. Dat is een enorme opgave, we zijn er nog niet. Uit recente monitorresultaten van de GGD blijkt dat de achterstanden nog niet zijn afgenomen.

Dat betekent niet dat de gezamenlijke inspanningen van de gemeenten en vele organisaties zinloos zijn. Er zijn genoeg voorbeelden dat we de afgelopen periode veel hebben bereikt en goede stappen hebben gezet. Het laat wel zien dat gezondheidsachterstand een hardnekkig probleem is in de regio en gezondheidsverbetering nóg meer inspanning en bewustwording en een langjarige investering vraagt. In het nieuwe gezondheidsbeleid gaan we dan ook nadrukkelijk door op de ingeslagen weg en continueren we de Trendbreukaanpak. Gelet op de uitdagingen waar de regio voor staat, verbreden we onze focus: we willen niet alleen dat kinderen gezond opgroeien en gelijke kansen krijgen, maar ook dat inwoners gezond blijven, zowel fysiek als geestelijk. En dat zij hierin worden gestimuleerd door hun leefomgeving. Daarmee kent dit herijkte gezondheidsbeleid 4 pijlers: 1. Gezond Opgroeien 2. Gezond Blijven 3. Gezonde Geest 4. Gezonde Leefomgeving 3. Gewenste situatie (WAT? a. Wat willen we bereiken? Door in te stemmen met het definitieve concept Regionaal Gezondheidsbeleid 2025-2030 ‘Gezondheid nu voor later!’ voldoen we aan onze wettelijke verplichting en beschikken we over een richtinggevend document voor het gemeentelijke gezondheidsbeleid vanuit een integrale visie op gezondheid. Hiermee

beogen we als Zuid-Limburgse gemeenten de gezondheidsachterstand ten opzichte van het Nederlands gemiddelde in te lopen. We realiseren een trendbreukaanpak voor de eerste levensfasen conform het plan van aanpak trendbreuk en concrete inzet op preventie en gezondheidsbevordering rond gezond blijven. Ook stimuleren we ‘health in all policies’ waardoor de aandacht voor fysieke en mentale gezondheid in alle beleidsvelden een plek heeft. b. Kaders 1. eerdere besluitvorming (BBV nr. ) Regionaal gezondheidsbeleid 2020-2023 “Zuid Springt Eruit!” Djuma 942349 2. traject tot dusverre - De nota is opgesteld door de regionale werkgroep gezondheidsbeleid, geformeerd uit ambtenaren van de Zuid-Limburgse gemeenten en medewerkers van de GGD; - De Zuid Limburgse adviesraden zijn om advies gevraagd; - De adviesraden zijn uitgenodigd voor een informatiebijeenkomst; - Het AB GGDZL heeft de nota gezien, besproken en min of meer goedgekeurd, vaststelling is aan de raden. Het zou mooi zijn als alle Zuid-Limburgse gemeenten dit ook – zoals gebruikelijk – zoveel mogelijk tegelijk doen, bijvoorbeeld: het voorstel gaat na de meivakantie naar alle 16 colleges van B&W (via alle AB-leden), daarna kan het voorstel voor of direct na de zomer naar de gemeenteraden. 3.

rol/ bevoegdheden college van B en W Ons college heeft ingestemd met de doorgeleiding van dit raadsvoorstel, waarin uw gemeenteraad wordt gevraagd om in te stemmen met het definitieve concept Regionaal Gezondheidsbeleid 2025-20230 "Gezondheid nu, voor later!" en is (mede) verantwoordelijk voor de uitvoering van het gezondheidsbeleid. 4. algemene beleidskaders (landelijk/ provinciaal/ lokaal) Wet publieke gezondheid (Wpg) Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr) 5. past het voorstel in de strategische visie/ relatie met uitvoeringsagenda? Ja, het beleidsplan sluit aan bij de gemeentelijke visie en ambities Samen voor Brunssum 6. relatie met programmabegroting/ financiële gevolgen Dit voorstel heeft géén financiële consequenties. De uitvoering wordt gerealiseerd via reeds bestaande vastgestelde uitvoeringsplannen. De financiering daarvan past binnen de bestaande kaders, waarbij de uitgaven vooralsnog worden gedekt uit GALA/IZA tot en met 2026. De opvolging van GALA/IZA ligt momenteel bij Ministerie van VWS. De verwachting is dat er deels wel structurele middelen richting gemeenten komen. Zodra hierover duidelijkheid is kan een keuze gemaakt worden over de voortzetting van de uitvoering van een aantal onderdelen na 2026.

