B6 - B&W - Raadsinformatiebrief toerisme en recreatie maart 2026 D479358
Tekst van het document
Gemeenteraad Brummen
Brummen Ons kenmerk Uw kenmerk Onderwerp
: 31 maart 2026 : Z124936/D478699 : : Raadsinformatiebrief toerisme en recreatie maart 2026
Geachte leden van de gemeenteraad, De vrijetijdseconomie is van meervoudige waarde voor de gemeente Brummen. Traditioneel wordt de waarde van toerisme en recreatie vooral benaderd vanuit zaken als werkgelegenheid, economische waarde en toeristenbelasting. In januari 2022 is het toeristisch recreatieve beleid ‘Kwaliteitstoerisme in gemeente Brummen’ (Z065068 / D368575) door de gemeenteraad vastgesteld. Hierin is beleidsmatig een omslag gemaakt hoe we toerisme aanvliegen. Niet als een doel op zich, maar als een middel om een bijdrage te leveren aan tal van maatschappelijke opgaven. Zoals het voorzieningenniveau, behoud van cultuur en erfgoed en de landbouwtransitie. Ook worden ontspanning, ontmoeting en een actieve leefstijl gestimuleerd. Dit vergroot het welzijn en versterkt de leefbaarheid voor bezoekers én inwoners. Beleidsevaluatie Het beleid loopt na 2026 af. Om de effecten en resultaten van het uitgevoerde beleid in kaart te brengen, heeft Bureau Ginder in het najaar van 2025 de opdracht gekregen het uitgevoerde beleid te evalueren. Daarbij is tevens verzocht advies te geven over de periode na 2026. Zowel op het beleidsmatige proces als trends en ontwikkelingen in de sector. Het evaluatierapport is gereed en tot stand gekomen op basis van in- en externe gesprekken met beleidsadviseurs en ondernemers.
De conclusies zijn getoetst in de klankbordgroep toerisme welke bestaat uit dorpsraden, ondernemersverenigingen en vertegenwoordiging van niches uit de toeristische sector. De gestelde doelen zijn voor het overgrote deel behaald. Er zijn veel verbindingen gelegd, producten en diensten opgeleverd en samenwerkingen aangegaan. Opmerkend waren de aanleg van het wandelnetwerk en de toekenning van de Regiodeal Veluwe in Balans van bijna € 1,4 miljoen euro voor ontwikkeling van de spoorzone Eerbeek. Verbeterpunten zijn de betrokkenheid van de sector en het breder beleggen van het lokaal gastheerschap. In de bijlage van deze brief doen we u het hele evaluatierapport toekomen. Het rapport is samengevat in een infographic welke u kunt vinden op pagina twee van het rapport.
Engelenburgerlaan 31 6971 BV Brummen Postbus 5 6970 AA Brummen Telefoon (0575) 56 82 33 Fax (0575) 56 82 88 E-mail: gemeente@brummen.nl
Z124936/D478699
Blz. 2 van 3
Doorkijk Er worden ook aanbevelingen gedaan. Bijvoorbeeld om toerisme meer in te zetten als middel voor leefbaarheid in de kern Brummen en multifunctionele landbouw. Ook wordt geadviseerd het huidige beleid niet te vervangen maar te actualiseren tot 2031. Met dit advies wordt samen met de sector het vervolg ingezet om te komen tot deze actualisatie welke eind van 2026 ter besluitvorming zal worden aangeboden aan de gemeenteraad. Update Masterplan Veluwe Ontvangstlocatie Eerbeek Na toekenning van de Regiodeal Veluwe in Balans, is in 2025 gestart met de uitvoering van het Masterplan Veluwe Ontvangstlocatie Eerbeek. In de spoorzone wordt de openbare ruimte heringericht als Veluwe TOP (Toeristisch Opstappunt). Geheel in Eerbeekse stijl. Voor dit werk is eind 2025 een aanbestedingsproces gestart. Inmiddels is een aannemer gecontracteerd en worden de materialen besteld. Verwachting is dat komende winter het werk gereed zal zijn. Er wordt gestuurd op vroegtijdige en duidelijke communicatie richting inwoners en ondernemers om overlast tijdens de werkzaamheden te voorkomen. Het route deel van het masterplan wordt uitgewerkt in de verschillende deelprojecten van het programmateam Ruimte voor Eerbeek. Ook is conform het raadsbesluit van december de planontwikkeling van het project PAKhuis in volle gang. Daarbij wordt vooral ingezet op het werven van externe middelen en een businesscase.
Toeristisch seizoen Het voorjaar is gestart. Inwoners en bezoekers trekken er weer op uit en de toeristische sector maakt zich op voor het toeristische seizoen. Deze start met de Paasdagen en eindigt na de herfstvakantie. Uit onderzoek weten we dat 90% van de bezoekers die in Brummen overnachten dit doet in en om het dorp Eerbeek. Ook weten we op basis van GPS data dat het overgrote deel van deze gasten tijdens het verblijf kiest voor activiteiten buiten onze gemeentegrenzen. In aanloop naar het seizoen wordt daarom ingezet op goede informatievoorziening en nieuw toeristisch aanbod om bezoekers te spreiden binnen onze gemeentegrenzen en zo de gemiddelde bestedingen bij onze ondernemers te verhogen. Lokaal gastheerschap; Visit Brummen Zo worden dit voorjaar twee audioroutes in onze gemeente opgeleverd. Een route over de ‘kastelen, buitenplaatsen en landgoederen’ en een route over ‘oorlog en bevrijding’. Met de nieuwe ‘Op Pad Veluwe’ app van Visit Veluwe en het Routebureau Veluwe, worden fietsers op basis van deze thema’s over het fietsknooppuntennetwerk langs diverse locaties geleid. Op locatie kan men het verhaal beluisteren over de geschiedenis van de plek waar men zich bevindt. Zo worden cultuur en erfgoed beleefbaar gemaakt. Ook wordt in samenwerking met IJsselmarke en Gemeente Voorst, een speciale IJsselmarke route opgeleverd.
Deze voert langs de IJsselmarke producenten door het unieke landschap van de zuidelijke IJsselvallei. Voor wandelaars van Klompenpaden is er het nieuwe Ocannipad bij Oeken en Voorstonden. Om deze routes en het nieuwe wandelnetwerk in Brummen te promoten, zal een nieuw Visit Brummen drukwerk worden gemaakt en verspreid bij de verblijfsaccommodaties in Brummen. Ook is Visit Brummen zichtbaar in het Veluwe bezoekersmagazine van VisitVeluwe en de Recreatiegids Veluwezoom om recreanten op de Veluwe te bereiken.
Z124936/D478699
Blz. 3 van 3
Op 26 maart jl. zijn op uitnodiging van Toerisme VAN meer dan 100 frontoffice en VVV medewerkers van de regio’s Veluwe, Arnhem en Nijmegen ontvangen in De Bronckhorsthoeve. Hier hebben zij informatie gekregen om bezoekers gastvrij bekend te maken met het toeristisch aanbod in de verschillende regio’s. Daarbij is tevens het aanbod van de gemeente Brummen gepresenteerd. Inkomend toerisme Naar schatting komt 25% van de verblijfsgasten in Brummen uit het buitenland. Op Veluws niveau was dat in 2024 14%. Uit onderzoek weten we dat internationale gasten gemiddeld meer besteden dan binnenlandse gasten. Om deze bezoekers bewust te maken van wat Brummen te bieden heeft, is het gastvrij om ze in hun eigen taal te informeren. Daarom wordt de website visitbrummen.nl sinds kort vertaald in het Engels en in het Duits met behulp van een AI vertalingsmodule. Met deze activiteiten ondersteunen we de toeristische sector zodat de meervoudige waarde van toerisme en recreatie in onze gemeente steeds optimaler kan worden benut. Met vriendelijke groet, burgemeester en wethouders van Brummen,
H. Matser secretaris
Bijlage:
Ir. J.N. Rozendaal burgemeester (wnd.)
