C4. B&W - Raadsinformatiebrief inzake overschrijding budget D459376

Gemeenteraad Brummen

Brummen Ons kenmerk Uw kenmerk Onderwerp

: 6 mei 2025 : Z113540/D458122 : : Raadsinformatiebrief inzake overschrijding budget jeugd 2024

Geachte leden van de gemeenteraad, Met deze raadsinformatiebrief willen we u informeren over de stand van zaken rond Jeugdzorg. Wij informeren u hierbij over de actuele ontwikkelingen. Achtereenvolgens komen de volgende onderwerpen aan bod: 1. Ontwikkelingen Jeugdzorg 2. Nadere analyse Brummen 3. Onze aanpak 1. Ontwikkelingen uitgaven Jeugdzorg In 2024 zijn de kosten voor Jeugdzorg verder gestegen. U bent hierover tussentijds geïnformeerd via de eerste en tweede bestuursrapportage (Burap), waarin respectievelijk € 0,4 miljoen en € 0,8 miljoen extra is geraamd ten opzichte van de oorspronkelijke begroting. Bij de jaarafsluiting is echter gebleken dat de werkelijke uitgaven voor Jeugdzorg de oorspronkelijke begroting met in totaal € 2,8 miljoen hebben overschreden. Dit betekent dat, ondanks de eerdere bijramingen, er aan het einde van het jaar nog een aanvullende overschrijding van € 1,63 miljoen resteerde. We nemen onze verantwoordelijkheid Als gemeente hebben we op basis van de Jeugdwet de verantwoordelijkheid om jeugdigen die zorg nodig hebben, ook daadwerkelijk die zorg te bieden. Het is belangrijk te onderkennen dat deze zorgplicht niet afhankelijk is van onze financiële situatie. Ook wanneer de middelen schaars zijn, mogen we onze jeugdigen niet in de steek laten. Het ontbreken van voldoende budget is geen reden om onze verplichtingen niet na te komen.

Structurele uitdagingen (landelijk niveau) De gemeente Brummen, evenals andere gemeenten, ondervindt structurele financiële knelpunten binnen de jeugdhulp. Landelijk is sprake van oplopende kosten, mede veroorzaakt door een toenemende zorgvraag en aanzienlijke cao-stijgingen. Deze loonstijgingen hebben directe impact op de kosten van jeugdhulp, terwijl hiervoor geen compensatie wordt ontvangen via het gemeentefonds. Dit vergroot de druk op de gemeentelijke begroting. Op 16 oktober 2024 bracht de onafhankelijke Deskundigencommissie Jeugd een werkbezoek aan de gemeente Brummen. Deze commissie monitort de voortgang van de landelijke Hervormingsagenda Jeugd en adviseert hierover richting het Rijk en de VNG. Op 29 januari 2025 publiceerde de commissie het eerste adviesrapport, “Groeipijnen”. De commissie stelt dat het toekennen van extra middelen noodzakelijk is, maar dat financiële injecties op zichzelf onvoldoende zijn. Structurele en organisatorische hervormingen binnen het jeugdstelsel zijn volgens de commissie essentieel voor duurzame verbetering.

Engelenburgerlaan 31 6971 BV Brummen Postbus 5 6970 AA Brummen Telefoon (0575) 56 82 33 Fax (0575) 56 82 88 E-mail: gemeente@brummen.nl

Z113540/D458122

Blz. 2

In haar advies pleit de commissie ervoor dat zowel het Rijk als gemeenten gezamenlijk verantwoordelijk zijn voor het dekken van de tekorten over de jaren 2023 en 2024, die landelijk zijn opgelopen tot circa € 1,5 miljard. Voor de gemeente Brummen zou dit, bij opvolging van het advies, ongeveer neerkomen op een extra tegemoetkoming van circa € 700.000. Daarnaast adviseert de commissie het Rijk om voorgenomen bezuinigingen op jeugdhulp vanaf 2026 te schrappen en te zorgen voor een passende indexatie van de gemeentelijke budgetten. In de voorjaarsnota 2025 is door het Rijk het volgende toegezegd: In de jaren 2025-2027, komt er cumulatief circa 3 miljard beschikbaar voor jeugdzorg en gemeenten, waarvan ook middelen voor de terugval in 2026 in het gemeentefonds. Voor 2028 en verder worden de beheers- en inhoudelijke maatregelen uit de Hervormingsagenda Jeugd versterkt en worden aanvullende maatregelen uitgewerkt. Over de compensatie over de jaren 2023 en 2024 wordt het volgende gezegd: Over de compensatie kan op dit moment nog geen uitspraak worden gedaan, gesprekken vinden nog plaats. Uiterlijk in augustus 2025 zal een conclusie getrokken worden. Tot slot vormt de systematiek van reële tarieven een extra uitdaging. De Rijksoverheid stelt geen vaste, landelijke tarieven vast voor jeugdzorg.

Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de inkoop van jeugdzorg sinds de decentralisatie in 2015. Dit betekent dat zij zelf afspraken maken met zorgaanbieders over tarieven. Gemeenten werken samen in regio's of zorgregio’s om gezamenlijk in te kopen. Deze regio’s hanteren vaak hun eigen tariefstructuren. Daardoor kunnen de tarieven tussen regio’s en gemeenten flink uiteenlopen, ook voor vergelijkbare zorg. Deze tarieven, in combinatie met hoge indexaties, zorgen ervoor dat de uitgaven aan jeugdhulp sneller stijgen dan de beschikbare middelen. Hierdoor wordt het voor gemeenten steeds lastiger om binnen de financiële kaders te voldoen aan hun wettelijke zorgplicht. 2. Analyse situatie Brummen De afgelopen periode hebben wij gekeken naar verschillende factoren, waar de overschrijding van de begroting mede door verklaard kan worden. Wij onderscheiden: 2.1 Inzicht kostenstijging 2024 2.2 Toename complexe gezinssystemen 2.3 Verschuiving van inzet enkelvoudige zorg naar complexe zorg 2.4 Kostprijsonderzoek Dit lichten we hieronder toe. 2.1 Uitgaven 2024 In het volgende overzicht lichten wij de omvang van de kostenstijging in 2024 en aard ervan toe. Wij hebben een nadere analyse gemaakt, om inzichtelijk te maken uit welke onderdelen de kostenstijgingen bestaan. Let op, dit hebben we enkel voor Zorg in Natura 1 Jeugd in 2024 gedaan.

In de onderstaande grafiek kunt u zien om welke onderdelen dit gaat.

Kostenstijging ZIN Jeugd in 2024 2.500.000 220.000

2.000.000

160.000

150.000

270.000 840.000

1.500.000 1.000.000 590.000 500.000 0

1 Zorg in natura betekent dat de gemeente jeugdhulp inkoopt bij zorgaanbieders, en dat jongeren en

ouders daar vervolgens gebruik van kunnen maken zonder dat ze het zelf hoeven te betalen. De gemeente betaalt de kosten direct aan de aanbieder.

Z113540/D458122

1 2

Bedrag (in € x miljoen) € 0,59 € 0,84

3 4 5

€ 0,27 € 0,22 € 0,16

6

€ 0,15

Totaal

€ 2,23

Kolom

Blz. 3

Tariefstijgingen in 2024 Aandeel van kosten in 2024 die wij hebben gemaakt voor een drietal gezinnen (verblijf + behandeling). Jeugdhulp ambulant, stijging aantal jeugdigen Jeugdhulp ambulant, stijging gemiddelde kosten Stijging aantal jeugdigen met een (betaalde) ZIN voorziening: 6% (bedrag becijferd exclusief jeugdhulp Ambulant en 3 dure gezinnen Stijging door uitnutting van de via beschikking beschikbaar gesteld budget door zorgaanbieder. Dit betekent dat er meer of intensievere zorg is geleverd.

De tariefstijgingen worden voor een groot deel beïnvloed door externe factoren, zoals cao-verhogingen, inflatie en stijgende bedrijfskosten voor zorgaanbieders. Deze stijgingen hebben directe impact op de kosten per zorgmoment of per jeugdige, wat bijdraagt aan de algehele verhoging van de uitgaven in de jeugdhulp. Daarnaast zien we dat een klein aantal gezinnen een aanzienlijk deel van de stijging veroorzaken. 2.2 Complexe gezinssystemen In 2023 heeft de gemeenteraad van Brummen kennisgenomen van de toenemende complexiteit binnen gezinnen die intensieve en kostbare zorg vereisen. Deze trend heeft geleid tot een groeiend aantal gezinnen met complexe problematiek in onze gemeente. Eind 2024 hebben we de complexe gezinssystemen2 in Brummen in kaart gebracht. Hieruit blijkt dat de top 25 gezinnen 46% van de totale beschikbare middelen consumeert, wat een aanzienlijke druk legt op de beperkte middelen van onze kleine gemeente. In vergelijking: in 2023 kostte de top 25 Brummen €2,28 miljoen. In 2024 spreken we over €3,84 miljoen. Dit is een stijging van €1,56 miljoen en een toename van kosten met 68%. Wij zijn ons ervan bewust dat veel van deze gezinssystemen langdurige ondersteuning nodig hebben. We verwachten dat de twee duurste gezinssystemen de komende 10 jaar nog kosten met zich meebrengen.

