Raadsinformatiebrief herindelingsontwerp

Gemeenteraad Brummen

Brummen Ons kenmerk Uw kenmerk Onderwerp

: 2 juli 2026 : Z126240/D485429 : : Herindeling Brummen-Rheden: stand van zaken en vervolgproces

Geachte leden van de gemeenteraad, De gemeenten Brummen en Rheden staan aan de vooravond van de volgende fase van het gezamenlijke herindelingstraject. Op 9 juli aanstaande besluit uw raad over het voorstel om het college opdracht te geven gezamenlijk met de gemeente Rheden een herindelingsontwerp te maken. Indien beide gemeenteraden daarmee instemmen, wordt daarmee de eerstvolgende formele stap gezet in de procedure zoals die is voorgeschreven in de Wet algemene regels herindeling (Wet Arhi). Tijdens de behandeling van het raadsvoorstel in het forum van 29 juni jongstleden is uitvoerig gesproken over de functie van het herindelingsontwerp, de rol van communicatie en participatie in de komende fase en de betrokkenheid van de raad bij het vervolgproces. Het college heeft de indruk gekregen dat het behulpzaam kan zijn de plaats van het herindelingsontwerp binnen het totale herindelingstraject nog eens in samenhang te schetsen. Zeker nu de raad sinds de gemeenteraadsverkiezingen voor een belangrijk deel een nieuwe samenstelling heeft gekregen, acht het college dit bovendien een goed moment om de volgende fase van het herindelingstraject in een breder perspectief te plaatsen. Met deze brief wil het college geenszins vooruitlopen op de besluitvorming van uw raad en evenmin een inhoudelijke aanvulling geven op het voorliggende raadsvoorstel.

De brief is uitsluitend bedoeld om – vooruitlopend op de ingelaste bijeenkomst met uw raad op 8 juli aanstaande – de belangrijkste achtergronden van het reeds doorlopen traject, de plaats, functie en inhoud van het herindelingsontwerp en de vervolgstappen in het herindelingstraject nog eens in hun onderlinge samenhang te beschrijven. Daarmee hoopt het college eraan bij te dragen dat de besluitvorming op 9 juli kan plaatsvinden vanuit een gezamenlijk beeld van de fase waarin het herindelingstraject zich momenteel bevindt.

Engelenburgerlaan 31 6971 BV Brummen Postbus 5 6970 AA Brummen Telefoon (0575) 56 82 33 Fax (0575) 56 82 88 E-mail: gemeente@brummen.nl

Z126240/D485429

Blz. 2 van 5

Twee onderzoeksfasen gingen aan dit besluit vooraf Het voorliggende raadsvoorstel staat niet op zichzelf. Daaraan zijn twee omvangrijke onderzoeksfasen voorafgegaan. In fase 1 (2024) stond de vraag centraal welke bestuurlijke toekomst gemeente Brummen de grootste kans biedt om ook op langere termijn de kwaliteit van dienstverlening en voorzieningen voor haar inwoners te kunnen blijven waarborgen. Daarbij is onderzoek gedaan naar verschillende bestuurlijke scenario's, zijn ervaringen van andere gemeenten betrokken, zijn gesprekken gevoerd met alle buurgemeenten, zijn medewerkers van de gemeentelijke organisatie bevraagd en hebben ruim 1.700 inwoners meegedacht over de waarden en belangen die zij belangrijk vonden voor de toekomst van gemeente Brummen. Op basis van de uitkomsten van deze onderzoeksfase heeft de raad unaniem besloten een vervolgonderzoek uit te voeren naar een mogelijke bestuurlijke fusie met of de gemeente Rheden, of de gemeente Zutphen. In fase 2 (2025) zijn vervolgens beide fusievarianten uitgebreid onderzocht. Hiervoor zijn onder meer bureaustudies uitgevoerd, lokale scans opgesteld, herindelingsbeelden ontwikkeld, de financiële gevolgen onderzocht, de effecten voor regionale samenwerkingsverbanden in beeld gebracht en is opnieuw een brede consultatie gehouden onder inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties van de betrokken gemeenten.