De GGD Zuid-Limburg is een belangrijke uitvoerder van het regionaal gezondheidsbeleid en een belangrijk gedeelte van de uitvoering wordt dan ook gedekt vanuit de begroting van de GR GGD Zuid-Limburg. Het regionaal gezondheidsbeleid is echter ook een gezamenlijke, regionale opgave. Dankzij o.a. Trendbreuk werken we in de regio op dit punt al geruime tijd samen aan het verbeteren van de gezondheidssituatie van onze inwoners. Dit wil zeggen dat ook andere samenwerkingspartners hun steentje bijdragen. Denk aan bijvoorbeeld de

welzijnspartijen, zorgorganisaties en het onderwijs. Deze organisaties kennen vaak andere financieringsstromen (bv. Onderwijsmiddelen, Wlz, Wmo), soms ook vanuit een subsidierelatie met de gemeente. c. Argumenten en overwegingen 1.1 Gemeenten zijn verplicht, conform artikel 13 uit de Wet publieke gezondheid, binnen twee jaar na openbaarmaking van de landelijke gezondheidsnota een nota gemeentelijk gezondheidsbeleid vast te stellen. Het eerdere regionaal gezondheidsbeleid ‘Zuid Springt Eruit’ had een looptijd tot en met 2023. Het Algemeen Bestuur van de GGD Zuid-Limburg heeft in september 2023 ingestemd met het voorstel om dit met één jaar te verlengen tot en met 2024. Reden hiervoor was de invoering van het Integraal Zorg Akkoord (IZA) en het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA). Dat wil zeggen dat, conform de Wet publieke gezondheid, dit jaar een nieuw regionaal gezondheidsbeleid moet worden vastgesteld. We kiezen met nieuwe regionaal gezondheidsbeleid ‘Gezondheid nu, voor later!’ voor een looptijd van zes jaar (2025 tot en met 2030). Hiermee benadrukken we het duurzame en meerjarige karakter van het regionaal gezondheidsbeleid. Deze termijn sluit ook aan bij de vorige nota, waarin 2030 als streefdatum werd genoemd. Gezondheidsbeleid vraagt immers, zoals we in eerdere versies ook hebben vastgesteld, een lange adem en meerjarige betrokkenheid.

Tot slot kunnen we met het kiezen voor de termijn 20252030 in de toekomst weer in de pas lopen met de termijn van twee jaar na openbaarmaking van het landelijke gezondheidsbeleid. 1.2 Het beleidsplan sluit aan bij de gemeentelijke visie en ambities. Het Regionaal Gezondheidsbeleid 2025-2030 ‘Gezondheid nu, voor later!’ draagt bij aan het realiseren van de ambitie Brunssum uit te bouwen tot een aantrekkelijke en vitale gemeente met een prettig woon-, werk- en leefklimaat. Met het nieuwe gezondheidsbeleid wordt ingezet op preventie, het stimuleren van gezondheidsbewustzijn van kinds af aan en het verbeteren van de mentale en de fysieke gezondheid van al onze burgers. In het regionale gezondheidsbeleid is de positieve gezondheid van inwoners het uitgangspunt. In dit herijkte gezondheidsbeleid wordt gezondheid integraal benaderd, waarbij alle dimensies van positieve gezondheid worden meegenomen. Het gezondheidsbeleid richt zich niet alleen op ziektepreventie door in te zetten op verhoging van de vaccinatiegraad, maar ook op het bevorderen van veerkracht, welzijn en eigen regie voor alle inwoners. Ook benadrukken we in dit regionale gezondheidsbeleid dat de aanwezigheid van groen bijdraagt aan de gezondheid van mensen en dat het belangrijk is dat de ruimtelijke inrichting daarvan getuigt. Verder is ‘Health in all policies’ toegevoegd als uitgangspunt in het gezondheidsbeleid.