- Evaluatie strategie toerisme en recreatie 2022-2026 (Z124936 / D478701)
EVALUATIE STRATEGIE TOERISME EN RECREATIE 2022-2026 Aangeboden aan: Gemeente Brummen Maart 2026
2
INHOUD 1
Inleiding
1
4
Inleiding 1.1
Inleiding
1.1 1.2
Inleiding Aanpak
1.2 2
Aanpak TR ontwikkeling in de gemeente
2.1 2.2
10
Aanscherpen van de focus
3.1 3.2
3.2 3.3 3.4
15 17
Toerisme verbinden aan lokale opgaven en Samenwerken
17 20
Trends en ontwikkelingen Conclusies en aanbevelingen
5
20 23
Conclusies en aanbevelingen 5.1
Conclusies
5.1 5.2
Conclusies Aanbevelingen
5.2
23 24
24 26
Aanbevelingen
Bijlagen
6
13 15
Doorontwikkeling lokaal gastheerschap en lokale marketing Toerisme verbinden aan lokale opgaven en Samenwerken
Trends en ontwikkelingen
4
11 13
Stimuleren en creëren van aanbodontwikkeling Doorontwikkeling lokaal gastheerschap en lokale marketing
3.4
10 11
Aanscherpen van de focus Stimuleren en creëren van aanbodontwikkeling
3.3
6
9
Beoordeling van de focuspunten 3.1
5
8 9
Aanbod ontwikkeling kernen
Beoordeling van de focuspunten
3
7 8
T&R ontwikkeling in de gemeente Aanbod ontwikkeling kernen
2.2
4
6 7
Ontwikkeling van toerisme en recreatie 2.1
3
5 6
Ontwikkeling van toerisme en recreatie
2
4 5
26 27
Bijlagen
EVALUATIE STRATEGIE T&R BRUMMEN
27
3
1 EVALUATIE STRATEGIE T&R BRUMMEN
Inleiding
4
1.1
INLEIDING
Aanleiding In 2021 heeft de gemeente Brummen de Strategie Toerisme en Recreatie 2022-2026 opgesteld. Met deze strategie wilde de gemeente meer focus aanbrengen binnen het beleidsveld toerisme en recreatie, en de kansen en mogelijkheden in de regio beter benutten. Vanuit de ambitie en focuspunten van de strategie is een concreet activiteitenplan opgesteld. De afgelopen jaren heeft de gemeente hard gewerkt aan toerisme en recreatie, en meer in het bijzonder aan bestemmingsmanagement. Nu de huidige strategie in 2026 afloopt, wil de gemeente een evaluatie laten uitvoeren. Deze evaluatie moet inzicht geven in wat er gerealiseerd is, waar eventueel bijsturing nodig is voor de resterende periode en welke lessen en aanbevelingen kunnen worden meegenomen bij het opstellen van een nieuwe strategie. Kwaliteitstoerisme in gemeente Brummen - Strategie Toerisme en Recreatie 2022-2026 De ambitie van de strategie toerisme en recreatie is het inzetten van toerisme en recreatie als middel om lokale en maatschappelijke opgaven aan te pakken. Zodat toerisme niet alleen maar een economische meerwaarde heeft, maar juist ook een maatschappelijke meerwaarde. Op deze manier kan toerisme en recreatie bijdragen aan thema’s, zoals leefbaarheid, behoud van cultuur en erfgoed, transitie van de landbouw, ontsluiting van het buitengebied en economische vitaliteit en sociale cohesie.
Om richting te geven aan de strategie zijn de volgende vijf focuspunten opgesteld: Aanscherpen van de focus Stimuleren en creëren van aanbodontwikkeling Doorontwikkeling lokaal gastheerschap en lokale marketing Toerisme verbinden aan lokale opgaven Samenwerken EVALUATIE STRATEGIE T&R BRUMMEN
5
1.2
AANPAK
Vraagstelling Om tot een overzichtelijke en duidelijke evaluatie van het beleid te komen, stellen we de volgende vragen centraal: In hoeverre zijn de beoogde acties uit het activiteitenplan gerealiseerd? In hoeverre hebben deze acties bijgedragen aan de beoogde ambitie en doelen uit het beleid? In welke mate kunnen de acties op draagvlak rekenen vanuit de sector? Op welke manier heeft toerisme en recreatie bijgedragen aan andere maatschappelijke en lokale opgaven? Waar zou de prioriteit voor de rest van het jaar moeten liggen?
Aanpak Om tot de evaluatie van het beleid te komen zijn verschillende stappen doorlopen: Analyse. Diverse documenten zijn geanalyseerd, zoals de huidige strategie en het bijbehorende activiteitenplan, maar ook andere relevante beleidsstukken en onderzoeken, zoals de Cultuurvisie van de gemeente Brummen, het Masterplan IJsselvallei en het projectplan voor de RegioDeal. Daarnaast zijn diverse cijfers geanalyseerd, zoals cijfers over de werkgelegenheid, aanbodontwikkeling en de bezoekersstromen om meer inzicht te krijgen in de toerisme en recreatie sector in de gemeente Brummen. Interne interviews. We hebben vier interviews gehouden met beleidsmedewerkers van de gemeente Brummen om meer inzicht te krijgen in hoe toerisme en recreatie de andere beleidsvelden raakt en hoe dat ontwikkelt is de afgelopen jaren. EVALUATIE STRATEGIE T&R BRUMMEN
Externe interviews. We hebben met acht externe stakeholders interviews gehouden om meer inzicht te krijgen in de sector en hoe er vanuit de sector gekeken wordt naar de ontwikkeling van toerisme en recreatie en de samenwerking met de gemeente. Werksessie met de klankbordgroep toerisme en recreatie. De eerste resultaten en conclusies van de evaluatie zijn gedeeld met de klankbordgroep Toerisme. Deze evaluatie was een directe aanleiding om de klankbordgroep na lange tijd weer bij elkaar te brengen, ook met enkele nieuwe leden. Tijdens deze werksessie zijn de resultaten gedeeld en getoetst en hebben we nagedacht over aanscherpingen voor de komende periode. In bijlage 1 is een overzicht te vinden van de gesprekspartners.
Leeswijzer Hoofdstuk 2 gaat in op de ontwikkeling van toerisme en recreatie in de gemeente de afgelopen jaren. Vanuit verschillende databronnen wordt inzichtelijk gemaakt hoe deze ontwikkeling op verschillende vlakken eruit heeft gezien. Hoofdstuk 3 gaat in op het activiteitenplan en beoordeelt in hoeverre de activiteiten uitgevoerd zijn en wat daaraan heeft bijgedragen. Hoofdstuk 4 gaat in op trends en ontwikkelingen en schetst daarmee perspectief voor de komende jaren voor de gemeente Brummen. In hoofdstuk 5 worden de conclusies getrokken en enkele aanbevelingen gedaan voor de ontwikkeling van toerisme en recreatie. Hoofdstuk 6 bevat de bijlagen.
6
2
Ontwikkeling van toerisme en recreatie Dit hoofdstuk gaat in op een aantal belangrijke ontwikkelingen in de sector, maar toont daarnaast ook het belang ervan.
EVALUATIE STRATEGIE T&R BRUMMEN
7
2.1
T&R ONTWIKKELING IN DE GEMEENTE
In deze paragraaf wordt ingegaan op de ontwikkeling van het toeristischrecreatief aanbod in de gemeente Brummen en de werkgelegenheid gerelateerd aan toerisme en recreatie. Ontwikkeling toeristisch verblijfsaanbod Het toeristisch verblijfsaanbod in de gemeente Brummen is de afgelopen jaren in omvang grotendeels stabiel gebleven. De samenstelling van het aanbod is slechts beperkt veranderd en wordt voor het grootste deel gevuld door Landal Coldenhove, aangevuld met kleinschalige accommodaties zoals B&B’s en vakantiewoningen. Binnen dit stabiele totaalbeeld is sprake van enig verloop, met name binnen het kleinschalige aanbod. De meest recente cijfers en het overzicht van het logiesaanbod zijn opgenomen in tabel 1. Logiesaanbod Gemeente Brummen (2025)
Bedrijven
Eenheden
Aantal kamers
. Bed & Breakfast
22
31
63
Hotels / pensions
3
96
192
Groepsaccommodaties
5
6
256
Vakantiewoningen
3
356
1.939
Kampeerterreinen
7
532
2.654
Losse verblijven (chalets /appartementen)
5
14
56
45
1.035
5.160
Totaal
Tabel 1: Logiesaanbod gemeente Brummen 2025 (Bron: Database Logiesaccommodaties LDA, geraadpleegd 01/2026)
Werkgelegenheid Grafiek 1 laat zien dat toerisme en recreatie een stabiele en betekenisvolle bijdrage leveren aan de werkgelegenheid in de gemeente Brummen. In verhouding tot de omvang van de gemeente is het aandeel van deze sector relatief groot en ligt dit al lange tijd ruim boven het provinciale gemiddelde (8% t.o.v. 6,3%). Gedurende de periode vanaf 2022 is te zien dat de sector weer herstelt van de terugval die tijdens de coronaperiode is ontstaan. Dit onderstreept het belang van toerisme en recreatie als structurele economische drager en als ondersteunende factor voor voorzieningen, horeca en detailhandel binnen de gemeente.