Alleen al in gemeente Brummen hebben daarbij 1.728 personen hun mening gegeven. Op basis van alle onderzoeksresultaten heeft de raad uiteindelijk unaniem gekozen voor een bestuurlijke fusie met gemeente Rheden. Zoals bij ieder democratisch besluit waren er ook inwoners en organisaties die zich niet konden vinden in deze uitkomst. In een aantal gevallen richtte die kritiek zich niet alleen op de gemaakte keuze, maar ook op het gevolgde proces en de wijze waarop communicatie en participatie vorm hadden gekregen. Het college begrijpt dat hierover verschillende opvattingen kunnen bestaan. Tegelijkertijd stelt het college vast dat beide onderzoeksfasen zijn uitgevoerd met een brede, representatieve en met de raad afgestemde participatieaanpak en dat de raad op basis daarvan democratische besluiten heeft genomen. Het college constateert bovendien met waardering dat ook partijen die eerder een andere voorkeur hadden voor de bestuurlijke toekomst van gemeente Brummen inmiddels hebben aangegeven de democratisch genomen besluiten te respecteren. Daarbij wordt vooral benadrukt dat inwoners in de komende fase goed betrokken moeten worden bij de verdere vormgeving van de nieuwe gemeente. Daarbij gaat het onder meer om het behoud van de identiteit van de verschillende dorpen en kernen, de nabijheid van het bestuur en de kwaliteit van de dienstverlening en voorzieningen.

Het college onderschrijft het belang daarvan. Daarmee is de huidige fase van het traject wezenlijk anders van aard dan de twee voorgaande onderzoeksfasen. Waar in de eerste twee fasen de vraag centraal stond óf een bestuurlijke fusie voor Brummen de meest toekomstbestendige keuze is en met welke gemeente die fusie het beste kan worden aangegaan, richt de komende fase zich op de vraag hoe de voorgenomen nieuwe gemeente Brummen-Rheden eruit kan komen te zien en hoe die keuze zorgvuldig kan worden onderbouwd in een herindelingsontwerp. De plaats, functie en inhoud van het herindelingsontwerp Inmiddels is bekend dat de gemeenteraad van Rheden op dinsdag 30 juni heeft ingestemd met een vervolg op het fusietraject. Wanneer beide gemeenteraden besluiten het college opdracht te geven

Z126240/D485429

Blz. 3 van 5

een herindelingsontwerp op te stellen, start daarmee de eerste formele stap van de procedure op grond van de Wet Arhi. Het herindelingsontwerp vormt het gezamenlijke ontwerpvoorstel van beide gemeenteraden voor de voorgenomen herindeling. Daarin wordt onderbouwd waarom de herindeling wenselijk en noodzakelijk is, welke meerwaarde zij heeft voor inwoners, bestuur en regio en hoe de nieuwe gemeente eruit kan komen te zien. Het document vormt vervolgens de basis voor de verdere besluitvorming door de provincie, het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en uiteindelijk het parlement. Vanuit die functie is ook de inhoud van het herindelingsontwerp te begrijpen. Het document is nadrukkelijk geen integraal beleidsprogramma voor de nieuwe gemeente, maar een onderbouwd voorstel voor de bestuurlijke herindeling. In hoofdlijnen zal het herindelingsontwerp aandacht besteden aan onder meer: • de aanleiding en noodzaak van de herindeling; • het wenkend perspectief voor de nieuwe gemeente; • de maatschappelijke en bestuurlijke meerwaarde van de herindeling; • de bestuurlijke, organisatorische en financiële uitvoerbaarheid van de herindeling; • de wijze waarop bestuurlijk, maatschappelijk en regionaal draagvlak tot stand is gekomen en is meegewogen; • het vervolgproces richting herindelingsadvies en verdere besluitvorming.