Ook zetten we in op beweging en gezonde voeding, o.a. via Gezonde Scholen, een rookvrije start en omgeving voor kinderen, het gezonder maken van de omgeving waarin wordt gesport en waar kinderen veilig buiten kunnen spelen en via leefstijlinterventies voor jong en oud. Programma Trendbreuk Trendbreuk is een gezamenlijke ambitie van vele partijen in Zuid-Limburg, waaronder de gemeenten. Doel hiervan is om in 2030 een kwart van de achterstanden ten opzichte van de rest van Nederland te hebben ingelopen. Met Regionaal Gezondheidsbeleid 2025-2030 ‘Gezondheid nu, voor later!’ gaan we door op deze ingeslagen weg en blijven we onverminderd inzetten op dit doel. Samen maken gemeenten, Provincie, Rijk, GGD en andere maatschappelijke partners langjarig werk van de trendbreuk.

Daarbij blijven we de focus op de jeugd leggen en verbreden we vanuit dit nieuwe gezondheidsbeleid onze focus. We blijven inzetten op bewezen, effectieve interventies, het bundelen van (financiële) middelen en een langjarige domeinoverstijgende samenwerking.

Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en het Integraal Zorg Akkoord (IZA) Het Regionaal Gezondheidsbeleid 2025-2030 ‘Gezondheid nu, voor later!’ sluit aan bij het GALA en het IZA. Beide akkoorden bieden de kans om de integrale Trendbreukaanpak van de regio te verbreden en te versterken. Het regionaal gezondheidsbeleid staat niet op zichzelf, maar vormt een integraal onderdeel van een breder geheel van akkoorden en afspraken die gericht zijn op het bevorderen van het welzijn en de gezondheid van inwoners van Zuid-Limburg. Een aantal uitvoeringstaken in het nieuwe regionaal gezondheidsbeleid is ook al vastgelegd in de agenda voor de regionale uitvoering van GALA en IZA. Door de verbinding van het regionaal gezondheidsbeleid met de afspraken op basis van GALA en IZA ontstaat een samenhangende en geïntegreerde aanpak van gezondheid en welzijn op lokaal niveau. Dit biedt kansen voor synergie, efficiëntie en effectiviteit in de uitvoering van gemeentelijk beleid en draagt bij aan het realiseren van gezonde en vitale gemeenschappen. Regioplan Zuid-Limburg 2023 Eind 2023 werd het Regiobeeld Zuid-Limburg 2023 gepubliceerd.

Hierin staan de stand van zaken in de regio en de uitdagingen waar onze regio voor staat: het inhalen van de gezondheidsachterstand, de kloof tussen zorgvraag en zorgaanbod, het hoge zorggebruik, de kansenongelijkheid en de noodzaak van het versterken van een (regionale) integrale domeinoverstijgende aanpak. Het Regiobeeld is geconcretiseerd in het Regioplan Zuid-Limburg 2023. Het regioplan richt zich op het bevorderen van de leefbaarheid, economische vitaliteit en sociale cohesie in de regio. Dit plan omvat diverse thema's die nauw verbonden zijn met gezondheid en welzijn en biedt zodoende logische aanknopingspunten voor het gemeentelijke gezondheidsbeleid. Het Regionaal Gezondheidsbeleid 2025-2030 ‘Gezondheid nu, voor later!’ zet in lijn met het regioplan in op het realiseren van een gezonde generatie, een omgeving waarin mensen samen gezond blijven, veerkrachtigere ouderen, preventie gericht op een goede mentale gezondheid en een gezonde leefomgeving.

Opties en keuze Ondanks de enorme opgave op het gebied van gezondheid en het inlopen van achterstanden zien we geen extra financiële ruimte voor investeringen in publieke gezondheid. Er zijn Rijksbezuinigingen aangekondigd op de publieke gezondheid waarbij, naast de bezuinigingen op preventie, met name bij Versterking van Infectieziektebestrijding en Pandemische paraatheid (VIP) minder budget wordt verwacht. Hierdoor is sprake van een forse taakstelling binnen de GGD ZuidLimburg vanaf 2026. Daarnaast zien veel Zuid-Limburgse gemeenten het ‘ravijnjaar’ op zich afkomen en hebben zij te maken met grote financiële vraagstukken.