Grafiek 1: % Werkgelegenheid in T&R (Bron: Gelderland In Cijfers)
EVALUATIE STRATEGIE T&R BRUMMEN 8
2.2
AANBOD ONTWIKKELING KERNEN
De winkelgebieden van Eerbeek en Brummen hebben zich de afgelopen tien jaar duidelijk uiteenlopend ontwikkeld (zie tabel 2 & bijlage 2). Brummen krimpt structureel in aantal verkooppunten en relatief in winkelvloeroppervlakte, terwijl Eerbeek juist groeit in omvang, diversiteit en vooral horeca- en dienstverleningsfuncties. Een belangrijke verklarende factor zijn de toeristische bezoekersstromen in de gemeente, waarbij Landal Coldenhove en andere vakantieparken in de buurt van Loenen en Beekbergen een duidelijke structurerende werking hebben. Uit de Visitor Data Monitor blijkt dat Landal gemiddeld 134.441 unieke bezoekers per kwartaal trekt, met een duidelijk hoger kruisbezoek naar het centrum van Eerbeek (26%) dan naar Brummen (2%). (Zie Landal Coldenhove – Infogram). Eerbeek: bredere centrumfunctie en groei in functiemix Eerbeek bedient zowel inwoners als bezoekers en ontwikkelt zich tot een sterker en gevarieerder centrumgebied. De combinatie van dagelijkse voorzieningen, horeca en recreatief aanbod zorgt voor meer verblijf en bestedingen, wat terug te zien is in de verbreding van functies en de toegenomen aantrekkingskracht. Eerbeek trekt daarnaast aantoonbaar meer bezoekers van buiten de kern; naast bezoekers uit de eigen gemeente zijn er ook bezoekers uit andere delen van Nederland en een klein aandeel uit Duitsland.
Daarmee heeft Eerbeek een duidelijk bredere regionale functie dan Brummen. Brummen: lokale basisfunctie, beperkte instroom en hoge afvloeiing Brummen vervult primair een lokale functie voor dagelijkse voorzieningen. Tegelijkertijd is sprake van een hoge afvloeiing van bestedingen naar omliggende gemeenten, waaronder Apeldoorn en Zutphen. Dit geldt ook voor recreatieve bestedingen, die een hoge afvloeiing kennen. Ondanks dat EVALUATIE STRATEGIE T&R BRUMMEN
een aanzienlijk deel van de omzet nog uit de eigen kern afkomstig is, blijft de instroom van bezoekers van buiten beperkt. Dit vertaalt zich in een compacter centrumprofiel en een afnemende regionale aantrekkingskracht. Toeristische bestedingen: Naar verwachting voornamelijk voor Eerbeek De totale toeristische bestedingen binnen de gemeente bedragen in 2023 circa € 3,4 miljoen, waarvan €0,7 miljoen dagelijks, €0,4 miljoen recreatief, €0,1 miljoen doelgericht en €2,2 miljoen in de horeca (Bron: KSO OostNederland 2023). Deze bestedingen kunnen niet worden toegewezen aan de afzonderlijke kernen, maar gezien het grotere horeca-aanbod, het toeristische profiel en de ligging bij de Veluwezoom is het aannemelijk dat Eerbeek een aanzienlijk groter deel van deze bestedingen aantrekt dan Brummen. Thema
Eerbeek
Brummen
Conclusie
Groei VKP
+54%
−28%
Eerbeek trekt aanbod aan, Brummen verliest aanbod
Groei WVO m²
+5.700 m²
+1.620 m²
Eerbeek groeit (kwalitatief) sterker dan Brummen
Recreatief
+13%
-60%
Recreatief aanbod verschuift naar Eerbeek
Dagelijks
Sterke groei (+64%)
Stabiel (-7%)
Eerbeek wordt boodschappencluster
Horeca
+9 locaties (16)
+ 0 locaties (15)
Eerbeek versterkt verblijfsfunctie, Brummen blijft gelijk
Diensten
+70%
-35%
Eerbeek multifunctioneler
Leegstand
12,7% > 11,0%
9,3% > 7,1%
Leegstand daalt in beide gebieden, maar blijft hoger in 9 Eerbeek
Tabel 2. Analyse op basis van KSO 2015-2025 , Locatus 2025
3
Beoordeling focuspunten Dit hoofdstuk beoordeelt per focuspunt in hoeverre de activiteiten zijn uitgevoerd zijn en wat daaraan heeft
bijgedragen. Dit resulteert uiteindelijk in een bondige conclusie per focuspunt.
EVALUATIE STRATEGIE T&R BRUMMEN
10
3.1
AANSCHERPEN VAN DE FOCUS
Het eerste focuspunt richt zich op het bouwen aan een herkenbare identiteit voor de gemeente Brummen. Dit focuspunt is verdeeld in verschillende thema’s waaraan acties gekoppeld zijn: Doelgroep Profilering Extern advies Financieel inzicht Doelgroepen Om te bepalen wie de primaire doelgroep van de gemeente Brummen is, wordt gebruik gemaakt van het model van de Leefstijlvinder1). In 2022 is door Bureau voor Ruimte en Vrije Tijd een marktruimteonderzoek uitgevoerd. In dit onderzoek zijn ook de kansrijke doelgroepen voor de gemeente bepaald. Hieruit kwam de conclusie dat de gemeente primair interessant is voor Inzicht- en Verbindingszoekers en secundair voor Stijlzoekers, maar dat het verblijfsrecreatieve aanbod hier nog beperkt bij past. Ondernemers geven overwegend aan nog weinig gebruik te maken van deze inzichten. Hier liggen kansen voor verdere implementatie. Daarnaast wordt gewerkt aan een ontwikkelkader Toerisme voor zowel dagrecreatie als verblijfsrecreatie. Dit kader moet helpen om passend aanbod aan te trekken in gemeente Brummen.
1.
Wat?
Status
Doelgroepen
Uitgevoerd
De Leefstijlvinder is een segmentatiemodel voor de vrijetijdssector, gebaseerd op het BSR-model van MarketResponse. Het verdeelt Nederlanders in zeven leefstijlen op basis van drijfveren en behoeften.
EVALUATIE STRATEGIE T&R BRUMMEN
Profilering De afgelopen jaren zijn veel stappen gezet om de gemeente Brummen beter te positioneren als onderdeel van de Veluwe. Zo is de samenwerking met de Veluwe vaak gezocht en is de huisstijl van Visit Brummen afgestemd op de huisstijl van de Veluwe. Er is gewerkt aan het onderscheidende DNA van Brummen, op thema’s zoals de IJsselvallei, de papierindustrie, het landschap met de kastelen en buitenplaatsen en streekproducten. Deze thema’s staan dan ook centraal in de communicatie van Visit Brummen en draagt daarmee bij aan het versterken van de merkidentiteit. Wat?
Status
Profilering
Uitgevoerd
Extern advies Dit actiepunt richtte zich op de draagkracht van de gemeente en hoe de balans tussen inwoners, ondernemer en natuur gewaarborgd wordt. De afgelopen jaren zijn diverse onderzoeken uitgevoerd, zoals een druk- en draagkracht onderzoek, als ook een inwonersonderzoek naar het draagvlak voor toerisme. Via de Visitor Datamonitor van Visit Veluwe worden sinds 2022 ook bezoekersstromen gemonitord. Hierbij is ook inzichtelijk gemaakt waar de toeristen vanaf Landal Coldenhove nog meer heen gaan in de gemeente. De basis aan dataverzameling ligt er, maar dit roept de vervolgvraag op van wat hier concreet aan verandert kan worden. Wat?
Status
Extern advies
Uitgevoerd
11
Financieel inzicht Bij het opstellen van de Strategie Toerisme en Recreatie is volop ingezet om duidelijkheid te scheppen in de gemeentelijke budgetten. Dit zorgde voor meer inzicht in het budget en door het slim benutten van koppelkansen kwam er ook meer ruimte in het budget voor nieuwe ontwikkelingen. Daarnaast is in 2023 het structurele budget verhoogd van 20% van de opbrengsten van de toeristenbelasting naar 25%. Dit heeft enerzijds meer ruimte gecreëerd in het budget, maar anderzijds wordt de toeristenbelasting ook regelmatig verhoogd door de gemeenteraad, wat zorgt voor frictie bij de betrokkenheid van de sector. Wat?
Status
Financieel inzicht
Uitgevoerd
Conclusie Er is de laatste jaren duidelijk meer focus gecreëerd, zowel in de profilering van de gemeente als in de financiële budgetten. Diverse onderzoeken en instrumenten zijn ontwikkeld om meer inzichten te bieden en om hier ook op te gaan sturen. De volgende stap is dit verder te gaan laden.