Het herindelingsontwerp beschrijft daarmee vooral de uitgangspunten, de onderbouwing en de richting van de nieuwe gemeente. Het is nadrukkelijk niet bedoeld om vooruitlopend op de mogelijke herindeling al inhoudelijke keuzes voor de toekomstige gemeente vast te leggen. Veel van die keuzes behoren toe aan de gemeenteraad van de nieuwe gemeente, die daarvoor – indien de herindeling uiteindelijk doorgang vindt – een eigen democratisch mandaat krijgt. Daarmee wordt ook duidelijk welke onderwerpen wel en welke juist niet in het herindelingsontwerp thuishoren. Daarnaast is het goed te beseffen dat het herindelingsontwerp nog geen definitief besluit over de herindeling is. Na vaststelling door beide gemeenteraden volgt eerst een periode van terinzagelegging waarin eenieder een zienswijze kan indienen. Vervolgens besluiten beide gemeenteraden over het herindelingsadvies (op basis van het herindelingsontwerp inclusief zienswijzen). Ook daarna is de procedure nog niet afgerond. Het herindelingsadvies wordt beoordeeld door de provincie, waarna de minister besluit of een wetsvoorstel wordt voorbereid. Vervolgens moeten de ministerraad, de Tweede Kamer en de Eerste Kamer daarmee instemmen. Ook in die fasen kan de procedure nog eindigen zonder dat de herindeling daadwerkelijk doorgaat.

Het herindelingsontwerp markeert daarmee een belangrijke stap in het proces, maar nadrukkelijk niet het einde daarvan. Het vormt het begin van de formele herindelingsprocedure, waarin het voorstel stapsgewijs wordt beoordeeld door inwoners, medeoverheden en uiteindelijk de wetgever. Communicatie en participatie in de komende fase Tijdens de behandeling van het raadsvoorstel is ook gesproken over communicatie en participatie. Het college onderschrijft het belang daarvan volledig. Een zorgvuldig herindelingstraject vraagt om een goede informatievoorziening, ruimte voor inbreng vanuit de samenleving en een transparante afweging van alle betrokken belangen. De komende fase biedt inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties en andere betrokkenen nadrukkelijk de mogelijkheid om mee te denken over de vormgeving van de nieuwe

Z126240/D485429

Blz. 4 van 5

gemeente. Niet langer staat daarbij de vraag centraal óf gemeente Brummen wil herindelen en met welke partner, maar hoe de nieuwe gemeente eruit moet komen te zien. Juist op dat punt is het van belang de kennis, ervaring en ideeën uit de samenleving te benutten. De participatie zal zich daarbij richten op de onderwerpen die in het herindelingsontwerp centraal staan. Daarbij gaat het onder meer om het ontwikkelen van een gezamenlijk wenkend perspectief voor de nieuwe gemeente, de identiteit van de verschillende dorpen en kernen, de gewenste bestuursstijl, de nabijheid van bestuur en dienstverlening en andere onderwerpen die bepalend zijn voor het karakter en de toekomst van de nieuwe gemeente. Juist op deze onderwerpen kunnen inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties en andere betrokkenen een belangrijke bijdrage leveren aan de kwaliteit van het herindelingsontwerp. Na vaststelling van het herindelingsontwerp volgt vervolgens de formele fase van terinzagelegging. Gedurende een periode van acht weken kan eenieder een zienswijze indienen op het volledige herindelingsontwerp. Alle ingediende zienswijzen worden vervolgens door beide colleges beoordeeld en betrokken bij het opstellen van het definitieve herindelingsadvies.

