E29 - B& W - Raadsinformatiebrief Uitvoeringsprogramma klimaatadaptatie D417890

T.a.v. de gemeenteraad

Brummen Ons kenmerk Uw kenmerk Onderwerp

Verzonden d.d.: 29 september 2023 : 25 september 2023 : Z076158/D417296 : : Raadsinformatiebrief Uitvoeringsprogramma klimaatadaptatie

Geacht bestuur, In december 2022 heeft uw raad het programma water en riolering vastgesteld. Daarin is een aantal maatregelen opgenomen voor klimaatadaptatie. Daarnaast is er een programma groen ontwikkeld dat binnenkort aan uw raad wordt aangeboden. Beide programma’s bevatten strategie en financiering voor klimaatmaatregelen in de openbare ruimte. Nadere uitwerking hiervan is verwerkt in een uitvoeringsprogramma klimaatadaptatie. In het uitvoeringsprogramma klimaatadaptatie beschrijven we een aanpak en acties per opgave voor de komende jaren. Deze opgaven gaan over de thema’s wateroverlast, droogte, hittestress en overstromingsgevaar. Een deel van de maatregelen is reeds opgenomen in het vastgestelde programma water en riolering 2023-2027 (wateroverlast en droogte). Daarnaast is er in het programma groen een aantal maatregelen opgenomen voor het tegengaan van hittestress en verschuiving van soorten door hitte en droogte. Ook is een aantal acties opgenomen om inwoners en bedrijven te informeren en stimuleren. Door middel van deze brief breng ik u op de hoogte van het vastgestelde uitvoeringsprogramma klimaatadaptatie. Het college van burgemeester en wethouders gaat de komende 4 jaar met de opgaven in het uitvoeringsprogramma aan het werk. Aanleiding Het rijk heeft een Nationaal Deltaprogramma opgesteld in 2018. Dit Deltaprogramma wordt jaarlijks herzien.

Het deltaprogramma bestaat uit drie thema’s; 1. Waterveiligheid 2. Zoetwater 3. Ruimtelijke adaptatie Voor de thema’s waterveiligheid en zoetwater zijn we als gemeente bij regionale samenwerkingen aangesloten. Voor het thema ruimtelijke adaptatie heeft het rijk een deltaplan opgesteld. Het Deltaplan ruimtelijke adaptatie bevat alle projecten en maatregelen die er voor gaan zorgen dat Nederland in 2050 waterrobuust en klimaatbestendig is ingericht. In navolging van het deltaplan doorloopt elke gemeente een aantal stappen. Deze stappen zijn; 1. Kwetsbaarheden in beeld brengen 2. Risicodialoog voeren 3. Uitvoeringsagenda opstellen

Z076158/D417296

4. 5. 6. 7.

Blz. 2

Meekoppelkansen benutten Stimuleren en faciliteren Reguleren en borgen Handelen bij calamiteiten

Gemeente Brummen heeft de eerste drie stappen inmiddels doorlopen en het resultaat hiervan is het bijgevoegd uitvoeringsprogramma klimaatadaptatie 2023-2027. Tijdens de planperiode zal goeddeels invulling worden gegeven aan de stappen 4 tot en met 7 uit het deltaprogramma. Hiervoor is bij het opstellen van het uitvoeringsprogramma gezocht naar meekoppelkansen. Daarnaast zal bij toekomstige projecten naar meekoppelkansen gezocht worden. Verder zal een aantal opgaven bestaan uit acties om inwoners en ondernemers te stimuleren en faciliteren. Hier zal onder andere de afkoppel/ klimaatcoach een rol in spelen. Het organiseren van regelgeving en borging zal de komende jaren aandacht krijgen. Verder is er reeds een calamiteitenplan voor overstromingen. Vervolg Insteek is dat klimaatadaptatie na de periode van het uitvoeringsprogramma onderdeel van de standaard werkwijze is geworden. Bij ruimtelijke ontwikkelingen of de inrichting van de openbare ruimte wordt steeds meer rekening gehouden met het veranderend klimaat. Het uitvoeringsprogramma zorgt er voor dat we de komende jaren extra aandacht hebben voor deze thema’s. Op deze manier dragen we zo veel mogelijk bij aan de ambities voor een drinkbare IJssel in 2051. Aanbod presentatie Mocht uw raad door middel van een presentatie meer informatie wensen over het uitvoeringsprogramma dan verzorgen we dat graag.