EVALUATIE STRATEGIE T&R BRUMMEN
12
3.2
STIMULEREN EN CREËREN VAN AANBODONTWIKKELING
In 2022 was het toeristisch aanbod in de gemeente Brummen nog vrij beperkt, terwijl de vraag als onderdeel van de Veluwe zeer groot was. Daarom is dit focuspunt gericht op het opwaarderen van het kwalitatief boekbaar en beleefbaar aanbod. De acties zijn gekoppeld aan de volgende thema’s: Aanbodontwikkeling Verblijfsaanbod Project Spoorzone Informatie / bezoekerscentrum Papier (werktitel) in Eerbeek
Aanbodontwikkeling De gemeente heeft de afgelopen jaren veel ingezet op aanbodontwikkeling, zowel lokaal als regionaal vanuit de Veluwezoom. Een aantal zaken die ontwikkeld zijn: Drie Klompenpaden Twee Smartphone speurtochten Twee belevingsobjecten met routes op de Veluwezoom Aansluiting van Brummen op het Veluws wandelnetwerk. Routeontwikkeling, bijv. ART Brummen Kunstroute De regie en uitvoering van deze ontwikkelingen lag de afgelopen jaren grotendeels bij de gemeente. Vanuit de sector is relatief weinig aanbodontwikkeling gekomen. Daarnaast is het aanbod in Brummen (centrum) de afgelopen jaren sterk teruggelopen, wat een grote uitdaging voor de leefbaarheid van het dorp is. In 2025 is in Brummen centrum een BIZ opgericht, wat de EVALUATIE STRATEGIE T&R BRUMMEN
organisatiegraad in het centrum heeft verhoogd. Vanuit ondernemers blijven zorgen over het voorzieningenaanbod in Brummen en de leefbaarheid van het dorp. Kansen worden gezien om toerisme en recreatie nog meer in te zetten als middel om de leefbaarheid te behouden. Wat?
Status
Aanbodontwikkeling
Uitgevoerd
“Er is in de kern Brummen meer bewustwording dat toerisme kansen biedt, maar hier wordt nog onvoldoende op ingesprongen” - Ondernemer Brummen
“De ontwikkeling van ecolodges en het benutten van de natuurlijke omgeving kan als speerpunt worden gezien voor de toekomst, waarbij de trend van buiten verblijven sinds corona wordt voortgezet.” - Verblijfsaanbieder gem. Brummen “Het is nodig dat er meer verblijfsaanbod komt in het buitengebied van de kern Brummen. Of dagrecreatie aan de rand van Brummen. Een museum zou passend zijn. ” – Ondernemer centrum Brummen
13
Verblijfsaanbod Brummen heeft relatief weinig verblijfsaanbod, het grote aantal toeristische overnachtingen komen met name vanaf Landal Coldenhove. De afgelopen jaren is geen substantiële verandering in het verblijfsaanbod geweest. Wel heeft de gemeente met het recent vastgestelde ontwikkelkader voor dag- en verblijfsrecreatie de juiste kaders gecreëerd voor toekomstige ontwikkelingen. Dit is een ruimtelijk instrument onder de omgevingsvisie en een innovatief kader op de Veluwe. Dit ontwikkelkader biedt een goede basis voor ontwikkelingen, nu is het dan ook zaak om nieuw aanbod aan te trekken. Wat?
Status
Verblijfsaanbod
Andere invulling aan gegeven
Project Spoorzone & Informatie / bezoekerscentrum Papier (werktitel) in Eerbeek In 2023 is gestart met de ontwikkeling van het Masterplan Veluwe Ontvangstlocatie Eerbeek. Dit plan is mede door toerisme en recreatie van de grond gekomen en rust op drie pijlers: Ontwikkeling toeristisch overstap punt bij station Eerbeek Versterken van verbinding naar Veluwe, IJsselvallei en Eerbeek Ontwikkelen van een bezoekersmotief in het PAK huis (bijv. een Papier en Kartonmuseum) Halverwege 2025 is vanuit de RegioDeal budget toegekend van 1,4 miljoen voor deze ontwikkeling. Dit is een indrukwekkende ontwikkeling, EVALUATIE STRATEGIE T&R BRUMMEN
mede omdat de verbinding met verschillende disciplines zoals kunst, cultuur en het sociaal domein is gezocht. Daarnaast leveren deze ontwikkelingen ook een extra reason to visit voor Eerbeek op. De extra focus op toerisme en recreatie heeft direct effect gehad op het succes van dit plan. Ondernemers geven aan dit als zeer waardevolle ontwikkeling voor (met name) Eerbeek te zien. Wat?
Status
Project Spoorzone
Loopt
Informatie / bezoekerscentrum Papier (werktitel) in Eerbeek
Loopt
“Toerisme heeft een positief effect op het voorzieningenniveau in Eerbeek. Er zijn diverse ondernemers en horeca bijgekomen. Die zorgen voor levendigheid in het centrum, waar ook inwoners van profiteren” – Ondernemer centrum Eerbeek
Conclusie Er zijn diverse onderzoeken uitgevoerd en kaders (worden) ontwikkeld voor nieuw aanbod. Vanuit de gemeente zijn diverse zaken qua aanbodontwikkeling opgepakt, maar vanuit de sector zien we weinig nieuwe ontwikkelingen. De RegioDeal voor het Masterplan Veluwse Ontvangstlocaties is een indrukwekkende ontwikkeling en zal voor de nodige spin off in en rondom Eerbeek zorgen. Tegelijkertijd staat de leefbaarheid in Brummen onder druk en neemt het voorzieningenaanbod in de kern af.
14
3.3
DOORONTWIKKELING LOKAAL GASTHEERSCHAP EN LOKALE MARKETING
Dit focuspunt gaat over het collectief en eenduidige vertellen van het verhaal van de gemeente Brummen, zowel op fysieke locaties als online. Vanuit de volgende onderwerpen worden acties uitgevoerd: Stichting Visit Brummen Eerbeek Lokaal gastheerschap Online upgrade Toeristische informatiepunten Toolkits Kennis en inzicht
drukwerk ontwikkeld. Daarnaast is een nieuwe Visit Brummen website ontwikkeld en wordt er aan persbewerking gedaan, veelal ook samen met Visit Veluwe. Tot slot is er een eigen nieuwe huisstijl ontwikkeld en vastgelegd in een huisstijlhandboek. Vanwege de beperkte capaciteit wordt er momenteel nog weinig met social media gedaan. Ondernemers waarderen de inzet vanuit gemeente en geven aan dat daarmee de basis op orde is gebracht. Er liggen kansen om ondernemers actiever te betrekken in het uitdragen van lokaal gastheerschap. Wat?
Status
Stichting Visit Brummen Eerbeek In overleg met het bestuur van de stichting is de stichting gestopt. De regie is teruggegaan naar de gemeente en de werkzaamheden zijn opgepakt door de beleidsadviseur. Hiermee is de basis op orde gebracht en is Visit Brummen opgezet. Visit Brummen is nu echter nog erg afhankelijk van ambtelijke capaciteit, wat het een kwetsbaar systeem maakt.
Lokaal gastheerschap
Uitgevoerd
Wat?
Status
Stichting Visit Brummen Eerbeek
Andere invulling aan gegeven
Lokaal gastheerschap Het lokale gastheerschap is de afgelopen jaren op orde gebracht, binnen de herkenbare stijl van de Veluwe. Alle welkomstborden zijn vervangen in de Veluwse huisstijl en met een lokale marketingpartij is speciaal
EVALUATIE STRATEGIE T&R BRUMMEN
Online upgrade De oude website van Visit Brummen Eerbeek was erg achterhaald, daarom is een nieuwe website ontwikkeld die kwalitatief en technisch2) helemaal op orde is. Op deze website kunnen ook routes en evenementen toegevoegd worden, zodat er een actueel overzicht is van wat er te doen is in de gemeente. De website blijft in ontwikkeling, zo wordt er momenteel gewerkt aan een vertalingsmodule voor Engels en Duits. Het blijft belangrijk om deze online content up to date te houden en ook om op nieuwe technologische ontwikkelingen in te spelen. Wat?
Status
Online upgrade
Uitgevoerd
2. Er is o.a. een technische koppeling gemaakt met de regionale websites van veluwe.nl en visitarnhem.com.
15
Toeristische informatiepunten In de gemeente Brummen zijn twee toeristische informatiepunten: in Eerbeek bij Boekhandel Hendriks en in Brummen bij de Primera. Deze toeristische informatiepunten zijn gerestyled naar de nieuwe stijl van Visit Brummen. De onderlinge verwachtingen van de gemeente en de toeristische informatiepunten lijken echter op sommige vlakken niet volledig aan te sluiten. Dat heeft met name te maken met de verdeling van de TIP’s tussen hun reguliere werkzaamheden voor de winkel en de gastheerschapsfunctie van het TIP. Wat?
Status
Toeristische informatiepunten
Uitgevoerd
Toolkits De afgelopen jaren zijn er diverse toolkits opgesteld op verzoek van de gemeente. Zo is er een huisstijlhandboek gemaakt met tips voor marketing en foto- en videomateriaal. Daarnaast heeft de gemeente samen met Toerisme Veluwe Arnhem Nijmegen en gemeente Voorst een ARA-training (Actieve Regio Ambassadeur) ontwikkeld voor frontoffice medewerkers. Deze training wordt door ondernemers als waardevol gezien. Tegelijkertijd wordt de training niet structureel gevolgd door medewerkers, hier liggen kansen voor verbetering. De meerwaarde van gezamenlijke trainingen wordt door de sector benoemd. De vraag waar de sector behoefte aan heeft staat nog open. Wat?