Hoewel het zorgakkoord met het nieuw aanvullende zorg- en welzijnsakkoord wordt uitgebreid, is nog onduidelijk wat dit op de lange termijn betekent voor de GALA-middelen en het aandeel voor de gemeenten in de IZA-middelen. Wel is duidelijk dat, als deze middelen overgaan naar het gemeentefonds, dit gepaard zal gaan met een bezuiniging van 10%. Het staat buiten kijf dat eventuele financiële beperkingen en bezuinigingen op de publieke gezondheid een remmend effect hebben op het realiseren van de ambities. Om dit risico zoveel mogelijk te beperken, wordt ingezet op verbinding met andere domeinen en het benutten van kansen die er zijn om alternatieve middelen aan te boren. Daarnaast vindt een tussenevaluatie plaats in 2028 waarin ook de financiële ontwikkelingen meegenomen zullen worden en eventueel doelen worden bijgesteld 4. Bijlagen: - Regionaal beleidsnota 2025-2030 (Djuma 202538989)

Het college van burgemeester en wethouders,

Burgemeester

Secretaris

Raadsbesluit Afdeling Registratiekenmerk

: Maatschappelijke ontwikkeling : 202481248

De raad van de gemeente Brunssum, Gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders d.d. 3 juni 2025 afdeling Maatschappelijke ontwikkeling; Gelet op het bepaalde in de Wet gemeenschappelijke regeling (Wgr) en de Wet publieke gezondheid (Wpg). Besluit: 1. In te stemmen met het definitieve concept Regionaal Gezondheidsbeleid 2025-2030 ‘Gezondheid nu voor later!’ Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van 16 september 2025,

De Raad voornoemd,

Voorzitter

Griffier

Uitvoeringsagenda Cultuur 2025-2026 gemeente Brunssum Inhoud 1.

Introductie en leeswijzer ................................................................................................................1

2.

Samenvatting Kadernota Cultuur 2025-2028 .................................................................................1

3.

Monitoring en evaluatie .................................................................................................................2

4.

Doelstellingen en uitvoering ...........................................................................................................2

5.

Uitvoeringskader (financiële inzet) .................................................................................................5

1. Introductie en leeswijzer Deze uitvoeringsagenda is de praktische uitwerking van de Kadernota Cultuur 2025-2028 ‘De verbindende kracht van Cultuur’ van de gemeente Brunssum. In de kadernota staan vier gemeentelijke doelstellingen genoemd. Deze doelstellingen werken we per twee jaar in concrete acties uit in een uitvoeringsprogramma, inclusief bijbehorend budget. Voorliggend uitvoeringsprogramma omvat deze inzet voor periode 2025-2026. In hoofdstuk 2 komen kort de belangrijkste punten uit de kadernota aan bod. In hoofdstuk 3 gaan we verder in op hoe we de kadernota en de uitvoering ervan gedurende de looptijd monitoren en na afloop evalueren. Aan de hand van de monitoring sturen we waar nodig tijdig bij. Mede hierdoor is er ruimte om goed in te kunnen spelen op de actualiteit. Hoofdstuk 4 is de concrete uitwerking van de actiepunten per doelstelling. Hoofdstuk 5 betreft als laatste de financiële inzet.

2. Samenvatting Kadernota Cultuur 2025-2028 We willen bereiken dat meer inwoners actief zijn in de samenleving, hun leven door deelname aan cultuur een grotere betekenis kunnen geven, elkaar ontmoeten via cultuur, en zowel zichzelf individueel als in groeps- of gemeenschapsverband hun talenten verder kunnen ontwikkelen. Het culturele veld in Brunssum dat we in beeld hebben ondersteunen we waar nodig. Bovendien stellen we ons open op ten aanzien van de informele netwerken en cultuur makers die nog niet bij de gemeente bekend zijn bijvoorbeeld op het gebied van breakdance. Prioriteit is het stimuleren van de doorontwikkeling van het aanbod van instellingen, verenigingen en initiatiefnemers en het leggen van verbindingen in het culturele veld. Het doel hiervan is om het aanbod nog meer te laten aansluiten op actuele behoeftes van inwoners en publiek alsook specifieke doelgroepen op te zoeken.

