A17 - Rekenkamer Brummen - Voorst - Plan van aanpak rekenkameronderzoek naar de toegankelijkheid van stemlokalen in de gemeente Brummen D480257

Plan van aanpak rekenkameronderzoek naar de toegankelijkheid van stemlokalen in de gemeente Brummen maart 2026

1

1. Inleiding Een toegankelijke stemlocatie is essentieel om gelijke participatie in het democratisch proces te waarborgen. Inwoners met een lichamelijke beperking moeten zonder belemmeringen hun stem kunnen uitbrengen. Gemeenten hebben hierin een belangrijke verantwoordelijkheid. De Kieswet1 (artikel J 4, lid 2) schrijft voor dat burgemeester en wethouders er zorg voor dragen dat alle in de gemeente aangewezen stemlokalen zodanig zijn gelegen en zo zijn ingericht en uitgerust dat kiezers met een lichamelijke beperking zoveel mogelijk zelfstandig hun stem kunnen uitbrengen. Indien burgemeester en wethouders niet aan deze verplichting voldoen, informeren zij de gemeenteraad over de reden hiervan (artikel J 4, lid 3). Dit wordt het ‘pas toe of leg uit’-principe genoemd. Om inzicht te krijgen in de wijze waarop de gemeente Brummen invulling geeft aan deze wettelijke verplichting, heeft de Rekenkamer Brummen-Voorst besloten een onderzoek te starten naar de toegankelijkheid van stembureaus voor mensen met een lichamelijke beperking. Dit onderzoek draagt bij aan transparantie, kwaliteitsverbetering en het versterken van een inclusieve democratie. Het onderzoek bestaat uit twee fasen: 1. Bureauonderzoek en interviews Deze fase is gericht op het inventariseren van het beleid, de doelstellingen en de organisatorische voorbereiding rondom de toegankelijkheid van stembureaus.

Daarbij wordt gekeken naar beleidsdocumenten, informatievoorziening, evaluatie en bijsturing. Deze fase start in het tweede kwartaal van 2026. 2. Veldonderzoek tijdens de gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart 2026 In deze fase wordt de daadwerkelijke toegankelijkheid van stembureaus in de praktijk getoetst aan de Criteria Integrale Toegankelijkheid Stembureaus (Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, 2020). Dit document beschrijft de onderzoeksopzet van de tweede fase: het veldonderzoek.

2. Doelstelling De doelstelling van het veldonderzoek is om inzicht te krijgen in de mate waarin de stembureaus in de gemeente Brummen tijdens de gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart 2026 daadwerkelijk toegankelijk zijn voor mensen met een lichamelijke beperking.

1

Artikel J 4 Kieswet 2

3. Onderzoeksvragen De centrale vraag voor het onderzoek luidt: In hoeverre is tijdens de gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart 2026 voldaan aan de wettelijke verplichting om alle stemlokalen toegankelijk te laten zijn voor mensen met een lichamelijke beperking? De centrale vraag is opgesplitst in drie deelvragen: 1. Bereikbaarheid In hoeverre zijn de stemlokalen in de gemeente Brummen tijdens de gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart 2026 bereikbaar voor mensen met een lichamelijke beperking? 2. Betreedbaarheid In hoeverre zijn de stemlokalen in de gemeente Brummen tijdens de gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart 2026 betreedbaar voor mensen met een lichamelijke beperking? 3. Bruikbaarheid In hoeverre bieden de stemlokalen in de gemeente Brummen tijdens de gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart 2026 voldoende voorzieningen om mensen met een lichamelijke beperking zelfstandig hun stem te laten uitbrengen?

4. Normenkader De Rekenkamer toetst de toegankelijkheid van de stemlokalen aan artikel J 4, leden 2 en 3 van de Kieswet. Voor de uitvoering van deze wettelijke bepalingen heeft de Rijksoverheid de Criteria Integrale Toegankelijkheid Stembureaus vastgesteld. Deze criteria zijn onder te verdelen in drie aspecten: 1. Bereikbaarheid Kunnen mensen met een lichamelijke beperking vanaf de openbare weg het stemlokaal bereiken? Dit betreft onder meer bewegwijzering, de aanwezigheid van gehandicaptenparkeerplaatsen en een obstakelvrije route. 2. Betreedbaarheid In hoeverre is het gebouw toegankelijk vanaf de entree tot aan de stemruimte? Hierbij gaat het onder andere om de toegankelijkheid van buitendeuren, drempels en doorgangen. 3. Bruikbaarheid Zijn de noodzakelijke faciliteiten aanwezig om als kiezer met een lichamelijke beperking zelfstandig te kunnen stemmen? Dit betreft bijvoorbeeld voldoende manoeuvreerruimte voor rolstoelen en scootmobielen en de aanwezigheid van hulpmiddelen zoals een leesloep. Op basis van deze drie aspecten wordt een checklist opgesteld die tijdens het veldonderzoek wordt gebruikt om de stemlokalen systematisch te beoordelen. De checklist is gebaseerd op de Criteria 3

Integrale Toegankelijkheid Stembureaus. Een soortgelijke checklist is eerder door onder anderen de Rekenkamer Utrecht en de Rekenkamer Vijfheerenlanden gebruikt voor vergelijkbare rekenkameronderzoeken.

5. Methoden en technieken 1. Voorbereiding veldonderzoek • • •

Opstellen en vaststellen van de checklist. Afstemming met de gemeente over de uitvoering van het veldonderzoek. Werven en instrueren van deelnemers die op de verkiezingsdag stembureaus bezoeken.

2. Veldonderzoek • •

Bezoek aan zoveel mogelijk, bij voorkeur alle, stemlokalen op 18 maart 2026. Beoordeling van de toegankelijkheid per stemlokaal aan de hand van de checklist.

3. Analyse en rapportage • • •

Analyse van de verzamelde gegevens. Beantwoording van de centrale onderzoeksvraag. Formulering van conclusies en aanbevelingen.

6. Indicatieve planning Veldonderzoek: • Eerste kwartaal 2026 Voorbereiding van het veldonderzoek, opstellen checklist, werven en instrueren deelnemers. • 18 maart 2026 Uitvoering veldonderzoek tijdens de gemeenteraadsverkiezingen. Beleidsonderzoek: • Tweede kwartaal 2026 Analyse, rapportage en eventueel bestuurlijk wederhoor. • Derde kwartaal 2026 (naar verwachting) Aanbieden rekenkamerbrief aan de raad.

7. Organisatie De Rekenkamer voert het onderzoek in eigen beheer uit. Op de verkiezingsdag zelf wordt de Rekenkamer ondersteund door betrokkenen buiten de rekenkamer. 4