Status
Toolkits
Uitgevoerd
EVALUATIE STRATEGIE T&R BRUMMEN
Kennis en inzicht In 2023 is samen met IVN en de Veluwe Alliantie het programma ‘Gastheer van het Landschap’ opgezet. Hier hebben 25 deelnemers aan meegedaan. Daarnaast worden bij de netwerkbijeenkomsten van de sector ook geregeld sprekers uitgenodigd, bijv. rondom marketing of natuurdoelen. Dit zijn mooie initiatieven om de kennis en het inzicht van de sector te vergroten, maar het is belangrijk dat dit niet bij eenmalige activiteiten blijft. Ondernemers geven aan kennisdeling en netwerken belangrijk te vinden. Tegelijkertijd is er een beperkte groep ondernemers die gebruik maakt van deze handreikingen. Wat?
Status
Kennis en inzicht
Uitgevoerd
Conclusie De basis van de lokale marketing is op orde gebracht, met goede informatievoorziening, een nieuwe website en herkenbare en aantrekkelijke borden in de openbare ruimte. Er ligt nog wel een uitdaging in de kwetsbare structuur van de TIP’s en Visit Brummen omdat dit nog erg persoonsafhankelijk is. Daarnaast liggen er kansen voor een structurele invulling van kennis- en netwerkbijeenkomst, afhankelijk van waar de sector behoefte aan heeft.
16
3.4 TOERISME VERBINDEN AAN LOKALE OPGAVEN EN SAMENWERKEN
De ambitie van de strategie T&R gaat over de meerwaarde van toerisme, waarbij toerisme een middel is om aan andere maatschappelijke opgaven te werken. Dit doet de gemeente niet alleen, maar juist vanuit verschillende samenwerkingsverbanden. Vanuit de volgende onderwerpen worden acties uitgevoerd: Andere beleidsvelden in het gemeentehuis Samenwerking lokale platforms stimuleren Papierindustrie Overige lokale partijen Regionaal Andere beleidsvelden in het gemeentehuis Met het opstellen van de strategie T&R 2022-2026 is actief de verbinding met andere beleidsvelden gezocht. De beleidsadviseur heeft een proactieve rol gepakt in het uitdragen van de (potentiële) waarde van toerisme en recreatie in het gemeentehuis. Daardoor zijn er veel koppelingen en samenwerkingen ontstaan, bijv. rondom natuur en landschap, waarbij klompenpaden zijn aangelegd om het buitengebied te ontsluiten, maar ook met mobiliteit, sociaal domein, natuurinclusieve landbouw en de centrumontwikkeling van Brummen en Eerbeek. Vanuit deze samenwerking is bijvoorbeeld samen met beleidsveld mobiliteit veel inzet gepleegd voor het behoud van de veerverbinding Brummen – Bronckhorst. Daarnaast is in 2024 de nieuwe Cultuurvisie voor de gemeente opgeleverd, waarbij één van de uitgangspunten gaat over
EVALUATIE STRATEGIE T&R BRUMMEN
toerisme als middel om de culturele infrastructuur van de gemeente te versterken. Ook zijn concrete initiatieven tot stand gekomen, zoals het verbinden van fiets- en wandelroutes met culturele activiteiten (bijv. open monumentendag of met een concert) en worden audiotours over de landgoederen en de Tweede Wereldoorlog ontwikkeld. Dit zijn mooie voorbeelden hoe cultuurtoerisme gestimuleerd kan worden. Wat?
Status
Andere beleidsvelden in het gemeentehuis
Uitgevoerd/doorlopend
“Met de nieuwe Cultuurvisie willen we cultuur, erfgoed, recreatie en toerisme een krachtige en een kansrijke combinatie laten zijn” “Als je landschap of natuur wilt ontwikkelen, is het ook belangrijk dat je dat op bepaalde plekken kan laten zien door toerisme of recreatie”
17
Samenwerking lokale platforms stimuleren Door het opheffen van de Stichting Visit Brummen Eerbeek was er voor de gemeente geen klankbord meer om de wensen en benodigdheden van de sector te toetsen. Daarom is er vanuit de gemeente een nieuwe klankbordgroep opgezet met vertegenwoordigers vanuit de sector (hotels, B&B’s, restaurants), inwoners, centrumondernemers en de regio. Deze klankbordgroep is echter maar enkele keren bij elkaar gekomen, met als voornaamste reden het tijdsgebrek bij de beleidsadviseur en de beperkte input vanuit de sector. Dit zorgt ervoor dat de betrokkenheid van de sector beperkt is en dat er op operationeel en strategisch niveau bijna niet wordt samengewerkt. Op individueel niveau geven ondernemers aan een korte lijn te hebben met gemeente. Samenwerking met mede-ondernemers wordt als beperkt ervaren. Mogelijk liggen er kansen om, passend bij de beperkte omvang van de sector, de samenwerking verder te versterken. Wat?
Status
Samenwerking lokale platforms stimuleren
Deels uitgevoerd
Papierindustrie Samenwerking met de papierindustrie is lastig gebleken, maar wel is de verbinding gelegd tussen recreatie en toerisme en de ontwikkelingen
EVALUATIE STRATEGIE T&R BRUMMEN
rondom het PAKhuis. Met het Masterplan Veluwe Ontvangstlocatie Eerbeek en de communicatie rondom Eerbeek als papierdorp zijn wel stappen gezet om het verhaal van de papierindustrie ook toeristisch te laden. Met thematische routes zoals het Eerbeekse Klompenpad, Veluwezoom fietsroute en Lotje Smartphonespeurtocht is de verbinding eveneens gezocht. Wat?
Status
Papierindustrie
Anders ingevuld
Overige lokale partijen De afgelopen jaren is door de gemeente veel tijd en energie gestoken in het leggen van verbindingen en het vertellen en inspireren over de waarde van toerisme. Enerzijds gebeurde dit binnen de gemeente met de raad, het college en andere beleidsvelden. Anderzijds zijn er ook veel presentaties door de gemeente gegeven bij ondernemersverenigingen, dorpsraden, onderwijsinstellingen, etc. over de waarde van toerisme en de kansen die er liggen. Daarnaast is er actief ingezet op het opzetten van samenwerkingen tussen verschillende partijen zoals de Oudheidkundige Vereniging, ART Brummen, Landal Coldenhove, evenementenorganisatoren en centrumondernemers. Wat?
Status
Overige lokale partijen
Uitgevoerd
18
Regionaal De beleidsadviseur is zeer actief en zichtbaar geweest binnen en buiten de gemeente Brummen. Zo is er volop samengewerkt met verschillende partijen, zoals de Veluwe Alliantie, de Veluwezoom, IJsselvallei en de Stedendriehoek. De gemeente Brummen is heeft hiermee zowel ambtelijk als bestuurlijk een actieve en vooruitstrevende rol gepakt en deze inzet wordt ook op regionaal niveau gewaardeerd. Wat?
Status
Regionaal
Uitgevoerd
“We hebben de laatste jaren een hele positieve omslag gemerkt wat betreft de houding van de gemeente. We zijn
Conclusie De gemeente is de afgelopen jaren erg actief en zichtbaar geweest als het gaat over toerisme en recreatie. Er zijn veel samenwerkingen opgezet, zowel binnen het gemeentehuis als daarbuiten met de Veluwe. De betrokkenheid van de sector in de uitvoering van bepaalde acties en doelen is echter nog wel beperkt en er liggen dan ook nog kansen om deze rolverdeling duidelijker te krijgen en daarmee een actievere betrokkenheid van de sector.
EVALUATIE STRATEGIE T&R BRUMMEN
als Brummen echt een voorbeeld voor andere.” – Ondernemer centrum Eerbeek
19
4 EVALUATIE STRATEGIE T&R BRUMMEN
Trends en ontwikkelingen
20
Toerisme en recreatie als versterking van brede welvaart
Verwachtte groei van toerisme vraagt om slimme keuzes
Waar een aantal jaar geleden de focus erg lag op de balans van toerisme tussen economie, maatschappij en omgeving, is dat ondertussen aangescherpt naar de bijdrage die toerisme en recreatie kunnen leveren aan de brede welvaart van een gebied. Brede welvaart biedt een brede benadering op onze leefomgeving en leefkwaliteit. Vanuit toerisme en recreatie gezien draagt de vrijetijdsbesteding bij aan gezondheid, welzijn, sociale cohesie en inclusie. Bijvoorbeeld via beweging, ontspanning en vrijwilligerswerk. Bovendien levert een florerende vrijetijdseconomie een belangrijke bijdrage aan werkgelegenheid, kansen voor (het opleiden van) jong talent, het in stand houden van het voorzieningenniveau en (lokaal) ondernemerschap.
Toerisme in Europa, Nederland en op de Veluwe groeit al jaren (met uitzondering van de Corona jaren). Deze groei blijft ook nog doorzetten, tot 2035 wordt voor Nederland een verdere groei van 24% van het verblijfstoerisme verwacht. Dit vraagt om slimme keuzes om deze groei op een goede manier te faciliteren.