Met vriendelijke groet, namens burgemeester en wethouders van Brummen,

Pouwel Inberg Wethouder klimaat en duurzaamheid

Gemeente Brummen Strategie & Uitvoeringsprogramma Klimaatadaptatie 2023 - 2027

Inhoudsopgave Inleiding

3

Weten

4 Brummen in een veranderend klimaat

5

10

Willen In gesprek met… Strategie: zo zijn we in 2050 klimaatbestendig Met deze opgaven gaan we aan de slag

11 13 14

Acties per opgave Uitvoeringsagenda Financiën Colofon

15 15 22 23 24

Werken

Bijlage 1 – Overlastlocaties water

25

2

Inleiding De gevolgen van klimaatverandering zijn steeds beter te merken. We hebben hetere zomers, lange periodes van droogte en hevige piekbuien. Ook voor Brummen heeft dit gevolgen voor onze omgeving, gezondheid en economie. Zo kwamen in augustus 2023 de Vondellaan en Coldenhovenseweg in Eerbeek blank te staan. En gold er in de lente en zomer van 2022 een onttrekkingsverbod van het oppervlaktewater in Brummen. Het Rijk, gemeenten, provincies en waterschappen hebben afspraken gemaakt. Deze afspraken moeten er voor zorgen dat Nederland in 2050 tegen de klimaatverandering kan. In 2050 moet Nederland beschermd zijn tegen wateroverlast, hitte, droogte en overstromingen. Dit noemen we klimaatadaptatie. In deze strategie en uitvoeringsagenda beschrijven we hoe we ons aanpassen aan het veranderende klimaat. We staan eerst stil bij wat we nu weten over de verwachte effecten voor Brummen. Daarna geven we aan welke gevolgen van die effecten we willen aanpakken. Tot slot beschrijven we acties voor de komende jaren waar we aan gaan werken in onze uitvoeringsagenda.

Weten Onderzoeken: wat gebeurt er bij bepaalde weersextremen?

Willen Wat vinden we van de gevolgen?

Werken – uitvoeringsagenda Wat gaan we doen 3

Weten Door klimaatverandering krijgen we te maken met een natter, droger en heter klimaat en hebben we meer kans op overstromingen. Natter omdat er meer kans is op wateroverlast. Daarnaast is er een grotere kans op langdurige neerslag in de winter. En er zijn kortere, hevige piekbuien in de zomer. Heter omdat hogere temperaturen en meer zoninstraling in de zomer tot extreme hitte leiden. De hogere temperaturen en zoninstraling werken droogte in de hand. Droger de lokale, korte piekbuien in de zomer wisselen af met lange periodes zonder neerslag. De kans op overstromingen neemt toe door de hogere waterstanden in beken en rivieren.

4

Wateroverlast in Eerbeek

Brummen in een veranderend klimaat Om de effecten van klimaatverandering in beeld te brengen hebben we extreme weersomstandigheden gesimuleerd in zogeheten ‘stresstesten’. Deze stresstesten of modellen geven een eerste beeld van de effecten van wateroverlast, hitte en droogte. Het thema overstromingen behandelen we regionaal met onze partners. Hiervoor zijn regionale analyses uitgevoerd door waterschap Vallei en Veluwe. Overstromingsrisico’s laten we in dit plan daarom buiten beschouwing. De stresstesten zijn hier te vinden. Op de volgende pagina’s volgt per klimaatthema een toelichting.

Wateroverlast

Hitte

Droogte

Overstroming 5

Brummen in een veranderend klimaat Sinds het begin van de vorige eeuw is het ruim 25% natter geworden in Nederland en ook de extremen nemen toe. We hebben onderzocht waar overlast ontstaat bij een extreme bui, die statistisch gezien eens per 50 jaar voorkomt (46mm in één uur). Daarna hebben we met beheerders gekeken of zij de knelpuntlocaties in het model herkennen in de praktijk. Zie bijlage 1 voor deze analyse. Via ons meldsysteem Fixi ontvangen we meldingen van inwoners, zo weten we waar in de praktijk overlast ontstaat. Op de afbeelding rechts zie je een uitsnede de stresstest wateroverlast in de omgeving van het bedrijventerrein Eerbeek. Het terrein is een dynamisch gebied in ontwikkeling, waar de komende jaren kansen ontstaan om klimaatadaptatiemaatregelen te nemen.