1

3. Monitoring en evaluatie Om ervoor te zorgen dat de doelen behaald worden of tijdig worden bijgesteld op basis van de actualiteiten, vindt per twee jaar monitoring van de uitvoering plaats. De SMART-formulering van de doelen in deze uitvoeringsagenda stelt ons in staat om doelen zowel kwantitatief als kwalitatief te evalueren. Aan het einde van elke uitvoeringsagenda periode (2025-2026 en 2027-2028) kijken we of aan alle acties en doelen is voldaan. Hoewel er bij het opstellen van de kadernota en deze uitvoeringsagenda rekening is gehouden met de interne capaciteit en een daarbij behorende realistische planning, kunnen er altijd interne of externe factoren invloed uitoefenen op de daadwerkelijke haalbaarheid. Deze evaluatie (tussentijds - q4 2026/ q1 2027 - en aan het eind - q4 2028/ qa1 2029) doen we samen met het culturele veld middels een daarvoor ingerichte sessie en bijbehorende enquête. Een uitnodiging zal tijdig via mail en sociale media kanalen aan het culturele veld gestuurd worden.

4. Doelstellingen en uitvoering Doelstelling 1: Bevorderen van het culturele klimaat in Brunssum: professionele instellingen Welke acties in 2025-2026 Voortzetten subsidierelaties met de professionele instellingen, waarbij er in de opdrachtformulering specifiek aandacht blijft voor cultuur. Uitvoeren van een evaluatie Openluchttheater + opstarten onderzoek naar het toekomstbestendiger maken van het theater a.d.h.v. uitkomsten evaluatie Leggen van verbindingen en opstarten programmatische afstemming

Wanneer Doorlopend

Verbinden van verenigingen en initiatiefnemers op het gebied van taal & cultuur met de Bibliotheek.

Opstart in 2025, daarna doorlopend

Opstarten van een overlegorgaan professionele instellingen met gemeente als coördinator.

Opstart in 2025, daarna doorlopend

Q2 2025

Opstart in 2025, daarna doorlopend

Betrokkenen Gemeente Brunssum (beleidsmedewerker Cultuur), SMK Muziek & Dans, Bibliotheek, Openluchttheater Gemeente Brunssum (beleidsmedewerker Cultuur) + n.t.b. externe partner Gmeente Brunssum (beleidsmedewerker Cultuur), Openluchttheater Brunssum, Brikke Oave en mogelijke andere podia/ initiatiefnemers Gemeente Brunssum (cultuurcoach), verenigingen en initiatiefnemers op het gebied van taal & cultuur, Bibliotheek Gemeente Brunssum (beleidsmedewerker Cultuur), SMK Muziek & Dans, Bibliotheek, Openluchttheater Brunssum, PIT Cultuurwijzer, Brikke Oave. Thematisch met andere relevante stakeholders of initiatiefnemers.

Zichtbare resultaten eind 2026 (korte termijn) - Er ontwikkelt zich steeds meer een divers cultuuraanbod dat toegankelijk is voor alle inwoners in Brunssum. - Het cultuuraanbod is beter op elkaar afgestemd doordat partners elkaar weten te vinden.

2

- Er is geëvalueerd hoe het Openluchttheater functioneert en waar nog verbeterpunten zijn (ook op het gebied van faciliteiten en toegankelijkheid), leidend tot een onderzoek naar toekomstbestendigheid. - Er ontstaan meer verbindingen tussen instellingen en het brede culturele veld zoals verenigingen. Zichtbare resultaten eind 2028 (middellange termijn) - Het diverse cultuuraanbod speelt in op thema’s of behoeften in de samenleving en weet ook steeds beter meer inwoners uit Brunssum te bereiken middels nieuw aanbod. Hiervoor zetten o.a. de instelling zich gezamenlijk in. - Het Openluchttheater vaart een onderscheidende artistieke en zakelijke koers. - De professionele instellingen werken op een duurzame manier samen en geven richting aan het cultuuraanbod in Brunssum. Doelstelling 2: Verbinden van het culturele veld onderling, bestaande uit het verenigingsleven, stichtingen, organisaties, podia-accommodaties en culturele initiatiefnemers. Welke acties in 2025-2026 Onderzoeken naar mogelijkheden structurele invulling van de rol van cultuurcoach. Het verbinden van het culturele veld middels het organiseren van een cultuurborrel o.b.v. de behoeften van alle betrokkenen en activiteiten als de Zomer Doe-Week, en in samenwerking met het Huis voor Kunsten Limburg. Tijdelijke omvorming Revolverend Fonds naar Projectregeling.