EVALUATIE STRATEGIE T&R BRUMMEN
De inzet van datamonitoring ondersteunt beter onderbouwde keuzes in beleid, marketing en infrastructuur. Zo kan gericht worden gestuurd op momenten, locaties en doelgroepen waar ruimte is voor extra bezoekers. Waar voor Nederland de verwachtte groei van het verblijfstoerisme 24% is, is dat voor Gelderland 14%. Dit is nog steeds veel, zeker gezien het feit dat de natuur op sommige plekken op de Veluwe onder druk staat. De Veluwe zet dan ook al langer actief in op spreiding van bezoekers naar de randen. Dit biedt blijvende kansen voor de gemeente Brummen om toerisme op een goede manier te faciliteren. Zodat toerisme in de gemeente een bijdrage levert aan de leefbaarheid en levendigheid van de gemeente. Voor de kern Brummen biedt het mogelijk kansen om extra bestedingen naar het dorp te brengen.
21
Transformatie agrarische sector en kansen agrotoerisme Al jaren wordt er op landelijk niveau discussie gevoerd over de opgaven rondom de agrarische sector. Agrariërs staan voor de uitdaging de transitie te maken naar een meer circulaire, duurzame vorm van landbouw. Dit biedt kansen voor ondernemerschap in de vrijetijdssector. Door agrarische ondernemers te ondersteunen bij verbreding en multifunctioneel grondgebruik ontstaan nieuwe, toekomstbestendige verdienmodellen die zowel de agrarische sector als het toeristisch profiel van Brummen versterken. Dit geldt voor leisure, maar biedt ook kansen voor de MICE markt (zakelijk toerisme). Landelijk neemt de vraag naar kleinschalige, duurzame recreatieconcepten sterk toe; boekingen voor boerderij- en natuurcampings groeien richting 2025 met meer dan 30%. Voor Brummen is deze ontwikkeling bijzonder kansrijk vanwege het afwisselende agrarische landschap, de aanwezigheid van landgoederen, korte ketens en de ligging tussen de Veluwe en de IJsselvallei.
Cultuur en erfgoed als dragers van beleving Bezoekers zoeken steeds meer kleinschalige, betekenisvolle ervaringen: rust, authenticiteit en lokale verhalen staan centraal. Dit vinden bezoekers vaak bij landgoederen, door hun combinatie van natuur, historie en landschap. Deze functioneren dan ook vaak als plekken waar wandelen, cultuur, recreatie en verblijf samenkomen. Daarnaast groeien cultuurhuizen, kleine musea en erfgoedlocaties in landelijke gebieden uit tot belangrijke ontmoetingsplekken. Ze verbinden lokale geschiedenis met educatie, cultuur en gemeenschapsactiviteiten en dragen zo bij aan sociale cohesie en leefbaarheid. In een gemeente als Brummen, met haar verspreide kernen en sterke landschappelijke structuur, versterken deze plekken het gevoel van verbondenheid met het gebied. De ontwikkelingen rondom het PAKhuis sluiten aan bij deze trend. De combinatie van landgoederen en cultuurhistorie versterkt daarmee de identiteit van Brummen en Eerbeek. Deze ontwikkeling sluit aan bij bredere trends waarin bezoekers en inwoners niet op zoek zijn naar massa, maar naar kwaliteit, betekenis en verbondenheid met het landschap en zijn geschiedenis.
Bron: Kasteel Engelenburg EVALUATIE STRATEGIE T&R BRUMMEN
22
5
Conclusies en aanbevelingen
EVALUATIE STRATEGIE T&R BRUMMEN
23
Bron: Visit Brummen
5.1
CONCLUSIES
In deze paragraaf staan de belangrijkste conclusies van de evaluatie.
Wat gaat goed? Kijkend naar de ontwikkelingen van de afgelopen jaren is duidelijk te zien dat toerisme steeds meer als middel wordt ingezet om een bijdrage te leveren aan andere maatschappelijke opgaven. De ambitie van de strategie is daarmee dus behaald. Het inzetten van toerisme als middel zien we terug in verschillende elementen: De basis is op orde gebracht. De gemeente heeft de afgelopen jaren veel inzet geleverd om de basis op orde te brengen. Enerzijds zit dit in de toeristische informatievoorzieningen die up to date gebracht zijn, zoals de nieuwe website www.visitbrummen.nl, een up to date huisstijl, welkomstborden en aansluiting op het Veluws wandelnetwerk. Anderzijds zit dat ook in het inzichtelijk maken van de budgetten die beschikbaar zijn voor toerisme en recreatie en transparantie over de bestedingen van die budgetten. Verbinding met andere beleidsvelden versterkt. Een belangrijk onderdeel van de strategie toerisme en recreatie 2022-2026 is om toerisme te verbinden aan andere beleidsvelden. Hier is actief aan gewerkt binnen de gemeente, wat heeft geleid tot veel nieuwe verbindingen en initiatieven om toerisme en recreatie bij te laten dragen aan andere opgaven. Zo draagt het aanleggen van klompenpaden bij aan de ontsluiting en beleefbaarheid van het landschap, maar wordt er ook nagedacht over hoe toerisme kan bijdragen aan natuurinclusieve landbouw.
Verbinding met cultuur en erfgoed gelegd. Kijkend naar de identiteit en het landschap van de gemeente Brummen ligt de verbinding tussen EVALUATIE STRATEGIE T&R BRUMMEN
toerisme en cultuur en erfgoed voor de hand. De afgelopen jaren is hier dan ook vanuit de gemeente sterk op ingezet om in eerste instantie beleidsmatig de koppeling te leggen. Dit heeft tot mooie resultaten geleid. Zo wordt in de Cultuurvisie van 2024 expliciet aandacht besteed aan de bijdrage die toerisme kan leveren aan de culturele infrastructuur en het willen zijn van een aantrekkelijke gemeente. Daarnaast zijn fietsen wandelroutes gekoppeld aan culturele activiteiten en wordt culturele waarde gestimuleerd door het faciliteren van de ontwikkeling van audiotours en evenementen (zoals het PULP-festival). Positieve ontwikkelingen kern Eerbeek. De kern Eerbeek is een belangrijke locatie als toegangspoort naar de Veluwe en heeft vanwege de kansrijke ligging ook een belangrijke functie om de recreatiedruk van de Veluwe te spreiden. De afgelopen jaren zijn veel plannen ontwikkeld om de kern Eerbeek verder te ontwikkelen als toeristische ontvangstlocatie en verblijfslocatie. Het project rondom het PAKhuis en de financiering vanuit de RegioDeal Veluwe in Balans van € 1,4 miljoen is hierbij een mooie bekroning geweest op deze inzet. De plannen zullen de komende jaren verdere vorm en uitwerking gaan krijgen en zullen een positieve bijdrage leveren aan de leefbaarheid en levendigheid van Eerbeek en de rest van de gemeente Brummen.
Belangrijke bijdrage van toerisme aan de werkgelegenheid. Toerisme heeft een economisch belang in de gemeente, bijvoorbeeld als het gaat over bestedingen of opbrengsten van de toeristenbelasting. Daarnaast zien we ook dat toerisme een belangrijke bijdrage levert aan de werkgelegenheid in de gemeente en dat deze bijdrage groter is dan het gemiddelde van de provincie Gelderland (8% in Brummen t.o.v. 6,3% in Gelderland). 24
Wat zijn aandachtspunten? Zoals in deze evaluatie te lezen is gaat er heel veel goed in de gemeente Brummen als het gaat over toerisme en recreatie. Er zijn echter ook nog enkele aandachtspunten: Leefbaarheid van de kern Brummen staat onder druk. Het voorzieningenaanbod in dorp Brummen neemt de laatste jaren af en is er geen eenduidige profilering van de identiteit. Waar we in Eerbeek zien dat er veel spin-off komt vanaf Landal Coldenhove en andere vakantieparken uit de omgeving is dat in Brummen erg beperkt (mede omdat er in de nabije omgeving van Brummen geen verblijfsaanbod is), met als gevolg dat de levendigheid van het dorp onder druk staat. Dit heeft gevolgen voor de aantrekkingskracht van het dorp. Gastheerschap organiseren. Het gastheerschap in de gemeente is belegd bij Visit Brummen, waarbij de gemeente de regie heeft. Dit zorgt voor een kwetsbare structuur, met name in capaciteit om zaken te regelen. Daarnaast zijn de TIP’s belangrijke locaties om het gastheerschap van de gemeente uit te dragen, echter komen verwachtingen over de invulling hiervan in relatie tot de dagelijkse werkzaamheden van de winkels in praktijk niet altijd overeen. Aanbodontwikkeling. De afgelopen jaren is er veel in werking gezet door de gemeente om aanbodontwikkeling te faciliteren, zoals doelgroepenanalyses, marktruimte onderzoeken en een
EVALUATIE STRATEGIE T&R BRUMMEN
ontwikkelkader. Dit heeft echter nog niet geleid tot veel nieuw aanbod, terwijl hier wel op onderdelen behoefte voor is en ook marktruimte voor is. Nieuw aanbod kan een nieuw bezoekmotief creëren, zeker ook voor de omgeving van het dorp Brummen en de IJsselvallei. Naast nieuwe ontwikkelingen is het belangrijk om focus te houden op de ontwikkeling en realisatie van het PAKhuis. Eigenaarschap van de sector. De uitvoering van de Strategie Toerisme en Recreatie heeft de afgelopen jaren voornamelijk bij de gemeente gelegen. Vanuit de gemeente is ook een zeer proactieve rol gepakt, waardoor veel acties opgezet en uitgevoerd zijn. Mede door het ontbreken van een klankbordgroep die regelmatig bij elkaar komt, zijn er de afgelopen jaren weinig acties ondernomen door de sector en is het eigenaarschap beperkt geweest. Financiële druk. De werkbudgetten voor toerisme en recreatie zijn aan het begin van de looptijd van de strategie inzichtelijk gemaakt wat voor ruimte heeft gezorgd. Daarnaast is in 2023 besloten dat 25% van de opbrengsten van de toeristenbelasting naar de sector terugkomt, waar dit eerder 20% van was. Daarentegen zien we wel dat de sector kwetsbaar is voor bezuinigingen, bijvoorbeeld als het gaat om de rol van de toeristenbelasting. Regelmatige verhoging hiervan creëert onbegrip en frustratie bij de sector.