6

Brummen in een veranderend klimaat We hebben de afgelopen jaren hetere zomers meegemaakt. Bebouwd gebied warmt sterker op dan het platteland. Dat komt doordat gebouwen, wegen en stenen veel warmte vasthouden, en dit afgeven aan de omgeving. Door de hetere zomers kunnen mensen hittestress ervaren. Bij hittestress kunnen mens en dier de warmte in hun lichaam slecht kwijt. De kans op zieken, ziekenhuisopnames en doden neemt hierdoor toe. Meer groen leidt tot minder hittestress. De schaduw en verdamping door groen zorgen voor een verlaging van de gevoelstemperatuur in de omgeving. Via de klimaateffectatlas kun je de hoeveelheid groen per buurt zien (klik op de link). In het plaatje rechts zie je de buurt Noorder Enk in Eerbeek.

Basiskaart groen en grijs, Basiskaart Groen en Grijs - Klimaateffectatlas

7

Brummen in een veranderend klimaat In de lente en zomer van 2022 hebben we last gehad van droogte. Het waterschap stelde in mei 2022 een onttrekkingsverbod in voor oppervlaktewater. Water uit beken en sloten mocht niet worden gebruikt voor industrie, landbouw en het besproeien van tuinen. In augustus werden de maatregelen verder aangescherpt, waardoor ook het grondwater nog maar beperkt mocht worden opgepompt.

Ook de natuur heeft te lijden onder droogte. Denk aan risico’s op natuurbranden, afsterven van beplanting, effecten van een verslechterde waterkwaliteit (blauwalg, vissterfte). We verwachten dat de problemen door droogte toenemen in de toekomst. Het is daarom belangrijk om in natte periodes voldoende water vast te houden, want we kunnen in onze gemeente maar op enkele plekken water aanvoeren.

(On)mogelijkheden om water aan te voeren, klimaateffectatlas (2023)

8

Brummen in een veranderend klimaat We hebben in de gemeente Brummen een divers bodemen watersysteem. De westkant van gemeente Brummen ligt hoog en droog. Door de zandige bodem kan water gemakkelijk wegzakken in de bodem. De grondwaterstanden zijn hier laag en daarom is dit gebied gevoelig voor droogte. In het oostelijke gedeelte van de gemeente is dat anders. Dat ligt lager en is een rivierengebied met kleigrond. Dat betekent doorgaans hoge grondwaterstanden en minder mogelijkheden om regenwater in de bodem te infiltreren. Hier zorgt een extreme bui dus eerder voor overlast. De mogelijkheden van het bodem- en watersysteem zijn bepalend bij de urgentie van opgaven en de keuze voor acties. In november 2022 is de kamerbrief ‘water en bodem sturend’ naar de Twee Kamer gestuurd. Hierin pleit het kabinet voor de sturende rol van water- en bodem bij ruimtelijke ordening op alle schaalniveaus. Voor de gemeente Brummen betekent dit dat we bij de keuzes voor bouwlocaties bijvoorbeeld rekening houden met waar we veilig kunnen bouwen, welke mogelijkheden er zijn om water te bergen en hoe we zorgen voor voldoende grondwater.

Rivierterrassen Rivierengebied Stuwwallen Dekzandgebied

Laag Hoog

9

Willen Het veranderende klimaat gaat ons allemaal aan. Daarom hebben we bij het samenstellen van dit plan gesproken met partijen die ook werken aan het klimaatbestendig maken van onze wijken en dorpen. Samen hebben we onze strategie, risico’s en opgaven bepaald. Deze gesprekken heten ook wel ‘risicodialogen’ en zijn onderdeel van de ‘weten-willen-werken’ aanpak uit het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie. Wij hebben onder meer dialogen gehad met de GGD en Veiligheidsregio Noord- en OostGelderland, het waterschap Vallei en Veluwe en de gemeenteraad. Onze bewoners hebben we via het burgerpanel benaderd. Klik op de iconen hieronder voor de uitkomsten van ieder gesprek of het panel. Inwoners

GGD en veiligheidsregio

Waterschap

Gemeenteraad

We hebben de klimaateffecten onderverdeeld in drie risicocategorieën. Zie rechts. De klimaateffecten leiden tot: • Zeven opgaven • Vier strategische speerpunten 10