Een nieuw impuls geven aan het Brunssum Crescendo Muziekakkoord door het ondersteunen van een gezamenlijk evenement. Evaluatie projectregeling Revolverend Fonds en mogelijke vervolgacties. Ondersteuning bieden aan verenigingen, organisaties podia-accommodaties en culturele initiatiefnemers, op een vraaggerichte manier en verenigingen actief wijzen op de ondersteuning via het Huis voor de Kunsten Limburg. Meer zichtbaarheid geven van de platforms Brunssum Beweegt en Ons Brunssum + stimuleren van meer activiteiten die geplaatst worden op deze twee platforms. Interne inzet op PR t.a.v. het culturele veld (o.a. agenda cultuur opnemen in het gemeentelijke kwartaalblad) + samenwerking met afdeling communicatie verbeteren om de drempels van online- en offline communicatie weg te nemen. 3

Wanneer 2026

Betrokkenen Gemeente Brunssum (beleidsmedewerker Cultuur)

Q1

Gemeente Brunssum (cultuurcoach), het culturele veld bestaande uit instellingen, verenigingen, initiatiefnemers, informele netwerken

Jaarlijkse cultuurborrel vanaf 2025 Q2 2025 2025

Q1 2026 Doorlopend

Gemeente Brunssum (beleidsmedewerker Cultuur) Gemeente Brunssum (cultuurcoach), (muziek)Verenigingen Gemeente Brunssum (beleidsmedewerker Cultuur) Gemeente Brunssum (beleidsmedewerker Cultuur en cultuurcoach)

Doorlopend

Gemeente Brunssum (cultuurcoach)

Doorlopend

Gemeente Brunssum (beleidsmedewerker Cultuur, cultuurcoach en medewerkers afdeling communicatie)

Zichtbare resultaten eind 2026 (korte termijn) - De cultuurcoach is een bekend gezicht in het culturele veld en legt verbindingen tussen partners. - Het brede culturele veld weet elkaar beter te verbinden waarbij tijdens de cultuurborrel veel contacten worden gelegd. De projectregeling fungeert als motor voor nieuwe samenwerkingen. - Het cultuuraanbod in Brunssum is beter zichtbaar. - Het culturele veld heeft een aantal vaste aanspreekpunten en ervaart de gemeente als bieder van een luisterend oor en als actieve verbinder. - Het brede culturele veld weet elkaar beter te verbinden. Zichtbare resultaten eind 2028 (middellange termijn) - Wel of niet structurele inbedding cultuurcoach - Het cultuuraanbod is vermeerderd en alle inwoners in Brunssum weten online en fysiek het aanbod beter te vinden, leidend tot meer cultuurbezoek/ andere doelgroepen die cultuur bezoeken. Doelstelling 3: Faciliteren en doorontwikkelen van de mogelijkheden voor inwoners om mee te doen in de samenleving en talenten te bevorderen. Welke acties in 2025-2026 Voortzetten samenwerking/ contact met PIT Cultuurwijzer in lijn met CMK4.

Wanneer 2025-2028

Betrokkenen Gemeente Brunssum (beleidsmedewerker Cultuur en cultuurcoach) PIT Cultuurwijzer Gemeente Brunssum (cultuurcoach), SMK, muziekverenigingen en zangkoren