Het college is ervan overtuigd dat juist deze combinatie van gerichte participatie tijdens het opstellen van het herindelingsontwerp én de daarop volgende formele inspraakprocedure bijdraagt aan een zorgvuldig, transparant en democratisch zorgvuldig vervolgproces. Betrokkenheid van uw raad Beide gemeenteraden hebben eerder uitgesproken gedurende het gehele vervolgproces nauw betrokken te willen blijven. Het college hecht daar eveneens grote waarde aan en ziet de betrokkenheid van uw raad als een belangrijke randvoorwaarde voor een zorgvuldig herindelingstraject. Om die reden is op 8 juli aanstaande een extra bijeenkomst met uw raad ingepland. Dit was nog de enige mogelijkheid voorafgaand aan het zomerreces. Tijdens deze bijeenkomst zal met uw raad worden gesproken over de voorgenomen communicatie- en participatieaanpak voor het opstellen van het herindelingsontwerp. Het college nodigt uw raad nadrukkelijk uit om tijdens deze bijeenkomst aandachtspunten, suggesties en aanvullende ideeën mee te geven. Deze worden betrokken bij de verdere uitwerking van de communicatie- en participatieaanpak, als onderdeel van de aanpak voor het vervaardigen van het herindelingsontwerp. Vervolgens is het voornemen om begin september beide gemeenteraden mee te nemen in die verder uitgewerkte communicatie- en participatieaanpak.

Uiteraard kan uw raad ook dan nog aandachtspunten, suggesties en eventuele aanvullingen meegeven voordat de communicatie- en participatieaanpak (als onderdeel van de aanpak van het herindelingsontwerp) definitief wordt gemaakt. Hiernaast wordt momenteel gewerkt aan een voorstel om in de gemeente Brummen een raadscommissie in te stellen die gedurende het verdere herindelingstraject als klankbordgroep kan functioneren. Na instelling van deze commissie zal gedurende het vervolgproces op regelmatige basis afstemming plaatsvinden over de voortgang van het traject, zodat ook tussen de formele besluitvormingsmomenten een goede verbinding tussen projectorganisatie en uw raad blijft bestaan.

Z126240/D485429

Blz. 5 van 5

Op deze wijze wordt uw raad niet alleen betrokken bij de formele besluitvorming over het herindelingsontwerp en het herindelingsadvies, maar ook bij de voorbereiding daarvan. Het college ziet deze opeenvolgende momenten van afstemming als een belangrijk onderdeel van een zorgvuldig en transparant herindelingstraject. Rozendaal en Voorst Tijdens het forum is tevens gesproken over een eventueel aanhaken van de gemeente Rozendaal. Het college onderschrijft dat een eventuele uitbreiding van het huidige traject uitsluitend aan de orde kan zijn wanneer beide gemeenteraden daarover een afzonderlijk besluit nemen. Zolang beide raden hierover geen positief besluit hebben genomen, richt het huidige traject zich uitsluitend op de voorgenomen bestuurlijke fusie tussen Brummen en Rheden. Daarnaast is gesproken over een mogelijke toekomstige betrokkenheid van de gemeente Voorst. Het college merkt hierbij op dat de nieuwe coalitie van de gemeente Voorst heeft aangegeven op dit moment niet toe te zijn aan een bestuurlijke herindeling. Daarmee is er op dit moment geen aanleiding om op deze lijn verdere stappen te zetten. Tot slot Een bestuurlijke herindeling is een ingrijpend proces dat veel vraagt van inwoners, maatschappelijke organisaties, medewerkers, bestuurders en beide gemeenteraden.

Het college hecht er daarom aan het vervolgproces zorgvuldig, transparant en in nauwe samenwerking met beide raden vorm te geven. Met deze brief heeft het college willen schetsen waar de gemeenten Brummen en Rheden zich momenteel bevinden binnen het totale herindelingstraject en welke plaats het herindelingsontwerp daarin inneemt. Tegelijkertijd is toegelicht welke rol communicatie, participatie en de betrokkenheid van de gemeenteraden in de komende fase zullen spelen. Het college vertrouwt erop dat deze brief eraan bijdraagt dat de besluitvorming over het voorliggende raadsvoorstel kan plaatsvinden vanuit een gezamenlijk beeld van de volgende fase van het herindelingstraject en ziet uit naar de verdere samenwerking met uw raad bij de totstandkoming van het herindelingsontwerp. Met vriendelijke groet, burgemeester en wethouders van Brummen,

H. Matser secretaris

Ir. J.N. Rozendaal burgemeester (wnd.)