• 24 activiteiten

Risicocategorieën Onacceptabel Wij geven als gemeente de prioriteit aan onacceptabele situaties vanuit klimaatadaptatie. Als deze situatie zich voordoet, is dit onmiddellijk een aandachtspunt. Ons streven is om binnen 4-6 jaar acties te nemen om deze situaties aan te pakken of hun gevolgen te beperken. Onwenselijk Onwenselijke situaties vinden we niet urgent genoeg voor de korte termijn, en lossen we op (middel)lange termijn op. De oplossing wordt waar mogelijk gekoppeld aan andere geplande projecten en programma's in de openbare ruimte. Deze onwenselijke situaties zullen verspreid over een looptijd van 30 jaar (tot 2050) meegekoppeld en opgelost worden. Acceptabel Bij situaties die wij acceptabel vinden richten we ons op communicatie en voorlichting. Zo is ieder zich van de gevolgen bewust en kan hij zelf acties nemen.

In gesprek met … Inwonerspanel

Waterschap

Via ons Inwonerspanel hebben wij een vragenlijst uitgezet over de overlast door klimaatverandering, maatregelen die bewoners al nemen hiertegen of wenselijk vinden In totaal hebben 570 panelleden de vragenlijst volledig ingevuld.

Op 6 maart 2023 spraken we met het Waterschap Vallei en Veluwe over de kwetsbare locaties voor wateroverlast in onze gemeente.

Bijna twee derde van de respondenten heeft overlast ervaren door hitte en droogte, met name in Eerbeek en Brummen. Het ging hier zowel om hitte in de woning als buiten op straat. 37% gaf ook aan de afgelopen 10 jaar wateroverlast te hebben ervaren, met name doordat wegen, fietspaden en/of stoepen niet meer goed toegankelijk waren. Bewoners vangen vooral regenwater op (52%) en ontstenen hun tuin (51%), en zouden nog zonwering tegen de hitte willen aanbrengen en regenwater willen hergebruiken. Bewoners zien graag meer groen in de vorm van wadi’s (54%) of bomen (49%). Een kwart van de respondenten is bereid hier meer gemeentebelasting voor de betalen, zo lang duidelijk is waar het geld naartoe gaat.

We hebben knelpunten en uitvoeringsmaatregelen afgestemd met het waterschap. We hebben nu inzicht in de kansen om overlappende werkzaamheden en knelpunten aan elkaar te koppelen. Deze koppelkansen bestaan vooral in Eerbeek en Brummen. Bijvoorbeeld bij de Eerbeekse beek en de bedrijventerreinen in Brummen. Per locatie is besproken of de overlast wordt veroorzaakt door het watersysteem, en welke oplossingsrichtingen denkbaar zijn om het water bijvoorbeeld af te voeren, te bergen of te infiltreren. De inzichten per locatie uit deze werksessie staan in Bijlage 1.

11

In gesprek met … Veiligheidsregio en GGD

Gemeenteraad

In november 2022 spraken met de GGD en de veiligheidsregio over de klimaatrisico’s die zij zien. Dat leverde de volgende inzichten op:

Het eerste klimaatgesprek voerden we met de gemeenteraad in 2022. We bespraken de wensen en ambities van de gemeenteraad. Gespreksonderwerpen van de avond waren:

• Volgens de GGD wordt er bij de bouw van woningen nog te weinig aandacht besteed aan hitte. De GGD adviseert professionals en bewoners op dit vlak. • De GGD adviseert het gebruik van divers en droogtebestendig groen in verband met het brandgevaar en allergieën (pollen). • De kans op natuurbranden neemt toe, ook op de Veluwe bij Eerbeek. De Veiligheidsregio adviseert om in droge periodes de bermen kort te houden om branden te voorkomen. • De GGD wil actiever met woningbouwcorporaties optrekken over vochtproblemen in woningen en hoe dit te voorkomen.

• Gemeente Brummen heeft zich aangesloten bij de ambitie ‘drinkbare IJssel 2051’ en wil in de planperiode bijdragen aan deze ambitie. • Gezondheidsrisico’s als gevolg van hitte zijn eigen verantwoordelijkheid van bewoners, tenzij het kwetsbare bewoners betreft (ouderen, zieken, kinderen). In dat geval dient de gemeente initiatief te nemen. • De gemeenteraad wil inwoners ondersteunen bij het treffen van klimaatadaptatie maatregelen. Dat vraagt om een aanpak voor de gehele gemeente, of een aanpak specifiek gericht op overlastlocaties.