Organiseren van de Week van de Muziek Q2 2025 waarin de samenwerking wordt opgezocht met het SMK en de muziekverenigingen worden samengebracht. Uitvoering geven aan een onderzoek naar Q3 + Q4 2025 Gemeente Brunssum het in beeld brengen van de informele (cultuurcoach), Stichting cultuurbeoefening in de gemeente VERGE, CMWW, Huis voor de Brunssum. Kunsten Limburg Zichtbare resultaten eind 2026 (korte termijn) - Er is onderzoek gedaan naar de aanwezige informele netwerken in Brunssum, met name jongeren. - Cultuureducatie vindt op een kwalitatieve manier plaats in Brunssum. - Verenigingen treden meer op in Brunssum, o.a. in het Openluchttheater en de Brikke Oave. Ook worden verenigingen uitgelicht tijdens evenementen zoals De Week van de Amateurkunst. Zichtbare resultaten eind 2028 (middellange termijn) - Informele netwerken, met name jongeren, worden nauw betrokken bij het culturele veld in Brunssum (samenwerkingen, projectregeling, kruisbestuiving met instellingen). Doordat nieuwe talenten een podium wordt gegeven, worden ook jongere inwoners van Brunssum als cultuurpubliek aangesproken. - Verenigingen maken een belangrijk deel van de programmering uit van o.a. Openluchttheater en de Brikke Oave. - Cultuureducatie vindt op een kwalitatieve manier plaats op alle primaire scholen in Brunssum, als opmaat naar CmK5 vanaf 2029.

4

Doelstelling 4: Bijdragen aan het creëren van een prettige en gezonde woon- en leefomgeving (goed wonen en leven in Brunssum) vanuit de verbinding met andere beleidsterreinen (cultuur als middel). Welke acties in 2025-2026 Cultuur wordt waar mogelijk verbonden met andere domeinen, integrale manier van samenwerken op specifieke thema’s. Uitvoering project Brief aan mijn Buur.

Wanneer Doorlopend

Cultuur toegankelijk maken voor iedereen inclusie

Doorlopend

Q1 2025

Betrokkenen Gemeente Brunssum (beleidsmedewerker Cultuur en cultuurcoach) Gemeente Brunssum (cultuurcoach, wijkmanager Oost) Gemeente Brunssum, (beleidsmedewerker Cultuur, cultuurcoach en beleidsmedewerker Inclusie)

Zichtbare resultaten eind 2026 (korte termijn) - Op projectmatige basis wordt cultuur steeds meer meegenomen vanuit andere domeinen. Zichtbare resultaten eind 2028 (middellange termijn) - Op structurele basis wordt cultureel steeds meer meegenomen vanuit andere domeinen, waardoor de inbedding van cultuur in de samenleving wordt verstevigd.

5. Uitvoeringskader (financiële inzet) Subsidieregeling Subsidieregeling 5: Cultuur Brunssum 2022

Subsidieregeling 16: Overige Maatschappelijke Verenigingen en Stichtingen Brunssum 2022

Algemene Wet Bestuursrecht

Evenementensubsidie

5

Toelichting Deze waarderingssubsidie is bedoeld voor culturele verenigingen die gevestigd zijn in de gemeente Brunssum. De subsidieverlening op basis van deze regeling betreft een structurele subsidieverlening en wordt per kalenderjaar verleend. Deze subsidieregeling is bedoeld voor het stimuleren van activiteiten in Brunssum die bijdragen aan o.a. het behoud van lokale folklore, (cultuur)historie en tradities in Brunssum. De subsidieverlening op basis van deze regeling betreft een structurele subsidieverlening en wordt per kalenderjaar verleend. Dit budget wordt gebruik voor incidentele subsidiering voor nieuwe initiatieven, die relevant bevonden worden voor de gemeente maar niet in aanmerking komen voor een andere bestaande regeling. Betreft een ander beleidsveld, maar valt wel onder het taakveld Cultuur. Ook evenementen met een culturele insteek kunnen op dit budget aanspraak maken.

Uitrol Doorlopend

Doorlopend

Doorlopend

Doorlopend

Tijdelijke projectregeling (Revolverend Fonds)

6

Deze subsidieregeling is bedoeld voor het stimuleren van culturele activiteiten in Brunssum, met een focus op samenwerking (culturele partners onderling of met een ander beleidsterrein).