Op dit moment schatten we in dat deze kosten niet snel zullen afnemen, en mogelijk zelfs in lijn met de landelijke trend zullen toenemen. 2.3 Verschuiving van de inzet enkelvoudige zorg naar complexe zorg In Brummen merken we dat de zorgvragen van jongeren steeds ingewikkelder worden. Waar we voorheen vaker te maken hadden met basisarrangementen3 voor gezinnen of jongeren die tijdelijke hulp nodig hadden, zien we nu steeds meer complexe zorgvragen waar andere arrangementen passender zijn. De trend die we zien, is dat de hulpvragen ingewikkelder worden, en dat heeft directe gevolgen voor de soort zorg die we moeten bieden en de kosten. Bijvoorbeeld, de kosten voor individuele begeleiding bij complexe problematiek zijn met 47% gestegen ten opzichte van 2023.

2 Onder complexe gezinssystemen verstaan wij gezinnen waarin meerdere factoren en problemen

tegelijkertijd spelen, wat de situatie voor betrokkenen bijzonder uitdagend maakt. Deze problemen kunnen zowel op sociaal, emotioneel, fysiek als juridisch gebied liggen. De problemen kunnen invloed hebben op de kinderen in het gezin, maar ook op de ouders of verzorgers. 3 Een basisarrangement is een soort standaardpakket voor lichte tot matige problemen, zoals gezinsondersteuning of opvoedhulp. Deze zorg is bedoeld voor gezinnen of jongeren die tijdelijk wat hulp nodig hebben, maar waarvan de problemen niet te zwaar of ingewikkeld zijn. Bijvoorbeeld, het gaat om hulp bij opvoeden of lichte psychische problemen.

Z113540/D458122

Blz. 4

Dit gebeurt niet alleen in Brummen; landelijk zien we dezelfde stijging in zowel het aantal jongeren dat zorg nodig heeft als in de kosten van jeugdzorg. Tussen 2015 en 2022 is het aantal jongeren in jeugdzorg met 25% gestegen, terwijl de kosten 81% omhoog zijn gegaan. Een belangrijke oorzaak van deze kostenstijging is dat we steeds meer duurdere zorgvormen gebruiken, zoals specialistische jeugdzorg of jeugdzorg met verblijf. Hoewel er ook meer gebruik wordt gemaakt van goedkopere zorg, zoals ambulante hulp, is dat niet genoeg om de stijgende kosten tegen te gaan. 2.4 Kostprijs onderzoek In 2024 is er een Kostprijsonderzoek naar reële tarieven, in opdracht van de zorgregio, door een extern specialistisch bureau uitgevoerd. Uit dit onderzoek blijkt, dat voor een groot aantal jeugdvoorzieningen die wij inkopen geen sprake is geweest van reële tarieven en dat deze per 1 januari 2025 aangepast moeten worden. Dit houdt in, dat de gemeente een verplichting heeft om reële tarieven te betalen en zonder onze invloed, de kosten in 2025 met € 0,9 miljoen zullen stijgen bij gelijk gebruik van de voorzieningen. 3. Onze aanpak In lijn met de landelijke trend verwachten wij niet dat er een structurele daling van de uitgaven op korte termijn gerealiseerd kan worden, mede gezien de complexiteit van de casuïstiek en de toenemende druk op het sociaal domein.