12

Strategie Uit alle gesprekken die we hebben gevoerd halen we vier speerpunten. Door deze speerpunten toe te passen in onze werkwijze werken we toe naar een klimaatbestendig Brummen in 2050 1. Bodem en water zijn sturend bij onze ruimtelijke ingrepen. Bij het bepalen van maatregelen gebruiken we de voorkeursvolgorde in de afbeelding rechts. 2. Wij werken integraal, en leggen de verbinding met het duurzaamheidsbeleid dat in ontwikkeling is en andere bestaande programma’s. 3. Wij pakken opgaven aan die wij lokaal kunnen beïnvloeden. Ook in de regio werken we samen om een aantal taken uit te voeren. Deze staan in het regionaal adaptatieplan. 4. We gebruiken de inrichting openbare ruimte als hulpmiddel. We willen hiermee de biodiversiteit vergroten, hittestress verminderen en piekbuien opvangen.

13

Bron afbeelding: Grote opgaven in een beperkte ruimte, Planbureau voor de Leefomgeving (2021)

Met deze opgaven gaan we aan de slag Aanpak en acties per opgave

Opgaven

Op basis van de onderzoeken en gespreksresultaten zien we een aantal hoofdopgaven voor onze gemeente.

1.

Verminderde beschikbaarheid infrastructuur en publieke voorzieningen door wateroverlast en droogte.

2.

Wateroverlast in en rondom woningen.

Per hoofdopgave bepalen we een aanpak om deze op te lossen. Daarna formuleren we één of meerdere acties waar we tot het einde van de planperiode mee aan de slag gaan.

3.

Verminderde zwem- en oppervlaktewater-kwaliteit door wateroverlast en droogte.

4.

Gezondheidsklachten bij kwetsbare inwoners door hitte.

5.

Achteruitgang van ecosystemen en verschuiving van soorten door hitte en droogte.

6.

Hitte en wateroverlast op bedrijventerreinen.

7.

Hitte en wateroverlast bij evenementen.

Naast de acties op de volgende pagina’s zijn gekleurde balken te zien. Een rode balk naast een actie geeft aan dat de actie op de korte termijn (4-6 jaar) wordt uitgevoerd. Een oranje balk geeft aan dat de actie verspreid over een looptijd van 30 jaar (tot 2050) wordt uitgevoerd. Een groene balk geeft aan dat wij tot 2050 communiceren en voorlichting geven aan anderen om aan de slag te gaan.

14

OPGAVE 1. Verminderde beschikbaarheid infrastructuur en publieke voorzieningen door wateroverlast en droogte.

RISICO’S Bij extreem weer kan overlast ontstaan aan infrastructuur en voorzieningen. Denk aan water dat op straat blijft staan bij een hevige bui, waardoor de straat niet meer begaanbaar is.

ACTIES Wat doen we al?

Wat gaan we aanvullend doen?

Wij hebben een meldsysteem waar inwoners melding kunnen doen van wateroverlast en – hinder.

1.1 We informeren inwoners over wat ze kunnen doen bij droogte en wateroverlast. Ook laten we weten wat de gemeente zelf doet.

In het programma water en riolering 2023-2027 hebben we beschreven wat we doen bij rioolwater op straat.

1.2 Bij werkzaamheden in de openbare ruimte hebben we extra aandacht voor locaties waar risico’s voor wateroverlast zijn. Het gaat hier om locaties met (vuil)water op straat, en langdurige hinder op fiets- en looppaden. 1.3 We zoeken naar oplossingen om meer regenwater naar de groenvakken te brengen in verdroogde gebieden. We onderzoeken mogelijkheden om regenwater voor dit doel tijdelijk op te slaan. Dit komt deels ook terug in het programma groen. 1.4 We informeren inwoners over de mogelijke gezondheidsrisico’s van vuilwater op straat. Wij vragen inwoners ook om water op straat te melden in ons meldsysteem.

Wateroverlast en droogte

15

OPGAVE 2. Wateroverlast in en rondom woningen.

ACTIES Wat doen we al

Wat gaan we aanvullend doen?

Wij zijn als gemeente aangesloten bij Operatie Steenbreek.

2.1 Wij gaan als gemeente door met het ontstenen van de gemeente, bijvoorbeeld via Operatie Steenbreek. We informeren daarnaast onze bewoners, dorpsraden en belangenverenigingen over vocht in de woning en wateroverlast in de tuin en wat zij hiertegen kunnen doen.

Wij hebben een meldsysteem waar inwoners melding kunnen doen van wateroverlast en –hinder.