2025 – 2026

Kadernota Cultuur 2025-2028

De verbindende kracht van cultuur

Voorwoord Beste inwoners, culturele organisaties, verenigingen en culturele makers van Brunssum, Met trots presenteer ik u de herijkte Kadernota Cultuur 2025-2028 van de gemeente Brunssum, waarin we de koers voor de toekomst van cultuur in onze gemeente vastleggen. Cultuur is van onschatbare waarde voor onze samenleving. Het verbindt, inspireert en draagt bij aan het welzijn van onze inwoners. Tegelijkertijd staat de culturele sector voor grote uitdagingen: de kwetsbaarheid van verenigingen, de vergrijzing van vrijwilligers en de veranderende behoeften van onze inwoners. Deze kadernota heeft als doel het culturele klimaat in onze gemeente te bevorderen door het culturele veld te verbinden. We willen culturele initiatieven beter op elkaar afstemmen en samenwerking tussen instellingen, verenigingen en organisaties versterken. Dit biedt nieuwe kansen voor het behoud en de vernieuwing van ons cultureel aanbod. Daarnaast willen we de mogelijkheden voor onze inwoners om actief deel te nemen aan cultuur verbeteren. Cultuur moet voor iedereen toegankelijk zijn, of het nu gaat om het bezoeken van een voorstelling, deelnemen aan een workshop of zelf creatief aan de slag gaan. We willen iedereen, ongeacht achtergrond of leeftijd, de kans geven om mee te doen en zich uit te drukken. In deze kadernota staat ook het inzetten van cultuur als middel centraal.

Cultuur inzetten als middel draagt bij aan de mentale gezondheid en participatie van onze inwoners of het tegengaan van eenzaamheid. Cultuur is een krachtig instrument om stress te verminderen, zelfexpressie te bevorderen en sociale verbindingen te versterken. Het is mijn overtuiging dat we door samenwerking en innovatie een cultuurbeleid ontwikkelen dat niet alleen het culturele erfgoed respecteert, maar ook ruimte biedt voor nieuwe initiatieven en vormen van cultuurparticipatie. Ik kijk ernaar uit om samen met het culturele veld te werken aan een sterke cultuursector in Brunssum. Met vriendelijke groet, Hugo Janssen Wethouder Cultuur Gemeente Brunssum

Dankwoord We zijn dankbaar voor de betrokkenheid van alle verenigingen, initiatiefnemers, beoefenaars en liefhebbers van cultuur bij deze kadernota. Door met elkaar in gesprek te gaan tijdens diverse participatiesessies zijn bijzondere verbindingen tot stand gekomen en zijn ideeën aangedragen die nuttige input waren voor deze kadernota. Dank aan iedereen die een bijdrage heeft geleverd!

Leeswijzer In hoofdstuk 1 beschrijven we de grote waarde die we als gemeente hechten aan cultuur en wat cultuur betekent voor inwoners. In hoofdstuk 2 lichten we toe welke kunstdisciplines hoofdzakelijk worden beoefend en welke rollen de gemeente inneemt om cultuur te bevorderen. In hoofdstuk 3 komen de faciliteiten die als voedingsbodem dienen voor het culturele veld aan bod. In hoofdstuk 4 wordt beschreven hoe de gemeente de initiatiefnemers in het culturele veld ondersteunt, met daarbij aandacht voor verenigingen, het onderwijs en informele netwerken. Als bijlagen zijn toegevoegd: een overzicht van de uitkomsten van het participatieproces en een compacte weergave van het culturele veld in Brunssum. Kadernota Cultuur 2025-2028

5

foto: Pascal Moors

Inhoud Leeswijzer 3 1. Verankering van cultuur 8 Het kader voor cultuur 9 Kadernota Cultuur 2025-2028 10 De doelen van deze kadernota 11 2. De rol van de gemeente op het gebied van cultuur

13

3. Onze inzet: Aan de slag met cultuur in 2025-2028!

16

1)

Bevorderen van het culturele klimaat

17

2)

Verbinden van het culturele veld

19

3)

Faciliteren en versterken van de mogelijkheden

voor inwoners om mee te doen in de samenleving

en het bevorderen van talentontwikkeling

20

4) Bijdragen aan het creëren van een prettige en gezonde woon- en leefomgeving vanuit verbindingen met andere beleidsterreinen 22 4. Financieel 24 Bijlage 1: Participatietraject 27 Bijlage 2: Overzicht culturele veld 29 Colofon 32

Kadernota Cultuur 2025-2028

7