Daarnaast is de BTW-verhoging op logies niet een besluit van de gemeente geweest, maar zal deze maatregel wel zijn effect hebben op ondernemers in de gemeente Brummen.
25
5.2
AANBEVELINGEN
Op basis van de conclusies doen we enkele aanbevelingen voor de ontwikkeling van toerisme en recreatie in de gemeente Brummen. Zet toerisme in om de leefbaarheid van de kern Brummen te versterken. Toeristen kunnen een belangrijke bijdrage leveren aan draagvlak voor behoud en versterking van voorzieningen, zowel van dagelijkse voorzieningen (zoals een supermarkt of bakker) als culturele voorzieningen. Dit begint met een helder toekomstbeeld en identiteit van het dorp Brummen, gericht op een compacte winkelstructuur en versterking van horeca en cultuur. Samenwerken met vastgoedeigenaren is essentieel om leegstand terug te dringen. Deze ontwikkelingen moeten in samenhang worden gezien met het vastgestelde Programma Economie 2030. Vergroten van het eigenaarschap van de sector. De klankbordgroep toerisme is voor het eerst weer bij elkaar gekomen om de uitkomsten van deze evaluatie te bespreken. Betrek de sector bij het optellen van de herijking van de strategie en laat ze ook reflecteren op hoe dit eigenaarschap vergroot kan worden. Door gezamenlijk het nieuwe activiteitenplan op te stellen, ontstaat ruimte voor acties waarbij de sector aan zet is. Hierdoor wordt het eigenaarschap verder vergroot. Zet in op aanbodontwikkeling vanuit de eigen identiteit van de gemeente Brummen.
Dat kan bijvoorbeeld door verblijfsrecreatie in landgoederen mogelijk te maken in het kader van uniek overnachten, streekproducten een onderdeel te maken van het toeristische product of in de tijdelijkheid van aanbod, bijvoorbeeld een evenement of tijdelijke expositie wat zijn eigen bezoek aantrekt. Belangrijke stap is om EVALUATIE STRATEGIE T&R BRUMMEN
het Ontwikkelkader nader onder de aandacht te brengen bij (toekomstige) ondernemers. Professionaliseer het lokale gastheerschap. Veel van het lokale gastheerschap is momenteel bij de gemeente en bij de TIP’s belegd. Deze partijen doen dit echter gedeeltelijk naast hun reguliere werkzaamheden, waardoor het een kwetsbaar systeem is. Het is belangrijk om na te denken of dit gastheerschap bij een lokale organisatie ondergebracht kan worden, ook al vooruitlopend op een mogelijke herindeling van gemeenten. Verken met elkaar welke structuur duurzaam bij Brummen past. Maak daarbij gebruik van voorbeelden elders op de Veluwe. Zet toerisme in voor de transitie van de landbouw, door het versterken van de kansen voor agrotoerisme. Als gemeente kan je actief met initiatieven mee te denken en waar mogelijk planologisch ruimte bieden, bijv. voor leisure of de MICE-markt. Bouw voort op wat afgelopen jaren in gang is gezet. De huidige strategie is op veel onderdelen nog actueel en relevant voor Brummen. Daarnaast kan het binnen én buiten het gemeentehuis op draagvlak rekenen. Hierdoor is het raadzaam om de huidige strategie op onderdelen aan te scherpen, maar niet volledig te vernieuwen. Belangrijk om voort te bouwen op wat de laatste jaren is opgebouwd, daarbij rekening houdend met huidige trends en ontwikkelingen.
Daarnaast is het belangrijk dat de aangepaste strategie ruimte biedt voor de belangrijkste aandachtspunten. Kies bij het opstellen van de strategie wederom voor een looptijd van 5 jaar (2027 – 2031). 26
6 EVALUATIE STRATEGIE T&R BRUMMEN
Bijlagen
27
6.1
BIJLAGE 1. OVERZICHT BETROKKEN STAKEHOLDERS
Interne stakeholders, vanuit de beleidsvelden: Cultuur Fysieke Leefomgeving Natuur en Landschap Omgevingsrecht Toerisme en Recreatie – beleidsadviseur Toerisme en Recreatie – portefeuillehouder Regionale stakeholders Toerisme Veluwe Arnhem Nijmegen Veluwe Alliantie Lokale stakeholders en leden klankbordgroep B&B Lovenem Camping en B&B Erve Weijenberg Dorpsraad Brummen Dorpsraad Eerbeek Hall Kasteel Engelenburg Landal Coldenhove Ondernemersvereniging Brummen Ondernemersvereniging Eerbeek TIP Brummen TIP Eerbeek Uitspanning De Vroolijke Frans
EVALUATIE STRATEGIE T&R BRUMMEN
28
6.2
BIJLAGE 2. WINKELSTRUCTUUR EERBEEK Aantal verkooppunten VKP per branche
Eerbeek is in tien jaar tijd getransformeerd van een compact buurtcentrum naar een volwaardig regionaal centrumgebied. Sinds 2023 is het aantal verkooppunten met 38 locaties toegenomen, wat neerkomt op een groei van 54% in het totale aanbod. Vooral in horeca, diensten en recreatieve branches is het aanbod duidelijk verbreed. Ook de dagelijkse voorzieningen zijn versterkt; het supermarktcluster is gegroeid en speelt een steeds belangrijkere rol in de regionale functie van Eerbeek. De horecasector is in deze periode gegroeid van tien naar zestien verkooppunten, wat duidt op een toenemende verblijfsfunctie en op de aantrekkelijkheid van Eerbeek als ontmoetingsplek. De sterke groei komt niet alleen tot uiting in het aantal verkooppunten, maar ook in de omvang van het winkelgebied. Tussen 2023 en 2025 is de winkelvloeroppervlakte met 5.700 m² toegenomen, wat wijst op schaalvergroting én kwaliteitsverbetering. De groei wordt gedragen door uitbreiding van supermarkten, een groter recreatief aanbod, een stevige impuls in de horeca en de komst van nieuwe dienstverlenende concepten. Hiermee ontwikkelt Eerbeek zich duidelijk tot het primaire winkelcentrum van de gemeente Brummen, met een veel robuustere structuur en een aantrekkelijker mix van functies dan in voorgaande jaren. Hierbij moet wel opgemerkt worden dat groei niet altijd betekent dat de kwaliteit ook versterkt wordt.