RISICO’S Bij extreme neerslag is het risico dat er hinder, overlast en schade ontstaat inen rondom woningen. We vinden het belangrijk dat onze inwoners weten wat ze kunnen doen tegen wateroverlast in hun eigen tuin of een vochtige woning door (grond)wateroverlast.

In het Wilhelminapark en Eerbeekse Enk hebben we een afkoppelactie uitgevoerd. In het programma water en riolering hebben we beschreven wat we doen bij wateroverlast in en rondom woningen.

Wateroverlast

2.2 We onderzoeken potentiële gebieden waar we kunnen afkoppelen. We vervangen op lange termijn het gemengde riool in onze gemeente naar een gescheiden stelsel. Daarnaast zetten we in op de aanpak van foutaansluitingen. Hiervan is sprake als een afvalwaterleiding is aangesloten op de openbare hemelwaterriolering of een hemelwaterleiding op een openbaar vuilwaterstelsel.

2.3 We geven projectontwikkelaars aanvullende eisen mee voor klimaatadaptatie bij nieuwbouwontwikkelingen. 2.4 We zoeken naar stimuleringsmogelijkheden aanvullend op de bestaande afkoppelregeling voor inwoners.

16

OPGAVE 3. Verminderde zwemen oppervlaktewaterkwaliteit door wateroverlast en droogte.

RISICO’S Door afspoeling en overstort van rioolwater neemt de kwaliteit van het oppervlaktewater af. Ook droogte heeft invloed op de kwaliteit van onze wateren. Zo hebben we in het verleden te maken gehad met vissterfte.

ACTIES Wat doen we al?

Wat gaan we aanvullend doen?

De provincie monitort de zwemwaterkwaliteit van ‘t Gat van Cortenoever.

3.1 We gaan voor een maximaal effect op de drinkbare IJssel door in de kern Empe grootschalig te gaan afkoppelen. We zorgen er voor dat het regenwater in Empe apart wordt verwerkt om de riolering te ontlasten. Hiermee treedt de overstort van de riolering niet meer in werking.

We proberen zo veel mogelijk water vast te houden. Dit zorgt ervoor dat de afspoeling en overstort van rioolwater in het oppervlaktewater minder vaak plaatsvindt.

3.2 We maken een nieuw beheer- en onderhoudsplan voor het gemeentelijk oppervlaktewater. Daarmee zorgen we er voor dat het water in de toekomst van voldoende kwaliteit is.

Natuurlijke waterzuivering in de wadi bij het gemeentehuis

Wateroverlast en droogte

17

OPGAVE 4. Gezondheidsklachten bij kwetsbare inwoners door hitte.

RISICO’S Hitte leidt tot gezondheidsrisico’s bij onze kwetsbare bewoners. Daarnaast leidt het tot een toename aan fijnstof, allergiedagen en uv-straling en kan er meer druk op hulpdiensten ontstaan.

Hitte

ACTIES Wat doen we al?

Wat gaan we aanvullend doen?

We werken met Operatie Steenbreek aan het ontstenen/vergroenen van de gemeente.

4.1 We informeren inwoners en bedrijven over wat ze zelf kunnen doen om hittestress tegen te gaan.

We gebruiken de inrichting openbare ruimte als hulpmiddel. We willen hiermee de biodiversiteit vergroten, hittestress verminderen en piekbuien opvangen. We werken in de regio aan afspraken voor klimaatadaptief bouwen.

4.2 We planten extra bomen tegen hittestress, met name in de wijken uit de jaren '60 en '70, dit zijn hitte eilanden 4.3 We starten een stimuleringsregeling om inwoners te helpen om de eigen tuin klimaatadaptief in te richten. Bijvoorbeeld door het planten van struiken en bomen in plaats van stenen. 4.4 In nieuwe wijken streven we naar 75 m2 groen per woning. We verwijderen verhardingen die niet gebruikt worden en richten die in met groen. 4.5 We communiceren in hete periodes over de risico’s van warmte en geven tips

18

OPGAVE 5. Achteruitgang van ecosystemen en verschuiving van soorten door hitte en droogte.

RISICO’S Onder de achteruitgang van ecosystemen en soorten door droogte verstaan wij dat de soorten niet terugkeren of vervangen worden.

ACTIES Wat doen we al?

Wat gaan we aanvullend doen?

Via het programma Waardevol Brummen werken we aan het vasthouden van water in natuurgebieden en beken.