Tegelijkertijd blijft de gemeente Brummen zich actief inzetten om de uitgaven beheersbaar te houden en waar mogelijk te beperken, zonder daarbij concessies te doen aan de kwaliteit van zorg en ondersteuning. Om die reden is binnen de gemeente een Taskforce opgericht, gericht op het beter organiseren van zorg rond complexe gezinssystemen en het verkennen van een verschuiving van lichte ambulante hulpverlening richting het voorliggend veld. Daarmee investeren we nadrukkelijk in preventie en vroeg signalering, wat op termijn kan bijdragen aan het terugdringen van zwaardere zorg. Lichte Ambulante Hulpverlening We willen problemen liever voorkomen dan achteraf oplossen. Daarom gaan we, samen met de Galan Groep, werken aan een andere manier van het organiseren van hulp. We richten ons daarbij op het vroegtijdig ondersteunen van jongeren en gezinnen, zodat problemen niet groter worden dan nodig. Het idee is simpel: als we eerder in beeld zijn bij gezinnen die het moeilijk hebben, kunnen we sneller de juiste hulp bieden. Daardoor is vaak minder zware zorg nodig. Dat is niet alleen beter voor het gezin, maar op termijn ook voor de kosten. In het komende jaar gaan we deze aanpak verder uitwerken. Dat vraagt inzet van ons eigen team, maar ook van onze partners zoals scholen, voorliggende voorzieningen, huisartsen en andere hulpverleners.

Samen willen we ervoor zorgen dat gezinnen eerder én makkelijker hulp kunnen krijgen, voordat de situatie uit de hand loopt. Complexe gezinssystemen In 2025 zullen we in samenwerking met de VNG, de 'Stevige Lokale Teams Ondersteuningslijn' gaan verkennen en mogelijk implementeren. Deze aanpak is gericht op het versterken van lokale teams om effectiever regie te voeren over complexe en vaak kostbare casuïstiek. Het doel is om de gehele ondersteuningslijn te optimaliseren, zodat we beter kunnen inspelen op de behoeften van onze inwoners. Deze strategie sluit aan bij de Hervormingsagenda Jeugd en het Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming, waarin het belang van goed functionerende lokale teams wordt benadrukt. Door het verkennen en de mogelijke inzet van de ondersteuningslijn en het gebruik van werkpakketten, ontwikkeld door de VNG, streven we ernaar een stevige basis te leggen voor lokale teams. Dit stelt ons in staat om de kwaliteit van zorg en ondersteuning te verbeteren en beter in te spelen op de behoeften van onze inwoners. Met deze gezamenlijke inspanningen willen we de zorg voor gezinnen met complexe problematiek in Brummen versterken en de beschikbare middelen effectiever inzetten.

Z113540/D458122

Blz. 5

Aanvullende analyse administratief proces Juiste, volledige, tijdige en toegankelijke informatie is van belang. Hetzelfde geldt voor een efficiënt werkproces met een rechtmatige besteding en toekenning van middelen. Aanvullend op bovenstaande interventie, kijken we ook vanuit “control-perspectief” naar het huidige werkproces in de afhandeling van zorgdeclaraties en -facturen. Hoe verloopt dit werkproces, welke data gebruiken we ter controle, hoe houden we goed zicht op een correct tariefgebruik en de hoeveelheid geleverde zorg? We gaan overstappen naar een nieuwe softwareapplicatie. We willen lessen trekken uit ons huidige werkproces, zodat we wanneer mogelijk verbeteringen kunnen doorvoeren bij de inrichting van het nieuwe systeem. Door deze gecombineerde inzet van beleidsontwikkeling, samenwerking en procesoptimalisatie bouwen we in Brummen aan een toekomstbestendige jeugdzorg die zowel financieel beheersbaar als inhoudelijk van hoge kwaliteit is. Tot slot We hopen dat we u met deze brief goed hebben bijgepraat over hoe het nu gaat met de jeugdzorg. We blijven ons volop inzetten om kinderen, jongeren en gezinnen die hulp nodig hebben, snel de juiste en goede zorg te bieden. Tegelijk willen we ook zorgvuldig omgaan met het geld van de gemeente. Er spelen op dit moment veel belangrijke onderwerpen tegelijk.

En inwoners mogen van ons verwachten dat we daar serieus werk van maken. Dat is soms best lastig, vooral omdat we van de landelijke overheid niet altijd voldoende financiële middelen krijgen om alles goed te regelen, zeker niet als het gaat om de meest kwetsbare mensen in onze samenleving, zoals in de jeugdzorg. We houden u als gemeenteraad actief op de hoogte van belangrijke ontwikkelingen. Dat doen we via de gebruikelijke financiële rapportages, en als het nodig is ook via extra raadsbrieven zoals deze.

Met vriendelijke groet, burgemeester en wethouders van Brummen,

H. Matser secretaris

G.J.M. van Rumund burgemeester (wnd.)