Zo wordt uit eerder onderzoek geconcludeerd dat de kwaliteit van de horecagelegenheden in Eerbeek nauwelijks verbetert (bron: Advies invulling Kerstenterrein Eerbeek, Ginder (2025)) EVALUATIE STRATEGIE T&R BRUMMEN
Branche
2015
2019
2023
2025
Dagelijks
11
12
13
18
Recreatief
16
15
14
18
Doelgericht
13
10
9
11
Horeca
7
6
10
16
Cultuur & ontspanning 0
2
2
4
Diensten
10
9
8
17
Overig
5
6
7
13
Leegstand
9
7
8
12
Totaal verkooppunten
71
67
71
109
Winkelvloeroppervlakte WVO (m²) per branche (afgerond op honderdtallen) Branche
2015
2019
2023
2025
Dagelijks m²
3.100
3.500
3.500
4.766
Recreatief m²
3.100
2.500
2.300
3.598
Doelgericht m²
2.800
3.500
3.500
3.721
Horeca m²
-
500
1.300
2.240
Leegstand m² detailhandel
700
700
500
1155
Totaal m² detailhandel
9.700
10.100
9.800
15.480
29
6.3
BIJLAGE 3. WINKELSTRUCTUUR BRUMMEN Aantal verkooppunten VKP per branche
Brummen kent sinds 2015 een gestage en structurele afname van het winkelaanbod. In tien jaar tijd zijn er 33 verkooppunten verdwenen, een daling die zichtbaar is in vrijwel alle branches. Vooral het recreatieve aanbod is sterk teruggelopen: dit segment is gehalveerd, van tien naar vier verkooppunten. Ook het aantal dienstverlenende functies is duidelijk afgenomen. Alleen de dagelijkse sector en de horeca blijven redelijk stabiel; het supermarktcluster functioneert nog steeds als drager van het gebied en de horeca houdt zich al jaren op een niveau van vijftien verkooppunten. De lichte toename van leegstand in 2025 bevestigt dat Brummen niet langer vanzelfsprekend nieuwe ondernemers aantrekt en dat de marktpositie verder onder druk staat. De winkelvloeroppervlakte in Brummen is tussen 2019 en 2023 sterk teruggelopen. Deze afname hangt samen met het sluiten en opsplitsen van grotere winkels, het vertrek van recreatieve ondernemers en woninginrichters, en meerdere functieveranderingen waarbij panden zijn ingevuld met zorg- of woonfuncties. Hoewel er in 2025 een beperkt herstel zichtbaar is van circa 1.620 m², blijft het totale oppervlak ver verwijderd van het historische niveau. Dit herstel compenseert de eerdere teruggang slechts deels en onderstreept dat Brummen zich ontwikkelt tot een kleiner en beperkter winkelgebied met een steeds beperktere regionale aantrekkingskracht.
EVALUATIE STRATEGIE T&R BRUMMEN
Branche
2015
2019
2023 2023
2025 2025
Dagelijks
1115
1214
1314
1814
Recreatief
10 16
1511
8 14
184
Doelgericht
1318
20 10
916
1115
Horeca
715
615
15 10
1615
Cultuur & ontspanning 07
24
24
44
Diensten
17 10
913
810
1711
Overig
525
620
717
1316
Leegstand
911
77
82
126
Totaal verkooppunten
71118
104 67
7186
85 109
Winkelvloeroppervlakte WVO (m²) per branche (afgerond op honderdtallen) Branche
2015
2019
2023 2023
2025 2025
Dagelijks m²
3.100 3.700
3.500 3.400
3.500 4.000
4.766 3.988
Recreatief m²
3.100 2.100
2.500 2.000
2.300 1.400
3.598 765
Doelgericht m²
2.800 8.800
3.500 9.100
3.500 4.200
3.721 4.031
Horeca m²
-–
500 1.700
1.300 1.700
2.240 1.701
Leegstand m² detailhandel
700 1.100
700
500 100
1155 735
Totaal m² detailhandel
9.700 15.700
10.100 15.300
9.800 9.600
15.480 11.220
30
6.4 BIJLAGE 4. BEOORDELING UITVOERING ACTIVITEITENPLAN Actie
Status
Toelichting
Doelgroepen
Uitgevoerd
De primaire doelgroepen zijn bepaald aan de hand van het Leefstijlvinder model; inzichten liggen vast en worden gebruikt in beleid.
Profilering
Uitgevoerd
De gemeente Brummen is beter gepositioneerd als onderdeel van de Veluwe en de merkidentiteit is aangescherpt, afgestemd op Visit Veluwe, en gebaseerd op thema’s als IJsselvallei, papierindustrie en landgoederen.
Extern advies
Uitgevoerd
Diverse onderzoeken zijn uitgevoerd om o.a. de draagkracht van de gemeente en bezoekersstromen in beeld te brengen.
Financieel Inzicht
Uitgevoerd
Budgetten zijn inzichtelijk gemaakt en de afgelopen jaren gestegen, mede door het benutten van koppelkansen. De stijgende toeristenbelasting blijft een punt van aandacht.
Aanbodontwikkeling
Uitgevoerd
De gemeente heeft een actieve rol in aanbodontwikkeling gehad, o.a. door diverse routes en belevingsobjecten te plaatsen. Vanuit de sector zijn beperkt initiatieven gekomen.
Verblijfsaanbod
Andere invulling aan gegeven
Het verblijfsaanbod is vrijwel gelijk gebleven de afgelopen. Er wordt een nieuw ontwikkelkader ontwikkeld. Dit geeft structuur, maar vraagt nog om concrete initiatieven vanuit de sector.
Project Spoorzone
Loopt
In 2023 is het Masterplan Veluwe Ontvangstlocatie Eerbeek opgesteld, waarin gewerkt wordt aan een toeristisch overstap punt bij station Eerbeek. Toerisme en recreatie is onderdeel van deze bredere ontwikkeling in de Spoorzone.
Informatie / bezoekerscentrum Papier in Eerbeek
Loopt
Er wordt vanuit de RegioDeal gewerkt aan een bezoekmotief in het PAKhuis, bijvoorbeeld een museum, zodat er een extra reason to visit komt voor Eerbeek.
Stichting Visit Brummen Eerbeek
Andere invulling aan gegeven
De Stichting is gestopt, de regie is daarmee teruggegaan naar de gemeente. Vanuit de gemeente is de basis op orde gebracht, maar het is een kwetsbaar systeem omdat het afhankelijk is van één beleidsadviseur.
Lokaal gastheerschap
Uitgevoerd
De basis op orde gebracht, zo zijn welkomstborden, drukwerk en de website vernieuwd. Inzet op social media blijft nog wat achter, vanwege beperkte capaciteit.
EVALUATIE STRATEGIE T&R BRUMMEN
31
Actie
Status
Toelichting
Online upgrade
Uitgevoerd
Nieuwe website is ontwikkeld en technisch op orde. Deze website biedt ook routes en evenementen. De website blijft in ontwikkeling, met o.a. nieuwe modules, maar dit vraagt ook om continue nieuwe content.
Toeristische informatiepunten
Uitgevoerd
De TIP’s zijn gerestyled, maar in de praktijk is het soms lastig om de verdeling tussen de winkel en gastheerschap te managen. De verwachtingen van de gemeente en de TIP’s sluiten niet altijd goed aan.
Toolkits
Uitgevoerd
Diverse marketingtoolkits zijn ontwikkeld, maar gebruik door de sector lijkt nog beperkt.
Kennis en inzicht
Uitgevoerd
De afgelopen jaren is een enkele training georganiseerd en meerdere netwerkbijeenkomsten. Dit zijn waardevolle momenten, maar structurele kennisdeling om het inzicht in en van de sector te vergroten biedt nog kansen.
Andere beleidsvelden in het gemeentehuis
Uitgevoerd /doorlopend
Op het gemeentehuis wordt breed intern samengewerkt, met verschillende beleidsdomeinen. Toerisme en recreatie is dan ook goed zichtbaar en verankerd op het gemeentehuis.
Samenwerking lokale platforms stimuleren
Deels uitgevoerd
Een klankbordgroep is opgericht, maar deze is beperkt actief door tijdsgebrek. Op operationeel en strategisch niveau wordt nog niet veel samengewerkt.
Papierindustrie
Anders ingevuld
Samenwerking met het bedrijfsleven blijft lastig, maar via het PAKhuis en de positionering van Eerbeek als papierdorp zijn wel de nodige stappen gezet.
Overige lokale partijen
Uitgevoerd
Gemeente is actief in lokale netwerken en stimuleert verbindingen tussen ondernemers en (culturele) organisaties
Regionaal
Uitgevoerd
De gemeente is zeer actief in regionale samenwerkingen, zowel ambtelijk als bestuurlijk.
EVALUATIE STRATEGIE T&R BRUMMEN
32
6.5
BIJLAGE 5. DEFINITIES
Voor dit onderzoek sluiten we aan bij de CBS-definities en, waar relevant, de terminologie uit de Landelijke Recreatie en Toerisme Standaard 2030. Recreatie • Recreatie omvat alle activiteiten die iemand voor zijn plezier onderneemt. Voorbeelden zijn: een dagje strand of pretpark, wandelen, sporten, museum- of theaterbezoek, uit eten gaan, funshoppen of een rondvaart. Toerisme • Toerisme omvat de activiteiten van personen die reizen naar en verblijven op plaatsen buiten hun normale leefomgeving, voor niet langer dan één jaar, voor ontspanning, zakelijke redenen of andere doeleinden die niet samenhangen met werk dat wordt betaald vanuit de bezochte plaats.
EVALUATIE STRATEGIE T&R BRUMMEN
Toerist • Een toerist is een bezoeker die aan deze toerismedefinitie voldoet en één of meer overnachtingen heeft op de bestemming. Verblijfstoerist • Volgens de RT-Standaard 2030 is verblijfstoerist in feite hetzelfde als toerist, omdat een toerist per definitie minimaal één nacht verblijft. Dagbezoeker • Een dagbezoeker is volgens de RT-Standaard 2030 een bezoeker die: o minimaal 2 uur van huis is, o niet overnacht op de bestemming, o en niet langer dan één dag onderweg is.