5.1 We planten gevarieerd groen dat bijdraagt aan het lokale ecosysteem en meerwaarde brengt voor de biodiversiteit. Gevarieerd groen is minder kwetsbaar voor klimaatverandering. Wanneer één of twee soorten toch niet overleven omdat het een aantal zomers achter elkaar droog is, dan zijn er andere soorten die wél tegen de nieuwe omstandigheden kunnen.

In ons programma groen benoemen we dat we bomen en struiken planten die een meerwaarde hebben voor de biodiversiteit, en dat we klimaatadaptieve soorten kiezen.

Hitte en droogte

19

OPGAVE 6. Hitte en wateroverlast op bedrijventerreinen.

RISICO’S Door het vele verharde oppervlak op bedrijventerreinen zijn deze vatbaar voor wateroverlast en hitte. Water kan niet goed in de grond infiltreren. Hitte blijft hangen in en –om het gebied doordat warmte wordt geabsorbeerd door stenige materialen. Door de hitte neemt de behoefte naar koeling toe, waarbij ook weer warmte ontstaat.

ACTIES Wat doen we al?

Wat gaan we aanvullend doen?

Binnen het programma Eerbeek-Loenen 2030 werken gemeente Brummen, Industriekern Eerbeek Loenen (IKEL), het Waterschap Vallei en Veluwe en provincie Gelderland samen aan het vestigingsklimaat, leefbaarheid en duurzaamheid voor Eerbeek, Loenen en de (papier)industrie.

6.1 We onderzoeken de waterhuishouding bij de bedrijventerreinen in Brummen. We werken hiervoor samen met Stichting Klok, die in gesprek gaat met de bedrijventerreinen in Rhienderen Noord en Hazenberg. 6.2 Onze klimaatcoach gaat in gesprek met bedrijven over wat ze zelf kunnen doen om te zorgen voor een gezonde en prettige werkomgeving. 6.3 In ARBO wetgeving staan richtlijnen voor wanneer het te warm is om te werken. Wij gaan met bedrijven in gesprek over de warmte en maatregelen die bedrijven kunnen nemen om de hitte buiten te houden.

We zijn met de bedrijven(terreinen) in contact met steun van de regio Stedendriehoek.

Hitte en wateroverlast

20

OPGAVE 7. Hitte en wateroverlast bij evenementen.

RISICO’S Extreem weer leidt tot risico’s bij evenementen. Denk aan de bereikbaarheid en begaanbaarheid van een evenemententerrein bij hevige neerslag, of het risico op oververhitting bij hoge temperaturen.

ACTIES Wat doen we al?

Wat gaan we aanvullend doen?

De gemeenten Brummen, Lochem, Voorst en Zutphen, de politie en het Openbaar Ministerie (Driehoek IJsselstreek) stellen al ruim 10 jaar integrale veiligheidsplannen vast.

7.1 We onderzoeken of er in ons vergunningsverleningstraject voldoende rekening wordt gehouden met extreme weersomstandigheden.

Als gemeente zijn we in ieder geval in de vergunningsfase betrokken bij evenementen vanuit onze rol als vergunningverlener.

Hitte en wateroverlast

7.2 We bespreken met onze partners uit de Driehoek IJsselstreek hoe we in de actualisatie van het Integraal Veiligheidsplan bij evenementen rekening kunnen houden met klimaatverandering.

Onderdeel programma Water en Riolering (vanaf hier: PWR) Onderdeel PWR Onderdeel PWR Niet nodig

1.1

Bewoners informeren over wat ze kunnen doen bij droogte en wateroverlast

1.2 1.3 1.4 2.2 2.3 2.4 3,1 3.2

Aandacht voor wateroverlastlocaties bij werkzaamheden in de openbare ruimte Project Onderzoeken mogelijkheden opslag regenwater in groenvakken Onderzoek Bewoners informeren over gezondheidsrisico’s van (vuil)water op straat Samenwerken In gesprek met inwoners over ontstenen, vocht in woningen, wateroverlast en wat bewoners Samenwerken helpen bij het bedenken van maatregelen in- en om het huis Onderzoek naar afkoppelkansen en aanpak foutaansluitingen uitvoeren Onderzoek Werken aan aanvullende eisen voor klimaatadaptatie bij (nieuw)bouw Borging beleid Onderzoeken stimuleringsmogelijkheden aanvullend op bestaande afkoppelregeling Samenwerken Grootschalig afkoppelen in Empe voor maximaal effect op de drinkbare IJssel Project Nieuw beheer- en onderhoudsplan gemeentelijk oppervlaktewater opstellen Borging beleid

4.1

Informeren gebouweigenaren over hitte-maatregelen

Samenwerken

4.2

Samenwerken Samenwerken

Onderdeel programma K&D

4.4 4.5 5.1 6.1 6.2 6.3

Extra bomen planten tegen hittestress Stimuleringsregeling starten om inwoners te helpen om de eigen tuin klimaatadaptief in te richten Streven naar 75m2 groen per woning. Verhardingen verwijderen en inrichten met groen. Communicatie in hete periodes over de risico’s van warmte en geven tips Toepassen gevarieerde groensoorten Onderzoek waterhuishouding bedrijventerreinen Brummen Gesprekken met bedrijven over een gezonde en hittebestendige buitenruimte Gesprekken met bedrijven over het buitenhouden van warmte bij hitte

Onderdeel PWR Niet nodig Niet nodig Onderdeel PWR Niet nodig Onderdeel programma klimaat en duurzaamheid (vanaf hier K&D) Onderdeel programma groen

Samenwerken Samenwerken Onderzoek Onderzoek Samenwerken Samenwerken

Onderdeel programma groen Niet nodig Niet nodig Onderdeel PWR Onderdeel programma K&D Onderdeel programma K&D

7.1

Onderzoek klimaatadaptatie in vergunningsverleningstraject evenementen

Onderzoek

Niet nodig

2.1

4.3

7.2 0.1 0.2 0.3

Samenwerken

Opnemen klimaatadaptatie in actualisatie van het Integraal Veiligheidsplan bij evenementen Borging beleid Coördinatie uitvoering klimaatadaptatieplan Samenwerken Monitoren voortgang klimaatadaptatieplan Samenwerken Evaluatie en actualiseren klimaatadaptatieplan Borging beleid Totaal planperiode Totaal per jaar ‘Niet nodig’ betekent dat er voldoende budget en/of formatie beschikbaar is voor het uitvoeren van deze actie.

Aanvullende capaciteit

Beschrijving

Niet nodig

Niet nodig Niet nodig Niet nodig Onderdeel programma K&D

Er is binnen de bestaande formatie voldoende capaciteit beschikbaar voor het uitvoeren van alle acties.

Aanvullend budget

Type actie

#

Actiehouder(s)

Uitvoeringsagenda

EUR 0,-

0 uur

EUR 0,-

0 uur

Klimaatcoach Wegen, groen, water en riolering Groen Klimaatcoach Klimaatcoach Water en riolering Water en riolering Water en riolering Water en riolering Water en riolering/ groen Klimaatcoach Groen Klimaatcoach Groen Zie actie 4.1 Groen Water en riolering Klimaatcoach Klimaatcoach Water en riolering, vergunningen Adviseur veiligheid Programma K&D Programma K&D Programma K&D

Financiën

Het uitgangspunt van dit uitvoeringsprogramma is dat klimaatadaptatie onderdeel wordt van de standaard werkwijze van de gemeente Brummen. Dat betekent dat de budgetten voor klimaatmaatregelen onderdeel worden van bestaande beleids- en uitvoeringsprogramma’s. Een deel van de financiering is in het programma water en riolering opgenomen. Een tweede deel kan uit het programma klimaat en duurzaamheid worden gedekt. Het restant leidt tot een aanvraag voor extra geld in het programma groen. Dit programma groen doorloopt momenteel de bestuurlijke procedure. Dat betekent wel dat het afhangt van besluitvorming rond het programma groen of alle acties in het klimaatadaptatieplan dekking hebben. Volledige financiering van het uitvoeringsprogramma klimaatadaptatie is hierdoor afhankelijk van bestuurlijke besluitvorming over het programma groen. De budgetten voor het programma water en riolering en het programma klimaat en duurzaamheid zijn reeds vastgesteld. Hiermee is een groot deel van de kosten gedekt. Daarnaast is de verwachting dat de gevraagde capaciteit binnen de aanwezige formatie kan worden opgevangen.

Vijver Elzenbos, H. Mekers (2013)

Colofon

Gemeente Brummen

© September 2023

TAUW bv

Eefke van Riel

Monique de Groot Batoul Mesdaghi Joren Zwaan

Engelenburgerlaan 31 6971 BV Brummen T: (0575) 56 82 33 E: gemeente@Brummen.nl

Handelskade 37 Postbus 133 7400 AC Deventer T + 31 57 06 99 91 1 E info@tauw.com